Κόκκινο ρύζι: Το ζιζάνιο που πιέζει αποδόσεις, ποιότητα και κόστος παραγωγής

Στις 13 Φεβρουαρίου, επιχειρήσεις από τη Νότια Κορέα προχώρησαν, μετά από δημοπρασία, σε εμπορική συμφωνία για την αγορά 50.000 τόνων μαλακού και σκληρού σιταριού από τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής.

Το σιτάρι αγοράστηκε σε τιμή FOB από τον εμπορικό όμιλο United Grain Corporation για παράδοση των φορτιών από 1 Ιουνίου έως 30 Ιουνίου.

Σύμφωνα με όσα αναφέρουν κύκλοι του διεθνούς εμπορίου η συμφωνία περιλαμβάνει:

• 27.000 τόνοι μαλακού σιταριού, με περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη 9,5-11% στα 197,80 ευρώ ανά τόνο
• 855 τόνοι μαλακού σιταριού, με περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη έως 9% στα 208,01 ευρώ ανά τόνο
• 8.375 τόνοι σκληρού σιταριού με περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη 11,5% στα 212,19 ευρώ ανά τόνο
• 13.770 τόνοι σκληρού εαρινού σιταριού με περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη 14% στα 226,66 ευρώ ανά τόνο

Οι νοτιοκορεάτες αγόρασαν επίσης 40 χιλιάδες τόνους καναδικού σιταριού με τιμές στα ίδια επίπεδα.

Η διαχείριση των ζιζανίων στα χειμερινά σιτηρά αποτελεί έναν από τους βασικούς παράγοντες που επηρεάζουν την τελική απόδοση της καλλιέργειας. Μια πρακτική που για χρόνια θεωρούνταν «υποτιμημένη» φαίνεται πλέον να επανέρχεται στο προσκήνιο: η μέθοδος της ψευδοσποράς. Υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, η πρακτική αυτή μπορεί να αποτελέσει ένα ουσιαστικό εργαλείο για τον περιορισμό της πίεσης από τα ζιζάνια και τη βελτίωση της παραγωγικότητας.

Τι είναι η ψευδοσπορά και πώς λειτουργεί

Η ψευδοσπορά βασίζεται σε μια απλή αλλά στοχευμένη λογική. Ο αγρός προετοιμάζεται κανονικά για σπορά, όπως σε μια συμβατική εγκατάσταση καλλιέργειας. Στη συνέχεια, εφόσον απαιτείται, πραγματοποιείται άρδευση ώστε να εξασφαλιστεί επαρκής εδαφική υγρασία. Μέσα σε περίπου 10–15 ημέρες επάγεται η βλάστηση των σπόρων των ζιζανίων που βρίσκονται κυρίως στα ανώτερα 5 εκατοστά του εδάφους, όπου εντοπίζεται η πλειονότητα της «τράπεζας σπόρων».

Ακολουθεί η καταστροφή των νεαρών ζιζανίων, είτε με επιφανειακή εδαφοκατεργασία είτε με εφαρμογή καθολικού ζιζανιοκτόνου. Με τον τρόπο αυτό μειώνεται σημαντικά το δυναμικό εμφάνισης ζιζανίων μετά τη σπορά της κύριας καλλιέργειας. Η επιτυχία της πρακτικής εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη σωστή εδαφοκατεργασία, καθώς αυτή συμβάλλει στη διακοπή του ληθάργου των σπόρων. Παράλληλα, παράγοντες όπως η θερμοκρασία και η υγρασία του εδάφους, οι εναλλαγές θερμοκρασίας ημέρας–νύχτας, η ηλιακή ακτινοβολία, το pH και η διαθεσιμότητα θρεπτικών στοιχείων επηρεάζουν άμεσα τη βλάστηση των ζιζανίων και συνεπώς την αποτελεσματικότητα της ψευδοσποράς.

Τι δείχνουν τα δεδομένα στο σιτάρι

Στο σιτάρι, η ψευδοσπορά εξετάζεται ως πρακτική που μπορεί να περιορίσει την πίεση από τα ζιζάνια και να ενισχύσει την απόδοση, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με κατάλληλη εδαφοκατεργασία και ζιζανιοκτονία. Σε εφαρμογές όπου η πρακτική συνδυάστηκε με άρδευση, σωστή προετοιμασία της σποροκλίνης και προφυτρωτική ζιζανιοκτονία, καταγράφηκαν υψηλότερες αποδόσεις σε σχέση με τη συμβατική σπορά. Παράλληλα, η μείωση του ξηρού βάρους ζιζανίων όπως η αγριοβρώμη και η φάλαρη συνοδεύτηκε από αύξηση της απόδοσης σε καρπό έως και 17%, ενώ σε περιπτώσεις συνδυασμού ψευδοσποράς και χημικής ζιζανιοκτονίας η αύξηση έφτασε το 21%. Η αποτελεσματικότητα της πρακτικής συνδέεται με τις εδαφοκλιματικές συνθήκες. Σε βαριά εδάφη και μετά από έντονες βροχοπτώσεις έχει αναφερθεί δυσκολία στη σωστή προετοιμασία της σποροκλίνης, γεγονός που απαιτεί προσεκτική προσαρμογή της εφαρμογής.

Τι δείχνουν τα δεδομένα στο κριθάρι - και σε άλλες καλλιέργειες

Η εφαρμογή της ψευδοσποράς στο κριθάρι δείχνει ότι η πρακτική μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά την εικόνα του αγρού πριν ακόμη ξεκινήσει η κύρια ανάπτυξη της καλλιέργειας. Η διαφορά αποτυπώνεται τόσο στην παρουσία των ζιζανίων όσο και στην τελική παραγωγή. Σε σύγκριση με τη συμβατική σπορά, το συνολικό ξηρό βάρος των πλατύφυλλων ζιζανίων μειώθηκε κατά περίπου 50%, ενώ στα αγρωστώδη ζιζάνια η μείωση της βιομάζας έφτασε έως και 70%. Όταν η πρακτική συνδυάστηκε με χημική ζιζανιοκτονία, η μείωση καταγράφηκε ακόμη υψηλότερη. Η περιορισμένη παρουσία ζιζανίων συνοδεύτηκε και από αύξηση της απόδοσης, η οποία έφτασε έως και 30% σε σύγκριση με τη συμβατική σπορά και ακόμη υψηλότερα όταν η ψευδοσπορά εφαρμόστηκε σε συνδυασμό με ζιζανιοκτονία.

Η πρακτική έχει εξεταστεί και σε άλλες καλλιέργειες. Στο ρύζι, έχει καταγραφεί σημαντική μείωση της βιομάζας των ζιζανίων. Στο κεχρί, η εφαρμογή της ψευδοσποράς με μηχανική καταστροφή των ζιζανίων μείωσε την πυκνότητα και το ξηρό βάρος τους και αύξησε την απόδοση έως και 48%. Στην αραχίδα, η επιφανειακή εδαφοκατεργασία στο πλαίσιο της ψευδοσποράς έλεγξε αποτελεσματικά ζιζάνια όπως η κίτρινη κύπερη. Αντίστοιχα, στη σόγια και στο βαμβάκι έχουν αναφερθεί σημαντικές μειώσεις πολυετών ζιζανίων όταν η πρακτική συνδυάστηκε με ζιζανιοκτονία.

Τι σημαίνει αυτό για τον παραγωγό

Η ψευδοσπορά δεν αποτελεί μια αυτόματη λύση, αλλά μια πρακτική που μπορεί να ενταχθεί οργανωμένα σε ένα σύστημα διαχείρισης ζιζανίων. Η αποτελεσματικότητά της συνδέεται άμεσα με τον τρόπο καταστροφής των ζιζανίων που θα φυτρώσουν, είτε με μηχανικά μέσα είτε σε συνδυασμό με ζιζανιοκτονία, καθώς και με τη σωστή χρονική στιγμή παρέμβασης. Για τον παραγωγό, η ψευδοσπορά αποτελεί μια επιλογή που αξίζει να αξιολογηθεί με βάση τις ιδιαιτερότητες κάθε αγρού και τη συνολική στρατηγική της καλλιέργειας, ως μέρος μιας πιο ολοκληρωμένης προσέγγισης στη διαχείριση των ζιζανίων.

Πηγή: Γεωργία – Κτηνοτροφία, τεύχος 3/2020, «Η μέθοδος της ψευδοσποράς στα χειμερινά σιτηρά» Η.Τραυλός,Π. Κανάτας,Ι. Γαζούλης, σελ. 48–50.

Συνάντηση της πολιτικής ηγεσίας του ΥπΑΑΤ και του Δ.Σ της Εθνικής Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Ελληνικού Ρυζιού (ΕΔΟΡΕΛ), πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη (12/2/2026).

Στην συνάντηση συζητήθηκαν διεξοδικά όλα τα τρέχοντα ζητήματα που απασχολούν την καλλιέργεια του ρυζιού στην χώρα μας και τονίστηκε η δύσκολη συγκυρία που τείνει να οδηγήσει όλο τον τομέα σε οικονομικό αδιέξοδο.

Ο κ. Χρήστος Γκαντζάρας, αντιπρόεδρος ΕΔΟΡΕΛ και πρόεδρος Α' Αγροτικού Συνεταιρισμού Ορυζοπαραγωγών Χαλάστρας, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι στην χώρα μας καλλιεργούνται με ρύζι συνολικά 308.000 στρέμματα.

Είμαστε μια χώρα που το 80% της παραγωγής της το κάνει εξαγωγή. Αυτή την περίοδο υπάρχει μειωμένη ζήτηση επειδή υπάρχει αθέμιτος ανταγωνισμός από εισαγωγές τρίτων χωρών.

Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα οι φετινές τιμές παραγωγού να έχουν μειωθεί, κατά 50%, σε σχέση με πέρσι. Οι μέσες τιμές κυμαίνονται από 26 έως 32 λεπτά το κιλό και μόνο η Καρολίνα φτάνει στα 40 λεπτά, τιμή όμως που είναι και αυτή μειωμένη σε σχέση με άλλες χρονιές.

Μιλάμε για τιμές που είχαμε το 1985 και σε καμιά περίπτωση δεν μπορούν να καλύψουν το σημερινό κόστος της καλλιέργειας.

Με αυτές τις τιμές ο παραγωγός πουλάει με ζημιά 100 έως 150 ευρώ το στρέμμα. Και παρόλα αυτά το εμπόριο είναι παγωμένο και μέχρι σήμερα έχουμε πουλήσει μόλις το 8% της παραγωγής ρυζιού που έχουμε αποθηκεύσει στα σιλό. Από την πλευρά μας δεν μπορούμε να μειώσουμε παραπάνω τις τιμές και το ρύζι παραμένει απούλητο

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο στην χώρα μας αλλά αφορά όλη την Ευρώπη. Η πτώση των τιμών οφείλεται στις παρακάτω αιτίες:

• υπάρχει μια υπερπαραγωγή σε όλες τις χώρες του πλανήτη
• οι τρίτες χώρες έχουν υψηλά αποθέματα
• διπλασιάστηκε η ποσότητα αδασμολόγητου ρυζιού που εισάγεται στην ΕΕ από τις τρίτες χώρες

Ζητάμε από το ΥπΑΑΤ να μας δώσει μια στρεμματική ενίσχυση για να καταφέρουμε να μείνουμε στην καλλιέργεια. Ποτέ το ρύζι δεν έχει πάρει κάποια οικονομική στήριξη. Οι ορυζοπαραγωγοί δεν έχουν οικονομική ρευστότητα και σε ένα μήνα θα πρέπει να ξεκινήσουν τη νέα καλλιεργητική περίοδο.

Ο υπουργός ΑΑΤ, Κώστας Τσιάρας, κατάλαβε το μέγεθος του προβλήματος που αντιμετωπίζει ο κλάδος και υποσχέθηκε να καταβληθεί κάποια στήριξη.

Θα πρέπει όμως και η Κομισιόν να αναλάβει πρωτοβουλίες, να απαγορεύσει τις εισαγωγές από τρίτες χώρες και να βάλει δασμούς. Η Ευρώπη παράγει σήμερα το 50-60% της κατανάλωσης ρυζιού. Θα πρέπει να προστατευτεί η ευρωπαϊκή παραγωγή.

Αν δεν παρθούν κάποια μέτρα σε επίπεδο ΕΕ τότε θα πρέπει κάθε χρόνο να έχουμε οικονομική στήριξη για να αντιμετωπίσουμε τον ανταγωνισμό από τρίτες χώρες που έχουν πολύ μειωμένο κόστος παραγωγής.

Υπάρχει κίνδυνος να μείνουν ακαλλιέργητα τα χωράφια μας γιατί δεν έχουμε εναλλακτική λύση.

Επίσης οι συνεταιρισμοί ρυζιού έχουμε ενταχθεί σε ευρωπαϊκά προγράμματα και προχωρήσαμε σε επενδύσεις με την υποχρέωση να παραμείνουμε στην καλλιέργεια για κάποιο χρονικό διάστημα (10 χρόνια). Αν εγκαταλείψουμε την καλλιέργεια η Κομισιόν θα μας ζητήσει τα χρήματα πίσω.

Υπάρχει αυτή την στιγμή ένα μεγάλο αδιέξοδο στον κλάδο και θα πρέπει να βρεθούν άμεσα λύσεις.

Η ανακοίνωση της ΕΔΟΡΕΛ για την συνάντηση στο ΥπΑΑΤ αναφέρει τα εξής:
Ο Υπουργός κατά τη διάρκεια της συζήτησης αντιλαμβανόμενος την δυσκολία της στιγμής φάνηκε ιδιαίτερα θετικός στην καταβολή έκτακτης αποζημίωσης (de minimis) προς τους ορυζοπαραγωγούς.
Το ύψος του ποσού ανά στρέμμα αναμένεται να καθοριστεί τις επόμενες ημέρες στα πλαίσια  των δημοσιονομικών δυνατοτήτων που υπάρχουν αυτήν την στιγμή.
Στην συνάντηση συμμετείχαν από την πλευρά του Υπουργείου, ο Υπουργός κ. Κώστας Τσιάρας, οι Υφυπουργοί κ.κ. Γιάννης Ανδριάνος και Χρήστος Κέλλας και ο Γενικός Γραμματέας κύριος Σπύρος Πρωτοψάλτης.
Από την πλευρά της ΕΔΟΡΕΛ συμμετείχαν ο πρόεδρος κ. Γιάννης Αρναουτέλης, ο αντιπρόεδρος κ. Χρήστος Γκαντζάρας, η πρόεδρος του ΣΟΕ κα Γεωργία Κωστηνάκη, ο πρόεδρος της ΕΑΣΘ κ. Χρήστος Τσιχήτας, τα μέλη του Δ.Σ κ.κ. Βασίλης Κουκουρίκης, Τάσος Πιστιόλας, Αθανάσιος Βαδαρλής και Κώστας Ρούζιος και ο επιστημονικός συνεργάτης της ΕΔΟΡΕΛ κ. Κώστας Γιαννόπουλος.

Τις τελευταίες ημέρες είχαμε συνεχόμενους διεθνείς διαγωνισμούς για την αγορά κριθαριού συνολικής ποσότητας 325.000 τόνων.

