Συνέντευξη γραμματέα ΥΠΕΝ, Πέτρου Βαρελίδη: Αλλαγές έρχονται στο αρδευτικό νερό, τι λέει για κόστος, τι θα γίνει με νερά Αχελώου

Σαφές μήνυμα ότι η νέα εποχή για τον πρωτογενή τομέα περνά μέσα από τις επενδύσεις στο νερό και στις αγροτικές υποδομές έστειλε, από το Μέτσοβο, ο Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Μαργαρίτης Σχοινάς, κατά τη δεύτερη περιφερειακή συνεδρίαση του Εθνικού Διαλόγου για τη νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ).

Ειδικότερα, ο Υπουργός γνωστοποίησε ότι 80 εκατομμύρια ευρώ που απελευθερώνονται από τα προγράμματα βιολογικής κτηνοτροφίας και βιολογικής μελισσοκομίας - οι πληρωμές των οποίων είχαν παγώσει μετά από απόφαση του κ. Σχοινά κατόπιν ευρημάτων στους ελέγχους - θα κατευθυνθούν σε υποδομές νερού και μικρής κλίμακας δημόσια αρδευτικά έργα με δικαιούχους τους Δήμους της χώρας.

«Κάθε ευρώ των ευρωπαϊκών και εθνικών πόρων πρέπει να πιάνει τόπο και να πηγαίνει στους πραγματικούς δικαιούχους», τόνισε ο κ. Σχοινάς, υπογραμμίζοντας ότι οι διαθέσιμοι πόροι θα κατευθυνθούν σε επενδύσεις που αφήνουν μόνιμο αποτύπωμα στον πρωτογενή τομέα και υπηρετούν την παραγωγή για δεκαετίες.

Παράλληλα, εξήγησε ότι η απόφαση ελήφθη μετά τους εκτεταμένους ελέγχους που πραγματοποιήθηκαν στα προγράμματα βιολογικής παραγωγής, από τους οποίους προέκυψαν υψηλά ποσοστά μη συμμόρφωσης και οικειοθελών αποχωρήσεων, επισημαίνοντας ότι η κυβέρνηση έχει λάβει στρατηγική απόφαση να βάλει τέλος σε πρακτικές που στερούν πόρους από τους πραγματικούς παραγωγούς.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη Λαψίστα και στην ανάγκη σωστής διαχείρισης του αρδευτικού νερού, σημειώνοντας ότι  η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί στον κάμπο της περιοχής αναδεικνύει με τον πιο εμφατικό τρόπο τη σημασία των επενδύσεων στις υδατικές υποδομές και στη σωστή διαχείριση του αρδευτικού νερού. Μάλιστα, από το βήμα της εκδήλωσης ανακοίνωσε ότι οι παραγωγοί της περιοχής που επλήγησαν από τη λειψυδρία κατά το 2025 θα ενισχυθούν με περισσότερα από 1,8 εκατ. ευρώ μέσω του καθεστώτος de minimis.

Επίσης, έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην πρόταση που έχει υποβληθεί από τον ΤΟΕΒ Κρύας – Λαψίστας για αρδευτικό έργο προϋπολογισμού 21,6 εκατ. ευρώ, στο πλαίσιο της πρόσκλησης για τα μεγάλα αρδευτικά έργα της χώρας. Όπως ανέφερε, η πρόταση βρίσκεται ήδη στο στάδιο της αξιολόγησης και στόχος του Υπουργείου είναι η σχετική διαδικασία να έχει ολοκληρωθεί μέσα στο φθινόπωρο, ώστε να προχωρήσουν τα επόμενα βήματα για την υλοποίησή της.

Στο ευρύτερο πλαίσιο της συζήτησης για τη νέα ΚΑΠ, ο κ. Σχοινάς υπογράμμισε ότι η Ελλάδα θα διεκδικήσει μια ισχυρή πολιτική με επαρκείς πόρους, μεγαλύτερη εθνική ευελιξία και ιδιαίτερη έμφαση στη διαχείριση του νερού, στους νέους αγρότες, στην ανταγωνιστικότητα και στον συνεργατισμό.

«Η Ελλάδα δεν έχει κανένα λόγο να προσέλθει στη διαπραγμάτευση αμυνόμενη. Έχουμε κάθε λόγο να είμαστε πρωταγωνιστές», ανέφερε χαρακτηριστικά, δίνοντας το στίγμα της ελληνικής θέσης για την επόμενη ημέρα της ευρωπαϊκής αγροτικής πολιτικής.

Παράλληλα, ανάφερε ότι  η συζήτηση για τη νέα ΚΑΠ δεν μπορεί να εξαντλείται στους αριθμούς και στο ύψος των κονδυλίων που θα διατεθούν μετά το 2028. Το πραγματικό διακύβευμα είναι το παραγωγικό μοντέλο που θα επιλέξει η Ευρώπη για τις επόμενες δεκαετίες και η θέση που θα καταλάβει η Ελλάδα μέσα σε αυτό.

Όπως εξήγησε, στο επίκεντρο της ελληνικής θέσης βρίσκεται η ανάγκη διατήρησης μιας ισχυρής Κοινής Αγροτικής Πολιτικής με επαρκείς πόρους, μεγαλύτερη εθνική ευελιξία και περισσότερη εμπιστοσύνη στα κράτη-μέλη, ώστε να μπορούν να προσαρμόζουν τα εργαλεία πολιτικής στις πραγματικές ανάγκες των παραγωγών τους.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στο γεγονός ότι οι ανάγκες της μεσογειακής γεωργίας δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται με τα ίδια εργαλεία που σχεδιάζονται για εντελώς διαφορετικές γεωργικές πραγματικότητες της βόρειας και κεντρικής Ευρώπης. Τόνισε, συγκεκριμένα, ότι  για χώρες όπως η Ελλάδα, το νερό αποτελεί πλέον στρατηγικό αγαθό και η διαχείρισή του οφείλει να βρεθεί στον πυρήνα της νέας αγροτικής πολιτικής.

Παρουσιάζοντας τις βασικές κατευθύνσεις της ελληνικής πρότασης για τη νέα περίοδο, ο κ. Σχοινάς έθεσε ως προτεραιότητες τη στήριξη των νέων και νεοεισερχόμενων αγροτών, τη δίκαιη ενίσχυση του εισοδήματος των παραγωγών με έμφαση στις μικρομεσαίες εκμεταλλεύσεις, την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας μέσω επενδύσεων, καινοτομίας και νέων αλυσίδων αξίας, τη στήριξη του συνεργατισμού, καθώς και τη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων με ιδιαίτερη έμφαση στο αρδευτικό νερό.

Κλείνοντας, σημείωσε ότι η διαβούλευση για τη νέα ΚΑΠ, που ξεκινά στην Περιφέρεια, από το Μέτσοβο, αποτελεί μια συζήτηση εθνικού προσανατολισμού, οι αποφάσεις της οποίας θα επηρεάσουν το παραγωγικό αποτύπωμα της χώρας για ολόκληρη την επόμενη γενιά.

Το ζήτημα του αυξημένου κόστους λειτουργίας των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης (ΔΕΥΑ) και κυρίως των επιπτώσεων, που μπορεί να υπάρξουν σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις από τα τιμολόγια νερού έθιξε, μιλώντας στην Επιτροπή Δημόσιας Διοίκησης της Βουλής, ο δήμαρχος Ρεθύμνου και πρόεδρος της Ένωσης ΔΕΥΑ, Γιώργος Μαρινάκης. Ο ίδιος ζήτησε να υπάρξει μέριμνα για ειδικό ενεργειακό τιμολόγιο για τις ΔΕΥΑ ώστε να μην επιβαρυνθούν υπέρμετρα, πολίτες και επιχειρήσεις μεταξύ των οποίων και αγροτικές.
Το θέμα του νερού έχει απασχολήσει επανειλημμένα τις επιτροπές τόσο σε ό, τι αφορά στο πόσιμο όσο και σε ό, τι αφορά στο αρδευτικό ή στο αφαλατωμένο, καθώς αυξάνει σημαντικά το κόστος παραγωγής.

Ο κ. Μαρινάκης μιλώντας κατά τη συνεδρίαση των εκπροσώπων φορέων για τον Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ΔΕΥΑ. Όπως εξήγησε, δεν προέρχονται από κακοδιαχείριση αλλά από μία πραγματικότητα, που έχει διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια και αφορά κυρίως το τεράστιο ενεργειακό κόστος. 
Οι δημοτικές επιχειρήσεις ύδρευσης, σημείωσε, λειτουργούν με ιδιαίτερα υψηλές ενεργειακές ανάγκες, καθώς απαιτείται συνεχής λειτουργία αντλιοστασίων, μονάδων επεξεργασίας, δικτύων μεταφοράς και εγκαταστάσεων, που εξασφαλίζουν την ομαλή υδροδότηση των πολιτών.

ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΓΙΑ ΔΥΣΒΑΣΤΑΚΤΑ ΤΙΜΟΛΟΓΙΑ ΝΕΡΟΥ

Σύμφωνα με τον κ. Μαρινάκη, το υπέρογκο αυτό κόστος δεν ήταν δυνατόν να μετακυλιστεί στους πολίτες, καθώς κάτι τέτοιο θα οδηγούσε σε δυσβάστακτες αυξήσεις των λογαριασμών ύδρευσης. Ωστόσο, προειδοποίησε ότι ο κίνδυνος αυτός παραμένει απολύτως υπαρκτός.
Η νέα διαδικασία τιμολόγησης, σε συνδυασμό με την υποχρέωση εξόφλησης ή ρύθμισης των οφειλών προς τους παρόχους ενέργειας, δημιουργεί ένα ασφυκτικό πλαίσιο που ενδέχεται να οδηγήσει σε σημαντική διόγκωση των τιμολογίων.

ΠΙΕΣΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΩΝ – ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Οι πρώτοι που θα επηρεαστούν από μια τέτοια εξέλιξη, όπως εξήγησε, είναι τα ελληνικά νοικοκυριά. Ενώ το κόστος ζωής έχει αυξηθεί σημαντικά, με τα νοικοκυριά να καλούνται να καλύψουν αυξημένες δαπάνες για ηλεκτρική ενέργεια, τρόφιμα, καύσιμα και βασικές ανάγκες, μια νέα επιβάρυνση στους λογαριασμούς νερού, είπε ι ο κ. Μαρινάκης, θα προσθέσει ακόμη μεγαλύτερη πίεση στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.
Το νερό, όπως είπε, αποτελεί βασικό κοινωνικό αγαθό και η πρόσβαση σε αυτό δεν μπορεί να μετατρέπεται σε οικονομικό βάρος για τις οικογένειες. Ένα μέσο νοικοκυριό χρησιμοποιεί καθημερινά το νερό για ανάγκες που αφορούν την υγιεινή, την καθαριότητα και την καθημερινή διαβίωση. Οποιαδήποτε μεγάλη αύξηση στα τιμολόγια θα επηρεάσει άμεσα την καθημερινότητα χιλιάδων πολιτών, ιδιαίτερα των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων.

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΟΝΑΔΕΣ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ

Παράλληλα, ιδιαίτερα σημαντικές, εξήγησε, θα είναι οι επιπτώσεις και για τις επιχειρήσεις, που αφορούν στις αγροτοκτηνοτροφικές εγκαταστάσεις, τις ξενοδοχειακές μονάδες, τις επιχειρήσεις εστίασης, τις βιοτεχνίες αλλά ακόμη και τις μικρές επιχειρήσεις, οι οποίες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη χρήση νερού. 
Ειδικά σε τουριστικές περιοχές, όπου η κατανάλωση αυξάνεται σημαντικά κατά τους θερινούς μήνες, οποιαδήποτε σημαντική αναπροσαρμογή στις χρεώσεις μπορεί να αυξήσει το λειτουργικό κόστος των επιχειρήσεων και να περιορίσει την ανταγωνιστικότητά τους.
Ο δήμαρχος Ρεθύμνου, Γιώργος Μαρινάκης υποστήριξε ότι η λύση δεν βρίσκεται στην επιβάρυνση των πολιτών αλλά στην αντιμετώπιση της γενεσιουργού αιτίας του προβλήματος. Και αυτή, όπως είπε, είναι το ενεργειακό κόστος. Για τον λόγο αυτό έθεσε ως βασικό αίτημα τη δημιουργία ειδικού ενεργειακού τιμολογίου για την αυτοδιοίκηση και τις ΔΕΥΑ.

Όπως τόνισε, ένα ειδικό τιμολόγιο δεν θα λειτουργήσει προς όφελος των επιχειρήσεων ως οργανισμών αλλά προς όφελος της κοινωνίας συνολικά. Ουσιαστικά θ’ αποτελέσει μια έμμεση προστασία για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις, καθώς θα αποτρέψει την ανάγκη για μεγάλες αυξήσεις στους λογαριασμούς ύδρευσης.
Παράλληλα αναφέρθηκε και στο αυστηρότερο πλαίσιο εποπτείας, που προβλέπεται για τις ΔΕΥΑ. Επισήμανε πως μπορεί να υπάρξει αυστηρός έλεγχος και δημοσιονομική παρακολούθηση, ωστόσο, δεν θα πρέπει να επιβάλλονται υπερβολικές ευθύνες, όταν δεν αντιμετωπίζονται οι πραγματικές αιτίες των προβλημάτων.
Ο ίδιος εξήγησε πως η βιωσιμότητα των ΔΕΥΑ δεν αποτελεί ένα ζήτημα, που αφορά αποκλειστικά τους δήμους ή τις ίδιες τις επιχειρήσεις ύδρευσης. Πρόκειται για ένα θέμα που αγγίζει άμεσα την κοινωνία, την οικονομία και την καθημερινότητα των πολιτών. Το ζητούμενο, είπε, δεν είναι απλώς η οικονομική εξυγίανση των οργανισμών αλλά η εξεύρεση λύσεων που θα διασφαλίσουν ότι το νερό θα παραμείνει προσιτό για όλους, χωρίς να δημιουργούνται νέες πιέσεις προς τα νοικοκυριά και τις  επιχειρήσεις.

Η άρδευση αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που καθορίζουν την εξέλιξη και την τελική απόδοση της βαμβακοκαλλιέργειας. Ωστόσο, οι ανάγκες του φυτού δεν είναι ίδιες σε όλα τα στάδια ανάπτυξης, ούτε οι συνθήκες είναι ίδιες σε όλες τις περιοχές της χώρας.

Συζητώντας με τον γεωπόνο κ. Αλέξανδρο Πεταλά από την Ένωση Αγροτών Σερρών, καταγράψαμε την εικόνα που επικρατεί σήμερα, τα κρίσιμα στάδια στα οποία το βαμβάκι απαιτεί νερό, αλλά και τις πρακτικές που εφαρμόζουν οι παραγωγοί για την αποτελεσματικότερη διαχείριση της άρδευσης.

Η φετινή εικόνα στις Σέρρες: Οι βροχές καθυστερούν την έναρξη των ποτισμάτων

Η φετινή καλλιεργητική περίοδος για το βαμβάκι εξελίσσεται μετά από μια άνοιξη που χαρακτηρίστηκε σε πολλές περιοχές της χώρας από συχνές βροχοπτώσεις και αυξημένη εδαφική υγρασία. Ωστόσο, κάθε βαμβακοπαραγωγική ζώνη παρουσιάζει τα δικά της κλιματικά και εδαφολογικά χαρακτηριστικά, με αποτέλεσμα η καλλιέργεια να βρίσκεται σε διαφορετικό στάδιο ανάπτυξης και να εμφανίζει διαφορετικές ανάγκες, μεταξύ των οποίων και οι ανάγκες άρδευσης.

Σύμφωνα με τον κ. Πεταλά, η βαμβακοκαλλιέργεια στις Σέρρες βρίσκεται ακόμη σε σχετικά πρώιμο στάδιο ανάπτυξης και μέχρι στιγμής δεν έχει παρουσιαστεί ανάγκη για άρδευση. Οι συχνές βροχοπτώσεις των τελευταίων εβδομάδων έχουν καλύψει τις απαιτήσεις των φυτών σε νερό, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις οι παραγωγοί δεν έχουν ακόμη προχωρήσει ούτε στην εγκατάσταση των σταγόνων ή στην προετοιμασία των χωραφιών για τα πρώτα ποτίσματα.

Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, «κάθε εβδομάδα έχουμε και μία καλή βροχόπτωση», γεγονός που επιτρέπει στους παραγωγούς να συνεχίζουν προς το παρόν μόνο τις απαραίτητες καλλιεργητικές φροντίδες και τους ψεκασμούς. Η εκτίμηση είναι ότι σε περίπου δύο εβδομάδες, με την άνοδο των θερμοκρασιών και την περαιτέρω ανάπτυξη των φυτών, θα ξεκινήσει σταδιακά και η αρδευτική περίοδος.

Η εικόνα αυτή διαφέρει αισθητά από την αντίστοιχη περσινή περίοδο. Τότε, η περιορισμένη διαθεσιμότητα νερού στον ποταμό Στρυμόνα και η έλλειψη βροχοπτώσεων είχαν προκαλέσει έντονο προβληματισμό στους παραγωγούς, με τα σημαντικότερα προβλήματα να εμφανίζονται κατά τη διάρκεια του Αυγούστου. Φέτος, τουλάχιστον μέχρι στιγμής, το ζήτημα δεν είναι η έλλειψη νερού αλλά, σε ορισμένες περιπτώσεις, η υπερβολική υγρασία. Εκτός από την ευνοϊκή επίδραση που έχει στην κάλυψη των αναγκών της καλλιέργειας, δημιουργεί και δυσκολίες στην εκτέλεση ορισμένων καλλιεργητικών εργασιών, ενώ παράλληλα ευνοεί την εμφάνιση ασθενειών.

Τα κρίσιμα στάδια της καλλιέργειας: Από τα πρώτα χτένια μέχρι το γέμισμα των καρυδιών

Παρότι το βαμβάκι θεωρείται λιγότερο απαιτητικό σε νερό σε σχέση με το καλαμπόκι, η σωστή άρδευση παραμένει καθοριστική για τη διατήρηση της παραγωγικότητας. Σύμφωνα με τον κ. Πεταλά, το πρώτο πραγματικά κρίσιμο στάδιο εμφανίζεται με την έναρξη του σχηματισμού των χτενιών.

Όπως εξήγησε, «τα πρώτα χτένια που δημιουργούνται είναι και τα πιο κερδοφόρα για τον παραγωγό», καθώς αποτελούν εκείνα που θα οδηγήσουν στα πρώτα καρύδια και θα ωριμάσουν νωρίτερα. Για τον λόγο αυτό, όταν οι καιρικές συνθήκες δεν προσφέρουν επαρκή υγρασία, είναι σημαντικό το φυτό να μην στερηθεί νερό σε αυτή τη φάση, ώστε να διατηρήσει όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μέρος της αρχικής του παραγωγής.

