Η εφαρμογή του προτύπου ΚΓΠΚ 5 εντάσσεται στο πλαίσιο της αιρεσιμότητας της νέας ΚΑΠ και αφορά άμεσα χιλιάδες παραγωγούς με αγροτεμάχια που παρουσιάζουν κλίση. Η ανάγκη ενημέρωσης είναι ακόμη πιο επιτακτική, καθώς ο σχετικός οδηγός του ΥΠΑΑΤ επικαιροποιήθηκε πρόσφατα, αποσαφηνίζοντας τις υποχρεώσεις που ισχύουν για όλους τους γεωργούς έως το τέλος του 2025. Σύμφωνα με τον επίσημο οδηγό, ο στόχος του προτύπου είναι η μείωση του κινδύνου υποβάθμισης και διάβρωσης του εδάφους, μέσα από συγκεκριμένες πρακτικές κατεργασίας που πρέπει να εφαρμόζονται ανάλογα με τη μορφολογία του αγρού. Οι σχετικές υποχρεώσεις περιγράφονται στην Υπουργική Απόφαση 1313/178948/09.06.2023 (ΦΕΚ 3777 Β’), όπως έχει τροποποιηθεί έως και το τέλος του 2025, και αποτελούν σαφές πλαίσιο εφαρμογής για όλους τους γεωργούς.
Με πιο απλά λόγια, το πρότυπο ΚΓΠΚ 5 καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να κατεργάζεται το έδαφος σε εκμεταλλεύσεις με μικρή ή μεγάλη κλίση, ώστε να περιορίζεται ο κίνδυνος διάβρωσης και υποβάθμισης. Αποτελεί μέρος των βασικών υποχρεώσεων της αιρεσιμότητας, που πρέπει να τηρούν οι γεωργοί για να παραμένουν επιλέξιμες οι εκμεταλλεύσεις τους για τις ενισχύσεις της ΚΑΠ.
Η άροση στις ισοϋψείς για κλίσεις από 6% έως 12%
Για τα αγροτεμάχια με κλίση μεγαλύτερη από 6% και έως 12%, η άροση πρέπει να πραγματοποιείται κατά τις ισοϋψείς ή διαγώνια, με τρόπο που να αποτρέπει τη μεταφορά του επιφανειακού, γόνιμου εδάφους σε περίπτωση έντονων βροχοπτώσεων. Όπως αναφέρει ο επίσημος οδηγός, πρόκειται για παραδοσιακή πρακτική που εξασφαλίζει ότι το πιο εύφορο στρώμα του εδάφους δεν θα παρασυρθεί προς τα κατάντι, μαζί με τα απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για την ανάπτυξη της καλλιέργειας. Παράλληλα, απαιτείται προσεκτικός χειρισμός των γεωργικών ελκυστήρων, τόσο για την ορθή χάραξη της άροσης όσο και για την αποφυγή κινδύνου ανατροπής σε αγρούς με αυξημένη κλίση.
Ζώνες ανάσχεσης σε αγρούς με κλίση άνω του 12%
Στα αγροτεμάχια αροτραίων καλλιεργειών όπου η κλίση υπερβαίνει το 12%, ο παραγωγός υποχρεούται να αφήνει κάθετα στην κλίση – δηλαδή κατά τις ισοϋψείς – ακαλλιέργητες ζώνες ανάσχεσης. Κάθε ζώνη πρέπει να έχει πλάτος πέντε μέτρων και να απέχει σαράντα μέτρα από την επόμενη, ώστε να μειώνεται η επιφανειακή απορροή και να συγκρατείται το έδαφος. Η υποχρέωση αυτή μπορεί να εφαρμόζεται και συλλογικά από γειτονικούς παραγωγούς, αρκεί τα αγροτεμάχια να εφάπτονται, ενώ μπορεί να καλύπτεται εν μέρει ή εξ ολοκλήρου από υπάρχουσες αναβαθμίδες, αναχώματα ή νησίδες φυσικής βλάστησης. Ακόμη και αν τα στοιχεία αυτά έχουν μικρότερο πλάτος από τα απαιτούμενα πέντε μέτρα, αρκεί αθροιστικά να καλύπτουν την υποχρεωτική αναλογία. Σύμφωνα με τον οδηγό, η αναλογία μπορεί να επιτυγχάνεται και τμηματικά· για παράδειγμα, τμήμα κεκλιμένου αγροτεμαχίου 20 μέτρων μπορεί να αντιστοιχηθεί με ζώνη ανάσχεσης 2,5 μέτρων, και άλλο τμήμα 32 μέτρων με ζώνη πλάτους τεσσάρων μέτρων.