Σύμφωνα με πληροφορίες του ΑγροΤύπου, στις 12 Φεβρουαρίου, ο Οργανισμός Σιτηρών της Τυνησίας (ODC) διεξήγαγε διαγωνισμό για την αγορά 50.000 τόνων κριθαριού για ζωοτροφές οποιασδήποτε προέλευσης. Αγοράστηκαν:

• 25.000 τόνοι από τον εμπορικό όμιλο Bunge με τιμή στα 234,54 ευρώ ανά τόνο (C&F), για παράδοση από 25 Μαρτίου έως 5 Απριλίου 2026, 
• 25.000 τόνοι από την Dreyfus στα 233,47 ευρώ ανά τόνο (C&F), για παράδοση από 10 έως 20 Απριλίου 2026, C&F

Ακόμη έξι εταιρείες συμμετείχαν στον συγκεκριμένο διαγωνισμό, προσφέροντας κριθάρι σε τιμές από 276,9 έως 285,12 ευρώ ανά τόνο.

Την προηγούμενη ημέρα, στις 11 Φεβρουαρίου, το Υπουργείο Βιομηχανίας και Εμπορίου της Ιορδανίας, αγόρασε 50.000 τόνους κριθαριού για ζωοτροφές προαιρετικής προέλευσης με διεθνή διαγωνισμό.

Η σύμβαση υπογράφηκε με τον εμπορικό όμιλο Ameropa στην τιμή των 239,46 ευρώ ανά τόνο (C&F), με προγραμματισμένη αποστολή των φορτίων για το πρώτο δεκαπενθήμερο του Μαΐου.

Άλλες εταιρείες που συμμετείχαν στο διαγωνισμό ήταν η Bunge, η οποία προσέφερε 241,53 ευρώ ανά τόνο, η Olam στα 244,06 ευρώ ανά τόνο και η Dreyfus στα 244,52 ευρώ ανά τόνο.

Η Ιορδανία έχει ανακοινώσει νέο διαγωνισμό για την αγορά άλλων 120.000 τόνων κριθαριού για ζωοτροφές, με τις προσφορές να πρέπει να υποβληθούν έως τις 18 Φεβρουαρίου και την αποστολή να πραγματοποιηθεί για τον Μάιο και τον Ιούνιο.

Την ίδια ημέρα, την 11η Φεβρουαρίου, το Τουρκικό Κρατικό Συμβούλιο Σιτηρών (TMO) αγόρασε με διεθνή διαγωνισμό περίπου 225.000 τόνους κριθαριού για ζωοτροφές.

Οι τιμές αγοράς κυμαίνονταν από 224,45 έως 235,24 ευρώ ανά τόνο (C&F), ενώ οι αποστολές έχουν προγραμματιστεί για την περίοδο από 23 Φεβρουαρίου έως 23 Μαρτίου, σε φορτία των 5.000 έως 50.000 τόνων, ανάλογα το λιμάνι προορισμού.

Τα κύρια λιμάνια εκφόρτωσης θα είναι η Μπαντίρμα, η Σμύρνη και η Μερσίνα με 50.000 τόνους το καθένα και η Ισκεντερούν και τα Άδανα με 25.000 τόνους το καθένα. Πρόσθετα φορτία συνολικού ύψους περίπου 40.000 τόνων θα παραδοθούν στα λιμάνια της Σαμψούντας και της Τραπεζούντας, διασφαλίζοντας μια ισορροπημένη κατανομή μεταξύ των περιοχών της χώρας.

Τα χειμερινά σιτηρά αποτελούν βασικό πυλώνα της ελληνικής φυτικής παραγωγής και η αποτελεσματική διαχείριση των ζιζανίων παραμένει καθοριστικός παράγοντας για την απόδοση της καλλιέργειας. Η ανθεκτικότητα των ζιζανίων στα ζιζανιοκτόνα αποτελεί διεθνώς ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα στη σύγχρονη γεωργία, με αυξανόμενο αριθμό καταγεγραμμένων περιπτώσεων σε πολλά είδη.

Η Ήρα (Lolium rigidum) συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα και θεωρείται από τα πλέον «πρωταγωνιστικά» ως προς την ανάπτυξη ανθεκτικότητας σε διαφορετικούς τρόπους δράσης ζιζανιοκτόνων. Η εξέλιξη αυτή επηρεάζει άμεσα τη βιωσιμότητα της καλλιέργειας σιτηρών και αναδεικνύει τη σημασία της ορθής στρατηγικής διαχείρισης.

Πώς δημιουργήθηκε το πρόβλημα

Η μονοκαλλιέργεια και η επαναλαμβανόμενη εφαρμογή ζιζανιοκτόνων με τον ίδιο τρόπο δράσης, χωρίς συνδυασμό με μη χημικές μεθόδους, δημιούργησαν έντονη πίεση επιλογής. Μέσα στους αρχικά ευαίσθητους πληθυσμούς της ήρας υπήρχαν φυτά με φυσική ανοχή. Με τα χρόνια, αυτά τα φυτά επιβίωσαν, πολλαπλασιάστηκαν και τελικά επικράτησαν, μετατρέποντας ευαίσθητους πληθυσμούς σε ανθεκτικούς. Η βιολογία και η οικολογία του ζιζανίου συνέβαλαν στην ταχεία εξάπλωση της ανθεκτικότητας, ιδιαίτερα στις καλλιέργειες χειμερινών σιτηρών όπου εφαρμόζονται σταθερά τα ίδια σχήματα ζιζανιοκτονίας.

Η εικόνα στην Ελλάδα

Ανθεκτικοί πληθυσμοί ήρας σε ALS ή/και ACCase αναστολείς έχουν καταγραφεί σε πολλές περιοχές της χώρας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, πληθυσμοί που δεν ελέγχθηκαν από ALS αναστολείς αντιμετωπίστηκαν προσωρινά με ACCase αναστολείς. Ωστόσο, αποτελέσματα από συλλογές και δοκιμές σε αγρούς με προβλήματα ελέγχου έδειξαν ότι σε σημαντικό ποσοστό περιπτώσεων η αποτελεσματικότητα των ALS ήταν ιδιαίτερα περιορισμένη, ενώ σε περίπου τους μισούς από αυτούς τους πληθυσμούς παρατηρήθηκε μη ικανοποιητικός έλεγχος και με ACCase αναστολείς, γεγονός που υποδηλώνει πολλαπλή ανθεκτικότητα. Τα στοιχεία αυτά καταδεικνύουν ότι η απλή μετατόπιση από μία χημική ομάδα σε άλλη δεν αποτελεί μακροπρόθεσμη λύση.

Στροφή σε διαφορετικούς τρόπους δράσης

Για τη διαχείριση αγρών με επιβεβαιωμένη ανθεκτικότητα απαιτείται χρήση ζιζανιοκτόνων με διαφορετικό τρόπο δράσης από τους ALS και ACCase αναστολείς, καθώς και περιορισμός της συνεχούς χρήσης των τελευταίων. Στη χώρα μας υπάρχουν δραστικές ουσίες με διαφορετικό μηχανισμό δράσης, οι οποίες εφαρμόζονται προφυτρωτικά ή πολύ νωρίς μεταφυτρωτικά. Ορισμένες δρουν αναστέλλοντας τη βιοσύνθεση λιπαρών οξέων και επηρεάζοντας την κυτταροδιαίρεση, ελέγχοντας κυρίως αγρωστώδη ζιζάνια, ενώ άλλες δρουν στο φωτοσύστημα ΙΙ ή στη βιοσύνθεση καροτενοειδών. Σε δοκιμές έχει καταγραφεί αποτελεσματικότητα ορισμένων από αυτές ακόμη και σε πληθυσμούς με πολλαπλή ανθεκτικότητα. Η εναλλαγή δραστικών ουσιών, ιδιαίτερα όταν έχουν παρόμοιο τρόπο δράσης, συνιστάται τουλάχιστον κάθε τρία χρόνια, ακόμη και όταν τα προϊόντα παραμένουν αποτελεσματικά.

Ο ρόλος των μη χημικών μεθόδων

Η ολοκληρωμένη διαχείριση δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στα ζιζανιοκτόνα. Η εφαρμογή μη χημικών μέτρων στοχεύει στη μείωση της τράπεζας σπόρων στο έδαφος και στη σταδιακή αποδυνάμωση του πληθυσμού της ήρας. Σε αγρούς με έντονο πρόβλημα μπορεί να εφαρμοστεί βαθύ όργωμα άνω των 40 εκατοστών, ώστε οι σπόροι να μεταφερθούν σε βάθος μεγαλύτερο των 10 εκατοστών, όπου χάνουν τη βλαστικότητά τους μετά από δύο χρόνια. Δεν συνιστάται όμως η ετήσια επανάληψη, καθώς επαναφέρει σπόρους στην επιφάνεια. Η χρήση πιο ανταγωνιστικών καλλιεργειών, όπως βρώμη, σίκαλη, τριτικάλε ή κριθάρι, η εφαρμογή ψευδοσποράς, η καθυστέρηση σποράς σε επιβαρυμένους αγρούς, η επιφανειακή καταστροφή νεαρών φυτών πριν τη σπορά και η αμειψισπορά με καλλιέργειες που διακόπτουν τον βιολογικό κύκλο του ζιζανίου αποτελούν πρακτικές που συμβάλλουν ουσιαστικά στη μείωση των πληθυσμών.

Πρόληψη και συνεχής παρακολούθηση

Η συχνή επισκόπηση των αγρών είναι κρίσιμη. Αγροί όπου επιβιώνουν φυτά ήρας μετά την εφαρμογή της συνιστώμενης δόσης στο κατάλληλο στάδιο ανάπτυξης θεωρούνται ύποπτοι για ανάπτυξη ανθεκτικότητας. Η τήρηση αρχείων βοηθά στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των μέτρων. Ιδιαίτερη σημασία έχει η καταστροφή φυτών πριν την άνθηση και σποροπαραγωγή, καθώς έχει αποδειχθεί ότι η ανθεκτικότητα μπορεί να εξαπλωθεί ακόμη και μέσω μεταφοράς γύρης σε αποστάσεις έως και τριών χιλιομέτρων. Παράλληλα, ο καθαρισμός γεωργικών μηχανημάτων και η χρήση καθαρού σπόρου καλλιέργειας μειώνουν τον κίνδυνο εισαγωγής ανθεκτικών σπόρων σε νέους αγρούς.

Ένα ζήτημα που απαιτεί στρατηγική

Η ανθεκτικότητα της ήρας δεν είναι συγκυριακό φαινόμενο, αλλά αποτέλεσμα πρακτικών που εφαρμόστηκαν επί σειρά ετών. Η διαχείρισή της απαιτεί σχεδιασμό σε επίπεδο αγρού και συνέπεια στις επιλογές που γίνονται κάθε καλλιεργητική περίοδο. Για τον παραγωγό των χειμερινών σιτηρών, το ζητούμενο είναι η προστασία της καλλιέργειας και της απόδοσης σε βάθος χρόνου. Η έγκαιρη προσαρμογή της στρατηγικής αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τη βιωσιμότητα του αγρού.

Πηγή: Γεωργία – Κτηνοτροφία, 02|21. «Χειμερινά Σιτηρά: Διαχείριση Ανθεκτικότητας της Ήρας (Lolium rigidum)», Θ. Γιτσόπουλος, σελ. 69–71.

Καθώς ο χειμώνας οδεύει προς το τέλος του και οι παραγωγοί αρχίζουν να σχεδιάζουν τις ανοιξιάτικες και θερινές καλλιέργειες, η προετοιμασία του χωραφιού αποκτά καθοριστική σημασία. Στον αραβόσιτο, πολλές από τις ασθένειες που εκδηλώνονται αργότερα μέσα στη σεζόν «χτίζονται» μήνες νωρίτερα, μέσα από τις επιλογές που γίνονται μετά τη συγκομιδή της προηγούμενης καλλιέργειας. Μία από αυτές είναι το ελμινθοσπόριο, μια ασθένεια που δεν εκδηλώνεται πάντα με την ίδια ένταση, αλλά υπό ορισμένες συνθήκες μπορεί να εξελιχθεί και να πιέσει σοβαρά την καλλιέργεια.

Τι είναι το ελμινθοσπόριο και πώς εκδηλώνεται

Το ελμινθοσπόριο του αραβοσίτου εκδηλώνεται με χαρακτηριστικές νεκρωτικές κηλίδες στα φύλλα, οι οποίες εμφανίζονται αρχικά στα κατώτερα φύλλα και σταδιακά μπορούν να επεκταθούν προς τα ανώτερα τμήματα του φυτού. Όταν οι συνθήκες είναι ευνοϊκές, οι κηλίδες συνενώνονται, περιορίζοντας τη λειτουργική φυλλική επιφάνεια και οδηγώντας σε πρόωρη γήρανση των φυτών. Σε έντονες προσβολές, η εικόνα της καλλιέργειας μπορεί να προσομοιάζει με έντονη υδατική καταπόνηση, ακόμη και όταν η άρδευση είναι επαρκής.

 Πότε και υπό ποιες συνθήκες το ελμινθοσπόριο γίνεται επικίνδυνο

Η ένταση και οι επιπτώσεις του ελμινθοσπορίου δεν είναι ίδιες σε όλες τις περιπτώσεις και εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό τόσο από το στάδιο ανάπτυξης της καλλιέργειας όσο και από τις επικρατούσες καιρικές συνθήκες. Καθοριστικό ρόλο παίζει ο χρόνος εμφάνισης των συμπτωμάτων. Όταν η ασθένεια εκδηλώνεται νωρίς, πριν ή κοντά στην άνθηση, και επικρατούν για μεγάλο χρονικό διάστημα ευνοϊκές συνθήκες, οι απώλειες στην παραγωγή μπορεί να είναι σημαντικές. Αντίθετα, όταν τα συμπτώματα εμφανίζονται αργότερα, μετά την ολοκλήρωση της γονιμοποίησης, οι επιπτώσεις στην απόδοση είναι συνήθως περιορισμένες.

Η εξέλιξη της ασθένειας ευνοείται από συνδυασμό μέτριων θερμοκρασιών, υψηλής σχετικής υγρασίας και παρατεταμένης διαβροχής της φυλλικής επιφάνειας, ιδιαίτερα όταν αυτές οι συνθήκες συνοδεύονται από μειωμένο φωτισμό. Υπό τέτοιες συνθήκες, το παθογόνο μπορεί να σποριοποιηθεί και να εξαπλωθεί ταχύτερα μέσα στον αγρό, αυξάνοντας την ένταση των προσβολών. Αντίθετα, παρατεταμένες ξηροθερμικές περίοδοι λειτουργούν ανασταλτικά για την ανάπτυξη και την εξάπλωση της ασθένειας.

 Γιατί τα φυτικά υπολείμματα έχουν καθοριστική σημασία

Το ελμινθοσπόριο δεν εμφανίζεται τυχαία. Το παθογόνο διατηρείται κυρίως στα προσβεβλημένα φυτικά υπολείμματα της προηγούμενης καλλιέργειας, όπου μπορεί να επιβιώσει και να αποτελέσει την αρχική πηγή μολύσματος για τη νέα σπορά. Όσο μεγαλύτερη ποσότητα υπολειμμάτων παραμένει στην επιφάνεια του εδάφους, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα εκδήλωσης της ασθένειας. Αντίθετα, όταν τα υπολείμματα ενσωματώνονται σωστά στο έδαφος και αποικοδομούνται, παύουν να λειτουργούν ως εστία μόλυνσης.