Η σημασία της άρδευσης συνεχίζεται κατά την ανθοφορία, την καρπόδεση και το γέμισμα των καρυδιών. Ωστόσο, το βαμβάκι παρουσιάζει μία ιδιαιτερότητα σε σχέση με άλλες καλλιέργειες: πρόκειται για φυτό συνεχούς ανάπτυξης. Την ίδια στιγμή που στα χαμηλότερα τμήματα του φυτού αναπτύσσονται και γεμίζουν τα καρύδια, στα ανώτερα σημεία συνεχίζουν να σχηματίζονται νέα χτένια. Όπως σημείωσε ο γεωπόνος της Ένωσης Αγροτών Σερρών, «στο ίδιο φυτό υπάρχουν ταυτόχρονα διαφορετικά στάδια ανάπτυξης», γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή παρακολούθηση των αναγκών της καλλιέργειας.

Σε περίπτωση έλλειψης νερού, το φυτό μπορεί να στρεσαριστεί και να απορρίψει άνθη ή χτένια που αδυνατεί να υποστηρίξει. Παρόλα αυτά, οι επιπτώσεις συνήθως δεν είναι τόσο δραματικές όσο σε άλλες αρδευόμενες καλλιέργειες. Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Πεταλά, «αν για κάποιο λόγο παραλειφθεί ένα πότισμα, ένα επόμενο πότισμα μετά από λίγες ημέρες μπορεί να διορθώσει σε μεγάλο βαθμό το πρόβλημα».

Μέθοδοι άρδευσης και η σημασία της σωστής διαχείρισης

Η διαχείριση του νερού στη βαμβακοκαλλιέργεια έχει αλλάξει σημαντικά τα τελευταία χρόνια, κυρίως λόγω της εξάπλωσης της στάγδην άρδευσης. Σύμφωνα με τον κ. Πεταλά, η μέθοδος αυτή επιτρέπει τη διατήρηση ενός σταθερού επιπέδου υγρασίας στο έδαφος, χωρίς υπερβολές και χωρίς μεγάλες απώλειες νερού.

«Η στάγδην άρδευση είναι πολύ πιο αποτελεσματική για την απόδοση του φυτού», τόνισε, εξηγώντας ότι τα συχνότερα αλλά μικρότερης ποσότητας ποτίσματα επιτρέπουν καλύτερη κάλυψη των αναγκών της καλλιέργειας. Σε κλασικά συστήματα άρδευσης, τα ποτίσματα μπορεί να πραγματοποιούνται κάθε 8 έως 10 ημέρες, ενώ στα συστήματα στάγδην άρδευσης μπορούν να γίνονται ακόμη και ανά πέντε ημέρες, με σημαντικά μικρότερες ποσότητες νερού.

Σήμερα, οι συνηθέστερες μέθοδοι που εφαρμόζονται είναι η άρδευση με αυλάκια και ροή νερού, τα συστήματα τύπου poly-pipe και κυρίως η στάγδην άρδευση με σταλάκτες σε κάθε σειρά φυτών. Η επιλογή της κατάλληλης μεθόδου εξαρτάται τόσο από τη διαθεσιμότητα νερού όσο και από τις υποδομές κάθε εκμετάλλευσης, καθώς απαιτείται η ύπαρξη αρδευτικού δικτύου ή γεώτρησης. Παράλληλα, η μετάβαση σε νεότερα συστήματα συνεπάγεται επενδύσεις που δεν είναι πάντα εύκολο να πραγματοποιηθούν, ιδιαίτερα για παραγωγούς που έχουν ήδη εξοπλιστεί με διαφορετικές μεθόδους άρδευσης.

Παρά το γεγονός ότι η άρδευση αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της σύγχρονης βαμβακοκαλλιέργειας, εξακολουθούν να υπάρχουν και ξηρικές εκτάσεις. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο κ. Πεταλάς, τα ξηρικά βαμβάκια περιορίζονται σταδιακά, καθώς οι αποδόσεις τους δεν μπορούν να ανταγωνιστούν εκείνες των αρδευόμενων καλλιεργειών. Όσον αφορά τις νέες τεχνολογίες, ορισμένοι παραγωγοί αξιοποιούν εργαλεία παρακολούθησης, όπως βροχόμετρα ή άλλες πρακτικές εκτίμησης των αναγκών σε νερό, προκειμένου να προσαρμόζουν καλύτερα τα ποτίσματά τους. Ωστόσο, η χρήση τέτοιων λύσεων παραμένει ακόμη περιορισμένη και δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως ευρέως διαδεδομένη πρακτική.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και στην αποφυγή της υπερβολικής άρδευσης. Η υπερβολική υγρασία μπορεί να ευνοήσει μυκητολογικές προσβολές, ενώ σε ακραίες περιπτώσεις κατάκλυσης του χωραφιού ενδέχεται να προκληθεί ακόμη και καθολική απώλεια της παραγωγής. Παράλληλα, η υπερβολική παροχή νερού μπορεί να οδηγήσει σε υπέρμετρη βλαστική ανάπτυξη εις βάρος της παραγωγής χτενιών και καρυδιών. Για τον λόγο αυτό, στο βαμβάκι εφαρμόζονται συχνά ρυθμιστές ανάπτυξης, με στόχο να διατηρείται το φυτό σε ισορροπία, ώστε να περιορίζεται η υπερβολική βλάστηση χωρίς να επηρεάζεται η παραγωγική του δυναμική. Όπως σημείωσε ο ίδιος, «πρέπει να προσέχουμε τη βλάστηση του φυτού, ώστε να συνεχίσει κανονικά η ανάπτυξη των χτενιών και των καρυδιών».

Η άρδευση αποτελεί μία από τις σημαντικότερες καλλιεργητικές φροντίδες για τον αραβόσιτο, καθώς επηρεάζει άμεσα την ανάπτυξη των φυτών και τις τελικές αποδόσεις της καλλιέργειας.

Το καλαμπόκι έχει πλέον περάσει τα πρώτα στάδια ανάπτυξής του και σε πολλές περιοχές της χώρας οι παραγωγοί έχουν ήδη ξεκινήσει τις αρδεύσεις. Η περίοδος που ακολουθεί θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για την ομαλή εξέλιξη της καλλιέργειας, με τη διαχείριση του νερού να βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο.

Ο ΑγροΤύπος συνομίλησε με τον γεωπόνο της Ένωσης Αγροτών Σερρών, κ. Αλέξανδρο Πεταλά, σχετικά με την εικόνα που παρουσιάζει σήμερα η καλλιέργεια και τα σημεία που απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή το επόμενο διάστημα.

Πότε ξεκινά η άρδευση και πόσο συχνά ποτίζεται το καλαμπόκι

Σύμφωνα με τον γεωπόνο της Ένωσης Αγροτών Σερρών, η καλλιέργεια παρουσιάζει μέχρι στιγμής πολύ καλή εικόνα, χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα. Όπως επισημαίνει, από το στάδιο αυτό και μετά το βάρος μετατοπίζεται σχεδόν αποκλειστικά στη σωστή διαχείριση του νερού.

«Ο μόνος περιοριστικός παράγοντας για το καλαμπόκι είναι το αν υπάρχει διαθέσιμο νερό», αναφέρει χαρακτηριστικά, τονίζοντας τη σημασία της άρδευσης για την πορεία της καλλιέργειας.

Αναφερόμενος στην έναρξη των αρδεύσεων, ο κ. Πεταλάς εξήγησε ότι σε μια τυπική καλλιέργεια με σπορά γύρω στις 10-15 Απριλίου, το πρώτο πότισμα πραγματοποιείται συνήθως περίπου 50-60 ημέρες μετά τη σπορά. Ωστόσο, το χρονικό αυτό σημείο δεν είναι σταθερό, καθώς επηρεάζεται από τις καιρικές συνθήκες, το στάδιο ανάπτυξης της καλλιέργειας, τα χαρακτηριστικά του εδάφους και τη διαθεσιμότητα της εδαφικής υγρασίας. Για τη φετινή χρονιά, οι αυξημένες βροχοπτώσεις βοήθησαν ώστε τα φυτά να μην υποστούν ιδιαίτερη καταπόνηση στα πρώτα στάδια ανάπτυξης.

Από τα μέσα Ιουνίου και μετά, οι ανάγκες της καλλιέργειας σε νερό αυξάνονται σημαντικά. Σύμφωνα με τον κ. Πεταλά, στο μεγαλύτερο μέρος του Νομού Σερρών, από τις 15-20 Ιουνίου έως και τις αρχές Αυγούστου απαιτείται συνήθως τουλάχιστον ένα πότισμα την εβδομάδα, με τη συχνότητα να διαφοροποιείται ανάλογα με τον τρόπο άρδευσης και τις επικρατούσες καιρικές συνθήκες.

Στην περιοχή εφαρμόζονται διαφορετικά συστήματα άρδευσης, από εκτοξευτήρες και συστήματα με πύραυλο (κανόνι) μέχρι άρδευση με αυλάκια (κατάκλυση), κυρίως σε περιοχές όπου δεν υπάρχει οργανωμένο αρδευτικό δίκτυο και το νερό προέρχεται είτε από αρδευτικά κανάλια είτε από ιδιωτικές γεωτρήσεις.

Όπως εξηγεί ο γεωπόνος, η θερμοκρασία του περιβάλλοντος επηρεάζει άμεσα τα μεσοδιαστήματα μεταξύ των ποτισμάτων. Σε συνθήκες φυσιολογικών θερμοκρασιών, το διάστημα μπορεί να φθάνει τις 8-10 ημέρες, ωστόσο συνήθως κυμαίνεται στις 5-7 ημέρες, ανάλογα πάντα με το σύστημα άρδευσης που χρησιμοποιείται.

Παράλληλα, σημαντικό ρόλο παίζει και η σύσταση του εδάφους. Σε ελαφριά, αμμώδη εδάφη το νερό χάνεται ταχύτερα και απαιτούνται συχνότερες αρδεύσεις, ενώ στα βαρύτερα εδάφη τα ποτίσματα μπορούν να γίνονται σε μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, ενδέχεται να απαιτούνται μικρότερες ποσότητες νερού αλλά με μεγαλύτερη συχνότητα εφαρμογής.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και στην περίπτωση της κατάκλυσης. Όπως εξήγησε ο κ. Πεταλάς, όταν το χωράφι παραμένει γεμάτο νερό σε περιόδους υψηλών θερμοκρασιών, η καλλιέργεια μπορεί να υποστεί πρόσθετη καταπόνηση. «Προσπαθείς να το σώσεις με το νερό, αλλά ταυτόχρονα του προκαλείς και μια ζημιά», ανέφερε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας μια κατάσταση κατά την οποία η παρατεταμένη παρουσία νερού στο χωράφι μπορεί να λειτουργήσει αρνητικά για το φυτό.

Το κρίσιμο στάδιο γύρω από τη γονιμοποίηση

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο κ. Πεταλάς στο σημαντικότερο αρδευτικό στάδιο της καλλιέργειας. Όπως εξήγησε, το πιο κρίσιμο χρονικό διάστημα είναι περίπου μία εβδομάδα πριν από την έκπτυξη της αρσενικής ταξιανθίας (φούντας) και έως περίπου δεκαπέντε ημέρες μετά, δηλαδή ουσιαστικά η περίοδος γύρω από τη γονιμοποίηση του φυτού.

Για τις συνθήκες του Νομού Σερρών, το στάδιο αυτό τοποθετείται συνήθως στις αρχές Ιουλίου και συχνά συμπίπτει με τις υψηλότερες θερμοκρασίες του καλοκαιριού. «Εκεί είναι το κρίσιμο στάδιο του καλαμποκιού», υπογράμμισε, επισημαίνοντας ότι οποιαδήποτε έλλειψη νερού εκείνη την περίοδο μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική μείωση της παραγωγής, αλλά και της ποιότητας της τελικής σοδειάς.

Η σημασία του σωστού ποτίσματος σε αυτή τη φάση είναι τόσο μεγάλη, ώστε, όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, «αν το χάσεις, δεν διορθώνεται το λάθος». Όπως εξήγησε, σε αντίθεση με άλλες καλλιέργειες, όπως το βαμβάκι, όπου ορισμένα λάθη μπορούν σε κάποιο βαθμό να διορθωθούν με μεταγενέστερους χειρισμούς, στο καλαμπόκι η καθυστέρηση ή η παράλειψη άρδευσης στο κρίσιμο αυτό διάστημα μπορεί να προκαλέσει μη αναστρέψιμες απώλειες, από τις οποίες το φυτό δεν μπορεί να επανέλθει.

Πώς φαίνεται η έλλειψη νερού και τι πρέπει να προσέχουν οι παραγωγοί

Η αναγνώριση της έλλειψης νερού είναι σχετικά εύκολη στο καλαμπόκι. «Τα φυτά δείχνουν κατευθείαν», ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Πεταλάς, εξηγώντας ότι τα φύλλα αρχίζουν να μαζεύονται και να στρίβουν, εικόνα που αποτελεί σαφή ένδειξη υδατικού στρες.

Όπως τόνισε, δεν θα πρέπει ο παραγωγός να περιμένει να εμφανιστεί εκτεταμένα το φαινόμενο σε ολόκληρο το χωράφι πριν προχωρήσει σε άρδευση.

Όσον αφορά την υπερβολική άρδευση, ο ίδιος εκτίμησε ότι δεν αποτελεί συχνό πρόβλημα, κυρίως λόγω του αυξημένου κόστους του νερού άρδευσης, είτε πρόκειται για χρήση γεωτρήσεων είτε για αξιοποίηση οργανωμένων αρδευτικών δικτύων. «Όλα έχουν κάποιο σοβαρό κόστος», σημείωσε, γεγονός που οδηγεί τους περισσότερους παραγωγούς σε πιο προσεκτική διαχείριση των διαθέσιμων υδάτινων πόρων.

Η ποιότητα του νερού και η σημασία της συντήρησης

Πέρα όμως από την ποσότητα του νερού, σημαντικό ρόλο παίζει και η ποιότητά του. Ζητήματα όπως η αλατότητα μπορούν να επηρεάσουν τόσο την ανάπτυξη της καλλιέργειας όσο και τη μακροχρόνια κατάσταση του εδάφους, γι’ αυτό και η γνώση της προέλευσης του αρδευτικού νερού θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική.

Σχετικά με την περιοχή των Σερρών, ο κ. Πεταλάς ανέφερε ότι το μεγαλύτερο μέρος των αρδευτικών αναγκών καλύπτεται από νερά που προέρχονται από τον Στρυμόνα, ενώ σημαντική είναι και η χρήση ιδιωτικών γεωτρήσεων. Σε γενικές γραμμές, δεν παρατηρούνται σοβαρά προβλήματα αλατότητας, σύμφωνα με την εμπειρία των παραγωγών και των τοπικών φορέων.

Επισήμανε, ωστόσο, ότι ένα ζήτημα που εμφανίζεται όλο και συχνότερα αφορά τα φερτά υλικά και τις λάσπες στα νερά άρδευσης, τα οποία μπορούν να δημιουργήσουν προβλήματα στη λειτουργία των αρδευτικών συστημάτων. Για τον λόγο αυτό, η τακτική παρακολούθηση και συντήρηση των φίλτρων κρίνεται απαραίτητη, προκειμένου να διασφαλίζεται η ομαλή λειτουργία του δικτύου και η σωστή παροχή νερού σε ολόκληρο το αγροτεμάχιο.

Η Ενωτική Ομοσπονδία Αγροτικών Συλλόγων Ημαθίας τονίζει ότι την ώρα που οι βιοπαλαιστές αγρότες παλεύουν να κρατήσουν όρθια τα χωράφια και τις οικογένειές τους, κυβέρνηση, Υπουργείο, Περιφέρεια και οι αρμόδιες εποπτεύουσες αρχές των ΤΟΕΒ και ΓΟΕΒ, προχωρούν σε πιέσεις και μέτρα είσπραξης για τα χρέη προς τους οργανισμούς άρδευσης. Και προσθέτει:

Δεν γίνεται να ζητούν από τον αγρότη να πληρώσει νερό όταν δεν του μένει ούτε το μεροκάματο.

Στην περιοχή της Αλεξάνδρειας, όπως και σε πολλές άλλες περιοχές, αγρότες βρίσκονται αντιμέτωποι με χρέη προς τους ΤΟΕΒ την ίδια ώρα που το κόστος άρδευσης, ρεύματος και παραγωγής έχει εκτοξευτεί. Παραγωγοί που παλεύουν να σώσουν τις καλλιέργειές τους απειλούνται με βεβαιώσεις στο Δημόσιο και οικονομική ασφυξία επειδή απλά προσπαθούν να συνεχίσουν να καλλιεργούν.

Την ίδια στιγμή, κυβέρνηση, Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, Περιφέρεια και οι αρμόδιες υπηρεσίες που εποπτεύουν ΤΟΕΒ και ΓΟΕΒ έχουν τεράστιες ευθύνες για τη διαχρονική εγκατάλειψη των αρδευτικών υποδομών, την υποχρηματοδότηση και την εκτόξευση του ενεργειακού κόστους που μεταφέρεται στις πλάτες των παραγωγών.

Οι αγρότες δεν χρεώθηκαν επειδή έζησαν πλουσιοπάροχα. Χρεώθηκαν γιατί το αγροτικό ρεύμα έχει εκτιναχθεί, το κόστος παραγωγής τσακίζει κάθε καλλιέργεια, οι έμποροι αγοράζουν τα προϊόντα σε εξευτελιστικές τιμές και το νερό, που είναι όρος επιβίωσης της παραγωγής, αντιμετωπίζεται σαν εμπόρευμα.

Μας χρεώνουν για να μπορούμε να παράγουμε τροφή.

Είναι πρόκληση να απειλούνται παραγωγοί με βεβαιώσεις στο Δημόσιο και κατασχέσεις την ώρα που χιλιάδες αγρότες δεν ξέρουν αν θα μπορέσουν να ποτίσουν αύριο. Αν σταματήσει η λειτουργία των αντλιοστασίων και του αρδευτικού δικτύου, θα κλείσουν χωράφια και σπίτια.

Απαιτούμε:
• Να σταματήσει κάθε διαδικασία βεβαίωσης και αναγκαστικής είσπραξης χρεών αγροτών προς τους ΤΟΕΒ.
• Να υπάρξει ουσιαστική ρύθμιση των οφειλών με διαγραφή προσαυξήσεων και πάγωμα χρεών.
• Φθηνό αγροτικό ρεύμα τώρα.
• Καμία διακοπή νερού μέσα στην αρδευτική περίοδο.
• Άμεση κρατική χρηματοδότηση για ΤΟΕΒ και ΓΟΕΒ ώστε να διασφαλιστεί η λειτουργία του αρδευτικού δικτύου.
• Σύγχρονα έργα υποδομής, συντήρησης και εκσυγχρονισμού των αρδευτικών δικτύων με ευθύνη του κράτους.

Το νερό δεν είναι εμπόρευμα. Είναι προϋπόθεση για να υπάρξει παραγωγή και ζωή στην ύπαιθρο.

