Η Ιταλία επιχειρεί να επαναχαράξει τον χάρτη της ελαιοκομίας της με ένα νέο, φιλόδοξο Εθνικό Σχέδιο Ελαιολάδου για την περίοδο 2026–2031. Το πρώτο προσχέδιο του σχεδίου παρουσιάστηκε στο Υπουργείο Γεωργίας (MASAF), παρουσία του υπουργού Francesco Lollobrigida και του υφυπουργού Patrizio La Pietra, σηματοδοτώντας –τουλάχιστον σε επίπεδο προθέσεων– μια στροφή από τις αποσπασματικές παρεμβάσεις σε μια πιο οργανωμένη, μακροπρόθεσμη στρατηγική.
Το σχέδιο, επιχειρεί να αποτυπώσει τη σημερινή κατάσταση της ιταλικής ελαιοκομίας και να θέσει τις βάσεις για μια «δομική ανασυγκρότηση» του τομέα, ο οποίος τα τελευταία χρόνια πιέζεται από τον κατακερματισμό της παραγωγής, την κλιματική αλλαγή και τη χρόνια έλλειψη προγραμματισμού.
Στόχος: +25% στην παραγωγή ελαιολάδου
Κεντρικός στόχος του προσχεδίου είναι η αύξηση της εθνικής παραγωγής ελαιολάδου κατά 25% μέσα σε ορίζοντα επταετίας. Για να επιτευχθεί αυτό, προβλέπεται η αναδιάρθρωση ή η επέκταση της ελαιοκαλλιέργειας σε περίπου 70.000 εκτάρια, που αντιστοιχούν στο 6% της συνολικής ελαιοκομικής έκτασης της χώρας. Η φιλοσοφία του σχεδίου βασίζεται στην αντικατάσταση παλαιών και χαμηλής παραγωγικότητας ελαιώνων με πιο σύγχρονα συστήματα καλλιέργειας, τα οποία μπορούν να προσφέρουν υψηλότερες αποδόσεις ανά εκτάριο, μεγαλύτερη παραγωγική σταθερότητα και καλύτερη ποιότητα παραγόμενου ελαιολάδου.
Ποιες παρεμβάσεις προβλέπει το προσχέδιο
Σύμφωνα με το προσχέδιο του Εθνικού Σχεδίου Ελαιολάδου, οι βασικές παρεμβάσεις κατανέμονται σε τρεις κύριους άξονες:
Νέες φυτεύσεις σε περίπου 45.000 εκτάρια γης που σήμερα καλλιεργούνται με άλλα αγροτικά προϊόντα.
Εκρίζωση, επαναφύτευση και πυκνότερη φύτευση σε περίπου 15.000 εκτάρια παραδοσιακών ελαιώνων, με στόχο ελάχιστη πυκνότητα 300 δέντρων ανά εκτάριο, σε περιοχές που θεωρούνται κατάλληλες.
Εγκατάσταση αρδευτικών συστημάτων σε περίπου 8.000 εκτάρια, με στόχο τη μείωση της παραγωγικής αστάθειας και των απωλειών λόγω ξηρασίας.
Στις περιπτώσεις εκρίζωσης και επαναφύτευσης προβλέπεται αποζημίωση για απώλεια εισοδήματος ύψους 1.000 ευρώ ανά εκτάριο, για διάστημα τριών ετών.
Κόστος και χρηματοδότηση
Λαμβάνοντας υπόψη τα τυπικά κόστη ελαιοκαλλιέργειας, όπως αυτά ορίζονται από το Εθνικό Αγροτικό Δίκτυο της Ιταλίας, το προσχέδιο εκτιμά ότι το συνολικό κόστος του μέτρου αγγίζει τα 370 εκατ. ευρώ. Οι νέες φυτεύσεις και οι παρεμβάσεις πυκνότερης φύτευσης προβλέπεται να επιδοτηθούν έως και κατά 60% από το Εθνικό Σχέδιο Ελαιολάδου, ενώ οι αποζημιώσεις για απώλεια εισοδήματος θα καλύπτονται στο 100%. Δικαίωμα συμμετοχής στο σχέδιο θα έχουν επιχειρήσεις που μπορούν να στηρίξουν μια βιώσιμη επένδυση και να διασφαλίσουν τη διάθεση του προϊόντος στην αγορά, είτε μεμονωμένα είτε μέσω Οργανώσεων Παραγωγών και συνεταιρισμών, με ιδιαίτερη έμφαση στους νέους αγρότες και στις συλλογικές μορφές οργάνωσης.
«Η ελαιοκομία είναι εθνική στρατηγική προτεραιότητα»
Στην επίσημη συνεδρίαση του «τραπεζιού της ελιάς» στο Υπουργείο Γεωργίας (MASAF), ο υφυπουργός Patrizio La Pietra χαρακτήρισε την ελαιοκομία «εθνική στρατηγική προτεραιότητα», υπογραμμίζοντας την ανάγκη για ένα συνεκτικό και μακροπρόθεσμο σχέδιο: «Η ιταλική ελαιοκομία είναι εθνική στρατηγική προτεραιότητα και επιτέλους αξίζει ένα οργανικό όραμα, σταθερό και μεσο-μακροπρόθεσμο».
Όπως σημείωσε, μετά από μήνες διαλόγου με τους φορείς του κλάδου, «διαμορφώθηκε το Ιταλικό Σχέδιο Ελαιολάδου 2026–2031», με στόχο να δοθούν «σοβαρές απαντήσεις στον κατακερματισμό της παραγωγής, στην κλιματική αλλαγή και στην έλλειψη σχεδιασμού που, χρόνο με τον χρόνο, έχουν διαβρώσει το δυναμικό του τομέα».
«Βάζουμε τέλος στην εποχή των αποσπασματικών παρεμβάσεων και δημιουργούμε ένα ευρύ σχέδιο, ικανό να προσφέρει λειτουργική βεβαιότητα και συγκεκριμένα εργαλεία για την ανάκτηση του παραγωγικού δυναμικού, με ιδιαίτερη έμφαση στην ποιότητα». Ο υφυπουργός τόνισε επίσης τον ρόλο της εφοδιαστικής αλυσίδας και των περιοχών, ιδίως των εσωτερικών ζωνών, τόσο για την κοινωνική συνοχή όσο και για την περιβαλλοντική προστασία, ενώ ξεκαθάρισε ότι το σχέδιο «δεν είναι μια σειρά ρυθμίσεων επιβεβλημένων από τα πάνω», αλλά προϊόν διαβούλευσης με όλους τους εμπλεκόμενους.
Σε φάση διαβούλευσης το σχέδιο
Παρότι το προσχέδιο περιλαμβάνει συγκεκριμένους ποσοτικούς στόχους και εκτιμήσεις κόστους, το ίδιο το υπουργείο αναγνωρίζει ότι η διαδικασία βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη. Τις επόμενες εβδομάδες αναμένεται έντονη συζήτηση για την τελική μορφή του σχεδίου, τα χρηματοδοτικά εργαλεία και τα ενδεχόμενα κενά εφαρμογής, σε έναν κλάδο που αντιμετωπίζει πλέον δομικές προκλήσεις. Το αν το Εθνικό Σχέδιο Ελαιολάδου 2026–2031 θα αποτελέσει πραγματικό σημείο καμπής για την ιταλική ελαιοκομία ή θα παραμείνει ένα φιλόδοξο προσχέδιο, θα φανεί στην πράξη.
Πηγή: Υπουργείο Γεωργίας, Επισιτιστικής Κυριαρχίας και Δασών της Ιταλίας (MASAF)