Ορθή διαχείριση φυτικών υπολειμμάτων: τι λειτουργεί και τι όχι

Η αποτελεσματικότερη πρόληψη του ελμινθοσπορίου βασίζεται στη σωστή διαχείριση της καλαμιάς μετά τη συγκομιδή. Ο τεμαχισμός και η ενσωμάτωση των φυτικών υπολειμμάτων στο έδαφος επιταχύνουν την αποδόμησή τους και μειώνουν σημαντικά το διαθέσιμο μόλυσμα για την επόμενη καλλιέργεια. Όσο μικρότερο είναι το ποσοστό υπολειμμάτων που παραμένει στην επιφάνεια του εδάφους, τόσο περιορίζεται η πιθανότητα εκδήλωσης της ασθένειας στη νέα σπορά. Σε περιπτώσεις εφαρμογής συστημάτων μειωμένης κατεργασίας, απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή ώστε να ελέγχεται η κάλυψη του εδάφους, ενώ σε αγρούς με υψηλό φορτίο υπολειμμάτων η αμειψισπορά μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά, διακόπτοντας τον κύκλο του παθογόνου.

Στο πλαίσιο αυτό, η καύση της καλαμιάς δεν αποτελεί βιώσιμη επιλογή διαχείρισης. Πέρα από τις σοβαρές περιβαλλοντικές και αγρονομικές επιπτώσεις, δεν προσφέρει ουσιαστικό πλεονέκτημα στη μακροπρόθεσμη αντιμετώπιση της ασθένειας. Αντίθετα, η ορθολογική ενσωμάτωση και αποικοδόμηση των φυτικών υπολειμμάτων στο έδαφος αποτελεί σαφώς αποτελεσματικότερη και ασφαλέστερη πρακτική για τη μείωση του αρχικού μολύσματος και την προστασία της καλλιέργειας.

Η πρόληψη ξεκινά πριν τη σπορά

Η πρόληψη του ελμινθοσπορίου στον αραβόσιτο ξεκινά πολύ πριν εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα στα φύλλα. Οι επιλογές που γίνονται στη διαχείριση των φυτικών υπολειμμάτων, στο διάστημα μεταξύ δύο καλλιεργητικών περιόδων, μπορούν να περιορίσουν σημαντικά την πίεση της ασθένειας και να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα της καλλιέργειας στα κρίσιμα στάδιά της. Με σωστό σχεδιασμό και έμφαση στις βασικές καλλιεργητικές πρακτικές, ο παραγωγός μπορεί να μπει στη νέα καλλιεργητική περίοδο με καλύτερες προϋποθέσεις.

Πηγή: Γεωργία – Κτηνοτροφία, τεύχος 11/2018, «Ελμινθοσπόριο του αραβοσίτου – Πρόληψη μέσω της ορθής διαχείρισης των φυτικών υπολειμμάτων», Κ. Β. Σίμογλου, σελ. 66–70.

Οι προοπτικές στην Τουρκία για τη νέα παραγωγή σιτηρών (2026) έχουν βελτιωθεί, καθώς οι χιονοπτώσεις και οι βροχοπτώσεις έχουν επιστρέψει στην χώρα, ενισχύοντας τις προοπτικές για μια ισχυρή συγκομιδή.

Η ομαλοποίηση των καιρικών συνθηκών έχει αυξήσει τις ελπίδες για μια καλή φετινή καλλιέργεια σιταριού, μετά τις απώλειες της περσινής παραγωγής που σχετίζονταν με την ξηρασία.

Σύμφωνα με το Τουρκικό Εθνικό Συμβούλιο Σιτηρών (UHK), τα επίπεδα βροχόπτωσης αυτή την εποχή έχουν ήδη ξεπεράσει τα αντίστοιχα της περασμένης χρονιάς. Εάν ο ευνοϊκός καιρός συνεχιστεί μέχρι την άνοιξη, η Τουρκία θα μπορούσε ακόμη και να επιτύχει ρεκόρ συγκομιδής σιταριού.

Παρά τις θετικές καιρικές συνθήκες, το UHK προέτρεψε για συγκρατημένη αισιοδοξία. Οι θερμοκρασίες τον Απρίλιο και τον Μάιο θα είναι καθοριστικές για τις τελικές αποδόσεις των καλλιεργειών.

«Ο χρόνος των βροχοπτώσεων είναι πιο σημαντικός από την ποσότητα», αναφέρει το UHK.

Η ξηρασία της περσινής περιόδου (2024-2025) είχε σαν αποτέλεσμα η παραγωγή σιτηρών της Τουρκίας να παρουσιάσει μια μείωση κατά μείωση κατά 12,3%. Αντίστοιχα η παραγωγή σιταριού μειώθηκε κατά 14% και ανήλθε σε 17,9 εκατομμύρια τόνους.

Πάντως σε περιοχές επιρρεπείς στην ξηρασία, οι αγρότες στρέφονται όλο και περισσότερο προς το σιτάρι και το κριθάρι. Ως αποτέλεσμα, οι περιοχές φύτευσης σκληρού σιταριού φέτος να έχουν αυξηθεί κατά 10-15%.

Δύο διαγωνισμοί έγιναν μέσα στον Ιανουάριο για την αγορά μεγάλων ποσοτήτων σιταριού (σκληρού και μαλακού).

Συγκεκριμένα η Κρατική Υπηρεσία Σιτηρών της Τυνησίας (ODC) διεξήγαγε διαγωνισμό, στις 28 Ιανουαρίου 2026, για την αγορά 100.000 τόνων μαλακού σιταριού και 100.000 τόνων σκληρού σιταριού οποιασδήποτε προέλευσης.

Σύμφωνα με πληροφορίες του ΑγροΤύπου, οι 100.000 τόνοι μαλακού σιταριού αγοράστηκαν σε τιμή C&F από τις ακόλουθες εταιρείες:

• Finagrit - 25.000 τόνοι στα 214,20 ευρώ/τόνο
• Casillo - 25.000 τόνοι στα 217,14 ευρώ/τόνο
• Buildcom - 25.000 τόνοι στα 216,38 ευρώ/τόνο
• Buildcom - 25.000 τόνοι στα 216,05 ευρώ/τόνο

Το σκληρό σιτάρι αγοράστηκε σε τιμή C&F από τις ακόλουθες εταιρείες:

• Casillo - 25.000 τόνοι στα 272,17 ευρώ/τόνο
• Casillo - 25.000 τόνοι στα 274,01 ευρώ/τόνο
• Bunge - 25.000 τόνοι στα 274,24 ευρώ/τόνο
• Amber - 25.000 τόνοι στα 270,83 ευρώ/τόνο

Σύμφωνα με τους όρους της εμπορικής συμφωνίας, το μαλακό σιτάρι θα αποσταλεί στα λιμάνια της Τυνησίας από την 1η Μαρτίου έως τις 15 Απριλίου, ενώ το σκληρό σιτάρι από τις 20 Φεβρουαρίου έως τις 5 Απριλίου.

Αγορά σιταριού από Σαουδική Αραβία

Είχε προηγηθεί, μέσα στον Ιανουάριο, η Σαουδική Αραβία, η οποία αγόρασε και αυτή με διεθνή διαγωνισμό συνολικά 907.000 τόνους σκληρού σιταριού, με μια μέση τιμή 219,22 ευρώ ανά τόνο (C&F). Ενδιαφέρον έδειξαν σημαντικοί διεθνείς εμπορικοί όμιλοι, όπως Solaris, Olam, Ameropa, Cargill, Louis Dreyfus, Soufflet Negoce και Aston.

Σύμφωνα με την εμπορική συμφωνία, οι παραδόσεις των φορτίων έχουν προγραμματιστεί να γίνουν μεταξύ Απριλίου και Μαΐου. Τα φορτία θα κατανεμηθούν σε τέσσερα λιμάνια της χώρας: Τζέντα, Γιανμπού, Νταμάμ και Τζαζάν. 

Κύκλοι της διεθνούς αγοράς αναφέρουν ότι η περιοχή της Μαύρης Θάλασσας αναμένεται να είναι ο βασικός προμηθευτής σιταριού για τον συγκεκριμένο διαγωνισμό. Η νέα παραγωγής της Αργεντινής κρίθηκε ανεπαρκής για να καλύψει τις μεγάλες ποσότητες σιταριού και υψηλής περιεκτικότητας σε πρωτεΐνες, που αγόρασε η Γενική Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων της Σαουδικής Αραβίας (GFSA) της Σαουδικής Αραβίας.

Η ευρωπαϊκή αγορά σιταριού πέρασε το 2025 σε μια φάση προσαρμογής, ύστερα από δύο χρόνια έντονων μεταβολών. Οι εξελίξεις στην παραγωγή, το εμπόριο και τις τιμές διαμόρφωσαν ένα περιβάλλον που χαρακτηρίζεται περισσότερο από σταδιακές μεταβολές παρά από αιφνίδιες ανατροπές. Το ξεκίνημα του 2026 βρίσκει την αγορά με σαφέστερη εικόνα ως προς τα βασικά μεγέθη, αποτυπώνοντας μια κατάσταση ισορροπίας που απαιτεί προσεκτική ανάγνωση.

Παραγωγή: επιστροφή σε υψηλότερα επίπεδα μετά την κάμψη

Η παραγωγή σιταριού στην Ευρώπη το 2025 εμφανίζεται σαφώς βελτιωμένη σε σύγκριση με την προηγούμενη χρονιά, σηματοδοτώντας μια μερική ανάκτηση των απωλειών που είχαν καταγραφεί το 2024. Για την εμπορική περίοδο 2025/26, η συνολική παραγωγή σιταριού στην ΕΕ εκτιμάται στους 134 εκατ. τόνους, έναντι χαμηλότερων επιπέδων το 2024/25, όταν η παραγωγή είχε περιοριστεί αισθητά, κινούμενη κοντά στους 110–115 εκατ. τόνους.

Η μεταβολή αυτή μεταφράζεται σε αύξηση της τάξης των 20 εκατ. τόνων σε ετήσια βάση, επαναφέροντας την ευρωπαϊκή παραγωγή πιο κοντά στον μέσο όρο των τελευταίων ετών. Σε σύγκριση με την περίοδο 2023/24, όπου η παραγωγή είχε κινηθεί σε υψηλότερα επίπεδα, το 2025 δεν συνιστά ιστορικό υψηλό, αλλά περισσότερο μια φάση εξομάλυνσης μετά τη σημαντική κάμψη του 2024. Τα πιο πρόσφατα επικαιροποιημένα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δείχνουν ότι η παραγωγή του μαλακού σίτου για την περίοδο 2025/26 διαμορφώνεται και πάνω από τον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας, επιβεβαιώνοντας τον χαρακτήρα της ανάκαμψης.

Σε επίπεδο καλλιεργούμενων εκτάσεων, τα στοιχεία δεν καταγράφουν έντονες μεταβολές, γεγονός που υποδηλώνει ότι η αύξηση της παραγωγής δεν οφείλεται σε σημαντική επέκταση των σπαρμένων εκτάσεων. Αντίθετα, η εικόνα παραπέμπει σε βελτιωμένες αποδόσεις, έπειτα από χρονιές όπου οι καιρικές συνθήκες είχαν επηρεάσει αρνητικά τη δυναμική των καλλιεργειών σε βασικές παραγωγικές ζώνες της Ένωσης.

Παράλληλα, η σύγκριση με τα συνολικά δημητριακά δείχνει ότι το σιτάρι παραμένει βασικός πυλώνας της ευρωπαϊκής φυτικής παραγωγής, απορροφώντας σημαντικό μέρος της συνολικής αγροτικής δραστηριότητας. Η παραγωγική ανάκαμψη του 2025, χωρίς να συνοδεύεται από ακραίες διακυμάνσεις, δημιουργεί ένα πιο σταθερό υπόβαθρο για την εξέλιξη της αγοράς στο ξεκίνημα του 2026.

Εμπόριο: χαμηλότεροι ρυθμοί εξαγωγών στο ξεκίνημα της νέας περιόδου

Στο σκέλος του εμπορίου, το σιτάρι εμφανίζει πιο συγκρατημένη εικόνα σε σύγκριση με την προηγούμενη εμπορική περίοδο. Κατά το σύνολο της περιόδου 2024/25, οι εξαγωγές κοινού σίτου και αλεύρων από την Ευρωπαϊκή Ένωση ανήλθαν σε 22,0 εκατ. τόνους, επιβεβαιώνοντας τον σταθερό ρόλο της ΕΕ στις διεθνείς αγορές.

Με την έναρξη της εμπορικής περιόδου 2025/26, η οποία ξεκινά τον Ιούλιο του 2025, οι ρυθμοί εξαγωγών διαμορφώνονται σε χαμηλότερα επίπεδα. Μέχρι τα μέσα της τρέχουσας περιόδου, οι εξαγωγές κοινού σίτου και αλεύρων ανέρχονται σε περίπου 12,4 εκατ. τόνους, παρουσιάζοντας υστέρηση σε σχέση με το αντίστοιχο χρονικό σημείο της προηγούμενης χρονιάς.

Η διαφορά αυτή αποτυπώνεται στη σωρευτική εξέλιξη των εβδομαδιαίων αποστολών, οι οποίες κινούνται με πιο ήπια κλίση σε σύγκριση με την περίοδο 2024/25. Η εικόνα αυτή δείχνει ότι, παρά την αυξημένη παραγωγή σιταριού στην ΕΕ το 2025, η εξαγωγική δραστηριότητα δεν επιταχύνθηκε στον ίδιο βαθμό κατά τους πρώτους μήνες της νέας εμπορικής περιόδου.

Τιμές: σταδιακή σταθεροποίηση

Οι τιμές του σιταριού στην ευρωπαϊκή αγορά, και ειδικότερα στις εξαγωγές, παρουσιάζουν το 2025 μια πορεία αποκλιμάκωσης σε σχέση με τα υψηλότερα επίπεδα των αρχών του έτους, πριν κινηθούν σε πιο σταθερό εύρος προς το τέλος της χρονιάς και στις αρχές του 2026. Στις αρχές του 2025, οι μέσες τιμές εξαγωγών σιταριού (FOB) διαμορφώνονταν σε επίπεδα 220–235 ευρώ ανά τόνο, ανάλογα με την ποιότητα και την προέλευση.

Κατά την περίοδο από τον Μάρτιο έως τον Ιούνιο του 2025, οι τιμές ακολούθησαν σταδιακή πτωτική πορεία, υποχωρώντας στο εύρος των 200–210 ευρώ ανά τόνο, ενώ στους θερινούς μήνες (Ιούλιος–Αύγουστος 2025) οι μέσες μηνιαίες τιμές εξαγωγών κινούνται χαμηλότερα, διαμορφούμενες μεταξύ 188 και 195 ευρώ ανά τόνο.