Καλούμε τους αγρότες να δυναμώσουν τον συλλογικό αγώνα μέσα από τους Αγροτικούς Συλλόγους και την Ομοσπονδία μας. Μόνο η οργανωμένη διεκδίκηση μπορεί να βάλει φρένο στον εκβιασμό και το ξεκλήρισμα της μικρομεσαίας αγροτιάς.

Κανένας αγρότης μόνος του. Χωρίς νερό δεν υπάρχει παραγωγή.

Το ακτινίδιο θεωρείται μία από τις πιο δυναμικές δενδρώδεις καλλιέργειες της χώρας. Παράλληλα όμως, πρόκειται και για ένα φυτό με πολύ ιδιαίτερες απαιτήσεις, ειδικά στο κομμάτι της άρδευσης.

Οι υψηλές θερμοκρασίες, η αυξημένη εξατμισοδιαπνοή, η ανάγκη για σωστή ατμοσφαιρική υγρασία και η ευαισθησία του ριζικού συστήματος, κάνουν το νερό ίσως τον σημαντικότερο παράγοντα επιτυχίας σε έναν ακτινιδεώνα.

Για το θέμα αυτό συνομιλήσαμε με τον  παραγωγό και φυτωριούχο κ. Άγγελο Ξυλογιάννη, ο οποίος με πολυετή εμπειρία στην καλλιέργεια, εξήγησε με απλό αλλά ουσιαστικό τρόπο πώς «διαβάζει» κανείς το φυτό και ποια είναι τα σημεία που δεν συγχωρούν λάθη.

«Το ακτινίδιο είναι από τις πιο απαιτητικές καλλιέργειες σε νερό»

Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ο κ. Ξυλογιάννης, το ακτινίδιο είναι μια καλλιέργεια με ιδιαίτερα υψηλές ανάγκες σε νερό, κάτι που —όπως είπε— αρκετές φορές δεν αναφέρεται όσο θα έπρεπε.

Σύμφωνα με τον ίδιο, αυτό σχετίζεται άμεσα με την προέλευση του φυτού. Όπως εξήγησε, το ακτινίδιο «γεννήθηκε» φυσικά δίπλα σε κοίτες ποταμών, σε περιβάλλον με πολύ υψηλή ατμοσφαιρική υγρασία. Για τον λόγο αυτό διαθέτει έντονη φυλλική επιφάνεια και πολύ υψηλές απώλειες νερού μέσω εξάτμισης.

«Το φύλλο του εξατμίζει πάρα πολύ νερό», ανέφερε, εξηγώντας ότι ειδικά οι πράσινες ποικιλίες παρουσιάζουν ακόμη μεγαλύτερη εξατμισοδιαπνοή σε σχέση με τις κιτρινόσαρκες.

Παράλληλα, τόνισε ότι το φυτό δεν διαθέτει έντονα αμυντικά χαρακτηριστικά απέναντι σε προβλήματα που σχετίζονται με την υπερβολική υγρασία στον κορμό και στο ριζικό σύστημα, κάτι που απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή στον τρόπο άρδευσης.

Το χώμα, τα φύλλα και τα πρώτα «σήματα» του φυτού

Ένα από τα βασικά σημεία που επανέλαβε πολλές φορές ο κ. Ξυλογιάννης ήταν ότι ο παραγωγός πρέπει να «διαβάζει» το φυτό και το χωράφι. «Το χώμα δεν πρέπει να ασπρίζει. Πρέπει να είναι μαύρο», ανέφερε χαρακτηριστικά, εξηγώντας πως η εικόνα του εδάφους αποτελεί τον πιο απλό και άμεσο δείκτη για το αν το φυτό έχει επαρκή υγρασία.

Την ίδια στιγμή, σημαντικό ρόλο παίζει και η εικόνα των φύλλων.

«Όταν η ρίζα δεν ικανοποιεί το φυτό από νερό, τότε το φύλλο αρχίζει και στρίβει», εξήγησε, προσθέτοντας πως αυτή είναι η προσπάθεια του φυτού να μειώσει τη φυλλική επιφάνεια και κατά συνέπεια τις απώλειες νερού.

Μάλιστα, επεσήμανε ότι δεν πρέπει να αφήνεται το έδαφος να «σκάει», καθώς με αυτόν τον τρόπο καταστρέφονται οι λεπτές λευκές ρίζες που είναι απαραίτητες για τη σωστή λειτουργία του φυτού.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στην ποιότητα του νερού άρδευσης, σημειώνοντας ότι η αγωγιμότητα του νερού «δεν πρέπει να ξεπερνά τα 800 μS/cm».

Γιατί το νερό δεν πρέπει να πέφτει δίπλα στον κορμό

Σύμφωνα με τον κ. Ξυλογιάννη, ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που γίνονται σε αρκετούς ακτινιδεώνες είναι ο τρόπος τοποθέτησης των μπεκ ή των σταλακτήρων.

Όπως εξήγησε, ο στόχος δεν είναι να παραμένει συνεχώς υγρή η περιοχή δίπλα στον κορμό, αλλά να «αναγκάζεται» το ριζικό σύστημα να εξαπλώνεται.

«Θέλουμε να δώσουμε κίνητρα στη ρίζα να τρέξει να βρει νερό και φαγητό», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Για τον λόγο αυτό, τα μπεκ —όπως είπε— καλό είναι να τοποθετούνται όσο γίνεται πιο μακριά από τον κορμό, ακόμη και στη μέση μεταξύ δύο φυτών, ώστε να ποτίζεται μεγαλύτερο μέρος του εδάφους και να αναπτύσσεται πιο εκτεταμένο ριζικό σύστημα.

Παράλληλα, αυτό βοηθά και στη μείωση προβλημάτων φυτοφθόρας και ασθενειών στον λαιμό του φυτού, καθώς αποφεύγεται η συνεχής διαβροχή του κορμού.

Η ανθοφορία και οι τέσσερις εβδομάδες που «κρίνουν» την παραγωγή

Ο κ. Ξυλογιάννης στάθηκε ιδιαίτερα σε δύο κρίσιμα στάδια όπου —όπως είπε— το νερό παίζει καθοριστικό ρόλο.

Το πρώτο είναι η ανθοφορία και η γονιμοποίηση. Εκεί, όπως εξήγησε, ο στόχος της άρδευσης δεν είναι μόνο να καλυφθούν οι ανάγκες του φυτού, αλλά και να αυξηθεί η ατμοσφαιρική υγρασία.

«Στην ανθοφορία, διψάει – δεν διψάει, εμείς ποτίζουμε για να ανεβάσουμε την ατμοσφαιρική υγρασία ώστε να γίνεται η συγκόλληση της γύρης», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Όπως εξήγησε, εάν επικρατούν ξηροί βόρειοι άνεμοι και χαμηλή υγρασία, μπορεί να επηρεαστεί σημαντικά η γονιμοποίηση, ακόμη και αν υπάρχει παρουσία μελισσών.

Το δεύτερο —και ίσως σημαντικότερο— στάδιο είναι οι περίπου τέσσερις εβδομάδες μετά τη γονιμοποίηση, όπου πραγματοποιείται η κυτταροδιαίρεση.

«Εκεί το φυτό έχει τις μεγαλύτερες ανάγκες και στο νερό και στο φαγητό», σημείωσε, υπογραμμίζοντας ότι οποιοδήποτε λάθος γίνει σε εκείνο το διάστημα «δεν διορθώνεται μετά».

Σύμφωνα με τον ίδιο, πρόκειται για το πιο κρίσιμο στάδιο που καθορίζει το μέγεθος και την ποιότητα του τελικού καρπού.

«Μην περιμένεις να ποτίσεις μόνο από το δίκτυο»

Τέλος, ο κ. Ξυλογιάννης τόνισε πως η πρόσβαση σε ασφαλή και σταθερή παροχή νερού αποτελεί βασική προϋπόθεση πριν ακόμη εγκατασταθεί ένας ακτινιδεώνας.

«Το πρώτο πράγμα που ρωτάμε είναι: έχεις νερό;», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Όπως εξήγησε, ένας παραγωγός που βασίζεται αποκλειστικά σε εξωτερικό δίκτυο διατρέχει μεγάλο κίνδυνο, ειδικά τους καλοκαιρινούς μήνες.

«Αν μείνει μια εβδομάδα χωρίς νερό το καλοκαίρι και διψάσει το φυτό, θα δυσκολευτεί και την επόμενη χρονιά», σημείωσε, τονίζοντας ότι το ακτινίδιο δεν συγχωρεί εύκολα τα μεγάλα υδατικά στρες.

Τον Νοέμβριο του 2025 το νερό του Φράγματος των Μπραμιανών έδειξε αγωγιμότητα 2,92 mS/cm, χλώριο 688 ppm και νάτριο 379 ppm. Δύο χρόνια πριν, τον Ιανουάριο 2023, οι αντίστοιχες τιμές ήταν: αγωγιμότητα  1,02 — χλώριο 154 — νάτριο 94. Σε λιγότερο από τρία χρόνια το χλώριο και το νάτριο τετραπλασιάστηκαν, η αγωγιμότητα υπερδιπλασιάστηκε. Αν είσαι παραγωγός θερμοκηπίου στην Ιεράπετρα ή σε άλλη μεσογειακή περιοχή που χρησιμοποιεί τέτοιο νερό, την αλλαγή τη βλέπεις ήδη — στις λιπάνσεις, στους καρπούς, στα φύλλα. Αυτό το άρθρο δείχνει τι ακριβώς συμβαίνει και τι μπορείς να κάνεις γι' αυτό.

Τι μετράει η ηλεκτρική αγωγιμότητα (EC) — και τι σου κρύβει

Όταν ρωτάς έναν παραγωγό για το νερό του, η πρώτη απάντηση είναι σχεδόν πάντα μια τιμή EC. «Έχω 2,5», «έχω 1,8». Η ηλεκτρική αγωγιμότητα (EC) είναι εύκολη μέτρηση και δίνει μια πρώτη εικόνα. Δεν δίνει όμως όλη την εικόνα.

Η EC σού λέει πόσα άλατα κουβαλάει το νερό σου. Δεν σου λέει ποια. Αυτή είναι η σημαντικότερη διαφορά. Δύο νερά με EC 2,5 μπορούν να συμπεριφέρονται εντελώς διαφορετικά. Αν στο πρώτο τα άλατα είναι κυρίως ασβέστιο, μαγνήσιο και θειικά, διαχειρίζεται σχετικά εύκολα. Αν στο δεύτερο είναι κυρίως νάτριο και χλώριο — όπως στο φράγμα της Ιεράπετρας — έχεις άλλο πρόβλημα: τοξικότητα, ανταγωνισμό με τα θρεπτικά στοιχεία, αλλαγές στο έδαφος. Άρα η EC είναι χρήσιμη μόνο μαζί με πλήρη ανάλυση ιόντων. Η EC θα σου πει πόσα. Η ανάλυση θα σου πει ποια.

Ένας δεύτερος δείκτης που πρέπει να ξέρεις είναι το SAR (Sodium Adsorption Ratio). Σου λέει αν το νάτριο θα χαλάσει και το χώμα σου, όχι μόνο το φυτό. Όσο υψηλότερο το SAR, τόσο μεγαλύτερος ο κίνδυνος νατρίωσης του εδάφους — δηλαδή το νάτριο εκτοπίζει σταδιακά το ασβέστιο από τη δομή του εδάφους και αυτή «καταρρέει». Το έδαφος γίνεται λιγότερο διαπερατό, η αποστράγγιση χειροτερεύει, οι ρίζες υποφέρουν. Πάνω από SAR=3 ξεκινά η ζώνη ανησυχίας κατά FAO. Στο φράγμα είμαστε σταθερά πάνω από 5.

Όλα τα στοιχεία που ακολουθούν στηρίζονται σε 37 αναλύσεις νερού από Ιανουάριο 2023 έως Απρίλιο 2026, που εκτέλεσε το εδαφολογικό εργαστήριο της Rijk Zwaan Hellas.

39 μήνες - η τροχιά

Στις αρχές του 2023 το νερό βρισκόταν στα όρια του διαχειρίσιμου: EC 1,02, χλώριο 154 ppm, νάτριο 94 ppm. Στην ταξινόμηση USDA (Riverside, 1954) έπεφτε στην κλάση C3-S1 — «υψηλή αλατότητα, χαμηλός κίνδυνος νατρίωσης». Νερό που μπορείς να δουλέψεις, με τις σωστές προσαρμογές. Για περίπου ενάμιση χρόνο, οι τιμές παρέμειναν σχετικά σταθερές γύρω στο 1,0–1,2 mS/cm.

Από τα μέσα του 2024 ξεκινά η ραγδαία επιδείνωση. Η EC ανεβαίνει συστηματικά σχεδόν κάθε μήνα, το χλώριο και το νάτριο εκτινάσσονται. Μεταξύ Απριλίου και Μαΐου 2025, μέσα σε έναν μόλις μήνα, το χλώριο πηγαίνει από 383 σε 550 ppm. Τον Ιούλιο 2025 το νερό περνά για πρώτη φορά στην κλάση C4-S2 — «πολύ υψηλή αλατότητα, μέτριος κίνδυνος νατρίωσης». Σε αυτή την κλάση, η άρδευση σε συνήθη γεωργικά εδάφη γίνεται προβληματική. Από εκείνο το σημείο και μετά, δεν επιστρέφει.

Τον Νοέμβριο 2025 χτυπάει την κορυφή στα 2,92 mS/cm — πάνω από τετραπλάσιο του ορίου FAO για «κανέναν περιορισμό» (που είναι 0,7). Χλώριο 688 ppm — διπλάσιο της ζώνης σοβαρού περιορισμού. Νάτριο 379 ppm.

Γράφημα: Εξέλιξη της ηλεκτρικής αγωγιμότητας του νερού από Ιανουάριο 2023 έως Απρίλιο 2026. Δύο φάσεις: σταθερή πορεία γύρω στο 1,0–1,2 mS/cm μέχρι τα μέσα 2024, και επιταχυνόμενη άνοδος στη συνέχεια που κορυφώνεται τον Νοέμβριο 2025 στα 2,92.

Η σύγκριση των άκρων δείχνει το πραγματικό μέγεθος της αλλαγής:

Σε 39 μήνες, ένα νερό που ήταν διαχειρίσιμο πέρασε σε κατηγορία ακαταλληλότητας. Αυτό δεν είναι μεμονωμένο φαινόμενο. Το ίδιο μοτίβο εμφανίζεται σε πολλές μεσογειακές πηγές άρδευσης, εκεί που η υπεράντληση γεωτρήσεων, η λειψυδρία και η διείσδυση θαλασσινού νερού συναντώνται. Απλώς, χάρη στις πυκνές αναλύσεις, εδώ μπορούμε να το δούμε με αριθμητική ακρίβεια.

Το άλλο που δείχνει η σειρά αναλύσεων — και που δεν φαίνεται μόνο από την EC — είναι η αλλαγή στη σύσταση. Δεν αυξήθηκαν όλα τα ιόντα στον ίδιο βαθμό. Το χλώριο και το νάτριο εκτινάχθηκαν (+257% και +218% αντίστοιχα), ενώ τα διτανθρακικά κινήθηκαν μόλις +16%. Το βόριο, παρότι παραμένει εντός των ορίων FAO, σχεδόν τριπλασιάστηκε (από 0,05 σε 0,13 ppm) — κάτι που πρέπει να παρακολουθούμε γιατί στο βόριο τα κατώφλια ευαισθησίας ορισμένων καλλιεργειών είναι χαμηλά. Όταν, λοιπόν, λέμε «το νερό βαραίνει», στην πραγματικότητα εννοούμε ότι αλλάζει χαρακτήρα: γίνεται πιο νατριούχο-χλωριούχο, που είναι ακριβώς ο τύπος αλατούχου νερού που κάνει τη μεγαλύτερη ζημιά στις θερμοκηπιακές καλλιέργειες.

Πώς σε χτυπάει στα φυτά

Η αλατότητα κάνει ζημιά με δύο τρόπους που τρέχουν ταυτόχρονα. Καλό είναι να τους ξέρεις χωριστά, γιατί χρειάζονται διαφορετική αντιμετώπιση.

Ο πρώτος είναι ωσμωτικός — μια «ξηρασία μέσα στο νερό». Όταν το έδαφος γύρω από τη ρίζα είναι γεμάτο άλατα, το φυτό δυσκολεύεται να τραβήξει νερό από εκεί. Είναι σαν να ρουφάει από ένα όλο και πιο στενό καλαμάκι: όσο περισσότερα άλατα, τόσο μεγαλύτερη «δύναμη» χρειάζεται για να τραβήξει νερό. Το αποτέλεσμα είναι μαραμένα φύλλα τη μέρα ακόμα και σε χωράφια που μόλις ποτίστηκαν — η λεγόμενη «φυσιολογική ξηρασία». Δεν φταίει η συχνότητα ποτίσματος, φταίει η ποιότητα του νερού.

Η επίπτωση είναι μετρήσιμη και δραματική. Σε πειράματα του Schwarz & Kuchenbuch (1998) σε ντομάτα, η παραγωγή έπεσε 50% όταν η EC του διαλύματος έφτασε στα 6 dS/m — απλά γιατί το φυτό δεν μπορούσε να τραβήξει το νερό. Σε αντίστοιχη μελέτη της Reina-Sánchez και των συνεργατών της (2005), φυτά ντομάτας που αρδεύτηκαν με αλατούχο νερό κατανάλωσαν 40% λιγότερο νερό από τα φυτά ελέγχου. Δεν ήταν θέμα ποσότητας που τους έδωσαν — δεν μπορούσαν να το προσλάβουν.

Ο δεύτερος τρόπος είναι ιοντικός — το νάτριο που «ξεγελάει» τους μηχανισμούς πρόσληψης της ρίζας. Εδώ είναι το πιο σημαντικό κομμάτι, γιατί επηρεάζει άμεσα τη λίπανσή σου.

Σκέψου τη ρίζα ως ένα ταμείο που δέχεται πελάτες-ιόντα. Έχει ξεχωριστές «θυρίδες» που υποτίθεται ότι περνούν κάλιο, ασβέστιο, μαγνήσιο. Οι θυρίδες όμως δεν ελέγχουν πιστοποιητικά — αναγνωρίζουν φορτίο και μέγεθος. Αν στην ουρά υπάρχουν 45 πελάτες-νάτριο για κάθε 1 πελάτη-κάλιο, και το νάτριο μοιάζει αρκετά με το κάλιο, τι θα περάσει από τη θυρίδα; Κυρίως νάτριο — ακόμα και αν η θυρίδα «θέλει» κάλιο.

Τα νούμερα στο φράγμα δείχνουν ακριβώς αυτή την εικόνα. Στις 12 αναλύσεις του τελευταίου δωδεκαμήνου (Μάιος 2025 – Απρίλιος 2026), το νάτριο κυριαρχεί συντριπτικά στο νερό. Για κάθε ιόν καλίου που φτάνει στη ρίζα μέσω του νερού άρδευσης, υπάρχουν περίπου 45 ιόντα νατρίου. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι όσο κάλιο και να βάλεις στη λίπανση, ένα μεγάλο μέρος του «εκτοπίζεται» στη ρίζα από το νάτριο που κουβαλάει το νερό σου.

