Μέσα σε λίγες μέρες, ένα ζωντανό κοπάδι μπορεί να μετατραπεί σε εικόνα απελπισίας. Ζώα καταπονημένα, πληγές στο σώμα, μειωμένη παραγωγή και κτηνοτρόφοι να μετρούν απώλειες με αγωνία. Αυτή είναι η πραγματικότητα της ευλογιάς των αιγοπροβάτων, μιας νόσου που δεν συγχωρεί καθυστερήσεις και λάθη.
Οι κτηνοτρόφοι της χώρας βρίσκονται αντιμέτωποι με έναν αόρατο εχθρό που μπορεί μέσα σε λίγες εβδομάδες να αποδεκατίσει ολόκληρα κοπάδια. Η ευλογιά των αιγοπροβάτων, μια ιογενής νόσος που προκαλείται από ιούς του γένους Capripoxvirus, επιστρέφει κάθε τόσο για να υπενθυμίσει πόσο εύθραυστη είναι η ισορροπία στο ζωικό κεφάλαιο. Δεν είναι μια απλή ασθένεια. Είναι ένα ζήτημα που πλήττει την οικονομία, την παραγωγή και τελικά το ίδιο το βιος των ανθρώπων που ζουν από την κτηνοτροφία.
Πώς προκαλείται και πώς μεταδίδεται
Με άμεση επαφή
Η καθημερινή τριβή ανάμεσα σε ζώα που συνυπάρχουν στον ίδιο στάβλο ή βόσκουν στην ίδια έκταση αρκεί για να εξαπλωθεί ο ιός. Ένα μολυσμένο ζώο μπορεί να κοστίσει μέσα σε λίγες μέρες την υγεία ενός ολόκληρου κοπαδιού. Η μετάδοση είναι τόσο γρήγορη, που σε ορισμένες περιπτώσεις οι κτηνοτρόφοι αντιλαμβάνονται το πρόβλημα μόνο όταν έχει ήδη εξαπλωθεί σε όλα τα ζώα.
Μέσω εργαλείων και σκευών
Ένα ψαλίδι κουράς, ένα μαχαίρι ή ακόμη και η ποτίστρα. Αν δεν απολυμανθούν, μπορούν να γίνουν το όχημα της ασθένειας. Η έλλειψη στοιχειωδών κανόνων υγιεινής μετατρέπει τα πιο απλά εργαλεία σε επικίνδυνες εστίες. Η εμπειρία δείχνει ότι η αμέλεια σε αυτές τις λεπτομέρειες είναι αρκετή για να προκαλέσει σοβαρές απώλειες.
Από τον άνθρωπο
Οι ίδιοι οι κτηνοτρόφοι, αλλά και εργάτες ή επισκέπτες, μπορεί άθελά τους να γίνουν φορείς. Τα ρούχα, τα υποδήματα ή ακόμη και τα αυτοκίνητα που μπαίνουν και βγαίνουν από τα ποιμνιοστάσια μεταφέρουν τον ιό χωρίς κανείς να το αντιληφθεί. Σε περιόδους έξαρσης, η απλή επίσκεψη σε μια μολυσμένη μονάδα αρκεί για να μεταφερθεί η ασθένεια σε μια υγιή.
Από το περιβάλλον
Ακόμη και όταν τα ζώα απομακρυνθούν, ο ιός δεν φεύγει. Στρωμνή, δέρματα και το ίδιο το έδαφος παραμένουν μολυσμένα για μήνες, λειτουργώντας σαν μια βραδυφλεγής βόμβα που περιμένει να αναζωπυρώσει το επόμενο κρούσμα. Αυτός είναι και ο λόγος που τα μέτρα βιοασφάλειας και η απολύμανση χώρων θεωρούνται κρίσιμα για τον περιορισμό της νόσου.
Συμπτώματα
Όταν η νόσος κάνει την εμφάνισή της, τα ζώα ανεβάζουν πυρετό, δείχνουν καταπονημένα και αρνούνται να τραφούν. Σύντομα εμφανίζονται βλάβες στο δέρμα, πληγές και εξανθήματα που επεκτείνονται σε όλο το σώμα. Οι βλεννογόνοι φλεγμαίνουν, τα μάτια δακρύζουν και η αναπνοή γίνεται δύσκολη. Για τα νεαρά ζώα, η ευλογιά συχνά είναι θανατηφόρα. Για τα ενήλικα, ακόμη κι αν επιβιώσουν, αφήνει ανεξίτηλα σημάδια στην παραγωγικότητά τους.
Θεραπεία και εμβολιασμός
Δεν υπάρχει φάρμακο που να θεραπεύει την ευλογιά. Οι κτηνίατροι μπορούν μόνο να ανακουφίσουν τα συμπτώματα και να απομονώσουν τα ζώα. Το μοναδικό αποτελεσματικό όπλο είναι ο εμβολιασμός. Χώρες που τον εφαρμόζουν συστηματικά έχουν περιορίσει τη νόσο. Στην Ελλάδα, η απόφαση για μαζικούς εμβολιασμούς λαμβάνεται από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, ανάλογα με την επιδημιολογική εικόνα. Για τους κτηνοτρόφους, αυτό σημαίνει αναμονή, αγωνία και, συχνά, ανασφάλεια για το αν τα κοπάδια τους θα προφυλαχθούν εγκαίρως.
