Συνέντευξη στην Άννα Στεργίου
«Χωρίς ρήξη με το σύστημα αλληλεξαρτήσεων δεν μπορούν ν΄ αλλάξουν και πολλά πράγματα στον ΟΠΕΚΕΠΕ», υποστηρίζει, η Δήμητρα Χαλικιά, που έχει εργαστεί σε θέσεις ευθύνης κι έχει διατελέσει και αντιπρόεδρος του οργανισμού. Απόφοιτη του Τμήματος Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του ΑΠΘ με μεταπτυχιακές σπουδές σε σημαντικά Πανεπιστήμια της Γαλλίας και του Βελγίου στον αγροτικό τομέα και εξειδίκευση στην τηλεπισκόπηση από το ENGREF, εργάστηκε σε κοινοτικά όργανα, στην ελληνική διοίκηση στην διαχείριση του ΕΣΠΑ ενώ διατέλεσε γενική γραμματέας Κοινοτικών Πόρων στο υπουργείο Εργασίας.
Προβλήματα με την κατανομή των βοσκοτόπων υπήρξαν ήδη από την περίοδο 2013-14. Ως δασολόγος πως το είδατε τότε, που δεν υπήρχε Δασολόγιο - Κτηματολόγιο και πως το αποτιμάτε σήμερα, που υπάρχουν κάποιες υποτυπώδεις δομές;
«Το πρόβλημα των βοσκήσιμων γαιών και της επιλεξιμότητας εκτάσεων δεν εμφανίστηκε τα τελευταία χρόνια. Πρόκειται για ένα διαχρονικό πρόβλημα από το 2005. Το 2010 η Ελλάδα υπέστη δημοσιονομικό καταλογισμό ύψους περίπου 670 εκατ. ευρώ λόγω της ανεπάρκειας αξιόπιστου γεωχωρικού υποβάθρου.
Το 2012 οδηγηθήκαμε στην υπογραφή Σχεδίου Δράσης για τις βοσκήσιμες γαίες.. Στο πλαίσιο αυτό, το 2014, η Ελλάδα εφάρμοσε στην πράξη την λεγόμενη «Τεχνική Λύση» για την καταβολή της ενιαίας ενίσχυσης. Επρόκειτο ουσιαστικά για μια διοικητική πρακτική του ΟΠΕΚΕΠΕ, προκειμένου να καταστεί δυνατή η πληρωμή κτηνοτρόφων που δεν διέθεταν επαρκείς επιλέξιμες εκτάσεις βοσκής στις περιοχές τους.
Η πρακτική αυτή θεσμοθετήθηκε ρητά με τον Ν. 4351/2015, ο οποίος προέβλεπε ότι η Τεχνική Λύση θα ίσχυε μεταβατικά έως την ολοκλήρωση και κύρωση των Διαχειριστικών Σχεδίων Βόσκησης. Το γεγονός ότι τα Σχέδια αυτά δεν υλοποιήθηκαν άφησε τη χώρα εκτεθειμένη σε δημοσιονομικούς κινδύνους, χωρίς όμως να αναιρεί τη νομιμότητα της ίδιας της Τεχνικής Λύσης όσο αυτή προβλεπόταν και καλυπτόταν από τον ισχύοντα νόμο».
Την περίοδο διακυβέρνησης της ΔΗΜΑΡ είχατε αναλάβει ρόλο αντιπροέδρου στον ΟΠΕΚΕΠΕ. Σας είχαν ενοχλήσει πολιτικά πρόσωπα ή διοικητικοί υπάλληλοι για να ζητήσουν εξαιρέσεις φίλων ή ψηφοφόρων από ελέγχους; Είχατε υπόψη σας κωδικούς που ήταν προβληματικοί αλλά πληρώνονταν;
«Ήταν η περίοδος κατά την οποία το πρόβλημα της επιλεξιμότητας των βοσκήσιμων γαιών βρισκόταν στο αποκορύφωμά του. Όσοι βουλευτές επισκέπτονταν το γραφείο μου ζητούσαν ενημέρωση για το πώς θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα συνολικά για τους κτηνοτρόφους των νομών τους. Αλλά δεν ξεχνώ τη συστηματική παρέμβαση αγροτοσυνδικαλιστών, οι οποίοι, μέσω του τότε συστήματος λειτουργίας των πυλών και της σύμβασης της ΠΑΣΕΓΕΣ, ουσιαστικά διαχειρίζονταν και επηρέαζαν τη διανομή των βοσκήσιμων εκτάσεων κατά το δοκούν. Και αυτό έχει σημασία να κατανοηθεί. Εκείνη την περίοδο δεν υπήρχε κεντρική διαδικασία κατανομής επιλέξιμων βοσκήσιμων εκτάσεων από τον ίδιο τον Οργανισμό. Η διαδικασία γινόταν παράλληλα με την υποβολή των δηλώσεων ΟΣΔΕ, οι οποίες διεκπεραιώνονταν μέσα από τις πύλες των ΕΑΣ και της ΠΑΣΕΓΕΣ».