Γράφημα 1. Σχηματική απεικόνιση του ανταγωνισμού ιόντων στη ρίζα. Όταν το νάτριο υπερτερεί αριθμητικά του καλίου και του ασβεστίου στο νερό άρδευσης, περνά μέσω των μεταφορέων που προορίζονται για αυτά — με αποτέλεσμα λειτουργικές ελλείψεις στο φυτό, ακόμα και όταν η λίπανση είναι επαρκής.

Το ίδιο ισχύει και για το ασβέστιο. Όταν το νάτριο βρίσκεται σε πολύ υψηλή συγκέντρωση, εκτοπίζει το ασβέστιο στα σημεία πρόσληψης. Αυτό εξηγεί γιατί η ξηρή σήψη κορυφής (blossom end rot) εμφανίζεται με κακό νερό ακόμα κι όταν προσθέτεις περισσότερο ασβέστιο στη λίπανση. Πρόσφατη μελέτη του Al Hosni και συνεργατών (2025) στο Irrigation Science το έδειξε πειραματικά: όσο ανέβαζαν το ασβέστιο στο διάλυμα (από 6 σε 18 mM), τόσο λιγότερο νάτριο κατέληγε στους ιστούς της ντομάτας και η σταθερότητα του περικαρπίου βελτιωνόταν.

Γράφημα 2. Σύσταση των κατιόντων στο νερό για το τελευταίο δωδεκάμηνο (Μάιος 2025 – Απρίλιος 2026). Το νάτριο αποτελεί σταθερά το 65–70% του συνόλου, ενώ το κάλιο μόλις 1–2%. Για κάθε ιόν καλίου που φτάνει στη ρίζα μέσω του νερού άρδευσης, υπάρχουν 45 ιόντα νατρίου.

Το συμπέρασμα είναι σαφές: οι ελλείψεις που βλέπεις είναι «λειτουργικές», όχι πραγματικές. Δίνεις τα θρεπτικά, αλλά το φυτό δεν τα παίρνει — γιατί το νάτριο προηγείται στη σειρά. Στην πράξη μεταφράζεται σε μικρότερους καρπούς, πτώση ανθέων στην πιπεριά, μαλακούς καρπούς αγγουριού, ανομοιόμορφη ωρίμανση στην ντομάτα, ξηρή σήψη.

Ο ανταγωνισμός όμως δεν περιορίζεται στο νάτριο. Τα ίδια τα θρεπτικά ανταγωνίζονται μεταξύ τους όταν οι αναλογίες τους ξεφύγουν. Ασβέστιο, μαγνήσιο και κάλιο μοιράζονται μεταφορείς στη ρίζα — αν δώσεις πολύ μαγνήσιο, εκτοπίζεται κάλιο και ασβέστιο· αν δώσεις υπερβολικό κάλιο, εκτοπίζεται μαγνήσιο. Στο τελικό διάλυμα εφαρμογής στοχεύεις να κρατήσεις την αναλογία Ca:Mg:K σε ισορροπία της τάξης 2-3 : 1 : 2-4 (ανάλογα με στάδιο και υπόστρωμα). Σε σκληρά μεσογειακά νερά, που συχνά κουβαλούν περίσσεια μαγνησίου, αυτή η αναλογία βγαίνει εύκολα εκτός — και τότε εμφανίζονται «ελλείψεις» καλίου ή ασβεστίου ακόμα και όταν τα δίνεις σε επαρκείς ποσότητες.

Υπάρχει και μια τρίτη επίπτωση που συχνά παραβλέπεται: τα διτανθρακικά του νερού. Στο φράγμα κινούνται γύρω στα 150 ppm — μέσα στη ζώνη ελαφρού περιορισμού του FAO. Όταν τα διτανθρακικά είναι υψηλά, ανεβάζουν το pH στη ριζόσφαιρα, και σε υψηλό pH ιχνοστοιχεία όπως ο σίδηρος, το μαγγάνιο, ο ψευδάργυρος και το βόριο γίνονται λιγότερο διαθέσιμα — «δεσμεύονται» χημικά σε μορφές που η ρίζα δεν παίρνει. Το βλέπεις σαν χλώρωση μεταξύ των νεύρων του φύλλου, ιδίως σε υδροπονικές καλλιέργειες, μέσα σε λίγες εβδομάδες αν δεν προσθέτεις συστηματικά νιτρικό οξύ για εξουδετέρωση.

Τι θα δεις στην καλλιέργειά σου

Με μέση EC νερού του τελευταίου δωδεκαμήνου τα 2,55 mS/cm, οι αναμενόμενες απώλειες ανά καλλιέργεια — με βάση τα κατώφλια ανοχής Maas-Hoffman (1977), που είναι η αναφορά παγκοσμίως — είναι οι εξής:

Ντομάτα (κατώφλι ECw 1,7). Αναμενόμενη απώλεια από αλατότητα: 8–10%. Η ντομάτα είναι σχετικά ανθεκτική στο νάτριο, αλλά πιο ευαίσθητη στο χλώριο. Με κακό νερό θα δεις αυξημένη ξηρή σήψη κορυφής, ανομοιόμορφη ωρίμανση, μικρότερο μέγεθος καρπών. Συχνά οι παραγωγοί το αποδίδουν σε «ζέστη», «κακή σοδειά» ή ιώσεις — ενώ είναι το νερό.

Αγγούρι (κατώφλι ECw 1,7). Παρόμοια EC ανοχή με την ντομάτα, αλλά πιο ευαίσθητο στο χλώριο. Οι απώλειες σε ποσότητα συν ποιότητα φτάνουν εύκολα 15–20%: μαλακοί καρποί, πικρή γεύση, μειωμένη διάρκεια συντήρησης μετά τη συγκομιδή.

Πιπεριά (κατώφλι ECw 1,0). Εδώ μιλάμε για 20–25% αναμενόμενη απώλεια παραγωγής, με συχνά ποιοτικά προβλήματα: μικροί καρποί, πτώση ανθέων, ξηρή σήψη.

Μελιτζάνα (κατώφλι ECw ~0,7). Η μεγάλη έκπληξη. Παρότι παραδοσιακά τη θεωρούμε «ανθεκτική», το πραγματικό κατώφλι είναι μόλις 0,7 — πιο χαμηλά από την πιπεριά. Με την τρέχουσα EC του φράγματος, οι απώλειες είναι παρόμοιες ή και υψηλότερες από αυτές της πιπεριάς.

Γράφημα 3. Σύγκριση της μέσης EC του νερού (≈2,55 mS/cm) με τα κατώφλια ανοχής Maas-Hoffman για τις τέσσερις κύριες θερμοκηπιακές καλλιέργειες. Η μαύρη γραμμή (πραγματική EC) βρίσκεται πάνω από το όριο μηδενικής απώλειας και για τις τέσσερις, και βαθιά μέσα στη ζώνη απωλειών για πιπεριά και μελιτζάνα.

Ένας αστερίσκος εδώ: τα κατώφλια Maas-Hoffman υπολογίστηκαν για υπαίθριες καλλιέργειες. Στο θερμοκήπιο, και ειδικά σε καλλιέργειες σε υπόστρωμα, η ανοχή είναι λίγο υψηλότερη επειδή ελέγχεις καλύτερα τη ριζόσφαιρα. Η λογική όμως είναι ίδια: όσο μεγαλώνει η απόσταση μεταξύ κατωφλιού και πραγματικής EC, τόσο μεγαλώνει και η απώλεια.

Πιο πρακτική παρατήρηση: αν δουλεύεις με τέτοιο νερό χωρίς προσαρμογές, θα βλέπεις «ανεξήγητες» πτώσεις σε συγκομιδή, ποιοτικά θέματα που τα αποδίδεις σε «ζέστη», «ίωση», «κακή σοδειά». Συχνά δεν είναι τίποτα από αυτά. Είναι το νερό σου που έχει αλλάξει.

Άλλη μια διαπίστωση που αξίζει να γνωρίζεις: ένα μικρό ποσοστό του νατρίου του νερού φτάνει πραγματικά μέσα στους ιστούς του φυτού — στη ντομάτα μόνο 2–3% του νατρίου που της προσφέρουμε καταλήγει στους ιστούς. Ακούγεται λίγο. Όμως όταν το νερό σου έχει 300–400 ppm νατρίου, και αυτό το 3% πολλαπλασιάζεται μέρα με τη μέρα μέσα σε μια σεζόν, αρκεί για να κάνει όλη τη ζημιά που βλέπεις στους καρπούς.

Υπάρχει αντιμετώπιση;

Η κατάσταση είναι σοβαρή αλλά διαχειρίσιμη. Έξι κινήσεις δουλεύουν στην πράξη — και δουλεύουν καλύτερα συνδυασμένες.

1. Προσαρμόζεις τη λίπανση. Η συνταγή που έδινες με νερό EC 1,0–1,2 δεν δουλεύει με 2,5–3,0. Συγκεκριμένα:

• Αύξηση καλίου 20–30% σε σχέση με τις τυπικές συνταγές, για να αντισταθμιστεί η «κλοπή» από το νάτριο
• Ενίσχυση ασβεστίου από το δέσιμο των καρπών και μετά, μέσω νιτρικού ασβεστίου. Αυτή η μία κίνηση μπορεί να μειώσει σημαντικά το νάτριο που καταλήγει στους καρπούς
• Ισορροπία Ca:Mg:K στο τελικό διάλυμα εφαρμογής (ενδεικτικά της τάξης 2-3 : 1 : 2-4), ελεγχόμενη μετά τη μίξη με το νερό — όχι μόνο στις ποσότητες λιπασμάτων που βάζεις στις δεξαμενές
• Εξουδετέρωση διτανθρακικών με νιτρικό οξύ. Στόχος pH διαλύματος 5,8–6,0. Διαφορετικά, στη ριζόσφαιρα δεσμεύονται σίδηρος, μαγγάνιο, ψευδάργυρος και βόριο — και βλέπεις χλώρωση μεταξύ των νεύρων

2. Ξεπλένεις περισσότερο (αυξάνεις το leaching fraction). Το LF είναι το ποσοστό του εφαρμοζόμενου νερού που φεύγει με την αποστράγγιση και ξεπλένει τα άλατα κάτω από τη ρίζα. Με καλό νερό αρκεί 15–20%. Με νερό σαν του φράγματος, το ανεβάζεις σε 30–40%. Πρακτικά, για κάθε 100 λίτρα που χρειάζεται το φυτό, εφαρμόζεις 143–167. Ακούγεται σπατάλη σε εποχή λειψυδρίας — είναι όμως η μόνη εναλλακτική στη σταδιακή αλάτωση της ρίζας. Έλεγχος πάντα με μέτρηση EC αποστράγγισης: αν αυτή είναι 1,5–2 φορές την EC εφαρμογής, το LF σου είναι σωστό.

3. Εμβολιάζεις σε ανθεκτικό υποκείμενο. Αν υπάρχει μία επένδυση με δοκιμασμένη απόδοση σε αλατούχο νερό, είναι αυτή. Στην ντομάτα τα ανθεκτικά υποκείμενα μειώνουν δραστικά τη μεταφορά νατρίου προς τους ιστούς και βελτιώνουν την πρόσληψη K, Ca, Mg σε αλατούχες συνθήκες. Στο αγγούρι λειτουργεί εξαιρετικά. Στην πιπεριά και τη μελιτζάνα οι εμπορικές επιλογές είναι πιο περιορισμένες — αλλά αξίζει σοβαρή αξιολόγηση σε αυτές τις συνθήκες.

4. Αναμειγνύεις πηγές νερού όπου γίνεται. Αν έχεις δεύτερη πηγή καλύτερης ποιότητας (ομβροδεξαμενή, γεώτρηση χαμηλότερου SAR), η ανάμειξη μπορεί να δώσει πραγματική ανακούφιση. Ακόμα και αναλογία 70:30 (κακό : καλό) μειώνει την EC κατά περίπου 0,5 μονάδα — αρκετή για να βγάλει μια καλλιέργεια από τη ζώνη βαριών απωλειών σε ζώνη ελέγξιμου stress.

5. Μετράς συστηματικά. Τίποτα από τα παραπάνω δεν λειτουργεί χωρίς νούμερα. Ένας αξιοπρεπής μετρητής EC κοστίζει 40–60 ευρώ και σου δίνει καθημερινά τρεις τιμές που πρέπει να ξέρεις: EC νερού άρδευσης, EC διαλύματος εφαρμογής, EC αποστράγγισης (υδροπονίες). Με αυτές βλέπεις τα προβλήματα πριν εκδηλωθούν στο φυτό, όχι μετά.

Πρακτικά τι σημαίνει αυτό: αν δίνεις διάλυμα EC 3,5 και η αποστράγγιση μετράει 4,2, το LF σου είναι κοντά στο σωστό. Αν η αποστράγγιση είναι 6,0 ή πάνω, τα άλατα συσσωρεύονται στη ρίζα — πρέπει να αυξήσεις τον όγκο εφαρμογής. Αν είναι κάτω από 3,5, υπερξεπλένεις και χάνεις λιπάσματα. Σε δύσκολο νερό αυτή η μέτρηση είναι ο καλύτερος δείκτης που έχεις.

Πέρα από τη συχνή μέτρηση της EC, μια πλήρης ανάλυση νερού δύο φορές τον χρόνο είναι το ελάχιστο. Η EC σου λέει αν αλλάζει η ποσότητα. Η ανάλυση σου λέει αν αλλάζει η σύσταση — όπως άλλαξε στο φράγμα μέσα σε τρία χρόνια. Αν είχες μόνο EC, θα είχες δει το συνολικό νούμερο να ανεβαίνει· δεν θα είχες δει ότι αυτό που πραγματικά εκτινάχθηκε είναι το νάτριο και το χλώριο, ενώ τα θειικά και τα διτανθρακικά κινήθηκαν πολύ λιγότερο. Και αυτή η διάκριση είναι όλη η διαφορά μεταξύ μιας λίπανσης που δουλεύει και μιας που σπαταλιέται.

Κλείσιμο

Δεν πρόκειται για ένα τοπικό φαινόμενο που θα περάσει. Στη Μεσόγειο, η συνύπαρξη λειψυδρίας και υπεράντλησης οδηγεί σταθερά σε νερά υψηλότερης αλατότητας. Το Φράγμα των Μπραμιανών είναι μια συγκεκριμένη περίπτωση που, λόγω των πυκνών αναλύσεων, μας επιτρέπει να δούμε με αριθμητική ακρίβεια τι σημαίνει να αλλάζει το νερό σου σε λίγους μήνες — και τι κοστίζει αν δεν προσαρμοστείς εγκαίρως.

Η ουσία είναι ότι η υψηλή αγωγιμότητα δεν είναι απλώς ένας μεγαλύτερος αριθμός σε μια ανάλυση. Είναι ένα σύστημα προβλημάτων που αλλάζει τον τρόπο που σκεφτόμαστε τη θρέψη και την άρδευση. Όλα ξεκινούν στους μηχανισμούς πρόσληψης της ρίζας, εκεί όπου το νάτριο εκτοπίζει το κάλιο και το ασβέστιο, και διαταράσσει τις αναλογίες που περιμένει το φυτό. Όλα αυτά συμβαίνουν αθόρυβα, πολύ πριν δεις τα πρώτα συμπτώματα στα φύλλα ή στους καρπούς.

Για τον παραγωγό που θα προσαρμόσει εγκαίρως την πρακτική του — επιλογή υποκειμένων, σύνθεση διαλύματος, leaching, παλμική άρδευση, συστηματική παρακολούθηση — οι απώλειες είναι διαχειρίσιμες. Για εκείνον που θα συνεχίσει όπως πριν, οι απώλειες θα κρυφτούν στις «ιώσεις», στις «κακές σοδειές», στις «ανεξήγητες» πτώσεις στρεμματικής απόδοσης. Η διαφορά μεταξύ των δύο δεν είναι θέμα κόστους ή τεχνολογίας — οι περισσότερες προσαρμογές είναι σχετικά φθηνές. Είναι θέμα κατανόησης τού τι κουβαλάει πραγματικά το νερό, και ετοιμότητας να αλλάξεις τη συνταγή που δούλευε δέκα χρόνια, όταν αλλάξει η πρώτη ύλη.

Στις συνθήκες της Ιεράπετρας τον Νοέμβριο του 2025, με EC 2,92 — αυτό που έπρεπε να είχε γίνει ήταν να ξεκινήσει η προσαρμογή ήδη από το 2024, όταν η EC άρχισε να ανεβαίνει συστηματικά. Όποιος το έκανε, μπήκε στη χειμερινή σεζόν 2025/26 με μειωμένο ρίσκο. Όποιος δεν το έκανε, βλέπει τώρα τις απώλειες — και πιο σημαντικό, χάνει χρόνο μάθησης. Γιατί το νερό δεν θα ξαναγίνει αυτό που ήταν.

Πηγές

1. Rijk Zwaan Hellas. Τιμές ανάλυσης νερού. Πλήρες αρχείο μετρήσεων νερού άρδευσης από εδαφολογικό εργαστήριο. Διαθέσιμο στο: https://www.rijkzwaan.gr/news/τιμές-ανάλυσης-νερού-0
2. Ayers RS, Westcot DW. Water Quality for Agriculture. FAO Irrigation and Drainage Paper No. 29 (rev. 1). Ρώμη: FAO, 1985.
3. Maas EV, Hoffman GJ. Crop salt tolerance — current assessment. Journal of the Irrigation and Drainage Division, ASCE 1977;103(IR2):115–134.
4. United States Salinity Laboratory Staff. Diagnosis and Improvement of Saline and Alkali Soils. USDA Agriculture Handbook No. 60. Riverside, CA: USDA, 1954.
5. Schwarz D, Kuchenbuch R. Water uptake by tomato plants grown in closed hydroponic systems dependent on the EC-level. Acta Horticulturae 1998;458:323–328.
6. Al Hosni A, Joyce DC, Hunter M, Perkins ML, Al Yahyai R. Altered calcium and potassium distribution maps in tomato tissues cultivated under salinity: studies using X-ray fluorescence (XFM) microscopy. Irrigation Science 2025;43:613–636. doi:10.1007/s00271-025-01012-1

Συγγραφέας: Γιώργος Ψαρολογάκης, Γεωπόνος
https://www.linkedin.com/in/george-psarologakis/

Η φετινή χρονιά, τόσο σε περιοχές όπως η Κρήτη όσο και σε αρκετά σημεία της υπόλοιπης χώρας, χαρακτηρίζεται μέχρι στιγμής από αυξημένες βροχοπτώσεις, οι οποίες έχουν καλύψει σε μεγάλο βαθμό τις υδατικές ανάγκες των καλλιεργειών. Αυτό σημαίνει ότι οι παραγωγοί δεν έχουν ακόμη πιεστεί να ξεκινήσουν αρδεύσεις.