Συνέπειες
Στα ζώα
Η ευλογιά σκοτώνει, εξαντλεί και μειώνει την παραγωγικότητα. Τα ζώα που επιβιώνουν δύσκολα επιστρέφουν στην ίδια κατάσταση, χάνοντας τη γαλακτοπαραγωγή και τη δυναμική τους. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μετά το τέλος ενός κρούσματος, η ζημιά στο κοπάδι συνεχίζει να φαίνεται για μήνες ή και χρόνια.
Στο ζωικό κεφάλαιο
Κάθε κρούσμα ισοδυναμεί με απώλειες σε αριθμούς ζώων, σε γενετικό υλικό και σε πολύτιμα παραγωγικά κοπάδια. Οι αναγκαστικές θανατώσεις, που εφαρμόζονται για τον περιορισμό της νόσου, επιτείνουν το πρόβλημα. Έτσι, χαμένες δεν είναι μόνο οι τρέχουσες παραγωγές, αλλά και οι προοπτικές ανάπτυξης της εκτροφής.
Στην αγροτική οικονομία
Οι επιπτώσεις ξεφεύγουν από το επίπεδο της στάνης. Η μείωση της παραγωγής γάλακτος και κρέατος πλήττει το εισόδημα των κτηνοτρόφων, περιορίζει τις εξαγωγές και αποσταθεροποιεί την αγορά. Κάθε τοπική επιδημία γίνεται τελικά πρόβλημα σε εθνική κλίμακα, δημιουργώντας αναταράξεις σε ολόκληρη την αλυσίδα της αγροδιατροφής.
Στο φυτικό κεφάλαιο
Μπορεί ο ιός να μη στοχεύει φυτά, αλλά η ζημιά επεκτείνεται και εκεί. Οι ζωοτροφές, όπως το καλαμπόκι και το τριφύλλι, μένουν αδιάθετες, προκαλώντας ζημίες και στους καλλιεργητές. Με τον τρόπο αυτό, η ασθένεια δημιουργεί αλυσιδωτές επιπτώσεις σε διαφορετικούς κλάδους της αγροτικής παραγωγής.
Στις τιμές παραπροϊόντων
Όταν η παραγωγή πέφτει, οι τιμές ανεβαίνουν. Γάλα, γιαούρτι, τυρί, φέτα γίνονται ακριβότερα, με τον καταναλωτή να πληρώνει τελικά το τίμημα μιας ζωονόσου που ξεκίνησε σε κάποιο απομονωμένο κοπάδι. Οι επιπτώσεις δεν μένουν μόνο στον παραγωγό, αλλά φτάνουν μέχρι το καλάθι της νοικοκυράς.
Μέτρα του ΥΠΑΑΤ
Το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων έχει ορίσει συγκεκριμένα μέτρα: δήλωση κάθε κρούσματος, καραντίνα, θανατώσεις, απαγόρευση μετακινήσεων και ενίσχυση της βιοασφάλειας. Στην πράξη όμως, οι καθυστερήσεις στην εφαρμογή και η έλλειψη άμεσης ανταπόκρισης αφήνουν συχνά περιθώρια στη νόσο να εξαπλωθεί. Οι κτηνοτρόφοι ζητούν περισσότερη στήριξη, ξεκάθαρη ενημέρωση και, κυρίως, πρόληψη. Ο εμβολιασμός και η γρήγορη ενεργοποίηση των υπηρεσιών είναι οι βασικές ασπίδες απέναντι σε μια ασθένεια που δεν συγχωρεί αμέλεια.
Η άποψη των ειδικών
Όπως σημειώνει η κτηνίατρος Αθηνά Τσέλιου, «η ευλογιά των αιγοπροβάτων είναι μια από τις πιο επικίνδυνες ασθένειες που αντιμετωπίζει η ελληνική κτηνοτροφία. Δεν υπάρχει θεραπεία και το μόνο αποτελεσματικό όπλο είναι η πρόληψη. Η αυστηρή τήρηση μέτρων βιοασφάλειας και οι έγκαιροι εμβολιασμοί είναι καθοριστικοί για να αποφύγουμε μεγάλες απώλειες. Ένα κρούσμα αρκεί για να δημιουργήσει αλυσιδωτές συνέπειες, όχι μόνο στον κτηνοτρόφο αλλά και στην τοπική οικονομία. Η έγκαιρη δράση είναι η μόνη μας άμυνα».
Η επόμενη μέρα
Η ευλογιά των αιγοπροβάτων δεν είναι μια απλή ασθένεια που ξεπερνιέται με τον χρόνο. Είναι ένας μόνιμος κίνδυνος που απειλεί το ζωικό κεφάλαιο, την οικονομία και την ίδια την επιβίωση των κτηνοτρόφων. Η εμπειρία έχει δείξει ότι η καθυστέρηση κοστίζει ακριβά. Χρειάζονται άμεσα αντανακλαστικά από την πολιτεία, αυστηρή τήρηση μέτρων βιοασφάλειας και, κυρίως, επένδυση στην πρόληψη μέσω εμβολιασμών. Γιατί σε μια χώρα όπου η αιγοπροβατοτροφία είναι άρρηκτα δεμένη με την παράδοση και την παραγωγή, η προστασία της δεν είναι απλώς κτηνιατρικό ζήτημα αλλά εθνική υπόθεση.