Το τελευταίο διάστημα κληθήκατε από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία σχετικά με καταγγελίες για τον ΟΠΕΚΕΠΕ την περίοδο διακυβέρνησης της ΝΔ. Είχατε ξανακληθεί πριν από τις εισαγγελικές αρχές της Ελλάδας ή της Ευρώπης κι αν ναι για ποιο λόγο;
«Έχω καταθέσει καταγγελίες στην Οικονομική Εισαγγελία και στην OLAF και έχω κληθεί για μαρτυρικές καταθέσεις. Πρόσφατα με κάλεσε και η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία για διευκρινήσεις».
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ζήτησε να διερευνηθούν οι ευθύνες πολιτικών προσώπων μετά το 2019. Η Νέα Δημοκρατία στο πόρισμά της έκανε λόγο για ένα διαχρονικό συστημικό φαινόμενο και κατηγόρησε το ΠΑΣΟΚ και τον ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ ενώ όλα τα άλλα κόμματα μίλησαν για παθογένειες, που φούντωσαν την περίοδο διακυβέρνησης της ΝΔ. Πώς τα σχολιάζετε όλα αυτά;
«Αρκεί να εξετάσει κανείς τις Εκτελεστικές Αποφάσεις δημοσιονομικών καταλογισμών που έχουν επιβληθεί στην Ελλάδα από το 2005 και μετά, για να καταλάβει από πότε ξεκινά το πρόβλημα. Θα διαπιστώσει όχι μόνο το συνολικό ύψος των καταλογισμών —που προσεγγίζει τα 2,9 δισ. ευρώ— αλλά και τις αιτιολογίες κάθε καταλογισμού, οι οποίοι αποτυπώνουν διαχρονικά τις παθογένειες του συστήματος. Με απλά λόγια, μέσα σε περίπου είκοσι χρόνια εφαρμογής της ΚΑΠ, η χώρα επέστρεψε σχεδόν το ισοδύναμο ενός ετήσιου πακέτου άμεσων ενισχύσεων συν 600.000 χιλιάδες! Τρομακτικό νούμερο».
Κατά τη συνεδρίαση στην Εξεταστική Επιτροπή για τον ΟΠΕΚΕΠΕ που κληθήκατε ως μάρτυρας χαρακτηρίσατε τον καθηγητή Γρηγόρη Βάρρα ως επικίνδυνο για τον οργανισμό. Ισχύει τελικά αυτό;
«Όταν χαρακτήρισα τον κ. Βάρρα «επικίνδυνο», αναφερόμουν σε διοικητικά επικίνδυνη συμπεριφορά, δηλαδή σ΄ έναν τρόπο διοίκησης που, κατά την άποψή μου, δημιούργησε σοβαρούς κινδύνους για τη θεσμική λειτουργία του ΟΠΕΚΕΠΕ, τη διαφάνεια, την ασφάλεια των πληροφοριακών συστημάτων και τη διαχείριση των κοινοτικών ενισχύσεων.
Αρκεί να σας αναφέρω το θέμα της ασφάλειας των πληροφοριακών συστημάτων. Σύμφωνα με επίσημα αποδεικτικά στοιχεία, ο κ. Βάρρας αντέγραψε και κράτησε στην κατοχή του αντίγραφα αρχείων «test πληρωμών» και της προκαταβολής της Ενιαίας Ενίσχυσης 2020, δηλαδή κρίσιμα δεδομένα του συστήματος IACS/ΟΣΔΕ. Για έναν οργανισμό πληρωμών της ΚΑΠ αυτά δεν είναι «τυπικά διοικητικά θέματα», αλλά ζητήματα ευρωπαϊκής διαπίστευσης και ασφάλειας δεδομένων. Γι’ αυτό το θέμα έχω υποβάλλει καταγγελία στην Οικονομική Εισαγγελία αλλά και στην OLAF και βρίσκονται υπό διερεύνηση.
Όσο για το εξώδικο που μου απέστειλε, δυστυχώς δεν το μετέτρεψε σε αγωγή εις βάρος μου , έτσι ώστε όλα να εξεταστούν δημόσια ενώπιον δικαστηρίου και να αποτυπωθούν τα πραγματικά στοιχεία. Ξέρετε η αλήθεια μπορεί να αργεί αλλά πάντα φαίνεται».