Ωστόσο, καθώς βρισκόμαστε ήδη στον δεύτερο μήνα της άνοιξης και οι θερμοκρασίες αναμένεται να ακολουθήσουν ανοδική πορεία, οι περισσότερες καλλιέργειες εισέρχονται σε κρίσιμα στάδια, όπως η άνθηση και η καρπόδεση. Σε αυτή τη φάση, η προετοιμασία για την άρδευση δεν είναι επιλογή, αλλά αναγκαιότητα.

Όπως επισημαίνει ο γεωπόνος–ερευνητής και συγγραφέας κ. Κωνσταντίνος Χαρτζουλάκης στον ΑγροΤύπο, το ζητούμενο δεν είναι μόνο το πότε θα ξεκινήσει το πότισμα, αλλά κυρίως το κατά πόσο το αρδευτικό σύστημα είναι έτοιμο να λειτουργήσει σωστά.

Έλεγχος πριν την έναρξη της αρδευτικής περιόδου

Η πρώτη και βασική ενέργεια αφορά τον έλεγχο του αρδευτικού συστήματος. Πριν από οποιαδήποτε έναρξη άρδευσης, είναι απαραίτητος ένας συνολικός έλεγχος του δικτύου στο χωράφι, ώστε να εντοπιστούν τυχόν προβλήματα που μπορεί να επηρεάσουν τη λειτουργία του.

Ο έλεγχος αυτός περιλαμβάνει την ανίχνευση διαρροών, την αξιολόγηση της κατάστασης των σωληνώσεων, τη σωστή ανάπτυξη και κάλυψη των γραμμών άρδευσης, καθώς και τον εντοπισμό πιθανών φθορών σε σωλήνες και κεφαλές. Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία έχει και ο καθαρισμός του δικτύου. Όπως επισημαίνεται, «πρέπει να διασφαλιστεί ότι σε όλα τα σημεία του αγρού το σύστημα λειτουργεί ομοιόμορφα».

Ο κ. Χαρτζουλάκης υπογραμμίζει ότι «ιδανικά, με το τέλος της αρδευτικής περιόδου – δηλαδή τον Σεπτέμβριο ή Οκτώβριο, ανάλογα με την περιοχή – θα πρέπει να έχει ήδη πραγματοποιηθεί καθαρισμός του δικτύου, ώστε να είναι έτοιμο για την επόμενη χρονιά».

Ωστόσο, όπως αναφέρει, επειδή αυτό συχνά δεν γίνεται, «είναι απαραίτητο να πραγματοποιηθεί πριν το πρώτο πότισμα της νέας περιόδου». Μάλιστα, εξηγεί ότι η παρούσα περίοδος θεωρείται κατάλληλη, καθώς «υπάρχει ακόμη υγρασία στο έδαφος και πιθανές βροχοπτώσεις», γεγονός που επιτρέπει να γίνουν οι απαραίτητες επεμβάσεις πριν ενταθεί η αρδευτική ανάγκη των καλλιεργειών.

Γιατί προτείνεται η άρδευση με σταγόνες

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη στάγδην άρδευση, η οποία, όπως τονίζεται, αποτελεί την ενδεδειγμένη μέθοδο για τις περισσότερες καλλιέργειες. Όπως επισημαίνει ο ίδιος, η άρδευση με σταγόνες «συνίσταται και θα πρέπει να εφαρμόζεται στις καλλιέργειες», καθώς εξυπηρετεί την οικονομία νερού, ώστε «να μπορούν όλοι να ικανοποιηθούν».

Ο ίδιος επισημαίνει ότι «η άρδευση με σταγόνες, όταν έχει σχεδιαστεί σωστά, μπορεί να φτάσει σε αποτελεσματικότητα πάνω από 95%, δηλαδή η απώλεια νερού να μην ξεπερνά το 5%». Αντίθετα, οι παραδοσιακές μέθοδοι εμφανίζουν απώλειες της τάξης του 40–50%, ενώ η άρδευση με καταιονισμό φτάνει περίπου στο 75–80%, χωρίς όμως να είναι κατάλληλη για όλες τις καλλιέργειες

Παράλληλα, επισημαίνεται ότι η εγκατάσταση ενός τέτοιου συστήματος δεν πρέπει να γίνεται εμπειρικά. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, «δεν αρκεί να απευθυνθεί κάποιος σε ένα κατάστημα και να ζητήσει σωλήνες – απαιτείται σχεδιασμός με επιστημονικά κριτήρια από γεωπόνο, με βάση το αγροτεμάχιο». Ο κ. Χαρτζουλάκης διευκρινίζει ότι ο παραγωγός θα πρέπει να απευθυνθεί σε γεωπόνο με εμπειρία στο συγκεκριμένο αντικείμενο και «με το σχεδιάγραμμα του χωραφιού του» να καθοριστούν οι σωλήνες που χρειάζονται, αλλά και γενικότερα το σωστό στήσιμο του συστήματος.

Μάλιστα, τονίζει ότι όταν δεν υπάρχει ήδη στάγδην άρδευση, «θα πρέπει να αντικατασταθεί το δίκτυο όσο είναι νωρίς», ενώ και η πρώτη εγκατάσταση πρέπει να γίνει εξαρχής σωστά, με στόχο το σύστημα να αποδίδει την αποτελεσματικότητα που μπορεί να δώσει.

Η μεγάλη παγίδα: επένδυση χωρίς συντήρηση

Ένα από τα βασικά προβλήματα που εντοπίζονται είναι ότι πολλοί παραγωγοί, παρότι επενδύουν σε σύγχρονα συστήματα άρδευσης, δεν φροντίζουν για τη σωστή συντήρησή τους. Όπως σημειώνει ο κ. Χαρτζουλάκης, «σε πολλές περιπτώσεις δεν γίνονται τα απλά πράγματα που απαιτούνται, ώστε το σύστημα να έχει μεγάλη διάρκεια ζωής και σωστή λειτουργία». Και προσθέτει ότι «η διαφορά παροχής μεταξύ του πρώτου και του τελευταίου σταλάκτη δεν θα πρέπει να ξεπερνά το 5%».

Σε αντίθετη περίπτωση, «δεν επιτυγχάνεται σωστή άρδευση, ενώ δημιουργούνται προβλήματα και στη λίπανση, η οποία πλέον εφαρμόζεται μέσω του αρδευτικού συστήματος». Όπως χαρακτηριστικά εξηγεί, εάν «ο πρώτος σταλάκτης βγάζει 4 λίτρα και ο τελευταίος 2», τότε δεν υπάρχει σωστή άρδευση της καλλιέργειας και, αργά ή γρήγορα, θα δημιουργηθούν προβλήματα.

Καθαρισμός του δικτύου: γιατί είναι απαραίτητος

Η ανάγκη καθαρισμού του αρδευτικού δικτύου συνδέεται άμεσα με τη σωστή λειτουργία των σταλακτητών, οι οποίοι αποτελούν και το πιο ευαίσθητο σημείο του συστήματος. Όπως εξηγεί ο κ. Χαρτζουλάκης, «το νερό στη στάγδην άρδευση διέρχεται μέσα από πολύπλοκες διαδρομές στο εσωτερικό του σταλάκτη». Αυτή η σχεδίαση επιτρέπει τη διατήρηση χαμηλής παροχής και την εφαρμογή άρδευσης μεγάλης διάρκειας, ωστόσο ταυτόχρονα αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο εμφράξεων.

Οι αιτίες που οδηγούν σε αυτά τα φαινόμενα είναι πολλαπλές και σχετίζονται τόσο με τη σύσταση του νερού όσο και με τις συνθήκες λειτουργίας του συστήματος. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η ανάπτυξη μικροοργανισμών, η συσσώρευση αλάτων ασβεστίου, οι μεταβολές της θερμοκρασίας, τα λιπάσματα που εφαρμόζονται μέσω της άρδευσης, καθώς και οι διακυμάνσεις του pH — ιδιαίτερα όταν αυτό βρίσκεται κάτω από το 6.

Οι παράγοντες αυτοί οδηγούν στη δημιουργία επικαθίσεων τόσο στο εσωτερικό των σωλήνων όσο και στο σημείο εκροής των σταλακτητών, με άμεση συνέπεια τη μείωση της παροχής και την ανομοιομορφία στην άρδευση. Για τον λόγο αυτό, όπως επισημαίνεται, «ο καθαρισμός του δικτύου θα πρέπει να πραγματοποιείται τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο», προκειμένου να διασφαλίζεται η ομαλή και αποδοτική λειτουργία του συστήματος.

Πώς γίνεται ο καθαρισμός 

Για την απομάκρυνση των επικαθίσεων στο αρδευτικό δίκτυο, προτείνεται η χρήση οξέων, με στόχο τη διάλυση των αλάτων που συσσωρεύονται στο εσωτερικό των σωληνώσεων. Ο κ. Κωνσταντίνος Χαρτζουλάκης εξηγεί ότι χρησιμοποιούνται κυρίως υδροχλωρικό, θειικό ή φωσφορικό οξύ. Ωστόσο, το θειικό αποφεύγεται, καθώς είναι ιδιαίτερα καυστικό, ενέχει κινδύνους για εγκαύματα και μπορεί να προκαλέσει έντονη διάβρωση στους σωλήνες. Το φωσφορικό εφαρμόζεται σε πιο ειδικές περιπτώσεις, όπως όταν υπάρχει ανάγκη ταυτόχρονης παροχής φωσφόρου, αλλά το κόστος του είναι υψηλότερο.

Στην πράξη, όπως σημειώνει, «χρησιμοποιείται κυρίως υδροχλωρικό οξύ σε διάλυση περίπου 30%», καθώς είναι ευρέως διαθέσιμο και οικονομικό. Η συνιστώμενη δοσολογία είναι 4–6 λίτρα ανά κυβικό μέτρο νερού, δηλαδή περίπου 0,5%. Για παράδειγμα, αν σε ένα σύστημα διέρχεται 1 κυβικό μέτρο νερού ανά ώρα, τότε απαιτούνται περίπου 5 λίτρα υδροχλωρικού οξέος στο διάλυμα. Η εισαγωγή του οξέος στο σύστημα μπορεί να γίνει με διάφορους τρόπους, όπως μέσω ηλεκτρικών ή υδραυλικών αντλιών, μέσω συστήματος venturi ή με χρήση λιπαντήρα διαφορικής πίεσης, που αποτελεί και τη συνηθέστερη επιλογή στην πράξη.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται κατά τη διαδικασία, καθώς το οξύ πρέπει πάντα να προστίθεται στο νερό και όχι το αντίστροφο, προκειμένου να αποφευχθούν επικίνδυνες αντιδράσεις και εγκαύματα. Αφού προστεθεί το διάλυμα, το σύστημα τίθεται σε λειτουργία για τουλάχιστον μισή ώρα — και ιδανικά για περισσότερο χρόνο — ώστε το οξύ να κυκλοφορήσει στο δίκτυο και να διαλύσει τα άλατα. Στη συνέχεια, ανοίγονται τα άκρα των σωλήνων σε κάθε γραμμή και συνεχίζεται η διοχέτευση καθαρού νερού, ώστε να απομακρυνθούν τα διαλυμένα υπολείμματα. Η τελική έκπλυση του συστήματος θα πρέπει να διαρκεί περίπου 2 ώρες.

Ο κ. Χαρτζουλάκης επισημαίνει ότι, εφόσον ο καθαρισμός δεν πραγματοποιήθηκε στο τέλος της προηγούμενης αρδευτικής περιόδου, είναι σημαντικό να γίνει πριν την έναρξη της νέας, ώστε να διασφαλιστεί η σωστή λειτουργία του συστήματος. Παράλληλα, συμβάλλει στην αποφυγή προβλημάτων, ιδιαίτερα σε καλλιέργειες που είναι ευαίσθητες στο χλώριο.

Φίλτρα: το σημείο που συχνά αγνοείται

Πέρα από τους σταλάκτες, ιδιαίτερη σημασία για την ομαλή λειτουργία του αρδευτικού συστήματος έχει και ο σωστός καθαρισμός των φίλτρων, ένα σημείο που συχνά υποτιμάται στην πράξη. Όπως επισημαίνεται, «τα φίλτρα θα πρέπει να καθαρίζονται τουλάχιστον κάθε δεύτερη άρδευση», προκειμένου να αποφεύγονται φραξίματα και πτώση της απόδοσης του συστήματος.

Στα σύγχρονα δίκτυα, η παρακολούθηση της κατάστασης των φίλτρων γίνεται ευκολότερη μέσω μανόμετρων εισόδου και εξόδου, τα οποία επιτρέπουν στον παραγωγό να εντοπίζει άμεσα διαφορές πίεσης. Σε συστήματα άρδευσης ακριβείας, η πληροφορία αυτή μπορεί να αποστέλλεται ακόμη και σε πραγματικό χρόνο στο κινητό του.

Ο κ. Χαρτζουλάκης εξηγεί ότι όταν παρατηρείται διαφορά πίεσης μεταξύ εισόδου και εξόδου, απαιτείται άμεσος καθαρισμός, ενώ η συχνότητα συντήρησης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ποιότητα του νερού. Ειδικότερα, όταν το νερό προέρχεται από κλειστή δεξαμενή, τα φίλτρα φράζουν πιο σπάνια.  Αντίθετα, όταν η παροχή γίνεται από ανοικτό αγωγό ή από πηγάδι που δεν είναι επαρκώς προστατευμένο, η παρουσία φερτών υλικών αυξάνει σημαντικά την ανάγκη για συχνότερο έλεγχο. Σε τέτοιες περιπτώσεις, «είναι απαραίτητη η χρήση φίλτρου χαλικιών πριν από το φίλτρο σίτας», ώστε να συγκρατούνται τα χονδροειδή υλικά, όπως φύλλα και υπολείμματα, προστατεύοντας τα επόμενα στάδια φιλτραρίσματος. Το φίλτρο χαλικιών, όπως διευκρινίζεται, καθαρίζεται σχετικά εύκολα με αντίστροφη ροή.

Όσον αφορά το φίλτρο σίτας, πρόκειται για ένα κρίσιμο σημείο που αρκετοί παραγωγοί παραβλέπουν, παρότι είναι καθοριστικό για την απομάκρυνση λεπτόκοκκων υλικών, όπως άμμος και σωματίδια αργίλου. Όπως υπογραμμίζεται, «θα πρέπει να έχει υφάνση τουλάχιστον 140 mesh, παρότι συχνά χρησιμοποιούνται 120 για λόγους κόστους». Η επιλογή αυτή, αν και οικονομικότερη, μπορεί να μην παρέχει την απαραίτητη προστασία στο δίκτυο.

Η σωστή διάταξη και συντήρηση των φίλτρων δεν εξασφαλίζει μόνο την αποφυγή εμφράξεων, αλλά συμβάλλει και στη διατήρηση της ομοιομορφίας τόσο στην παροχή του νερού όσο και στη διανομή των θρεπτικών στοιχείων, μειώνοντας παράλληλα τη συχνότητα προβλημάτων στο σύστημα.

Από την εμπειρική στην “έξυπνη” άρδευση: τι αλλάζει σήμερα

Στα σύγχρονα συστήματα άρδευσης ακριβείας, πολλά από τα κρίσιμα σημεία του δικτύου ελέγχονται πλέον αυτόματα, μειώνοντας σημαντικά την ανάγκη για συνεχή χειροκίνητη παρακολούθηση. Ο κ. Χαρτζουλάκης σημειώνει χαρακτηριστικά ότι «ο παραγωγός μπορεί να λαμβάνει ειδοποιήσεις στο κινητό του για διαρροές, πτώση πίεσης ή ανάγκη καθαρισμού φίλτρων»,
γεγονός που επιτρέπει άμεση παρέμβαση και καλύτερο έλεγχο της λειτουργίας του συστήματος.

Ωστόσο, παρά τις διαθέσιμες τεχνολογικές λύσεις, ένα μεγάλο μέρος των παραγωγών εξακολουθεί να αρδεύει εμπειρικά. Όπως αναφέρει ο ίδιος, «σε μελέτη που πραγματοποιήθηκε στην Κρήτη το 2008, τα ποσοστά ενημέρωσης των παραγωγών για ζητήματα νερού ήταν πολύ χαμηλά», με αρκετούς να μην γνωρίζουν βασικές παραμέτρους, όπως το κόστος του νερού ή τη σωστή συντήρηση του εξοπλισμού.

«Πολλοί παραγωγοί ποτίζουν όπως ο γείτονας», επισημαίνει, χωρίς να βασίζονται σε πραγματικά δεδομένα ή ανάγκες της καλλιέργειας. Παρότι τα τελευταία χρόνια έχει δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην ορθολογική άρδευση, με σημαντικά οικονομικά και περιβαλλοντικά οφέλη, μεγάλο μέρος του αγροτικού κόσμου εξακολουθεί να διατηρεί παλαιές πρακτικές.

Η μετάβαση σε πιο αποδοτικά συστήματα δεν εξαρτάται μόνο από την τεχνολογία, αλλά και από τη γνώση. Όπως αναδεικνύεται, απαιτείται ουσιαστική εκπαίδευση των παραγωγών, μέσα από πρακτικές εφαρμογές, πιλοτικούς αγρούς και στοχευμένη ενημέρωση, ώστε τα εργαλεία της άρδευσης ακριβείας να αξιοποιούνται πραγματικά στο χωράφι.

Από την φετινή αρδευτική περίοδο δημιουργείται ένας μηχανισμός για την είσπραξη των οφειλών των αγροτών προς Τοπικούς Οργανισμούς Εγγείων Βελτιώσεων (ΤΟΕΒ) από την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ).

Συγκεκριμένα δημοσιεύθηκε σε ΦΕΚ η απόφαση για τη διάθεση διαδικτυακών υπηρεσιών της ΑΑΔΕ προς τους ΤΟΕΒ, μέσω του Κέντρου Διαλειτουργικότητας της Γενικής Γραμματείας Πληροφοριακών Συστημάτων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης, για τις «υπηρεσίες Βεβαίωσης Εσόδων υπέρ Δημοσίου και τρίτων».

Με την συγκεκριμένη διαδικασία οι ΤΟΕΒ αποκτούν τη δυνατότητα να αποστέλλουν στην ΑΑΔΕ καταλόγους με τα μέλη τους που έχουν οφειλές για αρδευτικά τέλη και στρεμματικής εισφοράς, ώστε αυτές στην συνέχεια να εισπράττονται μέσω των μηχανισμών του Δημοσίου.

Με αυτό τον τρόπο, αναφέρει η απόφαση, θα γίνεται η κάλυψη των δαπανών λειτουργίας και συντήρησης των εγγειοβελτιωτικών έργων των ΤΟΕΒ.