Απαγόρευση άροσης σε κλίσεις άνω του 15% την κρίσιμη περίοδο
Σε αγροτεμάχια με κλίση μεγαλύτερη του 15%, η άροση απαγορεύεται από τις 15 Νοεμβρίου του προηγούμενου έτους έως και τις 15 Μαρτίου του έτους υποβολής της Ενιαίας Αίτησης Ενίσχυσης. Η ρύθμιση αυτή στοχεύει στην προστασία του εδάφους κατά τους μήνες όπου είναι πιο εκτεθειμένο σε έντονα καιρικά φαινόμενα και αυξημένο κίνδυνο διάβρωσης. Εάν επικρατούν αντίξοες καιρικές συνθήκες, ο επίσημος οδηγός προβλέπει ότι η έναρξη της περιόδου απαγόρευσης μπορεί να μετατεθεί έως και 15 ημέρες, δηλαδή μέχρι τις 30 Νοεμβρίου, ώστε να δοθεί περιθώριο ολοκλήρωσης αναγκαίων καλλιεργητικών εργασιών. Σε συνδυασμό με την ύπαρξη φυτοκάλυψης, η πρακτική αυτή συμβάλλει στη διατήρηση της αειφορίας των εδαφών. Από την υποχρέωση εξαιρούνται τα αγροτεμάχια με αναβαθμίδες, καθώς θεωρείται ότι δεν διατρέχουν σημαντικό κίνδυνο διάβρωσης λόγω της ιδιαίτερης διαμόρφωσής τους.
Προστασία φυσικών στοιχείων και περιορισμοί στην άρδευση
Το ΚΓΠΚ 5 επιβάλλει επίσης την προστασία φυσικών στοιχείων που λειτουργούν ως φυσικά εμπόδια απέναντι στη διάβρωση. Η καταστροφή ξερολιθιών, αναχωμάτων και φυσικών πρανών στα όρια των αγροτεμαχίων απαγορεύεται ρητά, καθώς τα στοιχεία αυτά προστατεύουν το έδαφος από έντονες βροχοπτώσεις και, σε συνδυασμό με φυτοκάλυψη, συμβάλλουν στη διατήρηση της αειφορίας των εδαφών. Παράλληλα, στα αγροτεμάχια με κλίση μεγαλύτερη του 6% δεν επιτρέπεται η άρδευση με τη μέθοδο της κατάκλυσης, καθώς αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο διάβρωσης και απώλειας εδαφικού υλικού προς τα κατάντι.
Πού στοχεύει το ΚΓΠΚ 5
Το σύνολο των υποχρεώσεων που περιλαμβάνει το ΚΓΠΚ 5 αποσκοπεί στη διατήρηση της αειφορίας των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, ιδίως σε περιοχές με κεκλιμένα αγροτεμάχια. Με τη σωστή κατεργασία του εδάφους, την αποφυγή εκτεταμένων ακάλυπτων επιφανειών και τη διατήρηση φυσικών στοιχείων που λειτουργούν ως φράγματα απέναντι στη διάβρωση, οι παραγωγοί συμβάλλουν στη σταθερότητα της καλλιέργειας και στην προστασία του γόνιμου εδαφικού ορίζοντα. Τα μέτρα που περιγράφονται στον οδηγό δεν αποτελούν απλώς μια τυπική υποχρέωση, αλλά ένα συνεκτικό πλαίσιο που συνδέει την καθημερινή καλλιεργητική πρακτική με τη μακροχρόνια διατήρηση της γης τους.
Τι σημαίνει στην πράξη για τον παραγωγό
Για πολλούς παραγωγούς, το ΚΓΠΚ 5 σημαίνει προσαρμογές σε δουλειές που γίνονταν αλλιώς για δεκαετίες. Οι υποχρεώσεις που ορίζει δεν είναι πάντα εύκολες, ειδικά σε αγρούς με έντονη κλίση, όμως αποτελούν μέρος του πλαισίου που συνοδεύει πλέον τη νέα ΚΑΠ. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο παραγωγός καλείται να οργανώσει καλύτερα τον τρόπο που κατεργάζεται το χωράφι του, ώστε να αποφύγει προβλήματα διάβρωσης και απώλειας εδαφικού υλικού. Το ζητούμενο δεν είναι να αλλάξει η φιλοσοφία της καλλιέργειας, αλλά να τηρηθούν συγκεκριμένοι κανόνες που πλέον αποτελούν προϋπόθεση για τις ενισχύσεις. Με καθαρή εικόνα για το τι ισχύει, ο αγρότης μπορεί να κλείσει εκκρεμότητες χωρίς παρεξηγήσεις και χωρίς τον κίνδυνο κυρώσεων.