Προς το τέλος του 2025, η εικόνα των τιμών εμφανίζει σαφή σταθεροποίηση. Κατά το τελευταίο τρίμηνο του έτους, οι μέσες τιμές εξαγωγών σιταριού στην ΕΕ κινούνται σε στενό εύρος, μεταξύ 192 και 198 ευρώ ανά τόνο, χωρίς έντονες μηνιαίες διακυμάνσεις. Στις αρχές του 2026, οι πιο πρόσφατες διαθέσιμες τιμές εξαγωγών καταγράφονται κοντά στα 194–198 ευρώ ανά τόνο, επιβεβαιώνοντας τη διατήρηση του ίδιου εύρους τιμών με το τέλος του 2025. Σε ετήσια βάση, οι τιμές στις αρχές του 2026 διαμορφώνονται χαμηλότερα σε σχέση με τις αρχές του 2025, με τη μείωση να κυμαίνεται, ανά κατηγορία, μεταξύ 6% και 17%.

Αποθέματα: επαρκή μεγέθη, χωρίς σημάδια στενότητας

Σε επίπεδο αποθεμάτων, το σιτάρι στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν εμφανίζει ενδείξεις στενότητας κατά την τρέχουσα εμπορική περίοδο. Για το 2025/26, τα αποθέματα σιταριού στην ΕΕ εκτιμώνται σε περίπου 12–13 εκατ. τόνους, παρουσιάζοντας αύξηση σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο. Το αντίστοιχο μέγεθος για το 2024/25 είχε διαμορφωθεί κοντά στους 8 εκατ. τόνους, γεγονός που σημαίνει ότι τα διαθέσιμα αποθέματα ενισχύθηκαν κατά περίπου 4 εκατ. τόνους σε ετήσια βάση.

Η μεταβολή αυτή αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα αν συγκριθεί με τις αμέσως προηγούμενες χρονιές. Κατά την περίοδο 2023/24, τα αποθέματα σιταριού στην ΕΕ είχαν κινηθεί σε επίπεδα άνω των 16 εκατ. τόνων, πριν υποχωρήσουν έντονα το 2024/25. Η αύξηση που καταγράφεται το 2025/26 δεν επαναφέρει τα αποθέματα στα υψηλά εκείνα επίπεδα, αλλά σηματοδοτεί σαφή βελτίωση της διαθεσιμότητας σε σχέση με την αμέσως προηγούμενη χρονιά.

Το πλαίσιο του 2026: συνέχεια χωρίς αιφνιδιασμούς

Συνολικά, το ξεκίνημα του 2026 βρίσκει την αγορά σιταριού στην Ευρώπη σε μια φάση σχετικής ομαλότητας. Η παραγωγή έχει ανακάμψει, το εμπόριο κινείται με πιο συγκρατημένους ρυθμούς και οι τιμές παραμένουν σε επίπεδα που δεν υποδηλώνουν ούτε έντονη πίεση ούτε υπερθέρμανση της αγοράς.

Το τοπίο που διαμορφώνεται χαρακτηρίζεται από περιορισμένες μεταβολές στα βασικά μεγέθη, με την εικόνα της αγοράς να αποτυπώνει μια κατάσταση ισορροπίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, όπως αυτή προκύπτει από τα διαθέσιμα στοιχεία. Σε αυτό το πλαίσιο, το σιτάρι διατηρεί τον ρόλο του ως έναν από τους πιο σταθερούς και καθοριστικούς πυλώνες της ευρωπαϊκής αγροτικής οικονομίας.

Πηγή: DG AGRI – Crop Market Observatory (Cereals)

Η Επιτροπή Διεθνούς Εμπορίου (INTA) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ενέκρινε την συμφωνία για τον κανονισμό ελεύθερου εμπορίου - ΣΓΠ με τρίτες χώρες (με μειωμένους ή μηδενικούς δασμούς), μετά από την ολοκλήρωση της διαπραγμάτευσης στους τριμερείς διαλόγους.

Είκοσι οκτώ Ευρωβουλευτές μέλη της Επιτροπής υποστήριξαν το σχέδιο κανονισμού, δεκατρία ψήφισαν κατά και ένα ψήφισε λευκό, φέρνοντας μια τετραετή διαδικασία διαπραγμάτευσης κοντά στο τέλος της.

Το Σύστημα Γενικευμένων Προτιμήσεων (ΣΓΠ) της ΕΕ, το οποίο διέπεται κυρίως από τον Κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 978/2012, μειώνει ή καταργεί τους δασμούς για εισαγωγές από αναπτυσσόμενες χώρες.

Σύμφωνα με το ψήφισμα το ΣΓΠ θα παραταθεί κατά μια 10ετία, ξεκινώντας από το 2027. Όμως το σχέδιο προβλέπει και κάποιους όρους. Για να παραμείνουν οι χώρες στην ομάδα που θα ισχύει το ΣΓΠ θα πρέπει πλέον να «εφαρμόσουν αποτελεσματικά» 32 διεθνείς συμβάσεις, από 27 που ήταν προηγουμένως. Οι νέες απαιτήσεις καλύπτουν την κλιματική αλλαγή, το περιβαλλοντικό αποτύπωμα του άνθρακα και τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες.

Η απόφαση της Επιτροπής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου δεν αποτελεί την τελική απόφαση. Ο εισηγητής Ευρωβουλευτής κ. Bernd Lange (S&D/DEU) θα φέρει το θέμα στην Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, τον Φεβρουάριο ή τον Μάρτιο. Επομένως η τελική έγκριση θα μπορούσε να ληφθεί μέχρι το καλοκαίρι.

Καμιά προστασία στον τομέα του ρυζιού

Οι ευρωπαϊκές αγροτικές οργανώσεις Copa και η Cogeca αποδοκιμάζουν την ψηφοφορία της  της Επιτροπής Διεθνούς Εμπορίου (INTA) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, γιατί όπως τονίζουν δεν καταφέρνει να προστατεύσει τον τομέα του ρυζιού της ΕΕ από τις καταστροφικές αυξήσεις των εισαγωγών από τις τρίτες χώρες. Εκφράζουν την βαθιά λύπη για την έγκριση αυτής της συμφωνίας ως έχει.

Και προσθέτουν: «Πιστεύουμε ακράδαντα ότι μια αυτόματη διασφάλιση για το ρύζι είναι απαραίτητη για την προστασία ενός τόσο ευαίσθητου τομέα. Παρ' όλα αυτά, στα τρέχοντα επίπεδά τους, τα όρια και οι ποσότητες αύξησης που συμφωνήθηκαν θα επιτρέψουν την ενεργοποίηση του μηχανισμού μόνο όταν έχουν ήδη προκληθεί μεγάλες ζημιές.

Η μετατόπιση της ευρωπαϊκής παραγωγής ρυζιού Indica, η οποία καλύπτει περίπου 100.000 εκτάρια, θα είχε σοβαρό οικονομικό αντίκτυπο στην ΕΕ. Σε βασικές περιοχές παραγωγής, οι εκτάσεις ρυζιού αποτιμώνται σε 30.000 έως 40.000 ευρώ ανά εκτάριο, πράγμα που σημαίνει πιθανές απώλειες 3-4 δισεκατομμυρίων ευρώ για την οικονομία της ΕΕ. Αυτές οι απώλειες θα ήταν εξαιρετικά δυσανάλογες με τα περιορισμένα οικονομικά κέρδη για τις χώρες εξαγωγής ΣΓΠ, τα οποία εκτιμώνται σε μόλις 15-18 εκατομμύρια ευρώ αν λάβουμε υπόψη τον μέσο όγκο και την τιμή των εισαγωγών τους.

Ενώ το ευρωπαϊκό ρύζι Indica είναι επί του παρόντος το πιο εκτεθειμένο σε εισαγωγές χαμηλού κόστους, ο κίνδυνος διευρύνεται για τον τομέα.

Οι εισαγωγές ρυζιού Japonica έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, εντείνοντας τον ανταγωνισμό με την παραδοσιακή ευρωπαϊκή παραγωγή. Υπάρχει αυξανόμενη ανησυχία ότι αυτή η πίεση θα μπορούσε να επεκταθεί σε συγκεκριμένες ποικιλίες Japonica, συμπεριλαμβανομένου του ρυζιού για ριζότο. Αυτό αναμένεται να επηρεάσει επίσης τις δυνατότητες των παραγωγών Indica να στραφούν στην καλλιέργεια Japonica και να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους.

Η παραγωγή ρυζιού είναι δομικά ευάλωτη. Οι καλλιέργειες ρυζιού δεν μπορούν εύκολα να μετατραπούν σε άλλες καλλιέργειες και συχνά βρίσκονται σε προστατευόμενες υγροτόπους, όπου η γεωργία παίζει ζωτικό ρόλο στη διαχείριση των υδάτων, τη βιοποικιλότητα και τη διατήρηση του τοπίου. Οποιαδήποτε σημαντική απώλεια παραγωγής θα είχε επομένως σοβαρές οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές συνέπειες.

Τώρα που η συμφωνία μεταφέρεται στην Ολομέλεια, ελπίζουμε ότι περισσότεροι ευρωβουλευτές θα κατανοήσουν το βάρος και τη σημασία αυτής της απόφασης για το μέλλον του τομέα του ρυζιού της ΕΕ».

Η Αυστραλία αναμένει, για την περίοδο 2025/2026, να πετύχει την μεγαλύτερη σοδειά κριθαριού και τη δεύτερη μεγαλύτερη σιταριού που έχει καταγραφεί ποτέ ιστορικά στην χώρα, σύμφωνα με την Υπηρεσία Εξωτερικού (FAS) του Υπουργείου Γεωργίας των ΗΠΑ (USDA).

Συγκεκριμένα η Δυτική Αυστραλία, η οποία παράγει περίπου το 40% του σιταριού και του κριθαριού της χώρας, σημείωσε πολύ περιορισμένες βροχοπτώσεις μέχρι τον Ιούλιο, καθυστερώντας σημαντικά την συνήθη έναρξη της σποράς τον Απρίλιο.

Ωστόσο, η περιοχή στην συνέχεια είχε βροχοπτώσεις πολύ πάνω από το μέσο όρο, κάτι που βοήθησε σε μεγάλο βαθμό στην ανάπτυξη των καλλιεργειών και έφερε καλές αποδόσεις.

Ως αποτέλεσμα, η παραγωγή σιταριού εκτιμάται σε 37 εκατομμύρια τόνους, 34% πάνω από τον μέσο όρο της τελευταίας δεκαετίας.

Η παραγωγή κριθαριού προβλέπεται να φτάσει τα 15,5 εκατομμύρια τόνους, 32% υψηλότερη από τον μέσο όρο της τελευταίας δεκαετίας.

Οι εξαγωγές σιταριού της Αυστραλίας, την περίοδο 2025/2026, αναμένεται για την να φτάσουν τους 27 εκατομμύρια τόνους, αυξημένες κατά 3,3 εκατομμύρια τόνους σε σχέση με πέρυσι και κατά 7,3 εκατομμύρια τόνους πάνω από τον μέσο όρο των τελευταίων 10 ετών. Η Αυστραλία εξάγει σιτάρι σε περισσότερους από 50 προορισμούς, με την Ινδονησία, τις Φιλιππίνες, την Ταϊλάνδη, το Βιετνάμ και τη Νότια Κορέα να είναι οι κορυφαίες αγορές τα τελευταία χρόνια.

Η αύξηση της παραγωγής κριθαριού οφείλεται στις υψηλές αποδόσεις, οι οποίες προβλέπεται να είναι οι δεύτερες υψηλότερες που έχουν καταγραφεί ποτέ.

Οι εξαγωγές κριθαριού προβλέπεται να ανέλθουν σε 8,6 εκατομμύρια τόνους, οι οποίες είναι επίσης οι δεύτερες υψηλότερες ιστορικά, με την Κίνα να αντιπροσωπεύει περίπου τα τρία τέταρτα των συνολικών εξαγωγών αυστραλιανού κριθαριού τα τελευταία δύο χρόνια.

Η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Εμπόρων Δημητριακών (COCERAL) δημοσίευσε τις πρώτες προβλέψεις της για την ευρωπαϊκή παραγωγή δηµητριακών και ελαιούχων σπόρων το 2026.

Η πρόβλεψη αφορά το σιτάρι, το κριθάρι, το καλαμπόκι, την ελαιοκράμβη και δείχνει ότι θα υπάρξουν ελαφρώς χαμηλότερες αποδόσεις σε σύγκριση με την εξαιρετική παραγωγή του περασμένου έτους.

Ο ευρωπαϊκός σύνδεσμος προβλέπει για φέτος μια συνολική παραγωγή στην ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο που θα ανέλθει σε 296,7 εκατομμύρια τόνους, μειωμένη από τους 306,6 εκατομμύρια τόνους που συγκομίστηκαν το 2025.

Σιτάρι

Η παραγωγή σιταριού, εξαιρουμένου του σκληρού σιταριού, αναμένεται να φτάσει τους 143,9 εκατομμύρια τόνους, σε σύγκριση με 147,5 εκατομμύρια τόνους το 2025. Παρόλο που οι πρόσφατες βροχές έχουν προσφέρει ευνοϊκή υγρασία στο έδαφος σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, οι αποδόσεις προβλέπεται να μειωθούν από τα ασυνήθιστα υψηλά επίπεδα που παρατηρήθηκαν πέρυσι. Οι φυτεύσεις σιταριού είναι ελαφρώς υψηλότερες από ό,τι το 2025.

Κριθάρι

Όσον αφορά την παραγωγή κριθαριού προβλέπεται να μειωθεί από 63,2 εκατομμύρια τόνους σε 58,2 εκατομμύρια τόνους λόγω της επιστροφής των αποδόσεων στα κανονικά επίπεδα. Η Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο αναμένεται να δουν τις μεγαλύτερες μειώσεις παραγωγής.

Καλαμπόκι

Η καλλιέργεια καλαμποκιού στην Ευρώπη προβλέπεται να ανακάμψει ελαφρώς από την εποχή του 2025 που επλήγη από την ξηρασία, με την παραγωγή να προβλέπεται να φτάσει τους 58,9 εκατομμύρια τόνους σε σύγκριση με 57,1 εκατομμύρια τόνους πέρυσι. Ωστόσο, οι φυτεύσεις είναι πιθανό να συνεχίσουν να συρρικνώνονται σε αρκετές περιοχές, συμπεριλαμβανομένων των Βαλκανίων και της Γαλλίας, καθώς οι αγρότες στρέφονται σε εναλλακτικές ανοιξιάτικες καλλιέργειες, όπως ηλίανθος και σόγια.
Οι εκτάσεις καλαμποκιού στην ΕΕ αναμένεται να μειωθούν κατά περίπου 15% σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2020, από περισσότερα από 9 εκατομμύρια εκτάρια σε λιγότερα από 8 εκατομμύρια εκτάρια.