Κατά άλλους η υπάλληλος του ΟΠΕΚΕΠΕ, η κ.Βιβή Τυχεροπούλου είναι ηρωΐδα, που υπέστη αλλεπάλληλες πειθαρχικές διώξεις και απειλές από τον επονομαζόμενο «Φραπέ», που έλεγε πως αν τη σκότωνε και πλήρωνε έναν καλό δικηγόρο θα είχε βγει έξω. Άλλοι τη θεωρούν κόκκινο πανί για τον ΟΠΕΚΕΠΕ. Δεδομένου ότι έχετε εκφραστεί αρνητικά γι΄ αυτήν ποια στοιχεία σας ώθησαν να έχετε αυτήν την άποψη;
«Δεν γνωρίζω προσωπικά τη συγκεκριμένη κυρία ούτε υπήρξε ποτέ οποιαδήποτε προσωπική ή κοινωνική σχέση μαζί της. Συνεπώς, οι θέσεις μου δεν διαμορφώθηκαν από προσωπικές αντιπαραθέσεις ούτε από «στρατόπεδα» που δημιουργήθηκαν γύρω από πρόσωπα στην υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ. Θεωρώ, μάλιστα, προβληματικό σε μια τόσο σοβαρή υπόθεση δημόσιας διοίκησης να μετατρέπονται δημόσιοι λειτουργοί είτε σε “ήρωες” είτε σε “δαίμονες”».
Η κριτική μου αφορά αποκλειστικά διοικητικές πράξεις, διαδικασίες και αποτελέσματα που, κατά την άποψή μου, συνέβαλαν στην απορρύθμιση της λειτουργίας του ΟΠΕΚΕΠΕ. Αναφέρομαι ιδίως στον τρόπο διαχείρισης διοικητικών προσφυγών, σε επανεξετάσεις υποθέσεων που είχαν ήδη κλείσει, στις διαδικασίες ελέγχου και στις μεταβολές στοιχείων σε κρίσιμες φάσεις πληρωμών καθώς και στον ρόλο της σε κρίσιμες αναθέσεις αλλά κυρίως παραλαβές έργων του τεχνικού συμβούλου 2022 και 2023. Όλα δε, όσα αναφέρω και συμπεριλαμβάνονται στην καταγγελία μου προς την Οικονομική Εισαγγελία , βασίζονται σε δημόσια έγγραφα, αποφάσεις, διοικητικά ίχνη, στοιχεία από δημόσιες πλατφόρμες και υπηρεσιακές διαδικασίες , όχι σε φήμες ή προσωπικές εκτιμήσεις».
Ιδιαίτερα προβληματική επιλογή,
η μεταφορά του ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ
Σήμερα οι αρμοδιότητες του ΟΠΕΚΕΠΕ έχουν μεταφερθεί στην ΑΑΔΕ αλλά οι πληρωμές παραμένουν προβληματικές. Ποιες πρωτοβουλίες απ΄ αυτές που έχει αναλάβει η κυβέρνηση θεωρείτε πως είναι στη σωστή κατεύθυνση και τι θεωρείτε πως γίνεται αυτή τη στιγμή λάθος;
«Η μεταφορά του ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ δεν είναι, κατά την άποψή μου, απλώς μια διοικητική αλλαγή, αλλά μια επιλογή που δημιουργεί σοβαρά ζητήματα συμβατότητας με τις ευρωπαϊκές υποχρεώσεις της χώρας ως προς τη λειτουργία διακριτού οργανισμού πληρωμών για τη διαχείριση των ενισχύσεων της ΚΑΠ. Εκτιμώ ότι σύντομα θα αποδειχθεί και στην πράξη πως πρόκειται για ιδιαίτερα προβληματική επιλογή.
Μέχρι σήμερα ,φαίνεται να υπάρχει η αντίληψη ότι η ευθύνη της ΑΑΔΕ ,αφορά κυρίως τη λειτουργία του Οργανισμού από το 2025 και μετά, ενώ τα προβλήματα και οι παρατυπίες προηγούμενων ετών αντιμετωπίζονται ως κάτι εξωτερικό. Ωστόσο, οι δημοσιονομικές διορθώσεις, οι καταλογισμοί και οι εκκρεμότητες έναντι των ευρωπαϊκών αρχών δεν εξαφανίζονται μέσω μιας οργανωτικής μεταφοράς αρμοδιοτήτων.
Ο φορέας που αναλαμβάνει πλέον τη συνέχεια του οργανισμού πληρωμών θα κληθεί αναπόφευκτα να διαχειριστεί, να εξηγήσει και ενδεχομένως να δικαιολογήσει ενώπιον των ευρωπαϊκών θεσμών ζητήματα που αφορούν και τις προηγούμενες χρήσεις».