Η διαδικτυακή υπηρεσία «Υπηρεσίες Βεβαίωσης Εσόδων υπέρ Δημοσίου και τρίτων» διατίθεται με τις ακόλουθες μεθόδους:
• Αποστολή Βεβαίωσης Οφειλής από Φορέα
• Ενημέρωση Φορέα ως προς τη Βεβαίωση
• Ενημέρωση Φορέα ως προς την Είσπραξη
• Αποστολή Ονομάτων Υπογραφόντων
• Ενημέρωση Φορέα ως προς τον Αριθμό Τριπλότυπου Βεβαίωσης (κλείσιμο ημέρας)
• Ενημέρωση Φορέα ως προς την Είσπραξη Χρέους για συγκεκριμένη χρονική περίοδο.

Διαβάστε το ΦΕΚ

Το ζήτημα της επάρκειας πόσιμου νερού αποτελεί μία από τις σοβαρότερες σύγχρονες πληγές παγκοσμίως και δεν αφήνει στο απυρόβλητο και την Ελλάδα.

Παρότι η χώρα διαθέτει σημαντικούς υδατικούς πόρους, μεγάλο μέρος της διαχείρισής τους, ειδικά στις ηπειρωτικές περιοχές της χώρας εξαρτάται από τις γειτονικές βαλκανικές χώρες, όπου βρίσκονται οι πηγές των βασικών ποταμών. Δεν είναι τυχαίο, πως το ενδιαφέρον του Τραμπ για τη Γροιλανδία στρέφεται και στα αποθέματα νερού, εξαιτίας των παγετώνων, αφού τα επόμενα χρόνια υπολογίζεται πως η ζήτηση νερού, θα είναι μεγαλύτερη από την παραγωγή υδατικών πόρων.

Το νερό έχει πάψει προ πολλού να είναι αγαθό σε αφθονία. Ολέθριες επιλογές προηγούμενων δεκαετιών - μπαζώματα ρεμάτων, άναρχη δόμηση, ανεξέλεγκτη τουριστική ανάπτυξη, ανεξέλεγκτες γεωτρήσεις, φυτοφάρμακα, οδικά έργα σε ακατάλληλα σημεία - έχουν επιδεινώσει δραματικά την κατάσταση. Σε ορισμένες Περιφέρειες το πρόβλημα είναι τεράστιο, επηρεάζοντας αγρότες, καταναλωτές αλλά και επιχειρήσεις κι ανεβάζοντας δραματικά και το κόστος νερού.

Σε παγκόσμια κλίμακα, η Γροιλανδία αποτελεί ανοιχτή πληγή. Τα τεράστια αποθέματα γλυκού νερού που κρύβονται στους παγετώνες της δεν περνούν απαρατήρητα, ιδιαίτερα μετά τις απειλές του Ντόναλντ Τραμπ. Μια ενδεχόμενη εκμετάλλευσή τους, ωστόσο, θα σήμαινε σοβαρή παγκόσμια αποσταθεροποίηση των υδατικών ισορροπιών.

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΝΕΡΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Οι ανάγκες σε νερό δεν είναι ίδιες καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Στην Ελλάδα διαφοροποιούνται έντονα τόσο λόγω της αγροτικής παραγωγής —που απορροφά τη μερίδα του λέοντος της κατανάλωσης— όσο και λόγω του τουρισμού. Τον χειμώνα η ζήτηση μειώνεται, ενώ το καλοκαίρι πολλαπλασιάζεται, την ώρα που η διαθεσιμότητα νερού περιορίζεται λόγω υψηλών θερμοκρασιών, τουριστικών κι αρδευτικών δραστηριοτήτων και αυξημένης εξάτμισης. Παρόλα αυτά, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με την καλύτερη ποιότητα πόσιμου νερού παγκοσμίως. Σύμφωνα με τον ετήσιο δείκτη περιβαλλοντικής απόδοσης, βρίσκεται στην 4η θέση διεθνώς. Προηγούνται η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιταλία, ενώ την πρώτη πεντάδα συμπληρώνει η Ελβετία. Τη δεκάδα κλείνουν η Φινλανδία, η Ιρλανδία, η Νορβηγία, το Λουξεμβούργο και ο Καναδάς.

ΤΟ ΤΕΡΑΣΤΙΟ ΕΛΛΕΙΜΜΑ ΝΕΡΟΥ ΣΤΗΝ ΑΦΡΙΚΗ

Στον αντίποδα, οι δέκα χώρες με τη χαμηλότερη ποιότητα νερού βρίσκονται όλες στην Αφρική. Από το τέλος της λίστας ξεκινούν το Τσαντ και η Κεντροαφρικανή Δημοκρατία και ακολουθούν το Λεσότο, ο Νίγηρας, η Μαδαγασκάρη, η Νιγηρία, η Μπουρκίνα Φάσο, η Ερυθραία, το Μπουρούντι και το Μαλάουι. Η λειψυδρία έχει οδηγήσει σε ακραίες ανθρωπιστικές καταστάσεις, με οργανώσεις να καταγγέλλουν ότι σε φτωχογειτονιές της Κένυας γυναίκες και κορίτσια εξαναγκάζονταν στο παρελθόν να προσφέρουν σεξ για λίγα λίτρα νερού. Εξαίρεση αποτελεί το Κογκό λόγω του τροπικού κλίματος και των ποταμών του.

ΧΩΡΕΣ ΜΕ ΤΗ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ

Την πρώτη πεντάδα χωρών με τα μεγαλύτερα αποθέματα γλυκού νερού συνιστούν η Βραζιλία, εξαιτίας των χιλιάδων λιμνών και του Αμαζονίου, η Ρωσία, εξαιτίας των σημαντικών ποταμών και των λιμνών της, ο Καναδάς που φημίζεται επίσης για τις λίμνες και τα ποτάμια του ενώ σε παρόμοια θέση αλλά με πολύ υψηλή κατανάλωση είναι η Κίνα και οι ΗΠΑ, που διαθέτουν μεγάλες λεκάνες απορροής του νερού.

ΛΕΙΨΥΔΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα βρίσκεται στην 19η θέση παγκοσμίως ως προς τον κίνδυνο ανεπάρκειας νερού. Η κλιματική αλλαγή, οι αγροτικές και τουριστικές δραστηριότητες και η μείωση των αποθεμάτων επιβαρύνουν την κατάσταση. Στην Αττική το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα οξύ και αναμένεται να ενταθεί. Παρά την αύξηση των αποθεμάτων στους ταμιευτήρες της ΕΥΔΑΠ κατά 14 εκατ. κυβικά μέτρα λόγω βροχοπτώσεων, η επάρκεια αυτή αντιστοιχεί μόλις σε 15 ημέρες.

Σύμφωνα με αγροτικούς φορείς, περίπου το 85% της συνολικής κατανάλωσης νερού στη χώρα κατευθύνεται στην άρδευση. Το δεκαετές πλάνο της ΕΥΔΑΠ για το πόσιμο νερό ανέρχεται σε 3 δισ. ευρώ και περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την πιθανή αξιοποίηση των υδάτων της Μαυροσουβάλας και της Υλίκης.

ΠΕΠΑΛΑΙΩΜΕΝΑ ΔΙΚΤΥΑ

Η κρίση οφείλεται επίσης στα πεπαλαιωμένα δίκτυα ύδρευσης, τα οποία προκαλούν τεράστιες απώλειες. Έργα έγιναν και τα προηγούμενα χρόνια σε πολλές περιοχές αλλά δεν οδήγησαν παντού στα επιθυμητά αποτέλεσμα, με αποκορύφωμα το θέμα της εκτροπής του Αχελώου. Η κυβέρνηση προωθεί νέο σχέδιο διαχείρισης με αφαλατώσεις, γεωτρήσεις, αναβάθμιση δικτύων και αναδιάρθρωση των εταιρειών ύδρευσης, ωστόσο το πρόβλημα παραμένει βαθύ και σε ελάχιστες περιπτώσεις έχει άμεσο χρονικό ορίζοντα υλοποίησης.

ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ

Το θέμα απασχολεί τα εθνικά κοινοβούλια διεθνώς, καθώς μόλις το 3% του παγκόσμιου νερού είναι πόσιμο. Στο 10ο Παγκόσμιο Φόρουμ για το Νερό τέθηκε στο επίκεντρο η «Προώθηση της κοινοβουλευτικής δράσης για το νερό με στόχο την κοινή ευημερία» και συζητήθηκε η ανάπτυξη της γαλάζιας οικονομίας.

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕ ΤΑ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ

Το νερό φυσικά δεν αποτελεί πολύτιμο πόρο μόνο για τους ανθρώπους αλλά και για το ζωικό κεφάλαιο της χώρας, τον καθαρισμό των κτηνοτροφικών μονάδων κ.ά. Οι ανάγκες του ζωικού κεφαλαίου πολλαπλασιάζονται τους θερινούς μήνες ενώ επηρεάζει και τις αγροτικές επιχειρήσεις και τις βιομηχανικές και τουριστικές επιχειρήσεις στον χώρο των τροφίμων, αφού η καθαριότητα αποτελεί βασικό παράγοντα υγιεινής και βιοασφάλειας.

Αττική: Στο επίκεντρο της λειψυδρίας με μειωμένα αποθέματα στους ταμιευτήρες (Μόρνος, Εύηνος). Απαιτούνται μέτρα εξοικονόμησης και ενίσχυση δικτύων.

Νησιά Αιγαίου (Κυκλάδες, Δωδεκάνησα): Περιοχές όπως η Πάτμος και η Λέρος στα Δωδεκάνησα είναι σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Λέσβος και Μύκονος εφαρμόζουν μη συμβατικές πηγές (επαναχρησιμοποίηση με γκρίζο νερό κι αφαλάτωση), ενώ το γκρίζο νερό ενδέχεται να χρησιμοποιηθεί και σε άλλες περιοχές των Κυκλάδων. Το κόστος νερού, ειδικά σε ορισμένα τουριστικά νησιά είναι εξαιρετικά αυξημένο κι επιβαρύνει και τον προϋπολογισμό των αγροτικών νοικοκυριών.

Αργοσαρωνικός: Σοβαρά προβλήματα, όπως στην Αίγινα, όπου παρατηρούνται βλάβες σε υποθαλάσσιους αγωγούς και ακαταλληλότητα νερού.

Θεσσαλία & Κεντρική Ελλάδα: Ο Θεσσαλικός κάμπος πλήττεται από λειψυδρία, απειλώντας την αγροτική παραγωγή, παρά τα όσα έχουν γίνει, κατά καιρούς. Η κυβέρνηση ευελπιστεί πως με τα τωρινά 16 έργα στη Θεσσαλία θα αρδευτούν γύρω στα 500.000 στρέμματα. Τα αρδευτικά έργα συνολικού προϋπολογισμού 340 εκατ. ευρώ έχουν συμπεριληφθεί στο πρόγραμμα του ΥΠΑΑΤ «ΥΔΩΡ 2.0». Σήμερα το νερό για τους αγρότες της Θεσσαλίας εξακολουθεί να κοστίζει σε πολλές περιοχές…χρυσάφι.

Πελοπόννησος: Τοπικές ελλείψεις πόσιμου νερού, ιδίως σε οικισμούς με αυξημένο τουριστικό πληθυσμό. Οι αγρότες της Αργολίδας ήταν οι πρώτοι που βίωσαν το πρόβλημα του αρδευτικού νερού με αποτέλεσμα να υπάρξει σταδιακή μείωση στα όρια της εξαφάνισης ενός εμβληματικού προϊόντος, του αργείτικου πεπονιού της περιοχής.

Κρήτη: Τεράστια προβλήματα με το θέμα του νερού υπάρχουν και στη μεγαλόνησο, όπου οι ανάγκες κάθε καλοκαίρι πολλαπλασιάζονται, εξαιτίας της ιλιγγιώδους αύξησης των τουριστικών ροών. Οι ξηροθερμικές θερμοκρασίες και η υπερβόσκηση σε ορισμένες περιοχές επιτείνουν το πρόβλημα. Τα νέα αρδευτικά έργα, που έχουν προγραμματιστεί ή ήδη συμβασιοποιηθεί αφορούν κυρίως στην περιοχή του Λασιθίου.

Ήπειρος. Όσο κι αν φαίνεται παράξενο και παρά τις σημαντικές τοπικές βροχοπτώσεις,  υπάρχουν περιοχές, που δυσκολεύονται το καλοκαίρι οι αγρότες να βρουν νερό να ποτίσουν. Το πρόβλημα επιτείνεται το καλοκαίρι και σε παράκτιες περιοχές. Τρανό παράδειγμα η Πάργα με τον υπέροχο ελαιώνα της αλλά και το χωριό Πέρδικα Θεσπρωτίας, το οποίο φημίζεται για τις παραλίες του και συγκεντρώνει τουρισμό, αλλά ταυτόχρονα παράγει κι ελαιόλαδο.  

Παρότι έχουν ανακοινωθεί αρδευτικά έργα κι ορισμένα είναι σε εξέλιξη, το πρόβλημα της λειψυδρίας είναι μία από τις σημαντικές πληγές του αγροτικού χώρου, που δεν μπορεί εύκολα να γιατρευτεί.

Οι παραγωγοί και οι ειδικοί χτυπούν δυνατά το καμπανάκι ότι ειδικά σε ορισμένες περιοχές ο εφιάλτης της λειψυδρίας χτυπά επιτακτικά την πόρτα και χρειάζεται να γίνουν μια σειρά από παρεμβάσεις για ν΄ αναστραφεί το μικροκλίμα: εκτεταμένες αναδασώσεις, μικρότερη χρήση γεωτρήσεων, αρδευτικά έργα, συλλογή νερού με ταμιευτήρες, αφαλάτωση κ.ά.

Παρότι το 2025 δεν έχει κλείσει ακόμη, τα τεράστια προβλήματα, που δημιουργήθηκαν λόγω της παρατεταμένης ανομβρίας το 2024 παρέμειναν και προστέθηκαν και νέα. Το πρόβλημα ειδικά για τις αρδεύσεις – πέρα από τους Θεσσαλούς - στους νησιώτες παραγωγούς παραμένει μία ανοιχτή πληγή ενώ οι λογαριασμοί ακόμη και για τους καταναλωτές, δυσθεώρητοι.

Από το άνυδρο έτος 2024, στο οριακό 2025

Το 2024 χαρακτηρίστηκε, σύμφωνα με την πρόεδρο της Επιτροπής Περιβάλλοντος της Βουλής, Δρ. Διονυσία Αυγερινοπούλου, ως άνυδρο έτος, καθώς η βροχόπτωση και εν γένει οι κατακρημνίσεις του ύδατος ακόμα και σε μορφή χιονιού ήταν οι χαμηλότερες των τελευταίων ετών. Η ζήτηση νερού στη χώρα μας καλύφθηκε οριακά από τη διαθεσιμότητα του υπάρχοντος νερού. Παρά τα ποσά, που έχουν κατά καιρούς, διατεθεί για έργα (περίπου 12.747.000 ευρώ από το 2009-24) και ποσά για ψηφιακή γεωργία, ο εφιάλτης της λειψυδρίας ξαναζωντάνεψε μετά από τρεις δεκαετίες. Το κόστος νερού για τους παραγωγούς ειδικά των νησιών το 2025 εκτοξεύθηκε.

Το πρόβλημα του νερού στα νησιά και μέρη της ηπειρωτικής Ελλάδας

Το 2024, τουλάχιστον 14 δήμοι της χώρας κηρύχθηκαν από τη Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Μεταξύ αυτών ήταν πέντε δήμοι της Κρήτης, η Σέριφος, η Σίφνος, η Λέρος, ο Πόρος και οι Σπέτσες, ο δήμος Σάμης στην Κεφαλονιά, καθώς και περιοχές όμως στην ηπειρωτική Ελλάδα και συγκεκριμένα στην Κόρινθο, την Αλεξανδρούπολη και την Ξάνθη. Όπως ειπώθηκε στην Επιτροπή Περιβάλλοντος της Βουλής, υπήρξαν προβλήματα με την ύδρευση στα νησιά και  πρωτίστως στις Κυκλάδες, αλλά και στην ανατολική Πελοπόννησο. Όμως, τα προβλήματα με το νερό δεν έλειψαν ούτε το 2025, με αποτέλεσμα παραγωγοί και καταναλωτές να διαμαρτύρονται.  

Ποιοι παράγοντες δημιουργούν προβλήματα;

Υδρογεωλογικοί παράγοντες: Η λειψυδρία στη χώρα μας οφείλεται σε υδρομετεωρολογικούς  παράγοντες, δηλαδή στην ανομβρία, την έλλειψη χιονοπτώσεων, την ξηρασία και γενικότερα την κλιματική αλλαγή, που έχει ως αποτέλεσμα τη πτώση της στάθμης των υπόγειων υδάτων, αλλά και στην ελάττωση των παροχών των επιφανειακών υδάτων. Έτσι, δημιουργείται το λεγόμενο πρωτογενές έλλειμμα σε νερό στα υπόγεια ύδατα.

Δίκτυα: Τα πεπαλαιωμένα απαρχαιωμένα εσωτερικά εξωτερικά δίκτυα ύδρευσης, παρά τις όποιες βελτιώσεις, υφίστανται συχνά βλάβες κι υπάρχουν διαρροές.

Κλιματικοί παράγοντες – Γεωμορφολογία: Το πρόβλημα των λιγοστών βροχοπτώσεων σε συνδυασμό με την μεγάλη πίεση που δέχεται ο υδροφόρος ορίζοντας ειδικά τους θερινούς μήνες, όπου και τα ξενοδοχεία είναι σε πλήρη λειτουργία αλλά επιστρέφουν και κάτοικοι, που είναι εσωτερικοί μετανάστες και υπερπολλαπλασιάζεται ο πληθυσμός, δημιουργούν μία ανησυχητική κατάσταση.

Υπερκατανάλωση νερού: Υπερκατανάλωση νερού λόγω γεωργικών ή τουριστικών δραστηριοτήτων αλλά και ιδιωτικών κήπων ειδικά κατά τους θερινούς μήνες.

Από τις άνυδρες Κυκλάδες στη βροχερή Ήπειρο

Οι Κυκλάδες αποτελούν μία από τις πιο άνυδρες περιοχές της Ελλάδας, με το ετήσιο ύψος βροχόπτωσης να κυμαίνεται γενικά μεταξύ 350 και 420 χιλιοστών (χιλιοστά ). Η μέση ετήσια βροχόπτωση στις Βόρειες Κυκλάδες είναι περίπου 349 χιλιοστά ενώ στις Κεντρικές και Νότιες Κυκλάδες είναι λίγο παραπάνω, περίπου 379 χιλιοστά, με βάση τα δεδομένα της Νάξου. Για ν’ αντιληφθούμε τη διαφορά στο χωριό της Άρτας, τα Θεοδώριανα, όπου καταγράφηκε το μεγαλύτερο ετήσιο ύψος βροχής έφτασε τα 3.210 χιλιοστά το 2023! Μετά τα Θεοδώριανα, που είναι πρώτα πανελλαδικά, ακολούθησαν σε ό,τι αφορά στην Ήπειρο, τα Λεπιανά Άρτας με 2.254 χιλιοστά, το Ανήλιο με 2.210, το Ζωτικό Ιωαννίνων με 2.180, ο Καταρράκτης Άρτας με 2.145 χιλιοστά, το Μέτσοβο Ιωαννίνων με 2.130, τα Δερβίζιανα με 1.850 και η Τύρια με 1.809 χιλιοστά βροχής στην διάρκεια του έτους.