Ελαιοκράμβη

Η παραγωγή ελαιοκράμβης προβλέπεται να παραμείνει σταθερή στους 21,8 εκατομμύρια τόνους, ισάξια με τις αποδόσεις του 2025. Η επιστροφή στα μέσα επίπεδα παραγωγής θα εξισορροπηθεί από την αύξηση των φυτεύσεων, η οποία θα αυξηθεί από 6,4 εκατομμύρια εκτάρια σε 6,8 εκατομμύρια εκτάρια. Οι ελκυστικές τιμές πώλησης κατά τη διάρκεια του συνηθισμένου παραθύρου φύτευσης Αυγούστου-Σεπτεμβρίου έχουν ενθαρρύνει αυτήν την επέκταση.

Συμπέρασμα

Συνολικά, η πρόβλεψη της COCERAL σηματοδοτεί μια μικρή συρρίκνωση της συνολικής παραγωγής συνδυασμένων καλλιεργειών στην Ευρώπη, αντανακλώντας την ομαλοποίηση των αποδόσεων μετά τα υψηλά του περασμένου έτους και τις προσαρμογές στις αποφάσεις φύτευσης σε βασικά δημητριακά και ελαιούχους σπόρους.

Σημαντικό εργαλείο για την καταπολέμηση της κατάρρευσης των τιμών παραγωγού χαρακτηρίζουν οι ιταλικές αγροτικές οργανώσεις της χώρας την σύσταση της Εθνικής Επιτροπής για το Σκληρό Σιτάρι (CUN).

Η Επιτροπή θα είναι υπεύθυνη για τον προσδιορισμό της ενδεικτικής τιμής του εγχώρια παραγόμενου σκληρού σιταριού και των σχετικών τάσεων της αγοράς.

Όπως αναφέρει η ιταλική κυβέρνηση η σύσταση της Επιτροπής σε συνδυασμό με τους αυξημένους συνοριακούς ελέγχους στα εισαγόμενα σιτηρά, αναμένεται να βοηθήσουν στην καταπολέμηση του αθέμιτου ανταγωνισμού από τις εισαγωγές.

Η συγκεκριμένη απόφαση πάρθηκε μετά από μεγάλες κινητοποιήσεις που έκαναν χιλιάδες παραγωγοί σιτηρών σε όλη την χώρα.

«Πιστεύουμε στον θεμιτό ανταγωνισμό και για αυτόν τον λόγο θα ενισχύσουμε το σύστημα ελέγχου των συνόρων, διασφαλίζοντας ότι το εισαγόμενο σιτάρι πληροί όλα τα πρότυπα που τηρούν οι αγρότες μας. Το σιτάρι είναι μέρος της ταυτότητάς μας και το προστατεύουμε με αυτό το χρήσιμο εργαλείο», δήλωσε ο Υπουργός Γεωργίας, Τροφίμων και Δασοκομίας, Francesco Lollobrigida.

Από την πλευρά της η ιταλική αγροτική οργάνωση Coldiretti τονίζει ότι «η CUN αποτελεί σημαντικό εργαλείο για την καταπολέμηση της κατάρρευσης των τιμών παραγωγού, η οποία τροφοδοτείται «τεχνητά» από τις εισαγωγές σιταριού από το εξωτερικό και τις ενέργειες των χρηματιστηρίων εμπορευμάτων. Οι μειωμένες τιμές στο σκληρό απειλούν την βιωσιμότητα σχεδόν 140.000 αγροκτημάτων, που συχνά βρίσκονται σε περιοχές που είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένα στον κίνδυνο ερημοποίησης, ιδίως στη νότια Ιταλία».

Κόστος παραγωγή σκληρού στην Ιταλία

Η παραγωγή ενός 100κιλου σκληρού σιταριού κοστίζει στους αγρότες κατά μέσο όρο 31,80 ευρώ στο νότο και 30,30 ευρώ στην κεντρική και βόρεια Ιταλία, σύμφωνα με τα στοιχεία της ISMEA.
Η Coldiretti αναφέρει ότι με τις τιμές που καταβάλλονται στους παραγωγούς να έχουν μειωθεί, από 35% έως και 40%, τα τελευταία τέσσερα χρόνια, τα έσοδα των παραγωγών δεν καλύπτουν πλέον τα έξοδα, θέτοντας σε κίνδυνο την καλλιέργεια σκληρού σιταριού αλλά και την βιωσιμότητα των αγροκτημάτων στην χώρα.

Τουρκία: Χαμηλότερη παραγωγή και αυξημένες εισαγωγές

Λόγω των ασυνήθιστα ξηρών συνθηκών, η συνολική παραγωγή σιταριού στην Τουρκία προβλέπεται φέτος στους 16,3 εκατομμύρια τόνους, μειωμένη κατά 15%, σε σχέση με πέρσι. Από την ποσότητα αυτή η παραγωγή σκληρού σιταριού ανέρχεται σε 3,8 εκατ. τόνους, μειωμένη, κατά 13,6%, σε σχέση με πέρσι. 

Με περίπου το 80% της καλλιεργήσιμης γης να εξαρτάται από τις βροχοπτώσεις, η έλλειψη ξηρασία έχει καταστεί κρίσιμος παράγοντας για την καλλιέργεια σιτηρών στην χώρα.

Για την κάλυψη του ελλείμματος, οι τουρκικές εισαγωγές αναμένεται να υπερδιπλασιαστούν στους 7,3 εκατομμύρια τόνους, επιστρέφοντας στον ιστορικό μέσο όρο της τελευταίας δεκαετίας. Περίπου τα δύο τρίτα αυτού της ποσότητας θα μεταποιηθούν για επανεξαγωγή ως αλεύρι και ζυμαρικά.

Ταυτόχρονα, οι τουρκικές εξαγωγές σιταριού προβλέπεται να μειωθούν σε 6 εκατομμύρια τόνους, μειωμένες κατά 1,3 εκατομμύρια τόνους σε σχέση με πέρσι, αντανακλώντας τις μειωμένες φετινές εξαγωγές σκληρού σιταριού.

Μετά από μία από τις πιο αδύναμες αγροτικές χρονιές των τελευταίων ετών, το 2026 φαίνεται πως φέρνει διαφορετικές προοπτικές για την καλλιέργεια σιταριού στο Μαρόκο. Σύμφωνα με προβλέψεις της High Commission for Planning (HCP), οι πρώτες επίσημες εκτιμήσεις δείχνουν σαφή βελτίωση των συνθηκών, με τον καιρό να παίζει καθοριστικό ρόλο στην ανατροπή του αρνητικού σκηνικού που κυριάρχησε το 2025.

Οι φετινές εκτιμήσεις καταγράφουν μια αγροτική περίοδο με διαφορετικά χαρακτηριστικά, δημιουργώντας προσδοκίες για ανάκαμψη της παραγωγής σίτου και συνολικά των σιτηρών, μετά τη χαμηλή επίδοση της προηγούμενης χρονιάς.

Οι βροχοπτώσεις αλλάζουν τα δεδομένα για το σιτάρι

Η έναρξη της αγροτικής περιόδου 2025/2026 χαρακτηρίστηκε αρχικά από έντονο έλλειμμα βροχοπτώσεων, προκαλώντας ανησυχία στους παραγωγούς σιταριού. Ωστόσο, από τα τέλη Νοεμβρίου και έπειτα, η εικόνα άλλαξε αισθητά. Οι άφθονες και κυρίως ομοιόμορφα κατανεμημένες βροχές επέτρεψαν την κάλυψη του αρχικού υδατικού κενού, δημιουργώντας ευνοϊκές συνθήκες για τις χειμερινές καλλιέργειες.

Όπως επισημαίνεται στις επίσημες προβλέψεις, οι κλιματικές αυτές εξελίξεις οδηγούν σε μια αγροτική χρονιά πάνω από τον μέσο όρο, στοιχείο που συνδέεται άμεσα με την αναμενόμενη ενίσχυση της παραγωγής σιταριού. Σύμφωνα με τα διαγράμματα και τις υποθέσεις του HCP, η συνολική παραγωγή σιτηρών το 2026 εκτιμάται ότι θα κινηθεί σε επίπεδα σαφώς υψηλότερα από το 2025, προσεγγίζοντας εκ νέου τα 7,5–8 εκατ. τόνους, μετά την περσινή υποχώρηση.

Η βελτίωση αυτή αποτυπώνεται και σε μακροοικονομικό επίπεδο, καθώς η προστιθέμενη αξία του αγροτικού τομέα προβλέπεται να αυξηθεί κατά 10,4% το 2026, έναντι 4,5% το 2025, υπό την προϋπόθεση μιας παραγωγής σιτηρών –και κατ’ επέκταση σίτου– υψηλότερης από τη συνηθισμένη. Πρόκειται για ένδειξη ότι το σιτάρι ανακτά τον ρόλο του ως βασικός πυλώνας της αγροτικής δραστηριότητας στη χώρα.

Αυξημένη παραγωγή, χαμηλότερες τιμές: το δίλημμα της αγοράς σίτου

Η αναμενόμενη ενίσχυση της παραγωγής σιταριού δεν έρχεται χωρίς επιπτώσεις στην αγορά. Οι ίδιες προβλέψεις καταγράφουν ότι η αυξημένη διαθεσιμότητα αγροτικών προϊόντων αναμένεται να ασκήσει καθοδικές πιέσεις στις τιμές. Για το 2026, οι αγροτικές τιμές εκτιμάται ότι θα υποχωρήσουν κατά περίπου 2%, μετά από μια χρονιά στασιμότητας.

Για τους παραγωγούς σίτου, το σκηνικό αυτό διαμορφώνει ένα γνώριμο δίπολο. Από τη μία πλευρά, οι αυξημένοι όγκοι παραγωγής –σε επίπεδα που προσεγγίζουν ξανά τα 7,5–8 εκατ. τόνους σιτηρών συνολικά– ενισχύουν τη διαθεσιμότητα και περιορίζουν την ανάγκη εισαγωγών, οι οποίες είχαν αυξηθεί το 2025 λόγω της χαμηλής εγχώριας παραγωγής. Από την άλλη, η υποχώρηση των τιμών περιορίζει το τελικό όφελος στο αγροτικό εισόδημα.

Παρά τις πιέσεις αυτές, η συνολική εικόνα για το 2026 εμφανίζεται σαφώς βελτιωμένη σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά. Η ανάκαμψη της παραγωγής σίτου και η σταθεροποίηση της αγοράς συνθέτουν ένα πιο ισορροπημένο περιβάλλον, στο οποίο το βασικό ζητούμενο για τους παραγωγούς δεν είναι μόνο η ποσότητα, αλλά και η διαχείριση του κόστους και των τιμών σε μια χρονιά αυξημένης προσφοράς.

Πηγή: High Commission for Planning (HCP) – Budget économique prévisionnel 2026

H Ιορδανία αγόρασε περίπου 60.000 μετρικούς τόνους σκληρού σιταριού, την Τρίτη (20/1), σε διεθνή διαγωνισμό.

Το σκληρό σιτάρι αγοράστηκε από τον εμπορικό οίκο Cofco με εκτιμώμενη τιμή στα 222,77 ευρώ ανά τόνο, συμπεριλαμβανομένων των μεταφορικών (τιμή c&f).

Σύμφωνα με την συμφωνία τα φορτία θα πρέπει να παραδοθούν κατά το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Απριλίου.

Υπήρξαν και άλλες προσφορές από μεγάλους εμπορικού ομίλους αλλά σε υψηλότερες τιμές, όπως από την CHS (225,02 ευρώ/τόνο), την Cargill (227,45 ευρώ/τόνο) και την Ameropa (226,28 ευρώ/τόνο).

Κύκλοι της διεθνούς αγοράς αναφέρουν ότι υπάρχουν ενδείξεις ότι η Ιορδανία θα προκηρύξει νέο διαγωνισμό τις επόμενες ημέρες για 120.000 τόνους σιταριού.

Οι προσφορές αναμένεται να υποβληθούν στις 27 Ιανουαρίου, με τις αποστολές των φορτίων να αναμένεται να πραγματοποιηθούν κατά τους μήνες Μάρτιο και Μάιο του 2026.

Το σιτάρι παραμένει μια καλλιέργεια με ισχυρό ιστορικό και παραγωγικό αποτύπωμα στην Ελλάδα. Παρότι ο ρόλος του στο αγροτικό εισόδημα και στη χρήση γης έχει μεταβληθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες, τα επίσημα στοιχεία του FAOSTAT για τη χώρα επιτρέπουν να παρακολουθήσουμε με σαφήνεια πώς εξελίχθηκαν οι καλλιεργούμενες εκτάσεις, η συνολική παραγωγή και οι αποδόσεις. Η διαχρονική ανάγνωση των δεδομένων αποκαλύπτει μια σταδιακή μετάβαση, χωρίς απότομες τομές ή αποσπασματικές εικόνες, αλλά με αλλαγές που αποτυπώνονται καθαρά στους αριθμούς και διαμορφώνουν τη σημερινή εικόνα της καλλιέργειας.

Καλλιεργούμενες εκτάσεις: από την κυριαρχία στη συρρίκνωση

Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, το σιτάρι κάλυπτε ένα εξαιρετικά μεγάλο μέρος της ελληνικής γεωργικής γης. Το 1961 οι συγκομιζόμενες εκτάσεις ξεπερνούσαν το 1,17 εκατ. εκτάρια και λίγα χρόνια αργότερα, στα μέσα της δεκαετίας, κινούνταν πάνω από τα 1,2 εκατ. εκτάρια, επιβεβαιώνοντας τον κυρίαρχο ρόλο της καλλιέργειας εκείνη την περίοδο. Ακόμη και στα μέσα της δεκαετίας του 1970, με περίπου 1,0 εκατ. εκτάρια το 1975, το σιτάρι διατηρούσε ισχυρό χωρικό αποτύπωμα. Η σταδιακή υποχώρηση γίνεται πιο εμφανής από τις επόμενες δεκαετίες. Το 1990 οι εκτάσεις μειώνονται στα 857.770 εκτάρια, σηματοδοτώντας μια αλλαγή πορείας που δεν φαίνεται να είναι παροδική. Το 2000 η καλλιέργεια περιορίζεται στα 737.483 εκτάρια, ενώ μέσα σε μία δεκαετία η μείωση επιταχύνεται, με τις εκτάσεις να υποχωρούν στα 355.880 εκτάρια το 2010.

Την τελευταία δεκαπενταετία, η εικόνα δείχνει να σταθεροποιείται σε αυτό το χαμηλότερο επίπεδο. Το 2020 και το 2024 οι συγκομιζόμενες εκτάσεις κινούνται κοντά στις 370.000 εκτάρια, με 376.950 εκτάρια το 2024, αποτυπώνοντας μια νέα, σαφώς μικρότερη αλλά πιο σταθερή κλίμακα για τη σιτοκαλλιέργεια στην Ελλάδα.

Παραγωγή: μεταβολές που δεν ακολουθούν γραμμικά τις εκτάσεις

Η εξέλιξη της παραγωγής σίτου στην Ελλάδα δεν ακολουθεί με ευθύγραμμο τρόπο τη μείωση των καλλιεργούμενων εκτάσεων. Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, η συνολική παραγωγή διαμορφωνόταν σε περίπου 1,53 εκατ. τόνους, αντικατοπτρίζοντας το εκτατικό μοντέλο της εποχής. Κατά τη δεκαετία του 1970, παρά τις πρώτες ενδείξεις περιορισμού των εκτάσεων, η παραγωγή αυξάνεται αισθητά και το 1975 φτάνει τους 2,12 εκατ. τόνους, δείχνοντας ότι η καλλιέργεια αρχίζει να αποδίδει περισσότερο ανά μονάδα γης.