Η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ, τα αμέτρητα αιγοπρόβατα, ο αφθώδης πυρετός, το πτυχίο Λαζαρίδη και δίχασε και ταλαιπώρησε τον αγροτικό κόσμο. Που αρχίζει και που τελειώνει τελικά αυτή η δύσοσμη υπόθεση και ποιες είναι οι πρώτες 5 κινήσεις που θα κάνατε εσείς αν αναλαμβάνατε επικεφαλής, για ν΄ αλλάξει ρότα ο οργανισμός;
«Δεν θεωρώ ότι το πρόβλημα θα λυθεί με επικοινωνιακές «κινήσεις» ή αποσπασματικές παρεμβάσεις. Απαιτούνται σαφείς πολιτικές αποφάσεις. κατά τη γνώμη μου, οι βασικότερες είναι δύο:
Α) Ουσιαστική αντιμετώπιση των διαχρονικών συγκρούσεων συμφερόντων στον ΟΠΕΚΕΠΕ, που διαμορφώθηκαν ιδιαίτερα μετά το 2010, μεταξύ ΥΠΑΑΤ, Οργανισμού, επιχειρηματικών συμφερόντων, αγροτοσυνδικαλιστικών μηχανισμών και αναδόχων. Τα προηγούμενα χρόνια αναπτύχθηκαν φαινόμενα με πρόσωπα να μετακινούνται διαρκώς μεταξύ δημόσιων θέσεων, συμβούλων, αναδόχων και ιδιωτικών σχημάτων που δραστηριοποιούνταν στον ίδιο χώρο που προηγουμένως ρύθμιζαν ή επέβλεπαν.
Η κατάσταση αυτή δημιούργησε ένα κλειστό σύστημα αλληλεξαρτήσεων και επιρροής, με σοβαρές ενδείξεις παραβίασης των αρχών διαφάνειας, ίσης μεταχείρισης και ορθής διαχείρισης κοινοτικών πόρων. Παράλληλα, αναδείχθηκαν χαρακτηριστικές περιπτώσεις σύγκρουσης συμφερόντων, όπου ο ίδιος επιχειρηματικός κύκλος συμμετείχε ταυτόχρονα τόσο στην τεχνική υποστήριξη του ΟΠΕΚΕΠΕ όσο και στους μηχανισμούς υποβολής ή διαχείρισης αιτήσεων ενίσχυσης, δημιουργώντας μια θεσμικά εξαιρετικά επικίνδυνη σύγκρουση συμφερόντων.
Β) Δημιουργία ενός Εθνικού Οργανισμού Ρύθμισης και Προστασίας Αγροτικής Γης, στα πρότυπα άλλων κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος θα μπορούσε να βάλει τέλος στο σημερινό καθεστώς αταξίας: στις άναρχες αγοραπωλησίες, στη σταδιακή συγκέντρωση γης σε λίγα χέρια, στην είσοδο επενδυτικών κεφαλαίων χωρίς ουσιαστική σχέση με την αγροτική παραγωγή και, τελικά, στον εκτοπισμό των πραγματικών αγροτών από την ίδια τη γη τους.
Παράλληλα, η ολοκλήρωση του Κτηματολογίου, των δασικών χαρτών και η επίσημη, πλήρης και ενιαία καταγραφή όλων των βοσκήσιμων γαιών της χώρας αποτελούν κρίσιμες θεσμικές προϋποθέσεις για τη σταθεροποίηση και τον εξορθολογισμό του συστήματος διαχείρισης των πληρωμών. Μόνο μέσα από ένα σαφές, αξιόπιστο και θεσμικά κατοχυρωμένο πλαίσιο καταγραφής και διαχείρισης της γης μπορεί να υπάρξει ουσιαστική διαφάνεια, καλύτερη λειτουργία του συστήματος ενισχύσεων και ορθολογικότερη κατανομή των κοινοτικών πληρωμών.
Η πολιτική πρόκληση σήμερα δεν είναι να συμμετέχουμε στην παράσταση του καθαρμού του ΟΠΕΚΕΠΕ, αλλά να την αποκαλύψουμε. Να δείξουμε ότι η πραγματική κάθαρση δεν μπορεί να έρθει χωρίς σύγκρουση με τα δομικά αίτια της σήψης. Πίσω από τις υποσχέσεις περί «καθαρών χεριών», συχνά δεν υπάρχει τίποτε άλλο παρά μεταμφιεσμένοι μηχανισμοί, μια νέα φάση του ίδιου κύκλου δηλαδή , μετατρέποντας την «κάθαρση» σε εργαλείο επιβολής νέας κανονικότητας, όχι ρήξης με το παλιό».