Διακυμάνσεις ανά νησί

Στις Κυκλάδες, το μεγαλύτερο ποσοστό των βροχών πέφτει κατά την υγρή περίοδο (Οκτώβριος - Μάρτιος) με τον Γενάρη να κρατά συνήθως τα σκήπτρα του πλέον βροχερού μήνα. Στην Κύθνο, ο Ιούλιος κατέγραψε κατά μέσο όρο μόλις 0,6 χιλιοστά βροχής! Νησιά με υψηλότερο υψόμετρο, όπως η Νάξος, η Τήνος και η Άνδρος, δέχονται περισσότερες βροχοπτώσεις στις κορυφές τους, γεγονός που ευνοεί την τοπική βλάστηση και τη μεγαλύτερη ανθεκτικότητα.
Σαντορίνη: Δέχεται περίπου 270 χιλιοστά βροχής ετησίως.
Κύθνος: Περίπου 419 χιλιοστά.
Κέα (Τζια): Περίπου 404 χιλιοστά.
Πάρος (Νάουσα): Περίπου 376 χιλιοστά.
Ρόδος: Περίπου 1.007 χιλιοστά.
Σάμος: Περίπου 700–920 χιλιοστά ανάλογα με την περιοχή του νησιού
Λέσβος: Περίπου 620–750 χιλιοστά ετησίως

Η κατάσταση στα Δωδεκάνησα

Το πρόβλημα των ξηροθερμικών συνθηκών το αντιμετωπίζουν σε μεγάλο βαθμό και τα Δωδεκάνησα. Η Ρόδος, παρότι έχει σε μεγάλο βαθμό τουριστικοποιηθεί διατηρεί το δασικό της απόθεμα και η ετήσια βροχόπτωση ανέρχεται σε 1.007 χιλιοστά. Ωστόσο, δεν είναι ίδια η κατάσταση σε γειτονικά νησιά. Η Λέρος και η Πάτμος μαζί με την Αττική κηρύχθηκαν επισήμως το 2025 σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας.
Η απόφαση του υπουργού Περιβάλλοντος κι Ενέργειας, Σταύρου Παπασταύρου τέθηκε σε ισχύ στις 28 Νοεμβρίου 2025 και ενεργοποίησε τις διατάξεις του άρθρου 55 του νόμου 5215/25. Μετέφερε έτσι τις διαδικασίες ωρίμανσης των μεγάλων υδροδοτικών έργων στη Μονάδα Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας του Υπερταμείου, ώστε να μπουν σε πιο γρήγορο ρυθμό υλοποίησης.

Η σημασία των δασών και στις άνυδρες περιοχές

Η Ελλάδα διαθέτει πολύ σημαντικά δάση ειδικά στους ψηλούς ορεινούς όγκους, εξηγεί ο Νίκος Μπόκαρης, πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Δασολόγων Δημοσίων Υπαλλήλων. Η σπουδαιότητα των ελληνικών δασών, όπως υπογραμμίζει, κρίνεται σε δυο επίπεδα: Το ένα αφορά στην παραγωγικότητά τους και το άλλο αφορά στο περιβαλλοντικό και οικολογικό τους ενδιαφέρον. Ωστόσο, σε ορισμένα δάση μπορεί να συντρέχουν ταυτόχρονα και οι δυο παράμετροι. Παρόλα αυτά, όπως λέει, το ελληνικό δάσος υποβαθμίζεται. «Υπάρχουν σημαντικά δάση στη χώρα, όπως είναι της Δαδιάς, της Ελατιάς ή της Στροφυλιάς, που θεωρούνται σημαντικά για διαφορετικούς λόγους. Σημαντικά δασικά οικοσυστήματα ξεχωρίζουν και στα νησιά, όπως της Σάμου, της Λέσβου, της Ρόδου κ.ά. Από τις Κυκλάδες ξεχωρίζει το οικοσύστημα της Άνδρου».

Από την υπερβόσκηση και τις φωτιές στον υπερτουρισμό

Ανθρωπογενείς δραστηριότητες επηρεάζουν δραματικά και το θέμα του πόσιμου νερού. Δάση, που φθίνουν λόγω υπερτουρισμού, ανεξέλεγκτη δόμηση, εκτός οικισμών, δασικές πυρκαγιές, υπερβόσκηση κ.ο.κ. υποβαθμίζουν τη δασική δραστηριότητα και κατά συνέπεια και τη συγκράτηση του νερού. Παρά τις βροχοπτώσεις του 2025, τα επίπεδα στους ταμιευτήρες (Μόρνος, Υλίκη, Εύηνος) παρέμειναν χαμηλά για την εποχή, αυξάνοντας τον κίνδυνο υδροδοτικών προβλημάτων. Χωριά, που ήταν εξαφανισμένα από τον χάρτη λόγω πλημμυρών, αναδύθηκαν. Στις Κυκλάδες λόγω της εκτεταμένης χρήσης πισινών και γεωτρήσεων, η λιγοστή φρυγανώδης, συνήθως, βλάστηση, αδυνατεί να συγκρατήσει και το ελάχιστο νερό, γεγονός που ανησυχεί ιδιαίτερα τους αγρότες αλλά και τους λιγοστούς κτηνοτρόφους, που έχουν απομείνει.

Το πρόβλημα της συγκράτησης νερών στις Κυκλάδες

«Το τοπίο των Κυκλάδων είναι ένας φυσικός χώρος με πολύ μεγάλες δυσκολίες αναφορικά με τη φυόμενη βλάστηση. Οι συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας, που επικρατούν, δυσκολεύουν την ανάπτυξη υψηλής δασικής βλάστησης, με εξαίρεση ορισμένα νησιά των Κυκλάδων. Η πλειονότητα της νησιωτικής περιοχής των Κυκλάδων καλύπτεται από χαμηλή βλάστηση, η οποία σε πολλές περιπτώσεις είχε υποβαθμιστεί από πριν, λόγω της υπερβόσκησης. Τα τελευταία χρόνια το πρόβλημα έχει επιδεινωθεί λόγω της μεγάλης οικιστικής αξιοποίησης του κυκλαδίτικου τοπίου. Αν το συνδυάσουμε με τις συνθήκες λειψυδρίας και υψηλών θερμοκρασιών και τις χαμηλές βροχοπτώσεις και τις περιόδους ξηρασίας καταλήγουμε στη δημιουργία ενός φυσικού τοπίου που είναι οριακά ανθεκτικό, στην κλιματική αλλαγή», εξηγεί ο Νίκος Μπόκαρης. «Για τον λόγο αυτό – όπως τονίζει - απαιτούνται να διατεθούν ανθρώπινοι και υλικοί πόροι για αναδασώσεις, όπου μπορεί να συμβεί αυτό, ώστε να υπάρξει συγκράτηση και των νερών και να βελτιωθεί το οικοσύστημα που έχει πληγεί. Μόνο η Άνδρος έχει διατηρήσει σε μεγάλο βαθμό το δασικό της οικοσύστημα παρά τις πιέσεις. Σε άλλες περιοχές επείγει να γίνουν παρεμβάσεις και στοχευμένες αναδασώσεις…».

Τα εσπεριδοειδή αποτελούν μία από τις σημαντικότερες καλλιέργειες της ελληνικής γεωργίας, καταλαμβάνοντας μεγάλες εκτάσεις σε περιοχές της Δυτικής και Νότιας Ελλάδας. Με αυξημένες ανάγκες σε νερό και ευαισθησία στις κλιματικές συνθήκες, η σωστή διαχείριση της άρδευσης παίζει καθοριστικό ρόλο για την ποιότητα και την απόδοση των καρπών.

Η ανεπαρκής άρδευση ή η χρήση νερού μειωμένης ποιότητας μπορεί να επηρεάσει τη βλάστηση, τη θρέψη και τη συνολική υγεία των δέντρων. Για τις ελληνικές συνθήκες, καταλληλότερα θεωρούνται τα συστήματα στάγδην άρδευσης (επιφανειακή και υπόγεια), καθώς και οι μικροεκτοξευτήρες, που εξασφαλίζουν εξοικονόμηση νερού, ομοιόμορφη παροχή και βελτιωμένη αποδοτικότητα στην καλλιέργεια.

Η επιφανειακή στάγδην άρδευση προσφέρει ευκολία στις καλλιεργητικές εργασίες και σταθερή υγρασία στο ριζικό σύστημα, ενώ η υπόγεια συμβάλλει παράλληλα στον περιορισμό ζιζανίων και ασθενειών του εδάφους. Οι μικροεκτοξευτήρες, με δυνατότητα ρύθμισης της πίεσης και της κατανομής του νερού, αποτελούν ιδιαίτερα αποτελεσματική λύση για εδάφη με διαφορετική διηθητικότητα ή κλίση.

Το νερό... με μέτρο

Η ορθολογική άρδευση αποτελεί βασική προϋπόθεση για ποιοτική και σταθερή παραγωγή στα εσπεριδοειδή. Καθώς η περίοδος συγκομιδής ξεκινά σταδιακά, η σωστή διαχείριση του νερού συμβάλλει όχι μόνο στη διατήρηση της παραγωγής, αλλά και στη βελτίωση των χαρακτηριστικών των καρπών.

Η ποσότητα και η συχνότητα άρδευσης πρέπει να υπολογίζονται με βάση τα κλιματικά δεδομένα, το είδος και την ηλικία των δέντρων, τον τύπο του εδάφους και τη συνολική υγρασία που αυτό μπορεί να συγκρατήσει. Η χρήση αισθητήρων εδαφικής υγρασίας ή τενσιόμετρων βοηθά τον παραγωγό να αποφύγει υπερβολές, να προσαρμόσει τη συχνότητα ποτίσματος και να εξοικονομήσει πολύτιμο νερό, χωρίς να διακυβεύεται η απόδοση.

Ωστόσο, η περίσσεια νερού είναι εξίσου επιζήμια με την έλλειψη. Όταν το έδαφος παραμένει κορεσμένο για μεγάλο διάστημα, μειώνεται το διαθέσιμο οξυγόνο στο ριζικό σύστημα, με αποτέλεσμα να δυσχεραίνεται η πρόσληψη νερού και θρεπτικών στοιχείων. Σε τέτοιες συνθήκες, οι ρίζες ασφυκτιούν και μπορεί να νεκρωθούν μέσα σε λίγες ημέρες, ιδιαίτερα όταν οι θερμοκρασίες του εδάφους είναι αυξημένες.

Η ισορροπία, λοιπόν, είναι το “κλειδί”. Με στοχευμένη άρδευση, έγκαιρη παρακολούθηση της υγρασίας και προσαρμογή στις επικρατούσες καιρικές συνθήκες, τα εσπεριδοειδή μπορούν να αξιοποιήσουν αποτελεσματικά κάθε σταγόνα νερού, διατηρώντας παράλληλα υψηλή ποιότητα και ανθεκτικότητα απέναντι στις προκλήσεις της εποχής.

Αλατούχα νερά και ανθεκτικά υποκείμενα

Σε πολλές περιοχές, οι παραγωγοί εσπεριδοειδών αντιμετωπίζουν περιορισμένη διαθεσιμότητα καλής ποιότητας νερού, με αποτέλεσμα την άρδευση με αλατούχα ύδατα. Η αυξημένη συγκέντρωση νατρίου και χλωρίου επηρεάζει αρνητικά τη θρέψη και την ανάπτυξη των δέντρων, οδηγώντας σε μειωμένη απόδοση και υποβάθμιση της ποιότητας των καρπών.

Η επιλογή ανθεκτικών υποκειμένων αποτελεί βασικό εργαλείο προσαρμογής σε εδάφη με υψηλή αλατότητα ή περιοδική έλλειψη νερού. Υποκείμενα όπως η μανταρινιά Κλεοπάτρα και το Rangpur lime εμφανίζουν πολύ μεγάλη ανθεκτικότητα στην εδαφική αλατότητα, ενώ η νεραντζιά, τα Carrizo και Troyer citrange, η τραχύκαρπη λεμονιά και η Βοκλαμεριάνα διακρίνονται για τη μεγάλη ανθεκτικότητά τους στην έλλειψη νερού. Σε περιοχές με συχνά φαινόμενα υπερβολικής υγρασίας, υποκείμενα όπως η νεραντζιά, η τρίφυλλη πορτοκαλιά και το Flying Dragon ανταποκρίνονται καλύτερα, χάρη στην ανθεκτικότητά τους στην περίσσεια νερού.

Παράλληλα, η περιοδική έκπλυση του εδάφους συμβάλλει στην απομάκρυνση των αλάτων από τη ριζική ζώνη, ενώ η χρήση φίλτρων και διαλυτοποιητών στο αρδευτικό δίκτυο αποτρέπει φραξίματα στους σταλάκτες και τους μικροεκτοξευτήρες. Η σωστή διαχείριση της ποιότητας του νερού, σε συνδυασμό με την κατάλληλη επιλογή υποκειμένων, αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τη διατήρηση της παραγωγικότητας και ανθεκτικότητας των εσπεριδοειδών απέναντι στις ολοένα πιο δύσκολες περιβαλλοντικές συνθήκες.

Ελλειμματική άρδευση: λιγότερο νερό, καλύτερος καρπός

Η ελλειμματική άρδευση αποτελεί μία από τις πιο υποσχόμενες πρακτικές για εξοικονόμηση νερού, χωρίς απώλειες στην ποιότητα της παραγωγής. Η μέθοδος βασίζεται στην εφαρμογή ποσοτήτων νερού χαμηλότερων από τις πραγματικές ανάγκες της καλλιέργειας, με στόχο τη βέλτιστη αξιοποίηση κάθε σταγόνας.

Στα εσπεριδοειδή, η αποτελεσματικότητα της πρακτικής εξαρτάται από το φαινολογικό στάδιο εφαρμογής. Αν και η χρήση της κατά την άνθηση ή στα πρώτα στάδια ανάπτυξης των καρπών μπορεί να μειώσει την απόδοση, η εφαρμογή ελλειμματικής άρδευσης στο στάδιο ωρίμανσης, δηλαδή όταν πλησιάζει στη συγκομιδή, έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα ευεργετική. Σε αυτή τη φάση, βελτιώνονται σημαντικά τα ποιοτικά χαρακτηριστικά των καρπών — όπως τα ολικά διαλυτά στερεά, το κιτρικό οξύ, η βιταμίνη C και το φαινολικό περιεχόμενο — προσδίδοντας πιο γλυκιά και ισορροπημένη γεύση.

Η μέτριας έντασης ελλειμματική άρδευση, όταν εφαρμόζεται με συνέπεια και σωστό χρονισμό, αυξάνει την αποδοτικότητα χρήσης του νερού και συμβάλλει στη βιωσιμότητα της καλλιέργειας, ειδικά σε περιοχές με περιορισμένους υδατικούς πόρους.

Η άρδευση ως κλειδί 

Η σωστή διαχείριση του νερού είναι καθοριστική σε όλα τα στάδια ανάπτυξης των εσπεριδοειδών, ιδιαίτερα κατά την ωρίμανση, όπου επηρεάζει άμεσα την ποιότητα, τη γεύση και το μέγεθος των καρπών. Παράλληλα, η ορθολογική άρδευση μειώνει το κόστος παραγωγής, περιορίζει τη σπατάλη και βελτιώνει την αποδοτικότητα. Έτσι, η άρδευση μετατρέπεται από μια απλή πρακτική σε στρατηγικό εργαλείο ποιότητας και βιωσιμότητας.

Πηγή: Περιοδικό Γεωργία – Κτηνοτροφία, τεύχος 08/2021, Διαχείριση νερού στα εσπεριδοειδή, Νεκτάριος Κουργιάλας, σελ. 30–33.

Επιστολή προς τον υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Κώστα Τσιάρα, απέστειλαν συνεταιρισμοί της Λάρισας και ο ΤΟΕΒ Πηνειού, με την οποία αιτούνται αποζημίωση για τις καλλιέργειες που επλήγησαν το φετινό καλοκαίρι από την έλλειψη αρδευτικού νερού.

Συγκεκριμένα αναφέρουν την ανάγκη αποζημίωσης κατά το τρέχον έτος των στρεμμάτων βαμβακιού, βιομηχανικής τομάτας και μηδικής, στις περιοχές ευθύνης ΤΟΕΒ Πηνειού, που επλήγησαν από τη λειψυδρία.

Αναλυτικά, στην επιστολή επισημαίνονται τα εξής:

«Στον κάμπο του Νομού Λάρισας οι καλλιέργειες του βαμβακιού, της βιομηχανικής τομάτας και της μηδικής το έτος 2025 αποτέλεσαν τον κύριο όγκο των αρδευόμενων καλλιεργειών. Οι παραπάνω καλλιέργειες είναι υπαίθριες, ιδιαίτερα απαιτητικές και δαπανηρές. Πρόκειται για τις βασικότερες καλλιέργειες στις οποίες επιδίδονται οι παραγωγοί του θεσσαλικού κάμπου, έχοντας επενδύσει εκατομμύρια ευρώ σε υλικοτεχνικό εξοπλισμό, χωρίς να λάβουμε υπόψη τις τιτάνιες προσπάθειες που κατέβαλαν οι Λαρισαίοι παραγωγοί προκειμένου να επανέλθουν τα αντίστοιχα αγροτεμάχια στην παραγωγή μετά τις κακοκαιρίες Daniel και Elias.

Η παραγωγή των ως άνω καλλιεργειών την φετινή χρονιά στις περιοχές της Λάρισας που αρδεύονται από το ΤΟΕΒ Πηνειού στην κατάληξη του δικτύου του (Μελία και άλλες γύρω περιοχές), οδεύει προς τη συλλογή της με πενιχρές αποδόσεις, όσον αφορά το βαμβάκι, της τάξεως των 150 περίπου κιλών/στρέμμα. Αναφορικά με τη βιομηχανική τομάτα, οι αποδόσεις ανήλθαν στις όψιμες φυτεύσεις περίπου στους 6 τόνους/στρέμμα και στη μηδική, μετά τις 15/07/2025 δεν κατέστη δυνατό να συνεχιστεί η παραγωγικότητα της καλλιέργειας. Η ανωτέρω πραγματικότητα έχει αποθαρρύνει πλήρως τους παραγωγούς που με τόσο πείσμα μόχθησαν να συνεχίσουν τις καλλιέργειες αυτές. Η λειψυδρία της φετινής χρονιάς, η ανεπαρκής διαχείριση του υδάτινου αποθέματος σε κεντρικό επίπεδο από τους αρμόδιους φορείς και η μη τήρηση της αποστολής των συμφωνηθέντων ποσοτήτων νερού στην περιοχή του ΤΟΕΒ Πηνειού, είχαν ως αναπόφευκτο τελικό αποτέλεσμα την καταστροφή των καλλιεργειών στην εν λόγω περιοχή.