Η ανοδική αυτή πορεία συνεχίζεται μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1990. Το 1990 η παραγωγή αγγίζει τους 2,29 εκατ. τόνους, ένα από τα υψηλότερα επίπεδα της περιόδου αναφοράς. Στη συνέχεια, η εικόνα αλλάζει σταδιακά. Το 2000 η παραγωγή περιορίζεται στους 1,92 εκατ. τόνους, αντανακλώντας σε κάποιο βαθμό τη συνεχιζόμενη μείωση των εκτάσεων.

Η πιο έντονη υποχώρηση καταγράφεται την επόμενη δεκαετία. Το 2010, με την καλλιεργούμενη γη πλέον σημαντικά μειωμένη, η παραγωγή πέφτει στους 1,10 εκατ. τόνους. Από εκεί και έπειτα, τα στοιχεία δείχνουν μια φάση σχετικής σταθεροποίησης. Το 2020 και το 2024 η συνολική παραγωγή παραμένει κοντά στο 1,2 εκατ. τόνους, με 1.209.310 τόνους το 2024, αποτυπώνοντας μια νέα ισορροπία ανάμεσα στον περιορισμένο πλέον όγκο των εκτάσεων και τη διατηρούμενη παραγωγική ικανότητα της καλλιέργειας.

Αποδόσεις: ο δείκτης που αλλάζει το ισοζύγιο

Οι αποδόσεις αποτελούν τον παράγοντα που εξηγεί γιατί η συνολική παραγωγή σίτου δεν ακολούθησε πτωτική πορεία ανάλογη με τη μείωση των εκτάσεων. Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, η μέση απόδοση ανερχόταν σε 1.302,6 κιλά ανά εκτάριο, αποτυπώνοντας τις τεχνικές και ποικιλιακές δυνατότητες της εποχής. Κατά τις επόμενες δεκαετίες, οι αποδόσεις αυξάνονται σταθερά και μέχρι το 1975 φτάνουν τα 1.933,2 κιλά ανά εκτάριο, δείχνοντας μια πρώτη ουσιαστική βελτίωση της παραγωγικότητας.

Η ανοδική αυτή τάση συνεχίζεται και τις επόμενες δεκαετίες. Το 1990 οι αποδόσεις ανέρχονται στα 2.666,6 κιλά ανά εκτάριο, επίπεδο σημαντικά υψηλότερο σε σχέση με το παρελθόν. Στις αρχές της δεκαετίας του 2000 παρατηρείται μια φάση σχετικής σταθεροποίησης, με τις αποδόσεις να διαμορφώνονται στα 2.604,4 κιλά ανά εκτάριο το 2000, πριν ακολουθήσει νέα άνοδος.

Το 2010 η μέση απόδοση ξεπερνά τα 3.000 κιλά ανά εκτάριο, φτάνοντας τα 3.077,3 κιλά, ενώ το 2024 διαμορφώνεται στα 3.208,1 κιλά ανά εκτάριο. Η μακροχρόνια αυτή βελτίωση καταγράφει μια σαφή ενίσχυση της παραγωγικότητας ανά μονάδα γης, η οποία, σύμφωνα με τα στοιχεία, λειτούργησε αντισταθμιστικά απέναντι στη σημαντική μείωση των καλλιεργούμενων εκτάσεων.

Η συνολική εικόνα του σιταριού

Η διαχρονική ανάγνωση των στοιχείων δείχνει ότι το σιτάρι στην Ελλάδα μετακινήθηκε από ένα εκτατικό μοντέλο, με πολύ μεγάλο χωρικό αποτύπωμα, σε μια περίοδο σαφούς συρρίκνωσης των καλλιεργούμενων εκτάσεων. Παρά τη μείωση αυτή, η συνολική παραγωγή δεν ακολούθησε αντίστοιχα απότομη πτώση, καθώς οι αποδόσεις βελτιώθηκαν σταθερά στο πέρασμα των δεκαετιών.

Η εικόνα που προκύπτει από τα επίσημα δεδομένα είναι εκείνη μιας καλλιέργειας που λειτουργεί πλέον σε μικρότερη κλίμακα, αλλά με υψηλότερη παραγωγικότητα ανά μονάδα γης. Πρόκειται για μια εξέλιξη που αποτυπώνει με σαφήνεια τη μετατόπιση του βάρους από την έκταση στην αποδοτικότητα, διαμορφώνοντας το σημερινό αποτύπωμα του σίτου στην ελληνική γεωργία.

Πηγή δεδομένων: FAOSTAT

Οι πρώτοι μήνες μετά τη σπορά των χειμερινών σιτηρών είναι καθοριστικοί για την πορεία της καλλιέργειας. Την περίοδο αυτή, τα ζιζάνια εγκαθίστανται, ανταγωνίζονται τα φυτά για νερό και θρεπτικά στοιχεία και, αν δεν αντιμετωπιστούν έγκαιρα και σωστά, μπορούν να επηρεάσουν σοβαρά τόσο την ανάπτυξη όσο και την τελική απόδοση. Για τον λόγο αυτό, όσοι καλλιεργητές έχουν ήδη σπείρει ή βρίσκονται στη φάση σχεδιασμού των επόμενων κινήσεων καλούνται να σκεφτούν όχι απλώς μια μεμονωμένη επέμβαση, αλλά τη συνολική στρατηγική αντιμετώπισης των ζιζανίων.

Η αναγνώριση των ζιζανίων είναι το πρώτο και πιο κρίσιμο βήμα

Η αποτελεσματική αντιμετώπιση ξεκινά πάντα από το χωράφι. Η προσεκτική παρατήρηση της καλλιέργειας από τα αρχικά στάδια ανάπτυξης επιτρέπει την έγκαιρη αναγνώριση των κυρίαρχων ειδών ζιζανίων. Αγρωστώδη και πλατύφυλλα δεν εμφανίζονται με την ίδια ένταση κάθε χρονιά, ούτε συμπεριφέρονται με τον ίδιο τρόπο. Η εικόνα του χωραφιού αυτή την περίοδο καθορίζει τις επιλογές που θα ακολουθήσουν και μειώνει τον κίνδυνο άστοχων ή καθυστερημένων παρεμβάσεων. Μεταξύ των κυριότερων ζιζανίων που απασχολούν τα χειμερινά σιτηρά συγκαταλέγονται η αγριοβρώμη, η λεπτή ήρα, το μίλιο, το ανεμόχορτο, η φάλαρη, η παπαρούνα, το άγριο σινάπι, το ράπιστρο, η μπιφόρα, η κολλητσίδα, καθώς και η βερόνικα και το καπνόχορτο.

Όχι όλα τα ζιζανιοκτόνα για όλα τα ζιζάνια – η ανθεκτικότητα είναι ήδη εδώ

Στα χειμερινά σιτηρά χρησιμοποιούνται ζιζανιοκτόνα με διαφορετικό φάσμα δράσης, άλλα προσανατολισμένα κυρίως στα πλατύφυλλα και άλλα στα αγρωστώδη ζιζάνια, ενώ υπάρχουν και λύσεις με ευρύτερη κάλυψη. Η διάδοση των έτοιμων μειγμάτων έχει διευκολύνει την εφαρμογή και έχει περιορίσει την ανάγκη συνδυασμών, ωστόσο η συστηματική χρήση τους απαιτεί προσοχή. Πολλά βασίζονται σε παρόμοιο μηχανισμό δράσης και, όταν αυτό δεν λαμβάνεται υπόψη στον σχεδιασμό, η αποτελεσματικότητα μπορεί να μειώνεται σταδιακά.

Το αποτέλεσμα αυτής της πρακτικής είναι πλέον ορατό στο χωράφι. Σε αρκετά αγρωστώδη και πλατύφυλλα ζιζάνια έχουν καταγραφεί πληθυσμοί που δεν ανταποκρίνονται όπως στο παρελθόν σε συγκεκριμένους τρόπους δράσης, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις έχει εμφανιστεί και πολλαπλή ανθεκτικότητα. Η επανάληψη της ίδιας στρατηγικής από χρονιά σε χρονιά αυξάνει τον κίνδυνο αποτυχίας και περιορίζει τις διαθέσιμες επιλογές για το μέλλον, καθιστώντας αναγκαία μια πιο προσεκτική και συνολική προσέγγιση.

Η επιλογή δεν εξαρτάται μόνο από το ζιζάνιο

Η απόφαση για την κατάλληλη επέμβαση δεν βασίζεται μόνο στο είδος του ζιζανίου. Παράγοντες όπως το στάδιο ανάπτυξης της καλλιέργειας, το στάδιο των ζιζανίων, οι περιβαλλοντικές συνθήκες, η εκλεκτικότητα και η διάρκεια δράσης παίζουν καθοριστικό ρόλο. Ιδιαίτερη σημασία έχει και η πιθανότητα επίδρασης στην επόμενη καλλιέργεια, στοιχείο που συχνά υποτιμάται αλλά μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στην αμειψισπορά.

Ο ρόλος της σωστής εφαρμογής

Ακόμη και η πιο σωστή επιλογή μπορεί να αποτύχει αν δεν εφαρμοστεί ορθολογικά. Ο κατάλληλος εξοπλισμός και η σωστή ρύθμιση του ψεκαστικού, σε συνδυασμό με την εμπειρία του επαγγελματία ψεκαστή, συμβάλλουν στη μεγιστοποίηση της αποτελεσματικότητας και στη μείωση της επιβάρυνσης στο περιβάλλον. Οι συνθήκες κατά τον ψεκασμό, όπως η θερμοκρασία και η υγρασία, επηρεάζουν καθοριστικά το τελικό αποτέλεσμα.

Όταν απαιτείται συνδυασμός παρεμβάσεων

Παρότι σήμερα υπάρχουν ολοκληρωμένες λύσεις, σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτείται συνδυασμός διαφορετικών τρόπων δράσης για τη διαχείριση ανθεκτικών πληθυσμών. Η επιλογή αυτή χρειάζεται προσοχή, καθώς η ταυτόχρονη εφαρμογή μπορεί να επηρεάσει τη δράση των επιμέρους ζιζανιοκτόνων, ιδιαίτερα όταν τα ζιζάνια βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο ή αναπτύσσονται υπό δυσμενείς συνθήκες. Ο σωστός χρονισμός παραμένει καθοριστικός.

Μια στρατηγική που χτίζεται από νωρίς

Η επιτυχής αντιμετώπιση των ζιζανίων στα χειμερινά σιτηρά δεν είναι αποτέλεσμα μιας μόνο απόφασης, αλλά μιας αλληλουχίας σωστών επιλογών. Από την έγκαιρη παρατήρηση και την κατανόηση της κατάστασης του χωραφιού, μέχρι την επιλογή κατάλληλης στρατηγικής και την ορθή εφαρμογή, κάθε βήμα μετρά. Όσο νωρίτερα ξεκινήσει ο σχεδιασμός, τόσο μεγαλύτερες είναι οι πιθανότητες να διατηρηθεί η καλλιέργεια καθαρή και παραγωγική μέχρι τη συγκομιδή.

Πηγή: Γεωργία – Κτηνοτροφία, τεύχος 1/2020, «Η επιλογή του κατάλληλου ζιζανιοκτόνου για τα χειμερινά σιτηρά», σελ. 50–54.

Όπως έχει αναφέρει ο Πρωθυπουργός θα καταβληθούν 80 εκ. ευρώ για την στήριξη της φυτικής παραγωγής.

Συγκεκριμένα η κυβέρνηση είχε αναφέρει ότι για το βαμβάκι η ενίσχυση θα κυμανθεί από 20 έως 30 ευρώ το στρέμμα, ενώ το σκληρό σιτάρι θα ενισχυθεί με 11 ευρώ ανά στρέμμα.

Οι συγκεκριμένες ενισχύσεις είχε δηλώσει η ηγεσία του ΥπΑΑΤ θα καταβληθούν μέσω δηλωµένων δράσεων στα Οικολογικά Σχήµατα του 2025.

Ο ΑγροΤύπος επικοινώνησε με ΚΥΔ και μας ανέφεραν ότι το 60% των βαμβακοπαραγωγών δεν έχει δηλώσει Οικολογικά Σχήματα.

Θα πρέπει να ανοίξουν το ΟΣΔΕ του 2025 και να διορθωθούν οι δηλώσεις, κάτι που σημαίνει κάποιο κόστος για τους παραγωγούς με αποτέλεσμα να μειωθεί η στρεμματική ενίσχυση που έχει ανακοινώσει το ΥπΑΑΤ.

Όμως το πρόβλημα είναι πιο σύνθετο γιατί τα Οικολογικά Σχήματα που υπάρχουν στην ΚΑΠ δεν είναι ανά καλλιέργεια (βαμβάκι, σιτάρι κ.α.) αλλά περιλαμβάνουν μια πληθώρα καλλιεργειών.

Για παράδειγμα στο Οικολογικό 6.16 «Χρήση προϊόντων ειδικής θρέψης» περιλαμβάνονται και άλλες καλλιέργειες που θα πρέπει και αυτές να πάρουν την στρεμματική ενίσχυση. Πως θα αποτραπεί να πληρωθούν οι άλλες καλλιέργειες χωρίς να αλλάξει η ΚΑΠ.

Το Οικολογικό Σχήμα 9.18 Βιολογικά χειµερινά σιτηρά έχει 12 ευρώ το στρέµµα τιµή αναφοράς αλλά υπάρχουν δεσμεύσεις και πρακτικές που θα έπρεπε να ακολουθήσει ο παραγωγός. Το ίδιο ισχύει για το βαμβάκι που έχει 51,6 ευρώ το στρέµµα τιµή αναφοράς.

Μια λύση θα είναι να δημιουργηθεί ένα νέο Οικολογικό Σχήμα για αυτές τις δύο καλλιέργειες (σιτάρι, βαμβάκι) αλλά για να γίνει κάτι τέτοιο θα πρέπει να πάρει το πράσινο φως από την Κομισιόν.

Μια άλλη λύση είναι να καταβληθούν οι στρεμματικές ενισχύσεις μέσα από την ειδική βάμβακος και στην συνδεδεμένη στο σιτάρι. Αλλά και εκεί για να αλλάξουν οι τιμές της ενίσχυσης χρειάζεται απόφαση της Κομισιόν.

Το καλαμπόκι υπήρξε για δεκαετίες μία από τις σταθερές καλλιέργειες της ελληνικής γεωργίας, με ουσιαστικό ρόλο στη φυτική παραγωγή και στη στήριξη της εγχώριας ζωικής οικονομίας. Η παρουσία του δεν συνδέθηκε με εξαγωγικό προσανατολισμό ή έντονη προβολή, αλλά με τη λειτουργικότητα και τη συνεχή του χρήση στο αγροτικό σύστημα της χώρας.

Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, η εικόνα αυτή μεταβάλλεται. Η καλλιέργεια του καλαμποκιού εξακολουθεί να παρουσιάζει τεχνικές δυνατότητες, όμως οι αριθμοί δείχνουν μια σαφή και διαρκή υποχώρηση σε επίπεδο εκτάσεων και συνολικής παραγωγής. Η ανάλυση των διαθέσιμων στοιχείων της FAOSTAT για την χώρα μας, επιτρέπει την αποτύπωση αυτής της πορείας με ακρίβεια, χωρίς ερμηνείες και χωρίς εξωγενείς παραδοχές, φωτίζοντας τη μεταβολή της θέσης του καλαμποκιού στο ελληνικό αγροτικό τοπίο.

Η εξέλιξη των καλλιεργούμενων εκτάσεων

Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, το καλαμπόκι καλλιεργούνταν στην Ελλάδα σε περίπου 191.000 εκτάρια, αποτελώντας ήδη μια καλλιέργεια με σαφή ρόλο στο αγροτικό σύστημα της χώρας. Κατά τις επόμενες δεκαετίες, η παρουσία του ενισχύεται σταθερά, με τις καλλιεργούμενες εκτάσεις να αυξάνονται και να διευρύνονται, ακολουθώντας τη γενικότερη εντατικοποίηση της γεωργικής παραγωγής. Η πορεία αυτή κορυφώνεται την περίοδο 2004–2008, όταν το καλαμπόκι καταλαμβάνει τη μεγαλύτερη έκταση της χρονοσειράς. Το 2008 καταγράφεται η υψηλότερη τιμή, με περίπου 269.000 εκτάρια σε εθνικό επίπεδο, αποτυπώνοντας τη θέση της καλλιέργειας ως βασικού πυλώνα της φυτικής και ζωικής παραγωγής.

Από το 2010 και μετά, ωστόσο, η εικόνα αλλάζει ουσιαστικά. Παρότι εκείνη τη χρονιά οι καλλιεργούμενες εκτάσεις παραμένουν ακόμη σε σχετικά υψηλά επίπεδα, περίπου στα 206.000 εκτάρια, γίνεται ήδη ορατή η αρχή μιας σταθερής υποχώρησης. Μέσα στην επόμενη πενταετία, η μείωση αποκτά σαφή δυναμική: το 2015 οι εκτάσεις περιορίζονται περίπου στα 147.000 εκτάρια, καταγράφοντας απώλεια σχεδόν 60.000 εκταρίων σε σύγκριση με το 2010. Η πτωτική πορεία δεν ανακόπτεται τα επόμενα χρόνια. Το 2020 οι καλλιεργούμενες εκτάσεις μειώνονται περαιτέρω, στα 116.780 εκτάρια, ενώ το 2024 το καλαμπόκι καταγράφει μία από τις χαμηλότερες τιμές της σειράς, με μόλις 99.240 εκτάρια σε καλλιέργεια.

Η συνολική εικόνα που προκύπτει από τα στοιχεία είναι ενδεικτική της έντασης της μεταβολής. Σε σύγκριση με το 2008, οι καλλιεργούμενες εκτάσεις έχουν μειωθεί κατά περίπου 63%, ενώ αν ληφθεί ως σημείο αναφοράς το 2010, η απώλεια ξεπερνά τα 100.000 εκτάρια μέσα σε διάστημα δεκατεσσάρων ετών. Τα δεδομένα δείχνουν ότι η υποχώρηση του καλαμποκιού δεν αποτελεί σταδιακή φθορά παλαιότερων δεκαετιών, αλλά ένα σύγχρονο και επιταχυνόμενο φαινόμενο, που εκδηλώνεται κυρίως μετά το 2010 και επηρεάζει καθοριστικά τη θέση της καλλιέργειας στο ελληνικό αγροτικό τοπίο.

Παραγωγή και αποδόσεις

Η μείωση των εκτάσεων δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη κατάρρευση των αποδόσεων. Αντίθετα, οι μέσες αποδόσεις του καλαμποκιού εμφανίζουν σε βάθος χρόνου ισχυρή βελτίωση, που δείχνει ότι η καλλιέργεια τεχνικά παραμένει ικανή να «σταθεί». Το 1961 η μέση απόδοση ήταν περίπου 1.195 kg ανά εκτάριο, ενώ το 2010 είχε ήδη φτάσει περίπου τα 10.382 kg ανά εκτάριο. Στα μέσα της δεκαετίας, το επίπεδο αυτό ενισχύεται ακόμη περισσότερο, με το 2015 να καταγράφει περίπου 11.670 kg ανά εκτάριο, ενώ στη συνέχεια οι αποδόσεις κινούνται με διακυμάνσεις αλλά παραμένουν υψηλές: το 2020 κυμαίνονται περίπου στα 10.088 kg ανά εκτάριο και το 2024 διαμορφώνονται γύρω στα 9.674 kg ανά εκτάριο. Η εικόνα, συνολικά, παραπέμπει σε μια καλλιέργεια που έχει αναβαθμιστεί τεχνικά, χωρίς όμως αυτό να αρκεί για να συγκρατήσει τη συνολική της παρουσία.

Ωστόσο, η βελτίωση των αποδόσεων δεν επαρκεί για να αντισταθμίσει τη συρρίκνωση των εκτάσεων, και αυτό αποτυπώνεται καθαρά στη συνολική παραγωγή. Το 2010 η παραγωγή ξεπερνούσε τα 2,13 εκατ. τόνους, ενώ το 2015 περιορίζεται περίπου στους 1,72 εκατ. τόνους, παρά τις ιδιαίτερα υψηλές αποδόσεις εκείνης της περιόδου. Η πτωτική πορεία συνεχίζεται τα επόμενα χρόνια: το 2020 η παραγωγή διαμορφώνεται περίπου στους 1,18 εκατ. τόνους και το 2024 περιορίζεται σε περίπου 960.000 τόνους. Η εικόνα που προκύπτει είναι ότι η τεχνική απόδοση της καλλιέργειας δεν αποτελεί τον περιοριστικό παράγοντα· το βάρος μεταφέρεται κυρίως στη δυνατότητα διατήρησης της καλλιεργούμενης έκτασης και, τελικά, στον συνολικό όγκο παραγωγής που μπορεί να εξασφαλίσει η χώρα.

Η μεγάλη εικόνα της υποχώρησης

Τα δεδομένα δείχνουν ότι το καλαμπόκι δεν εγκαταλείπεται επειδή «δεν αποδίδει», αλλά επειδή απαιτεί υψηλές εισροές και σταθερή πρόσβαση σε πόρους, κυρίως νερό και ενέργεια. Πρόκειται για καλλιέργεια εντατική, με αυξημένες ανάγκες άρδευσης, γεγονός που την καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτη σε περιόδους αυξημένου κόστους παραγωγής. Η συνεχής μείωση των εκτάσεων μετά το 2010 συμπίπτει χρονικά με μια περίοδο αυξανόμενων πιέσεων στο αγροτικό κόστος και ενισχυμένης αβεβαιότητας ως προς τη βιωσιμότητα της καλλιέργειας.

Παράλληλα, η συρρίκνωση του καλαμποκιού έχει επιπτώσεις που ξεπερνούν τα όρια της φυτικής παραγωγής. Ως βασική πρώτη ύλη για ζωοτροφές, η μείωση της εγχώριας παραγωγής εντείνει την εξάρτηση από εισαγωγές και μεταφέρει την πίεση σε ολόκληρη την αλυσίδα της κτηνοτροφίας. Οι αριθμοί δεν αποτυπώνουν μια απότομη κατάρρευση, αλλά μια σταθερή και διαρκή αποδυνάμωση της παρουσίας του καλαμποκιού στο ελληνικό αγροτικό τοπίο.

Η συνολική οπτική

Η συνολική οπτική που προκύπτει από τα στοιχεία είναι σαφής: το καλαμπόκι στην Ελλάδα παραμένει μια καλλιέργεια με τεχνικές δυνατότητες, αλλά σταδιακά χάνει έδαφος σε επίπεδο εκτάσεων. Η μείωση από τα περίπου 269.000 εκτάρια του 2008 και τα επίπεδα των αρχών της δεκαετίας του 2010 στα μόλις 99.000 εκτάρια το 2024 δεν αποτελεί μια πρόσκαιρη μεταβολή, αλλά μια μακροχρόνια τάση που αποτυπώνεται σταθερά στους αριθμούς.

Τα δεδομένα δείχνουν ότι το καλαμπόκι δεν «εξαφανίζεται», αλλά συρρικνώνεται, περιορίζοντας την παρουσία του στον αγροτικό χάρτη της χώρας. Από βασική καλλιέργεια ευρείας κλίμακας, μετατρέπεται σταδιακά σε επιλογή που απαιτεί αντοχές, σταθερές συνθήκες και αυξημένη προσαρμοστικότητα από τον παραγωγό. Η εξέλιξη αυτή δεν αναιρεί τη σημασία του καλαμποκιού, αλλά αναδεικνύει τις πιέσεις που διαμορφώνουν σήμερα τις επιλογές στην ελληνική γεωργία, όπως αυτές καταγράφονται στα επίσημα στοιχεία.

Πηγή: FAOSTAT – FAO

Στα 20 λεπτά το κιλό τιµή παραγωγού φαίνεται θα πωληθούν οι τελευταίοι τόνοι σκληρού σιταριού της σοδειάς του 2025 από την Ορεστιάδα.

Όπως αναφέρει στον ΑγροΤύπο ο πρόεδρος του Αγροτικού Συνεταιρισμού Δημητριακών Ορεστιάδας «Η Ένωση», Λάμπης Κουμπρίδης, «έχουν απομείνει περίπου 8.000 τόνοι σκληρού απούλητο στα χέρια των παραγωγών. Μέχρι τις 31 Ιανουαρίου φαίνεται ότι οι τιμές θα παραμείνουν στα 20 λεπτά το κιλό για την καλή ποιότητα σκληρού. Φέτος είχαμε εμπορική συμφωνία σταδιακής απορρόφησης της παραγωγής σκληρού σίτου (30 με 35.000 τόνους) μεταξύ της Ένωσης Ορεστιάδας και της εταιρείας K&SΚαραγιώργος. Όμως οι τιμές παρέμειναν σε χαμηλά επίπεδα. Οι υψηλές και καλής ποιότητας παραγωγές που είχαμε φέτος σε πολλές χώρες (εκτός Τουρκίας) σε συνδιασμό με τις αυξημένες καναδικές εξαγωγές κράτησαν σε χαμηλά  επίπεδα της τιμές στο σκληρό». 

Ο ρυθμός εξαγωγών για το καναδικό σκληρό σιτάρι συνεχίζει να είναι ισχυρός, επιβεβαιώνει από την πλευρά της η επίσημη Στατιστική Αρχή του Καναδά. Από την αρχή της φετινής εμπορικής περιόδου έχουμε μια αύξηση των εξαγωγών κατά 9% σε σχέση με πέρσι και μια καλή ποιότητα στα καναδικά σκληρά σιτάρια.

Μεγάλο μέρος από τους 550.000 τόνους σιταριού που αγόρασε στο τέλος του 2025 η Αλγερία προέρχεται από τον Καναδά με τιμή στα 268,36 ευρώ ο τόνος (C&F).

Επίσης η Ιορδανία αγόρασε 60.000 τόνους σκληρό στην τιμή των 223,63 ευρώ ο τόνος (C&F), με παράδοση τον Απρίλιο του 2026.

Αυτή την περίοδο οι διεθνείς αγορές επικεντρώνονται στο πως θα εξελιχθούν τα τελικά αποθέματα σκληρού του Καναδά.

Ακόμη οι αυξημένες παραγωγές σε Αυστραλία και Αργεντινή (νότιο ημισφαίριο) έχουν σαν αποτέλεσμα να παραμένουν οι τιμές σε χαμηλά επίπεδα.

Πάντως νέο διαγωνισμό για αγορά έως και 120.000 τόνους σκληρού σιταριού ανακοίνωσε η Ιορδανία, με προθεσμία κατάθεσης προσφορών να έχει οριστεί στις 20 Ιανουαρίου 2026.  Οι παραδόσεις των φορτίων έχουν οριστεί για τον Μάρτιο και Απρίλιο του 2026.

Η παγκόσμια αγορά σιταριού εισέρχεται σε μια πενταετία όπου δεν προδιαγράφονται θεαματικές ανατροπές, ωστόσο οι ισορροπίες μεταξύ προσφοράς και ζήτησης αναμένεται να γίνουν σταδιακά πιο απαιτητικές, με βάση τα πενταετή σενάρια εξέλιξης της διεθνούς αγοράς δημητριακών που καταρτίζει το International Grains Council (IGC). Η συνολική παραγωγή θα συνεχίσει να αυξάνεται, όχι μέσα από επέκταση των καλλιεργούμενων εκτάσεων, αλλά κυρίως μέσω βελτίωσης των αποδόσεων. Παράλληλα, η κατανάλωση θα ακολουθήσει ανοδική πορεία και θα οδηγηθεί σε νέα ιστορικά υψηλά, με βασικό μοχλό τις διατροφικές ανάγκες σε Ασία και Αφρική. Το αποτέλεσμα θα είναι μια αγορά που θα παραμείνει επαρκώς εφοδιασμένη, αλλά σαφώς λιγότερο «χαλαρή» σε σύγκριση με τα προηγούμενα χρόνια.

Παραγωγή: τα στρέμματα μένουν, οι αποδόσεις κάνουν τη διαφορά

Στην αρχή της περιόδου, η παγκόσμια παραγωγή σιταριού φτάνει στο υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί ποτέ, με τη σοδειά του 2025/26 να επωφελείται από εξαιρετικές αποδόσεις, οι οποίες αντιστάθμισαν τη μικρή μείωση των καλλιεργούμενων εκτάσεων. Αν και ένα αντίστοιχο επίπεδο δεν θεωρείται δεδομένο για κάθε επόμενη χρονιά, η συνολική τάση παραμένει ανοδική. Μέχρι το τέλος της πενταετίας, η παγκόσμια παραγωγή προβλέπεται να αγγίξει τους 864 εκατ. τόνους το 2030/31, αυξημένη κατά περίπου 33 εκατ. τόνους σε σχέση με το 2025/26.

Η αύξηση αυτή δεν προέρχεται από περισσότερα χωράφια, καθώς οι εκτάσεις εμφανίζονται σχεδόν στάσιμες και σε ορισμένες χρονιές ελαφρώς μειωμένες, αλλά από τη βελτίωση της μέσης απόδοσης. Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι αποδόσεις εκτιμάται ότι θα ανέβουν από περίπου 3,76 τόνους ανά εκτάριο σήμερα σε 3,91 τόνους ανά εκτάριο στο τέλος της περιόδου, με μέσο ετήσιο ρυθμό αύξησης 0,8%. Η δυναμική αυτή αποδίδεται κυρίως στη βελτίωση των ποικιλιών και λιγότερο στην περαιτέρω εντατικοποίηση των εισροών, καθώς στις βασικές παραγωγικές ζώνες τα περιθώρια έχουν ήδη σε μεγάλο βαθμό αξιοποιηθεί. Παρά τη συνολική άνοδο, το μερίδιο των οκτώ βασικών εξαγωγέων στη συνολική παγκόσμια παραγωγή παραμένει περιορισμένο, καλύπτοντας περίπου το 49% το 2030/31, γεγονός που περιορίζει τα περιθώρια άνεσης στην πλευρά της προσφοράς.

Κατανάλωση: το φαγητό οδηγεί τις εξελίξεις

Η παγκόσμια κατανάλωση σιταριού ακολουθεί επίσης ανοδική τροχιά, αυξανόμενη με μέσο ετήσιο ρυθμό 1,1%, ελαφρώς χαμηλότερο από το 1,2% της προηγούμενης πενταετίας. Σε απόλυτους αριθμούς, η συνολική χρήση προβλέπεται να αυξηθεί κατά περίπου 45 εκατ. τόνους και να φτάσει τους 864 εκατ. τόνους το 2030/31, επίπεδο αντίστοιχο με την προβλεπόμενη παραγωγή.

Η κύρια κινητήρια δύναμη παραμένει η διατροφική χρήση, η οποία ενισχύεται από τη δημογραφική αύξηση και την αστικοποίηση, ιδιαίτερα στην Αφρική, όπου ακόμη και η κατά κεφαλήν κατανάλωση εμφανίζει ανοδική τάση. Στο ίδιο πλαίσιο, η Ινδία αναμένεται να εξελιχθεί στον μεγαλύτερο καταναλωτή σιταριού για τρόφιμα παγκοσμίως. Αντίθετα, σε Ευρώπη, Κίνα και Ιαπωνία, η κατανάλωση συγκρατείται από τη γήρανση του πληθυσμού και τις διατροφικές αλλαγές, με στροφή προς άλλα τρόφιμα. Η χρήση του σιταριού ως ζωοτροφή αυξάνεται με πιο αργό ρυθμό, περίπου 0,8% ετησίως, καθώς η παρουσία υποκατάστατων και η βελτίωση της αποδοτικότητας περιορίζουν την περαιτέρω διεύρυνση. Η βιομηχανική χρήση παραμένει μικρή, αντιπροσωπεύοντας γύρω στο 4% της συνολικής κατανάλωσης.

Αποθέματα: λιγότερα, αλλά ακόμη «άνετα»

Με την κατανάλωση να κινείται οριακά πάνω από την παραγωγή στο σύνολο της περιόδου, τα παγκόσμια αποθέματα σιταριού προβλέπεται να μειωθούν σταδιακά. Στο τέλος της πενταετίας, τα τελικά αποθέματα εκτιμώνται κοντά στους 270 εκατ. τόνους, περίπου 5 εκατ. τόνους χαμηλότερα από το επίπεδο του 2025/26 και στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων έξι ετών. Παρά τη μείωση αυτή, ο λόγος αποθεμάτων προς χρήση παραμένει σχετικά άνετος, κατά μέσο όρο στο 32%, έναντι 34% την προηγούμενη πενταετία.

Η μεγαλύτερη συρρίκνωση αποθεμάτων καταγράφεται στην Κίνα και στους βασικούς εξαγωγείς. Στην Κίνα, τα αποθέματα υποχωρούν σταδιακά και εκτιμάται ότι θα διαμορφωθούν στους 127 εκατ. τόνους το 2030/31, το χαμηλότερο επίπεδο από το 2018/19, αν και εξακολουθούν να αντιπροσωπεύουν περίπου το ήμισυ των παγκόσμιων αποθεμάτων. Στους οκτώ βασικούς εξαγωγείς, τα συνολικά αποθέματα προβλέπεται να μειωθούν στους 64 εκατ. τόνους, περίπου 12% χαμηλότερα σε σχέση με το 2025/26. Αντίθετα, στην Ινδία τα αποθέματα ακολουθούν ανοδική πορεία και εκτιμάται ότι θα φτάσουν περίπου τους 28 εκατ. τόνους στο τέλος της περιόδου.

Εμπόριο: νέα ρεκόρ, με πιο ήπιους ρυθμούς

Το διεθνές εμπόριο σιταριού συνεχίζει να επεκτείνεται και προς το τέλος της πενταετίας καταγράφει νέα ιστορικά υψηλά επίπεδα. Η αύξηση συνδέεται κυρίως με τις ενισχυμένες εισαγωγικές ανάγκες χωρών της Αφρικής και της Ασίας για την κάλυψη διατροφικών αναγκών, σε ένα περιβάλλον όπου η κατανάλωση τροφίμων αυξάνεται ταχύτερα από την εγχώρια παραγωγή. Παρά την ανοδική πορεία των εμπορικών ροών, ο ρυθμός μεγέθυνσης εμφανίζεται πιο συγκρατημένος σε σύγκριση με τα προηγούμενα χρόνια, αντανακλώντας μια αγορά που ωριμάζει και λειτουργεί με μικρότερα περιθώρια απορρόφησης κραδασμών. Στο πλαίσιο αυτό, η ενίσχυση του διεθνούς εμπορίου δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη διεύρυνση των αποθεμάτων, στοιχείο που περιορίζει τη συνολική ευελιξία της παγκόσμιας αγοράς σιταριού.

Η μεγάλη εικόνα

Συνολικά, το σιτάρι βαδίζει προς το 2030/31 σε ένα περιβάλλον σχετικής ισορροπίας, χωρίς ενδείξεις ακραίων ελλείψεων ή υπερπροσφοράς. Η παγκόσμια παραγωγή και κατανάλωση συγκλίνουν σε παρόμοια επίπεδα, τα αποθέματα μειώνονται αλλά παραμένουν σε διαχειρίσιμα όρια, ενώ το διεθνές εμπόριο συνεχίζει να αναπτύσσεται με πιο ήπιους ρυθμούς. Σε αυτό το πλαίσιο, το βάρος μετατοπίζεται από την επέκταση των καλλιεργούμενων εκτάσεων στη σταθερότητα και την αξιοπιστία των αποδόσεων, σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης κλιματικής μεταβλητότητας και εντονότερου ανταγωνισμού μεταξύ καλλιεργειών.

Από τις αρχές του 2025 έως και τις 12 Ιανουαρίου του 2026, η Ουκρανία έχει εξάγει 16,376 εκατομμύρια τόνους σιτηρών, όπως ανακοίνωσε το Υπουργείο Αγροτικής Πολιτικής της χώρας, επικαλούμενη δεδομένα από την Κρατική Τελωνειακή Υπηρεσία.

Ανά καλλιέργεια, από την αρχή της εμπορικής περιόδου μέχρι σήμερα, εξήχθησαν οι ακόλουθοι όγκοι:

• σιτάρι – 8.115 εκατομμύρια τόνοι
• κριθάρι – 1.321 εκατομμύρια τόνοι
• σίκαλη – 0,2 χιλιάδες τόνοι
• καλαμπόκι – 6.689 εκατομμύρια τόνοι

Όσον αφορά τις εξαγωγές που έγιναν τον Ιανουάριο του 2026, συνολικά ανέρχονται σε 946.000 τόνοι σιτηρών. Ανά καλλιέργεια έχουμε:

• σιτάρι - 210.000 τόνοι
• κριθάρι - 2.000 τόνοι
• καλαμπόκι - 733.000 τόνοι

Στο μεταξύ προς την ολοκλήρωση φτάνει η συγκομιδή σιτηρών, που έχει φτάσει στο 95% της έκτασης καλλιέργειας, με μια συνολική παραγωγή 57,913 εκατομμυρίων τόνων.

Όσον αφορά τους ελαιούχους σπόρους, μέχρι στιγμής έχουν συλλεχθεί οι ακόλουθες ποσότητες:

• ηλίανθος – 9,23 εκατομμύρια τόνοι από 4,838 εκατομμύρια εκτάρια (93%)
• σόγια – 4,853 εκατομμύρια τόνοι από 2,029 εκατομμύρια εκτάρια (99%)

Η συγκομιδή ζαχαρότευτλων έχει επίσης ολοκληρωθεί, με την συνολική παραγωγή να έχει ανέλθει σε 11,02 εκατομμύρια τόνους.

Το σιτάρι εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους πιο σταθερούς και κρίσιμους κρίκους της παγκόσμιας αγροδιατροφικής αλυσίδας. Παρότι τα τελευταία χρόνια η διεθνής αγορά έχει δοκιμαστεί από έντονες διακυμάνσεις, η συνολική εικόνα που διαμορφώνεται για την επόμενη δεκαετία δεν παραπέμπει σε απότομες ανατροπές. Αντίθετα, σκιαγραφείται μια πορεία σταδιακής προσαρμογής, όπου η ζήτηση, η παραγωγή και το εμπόριο εξελίσσονται με διαφορετικούς ρυθμούς ανά περιοχή, αλλά διατηρούν έναν κοινό άξονα σχετικής ισορροπίας.

Κατανάλωση: ήπια άνοδος με γεωγραφικές διαφοροποιήσεις

Η παγκόσμια κατανάλωση σιταριού αναμένεται να κινηθεί ανοδικά τα επόμενα χρόνια, με ρυθμούς σαφώς πιο συγκρατημένους σε σχέση με το παρελθόν. Έως το 2034, η συνολική χρήση εκτιμάται ότι θα είναι περίπου 11% υψηλότερη σε σύγκριση με την τρέχουσα περίοδο, με το μεγαλύτερο μέρος της αύξησης να προέρχεται από την Ασία. Η Ινδία και η Κίνα συγκεντρώνουν από κοινού περίπου το 30% της πρόσθετης ζήτησης, γεγονός που συνδέεται άμεσα με τη δημογραφική εξέλιξη και τη διατήρηση του σιταριού ως βασικού διατροφικού προϊόντος.

Η χρήση του σιταριού ως τρόφιμο παραμένει κυρίαρχη, καλύπτοντας περίπου τα δύο τρίτα της συνολικής κατανάλωσης, ενώ η αύξηση αυτή εκτιμάται ότι θα είναι ελαφρώς χαμηλότερη σε σχέση με την προηγούμενη δεκαετία, ακολουθώντας τον πιο αργό ρυθμό αύξησης του παγκόσμιου πληθυσμού. Παράλληλα, σε περιοχές της Αφρικής, η κατανάλωση επεκτείνεται πέρα από τις παραδοσιακές αγορές της Βόρειας Αφρικής, αντανακλώντας αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες και τη διεύρυνση της αστικής κατανάλωσης.

Παραγωγή: η αύξηση έρχεται από τις αποδόσεις

Η παγκόσμια παραγωγή σιταριού αναμένεται να ενισχυθεί κυρίως μέσω της βελτίωσης των αποδόσεων και λιγότερο μέσω της επέκτασης των καλλιεργούμενων εκτάσεων. Οι διαθέσιμες γεωργικές εκτάσεις εμφανίζουν περιορισμένα περιθώρια περαιτέρω αύξησης, γεγονός που καθιστά την παραγωγικότητα τον βασικό μοχλό ανάπτυξης. Μέχρι το 2034, η συνολική παραγωγή σιταριού εκτιμάται ότι θα αυξηθεί κατά περίπου 74 εκατ. τόνους, φτάνοντας τους 874 εκατ. τόνους παγκοσμίως. Η Ασία αναμένεται να απορροφήσει σημαντικό μέρος αυτής της αύξησης, με την Ινδία να συνεισφέρει σχεδόν το ένα τρίτο της επιπλέον παραγωγής, αξιοποιώντας τόσο βελτιώσεις στις αποδόσεις όσο και ήπιες επεκτάσεις καλλιεργούμενων εκτάσεων. Παράλληλα, ενίσχυση της παραγωγής προβλέπεται και σε χώρες όπως η Ρωσία, οι Ηνωμένες Πολιτείες, ο Καναδάς, η Αργεντινή και το Πακιστάν.

Στις ανεπτυγμένες οικονομίες, η αύξηση της παραγωγής παραμένει πιο συγκρατημένη, καθώς τα υψηλά επίπεδα παραγωγικότητας αφήνουν περιορισμένα περιθώρια περαιτέρω βελτίωσης. Αντίθετα, σε χώρες χαμηλότερου εισοδήματος, οι αποδόσεις αυξάνονται με ταχύτερους ρυθμούς, αν και από χαμηλότερη αφετηρία.

Εμπόριο: σταθερή ροή με ανακατανομή ρόλων

Το διεθνές εμπόριο σιταριού αναμένεται να συνεχίσει την ανοδική του πορεία, ακολουθώντας τη συνολική εξέλιξη της παραγωγής και της ζήτησης. Έως το 2034, οι παγκόσμιες εξαγωγές εκτιμάται ότι θα αυξηθούν κατά περίπου 21 εκατ. τόνους, φτάνοντας τους 226 εκατ. τόνους.

Η Ρωσία διατηρεί τον ρόλο του βασικού εξαγωγέα, καλύπτοντας περίπου το ένα τέταρτο των παγκόσμιων εξαγωγών, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση, ο Καναδάς, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Αυστραλία συνεχίζουν να αποτελούν σημαντικούς προμηθευτές της διεθνούς αγοράς. Οι εμπορικές ροές κατευθύνονται κυρίως προς περιοχές με αυξανόμενη ζήτηση και περιορισμένες δυνατότητες εγχώριας παραγωγής, όπως η Βόρεια Αφρική και η Εγγύς Ανατολή, όπου οι εισαγωγές αναμένεται να διατηρήσουν ή και να ενισχύσουν τη σημασία τους. Παράλληλα, η διαφοροποίηση μεταξύ ποιοτικών και πιο οικονομικών αγορών σιταριού παραμένει, με ορισμένους εξαγωγείς να εστιάζουν περισσότερο σε αγορές υψηλής πρωτεΐνης και άλλους σε πιο ευαίσθητες ως προς την τιμή αγορές.

Τιμές: σταθεροποίηση χωρίς έντονες αιχμές

Σε επίπεδο τιμών, το σιτάρι αναμένεται να κινηθεί σε ένα πλαίσιο σχετικής σταθερότητας. Οι ονομαστικές τιμές εκτιμάται ότι θα ακολουθήσουν ήπια ανοδική πορεία, αντανακλώντας γενικότερες πληθωριστικές πιέσεις, χωρίς όμως να καταγράφονται απότομες αυξήσεις. Σε πραγματικούς όρους, οι τιμές προβλέπεται να παραμείνουν συγκρατημένες, καθώς οι βελτιώσεις στην παραγωγικότητα και η επάρκεια προσφοράς λειτουργούν εξισορροπητικά.

Μια αγορά με συνέχεια

Στο βάθος της επόμενης δεκαετίας, το σιτάρι φαίνεται να ακολουθεί μια πορεία σταθερής εξέλιξης, όπου οι μεταβολές δεν εκδηλώνονται ως απότομες τομές, αλλά ως σταδιακές προσαρμογές. Οι τάσεις στην κατανάλωση, την παραγωγή και το εμπόριο συνθέτουν ένα περιβάλλον με εσωτερικές διαφοροποιήσεις, αλλά χωρίς να μεταβάλλεται ο βασικός ρόλος του προϊόντος στο παγκόσμιο αγροδιατροφικό ισοζύγιο. Πρόκειται για μια αγορά που, σύμφωνα με τις σημερινές ενδείξεις, διατηρεί τη συνοχή της και προσαρμόζεται στα δεδομένα κάθε περιόδου, χωρίς να απομακρύνεται από τον κεντρικό της άξονα.

Πηγή: OECD–FAO Agricultural Outlook 2025–2034