Οι παραγωγοί όταν αντιλήφθηκαν το μέγεθος της ζημιάς, επικοινώνησαν άμεσα με τους συνεταιρισμούς τους και τον ΤΟΕΒ Πηνειού και εκείνοι αμφότεροι με την σειρά τους με την ΔΑΟΚ, τον ΕΛΓΑ αλλά και στελέχη της πολιτικής ηγεσίας του Υπουργείου. Παρόλα αυτά, μέχρι και σήμερα, δεν μας έχει γνωστοποιηθεί από τους αρμόδιους φορείς με ποιο τρόπο θα αποζημιωθούν οι παραγωγοί.

Σύμφωνα με την καταγραφή του ΤΟΕΒ Πηνειού, τα στρέμματα βαμβακοκαλλιέργειας που έχουν πληγεί υπολογίζονται περίπου στα 3.000, ενώ στα 150 στρέμματα ανέρχονται για τη βιομηχανική τομάτα και στα 200 στρέμματα για τη μηδική αντίστοιχα.

Εξαιτίας όλων των παραπάνω ζητάμε την άμεση παρέμβασή σας ώστε να αποζημιωθούν οι παραγωγοί για να μπορέσουν να ζουν, να παράγουν και να στηρίζουν τον τόπο τους και να συνεχίσουν να το κάνουν, παρά το ισχυρό πλήγμα που δέχθηκαν από την καταστροφική χρονιά που άφησε πίσω της η λειψυδρία, με την βοήθεια της πολιτείας.

Για το βαμβάκι, σύμφωνα με όλες τις καλλιεργητικές φροντίδες της καλλιέργειας, το κόστος τους ανέρχεται σε 280-300 €/στρέμμα, διακύμανση η οποία οφείλεται στον τρόπο άρδευσης, στο ενοίκιο και στις καλλιεργητικές πρακτικές του εκάστοτε παραγωγού. Η ασφαλιζόμενη αξία της καλλιέργειας στον ΕΛΓΑ ανέρχεται στο ποσό των 209 €/στρέμμα.

Για τη βιομηχανική τομάτα, σύμφωνα με όλες τις καλλιεργητικές φροντίδες της καλλιέργειας, το κόστος τους ανέρχεται σε 1.000-1.200 €/στρέμμα, διακύμανση η οποία οφείλεται στον τρόπο άρδευσης, στο ενοίκιο και στις καλλιεργητικές πρακτικές του εκάστοτε παραγωγού. Η ασφαλιζόμενη αξία της καλλιέργειας στον ΕΛΓΑ ανέρχεται στο ποσό των 900 €/στρέμμα.

Για τη μηδική, σύμφωνα με όλες τις καλλιεργητικές φροντίδες της καλλιέργειας, το κόστος τους ανέρχεται σε 280-300 €/στρέμμα, διακύμανση η οποία οφείλεται στον τρόπο άρδευσης, στο ενοίκιο και στις καλλιεργητικές πρακτικές του εκάστοτε παραγωγού. Η ασφαλιζόμενη αξία της καλλιέργειας στον ΕΛΓΑ ανέρχεται στο ποσό των 260 €/στρέμμα.

Όπως θα παρατηρήσετε, το κόστος της καλλιέργειας είναι πολύ υψηλότερο από την ασφαλιζόμενη αξία του ΕΛΓΑ συνεπώς αιτούμαστε την άμεση αποζημίωση των παραγωγών μέσω de minimis. Αιτούμαστε επίσης να υπάρξει μέριμνα για την καταβολή της ειδικής ενίσχυσης όπως αυτή ισχύει για τις ανωτέρω καλλιέργειες στους πληγέντες παραγωγούς της περιοχής αυτής».

Την επιστολή υπογράφουν
ΑΓΡΟΤΙΚΟΣ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΩΝ ΤΟΜΑΤΟΠΑΡΑΓΩΓΩΝ- ΘΕΣΤΟ
ΑΓΡΟΤΙΚΟΣ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ – ΘΕΣΓΗ
ΑΓΡΟΤΙΚΟΣ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΣ ΛΑΡΙΣΑΙΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ – Η ΝΕΑ ΕΝΩΣΗ
ΑΓΡΟΤΙΚΟΣ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΣ ΧΑΛΚΗΣ – Η ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ
ΑΓΡΟΤΙΚΟΣ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ, ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΑΣ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΠΛΑΤΥΚΑΜΠΟΥ
ΤΟΕΒ ΠΗΝΕΙΟΥ

Ο Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Kώστας Τσιάρας, σε συνεργασία με την Γενική Γραμματέα Ενωσιακών Πόρων και Υποδομών του ΥΠΑΑΤ, Αργυρώ Ζέρβα, ανακοινώνουν την παράταση της προθεσμίας υποβολής αιτήσεων στήριξης στο πλαίσιο της παρέμβασης Π3-73-1.1: «Έργα Υποδομών Εγγείων Βελτιώσεων» - Δράση 2: «Έργα ταμίευσης και αρδευτικών δικτύων για νέα έργα υποδομών εγγείων βελτιώσεων» του Στρατηγικού Σχεδίου Κοινής Αγροτικής Πολιτικής της Ελλάδας 2023-2027 (ΣΣ ΚΑΠ 2023-2027) έως την Παρασκευή, 31 Οκτωβρίου 2025 και ώρα 23:59:59.

Η δράση συγχρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης και το Ελληνικό Δημόσιο με ποσοστό 100%.

Ο συνολικός προϋπολογισμός της πρόσκλησης ανέρχεται σε 169.000.000,00 ευρώ, ενώ προβλέπεται η δυνατότητα υπερδέσμευσης πόρων.

Δικαιούχοι για την υποβολή των σχετικών προτάσεων είναι:

• Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων, Γενική Δ/νση Αγροτικής Ανάπτυξης, Δ/νση Εγγείων Βελτιώσεων και Εδαφοϋδατικών Πόρων.
• Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών, Γενική Δ/νση Υδραυλικών, Λιμενικών και Κτιριακών Υποδομών, Δ/νση Αντιπλημμυρικών και Εγγειοβελτιωτικών Έργων.
• Περιφέρειες (Αρμόδιες υπηρεσίες οι οποίες έχουν την ευθύνη, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, για το σχεδιασμό και την κατάρτιση του προγράμματος των σχετικών έργων).

Με τις πιστώσεις της πρόσκλησης θα χρηματοδοτηθούν έργα τα οποία αφορούν:

• Εκσυγχρονισμό υπαρχόντων δικτύων άρδευσης, καθώς και των σχετικών υποστηρικτικών τους υποδομών.
• Ανακαίνιση και αντικατάσταση ηλεκτρομηχανολογικού εξοπλισμού.
• Έργα ταμίευσης νερού και συνοδά αρδευτικά δίκτυα.
• Έργα εξοικονόμησης ενέργειας στην άρδευση.
• Προμήθεια και εγκατάσταση συστημάτων τηλεμετρίας και γεωργίας ακριβείας.
• Χρήση ανακυκλωμένων υδάτων.
• Έργα τεχνητού εμπλουτισμού υπόγειων υδάτων σε ανακαίνιση δικτύου από γεωτρήσεις.

Η παρέμβαση εφαρμόζεται στις αγροτικές περιοχές όλης της χώρας.

Ως ελάχιστος προϋπολογισμός της αίτησης στήριξης πράξης ορίζεται το ποσό των 5.000.000,00 ευρώ (συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ).

Ως μέγιστος προϋπολογισμός της αίτησης στήριξης πράξης ορίζεται το ποσό των 105.000.000,00 ευρώ (συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ).

Με τα έργα που θα συγχρηματοδοτηθούν ενισχύεται η αύξηση της αποδοτικότητας της χρήσης του νερού στη γεωργία μέσω παρεμβάσεων για τη συγκράτηση των χειμερινών απορροών και παρεμβάσεων που στοχεύουν στη μείωση των απωλειών ύδατος.

H αίτηση στήριξης υποβάλλεται αποκλειστικά ηλεκτρονικά μέσω του Ολοκληρωμένου Πληροφοριακού Συστήματος Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΟΠΣΚΑΠ), (εδώ), συνοδευόμενη από τα απαιτούμενα δικαιολογητικά/έγγραφα.

Οι γεωτρήσεις αποτελούν βασικό εργαλείο για την αγροτική παραγωγή στην Ελλάδα, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου η άρδευση είναι απαραίτητη. Ωστόσο, χιλιάδες γεωτρήσεις παραμένουν σήμερα ανενεργές, είτε επειδή έχουν στερέψει, είτε λόγω υψηλού κόστους άντλησης, είτε γιατί οι παραγωγοί στράφηκαν σε άλλες πηγές νερού (π.χ. συλλογικά δίκτυα).

Το ερώτημα που τίθεται είναι σαφές: Τι ισχύει για μια γεώτρηση που δεν χρησιμοποιείται; Χρειάζεται κάποια ενέργεια ή μπορεί να αφεθεί όπως είναι;

Νομικό πλαίσιο και υποχρεώσεις

Κάθε γεώτρηση, ακόμη κι αν δεν χρησιμοποιείται, θεωρείται υφιστάμενο έργο και παραμένει καταγεγραμμένη στα αρχεία των αρμόδιων αρχών. Η μη χρήση της δεν σημαίνει ότι «εξαφανίζεται» ή ότι ο ιδιοκτήτης απαλλάσσεται από τις σχετικές υποχρεώσεις. Η ισχύουσα νομοθεσία  προβλέπει ότι η άδεια χρήσης νερού έχει συγκεκριμένη διάρκεια και μετά τη λήξη της απαιτείται είτε ανανέωση είτε επίσημη δήλωση ανενεργής γεώτρησης. Αν αυτό δεν γίνει, σε έναν μελλοντικό έλεγχο η γεώτρηση μπορεί να θεωρηθεί παράνομη, ακόμη κι αν είναι εκτός λειτουργίας, με συνέπεια την επιβολή προστίμων.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε παλαιές γεωτρήσεις που κατασκευάστηκαν χωρίς άδεια, καθώς ο κάτοχος οφείλει να προχωρήσει σε διαδικασία νομιμοποίησης ή τακτοποίησης. Η συμμόρφωση με το νομικό πλαίσιο δεν είναι μόνο θέμα αποφυγής κυρώσεων, αλλά και μέσο για την ορθή καταγραφή και διαχείριση των υδατικών πόρων της χώρας. Έτσι, ακόμη και μια ανενεργή γεώτρηση παραμένει στην ευθύνη του ιδιοκτήτη της, ο οποίος οφείλει να μεριμνά για την έγκαιρη διευθέτηση του καθεστώτος της.

 Περιβαλλοντικές και πρακτικές παράμετροι

Μια ανενεργή γεώτρηση δεν αποτελεί απλώς μια τρύπα στο έδαφος, αλλά πιθανή εστία κινδύνων τόσο για το περιβάλλον όσο και για την ασφάλεια. Όταν παραμένει ανοιχτή, υπάρχει ο κίνδυνος ρύπανσης των υπόγειων υδροφορέων από φυτοφάρμακα, λιπάσματα ή άλλα υπολείμματα που μπορεί να καταλήξουν μέσα της, γεγονός που θέτει σε κίνδυνο την ποιότητα του νερού και τη δημόσια υγεία. Παράλληλα, οι πρόχειρα καλυμμένες γεωτρήσεις αποτελούν πηγή ατυχημάτων, με περιστατικά όπου άνθρωποι ή ζώα εγκλωβίστηκαν ή τραυματίστηκαν.

Εκτός από τους περιβαλλοντικούς και πρακτικούς κινδύνους, υφίστανται και νομικές ευθύνες, καθώς ο ιδιοκτήτης μιας ανενεργής γεώτρησης θεωρείται υπεύθυνος για οποιαδήποτε ζημιά προκύψει από αυτήν. Για τον λόγο αυτό, οι αρμόδιες αρχές –και ειδικότερα οι Διευθύνσεις Υδάτων– συχνά ζητούν τη σφράγιση ή την κατάλληλη κάλυψή της, ώστε να διασφαλιστεί ότι δεν θα αποτελέσει πηγή προβλημάτων. Η έγκαιρη μέριμνα του κατόχου δεν προστατεύει μόνο το περιβάλλον, αλλά και τον ίδιο από πιθανές συνέπειες σε περίπτωση ελέγχου ή ατυχήματος.

 Διοικητικές διαδικασίες

Η κατοχή μιας ανενεργής γεώτρησης συνεπάγεται ορισμένες διοικητικές υποχρεώσεις για τον παραγωγό, ώστε να διασφαλίσει ότι δεν θα βρεθεί αντιμέτωπος με κυρώσεις. Η πιο συνηθισμένη ενέργεια είναι η λήψη βεβαίωσης ανενεργής γεώτρησης από τη Διεύθυνση Υδάτων, με την οποία κατοχυρώνεται ότι το έργο δεν χρησιμοποιείται και έτσι αποφεύγονται μελλοντικά πρόστιμα. Αν ο κάτοχος επιθυμεί να επαναφέρει τη γεώτρηση σε λειτουργία, χρειάζεται να προβεί σε ανανέωση ή αναθεώρηση της άδειας, διαδικασία που συχνά συνοδεύεται από την εκπόνηση υδρογεωλογικής μελέτης και την έκδοση νέας έγκρισης. Σε γενικές γραμμές, το κόστος αυτών των διαδικασιών είναι χαμηλό σε σχέση με τα πρόστιμα που επιβάλλονται σε περίπτωση παράβασης, ενώ ο χρόνος ολοκλήρωσης κυμαίνεται από μερικές εβδομάδες έως λίγους μήνες, ανάλογα με τον φόρτο εργασίας της Διεύθυνσης Υδάτων.

Παράλληλα, υπάρχει η υποχρέωση να διασφαλίζεται ότι η γεώτρηση δεν αποτελεί κίνδυνο, είτε με σφράγιση είτε με κατάλληλη κάλυψη. Η σωστή τεχνική σφράγιση περιλαμβάνει συνήθως κάλυψη με τσιμεντένια πλάκα, χαλίκι ή άλλα υλικά που εμποδίζουν την είσοδο ρύπων και εξασφαλίζουν την ασφάλεια ανθρώπων και ζώων. Εξίσου σημαντική είναι και η ορθή δήλωση της ύπαρξής της σε περίπτωση μεταβίβασης αγροτεμαχίου, είτε πρόκειται για πώληση είτε για ενοικίαση. Με αυτόν τον τρόπο αποφεύγονται μελλοντικές διαμάχες ή προβλήματα για τον νέο ιδιοκτήτη ή χρήστη, ενώ εξασφαλίζεται διαφάνεια στη διαχείριση των υδατικών έργων.

 Αξίζει να σημειωθεί ότι οι λεπτομέρειες της διαδικασίας (όπως τα απαραίτητα δικαιολογητικά ή τα έντυπα) μπορεί να διαφέρουν από περιφέρεια σε περιφέρεια, καθώς κάθε Διεύθυνση Υδάτων εκδίδει τις δικές της εγκυκλίους και οδηγίες. Για τον λόγο αυτό, οι παραγωγοί καλό είναι να απευθύνονται στην αρμόδια υπηρεσία της περιοχής τους, ώστε να γνωρίζουν με ακρίβεια τις απαιτήσεις.

 Σχέση με ΟΣΔΕ και επιδοτήσεις

Η ύπαρξη γεώτρησης, ακόμη και ανενεργής, έχει σημασία για τις δηλώσεις ΟΣΔΕ και για την ένταξη σε προγράμματα. Όταν μια γεώτρηση δεν χρησιμοποιείται, δεν δηλώνεται ως πηγή άρδευσης στη δήλωση ΟΣΔΕ. Ωστόσο, αν υπάρχει πιθανότητα να επανέλθει σε λειτουργία ή εάν το αγροτεμάχιο πρόκειται να συμμετάσχει σε πρόγραμμα που εξετάζει υδατικά έργα (όπως σχέδια βελτίωσης ή επενδύσεις σε άρδευση), είναι προτιμότερο να έχει τακτοποιημένο καθεστώς, είτε με ισχύουσα άδεια είτε με βεβαίωση ανενεργής. Έτσι αποφεύγονται προβλήματα σε ελέγχους και καθυστερήσεις στην αξιολόγηση των φακέλων.

Στις περιπτώσεις όπου ο παραγωγός εντάσσει το αγροτεμάχιό του σε συλλογικό έργο άρδευσης (ΤοΕΒ ή ΓΟΕΒ), δηλώνεται στο ΟΣΔΕ ότι η άρδευση γίνεται από το δίκτυο και όχι από την γεώτρηση. Παρ’ όλα αυτά, η γεώτρηση εξακολουθεί να υφίσταται ως τεχνικό έργο και ο ιδιοκτήτης της φέρει ευθύνη για τη νομική της κατάσταση. Αν μείνει αδήλωτη και χαρακτηριστεί παράνομη σε έλεγχο, μπορεί να δημιουργήσει εμπλοκές, ακόμη κι αν δεν χρησιμοποιείται. Η ορθή καταγραφή και η τακτοποίησή της προσφέρουν διαφάνεια και ασφάλεια στον παραγωγό, ενώ εξασφαλίζουν ότι δεν θα υπάρξουν εμπόδια σε τρέχουσες ή μελλοντικές ενισχύσεις.

Συχνές ερωτήσεις 

Έχω γεώτρηση που έχει στερέψει εδώ και χρόνια. Τι να κάνω;
Ενημέρωσε τη Διεύθυνση Υδάτων και ζήτησε βεβαίωση ανενεργής γεώτρησης.

Μπορώ να την ξανανοίξω;
Ναι, αλλά χρειάζεται αναθεώρηση άδειας. Σε κάποιες περιπτώσεις απαιτείται νέα μελέτη.

Τι θα γίνει αν περάσει έλεγχος και βρουν τη γεώτρηση;
Αν δεν είναι δηλωμένη, θεωρείται παράνομη. Η ύπαρξη χαρτιών προστατεύει τον παραγωγό.

Σε μεταβίβαση αγροτεμαχίου πρέπει να τη δηλώσω;
Ναι, είναι προτιμότερο να φαίνεται ότι υπάρχει ανενεργή γεώτρηση ώστε να μην έχει ο νέος ιδιοκτήτης προβλήματα.

Κλείνοντας

Οι ανενεργές γεωτρήσεις δεν είναι υπόθεση που πρέπει να παραμελείται. Χρειάζονται σωστή δήλωση, ενδεχομένως σφράγιση και οπωσδήποτε ενημέρωση των αρμόδιων αρχών. Έτσι ο παραγωγός αποφεύγει πρόστιμα, προστατεύει το περιβάλλον και διασφαλίζει ότι δε θα έχει προβλήματα με προγράμματα, επιδοτήσεις ή μελλοντικές μεταβιβάσεις.

Γι’ αυτό, αν υπάρχει γεώτρηση που έχει μείνει εκτός λειτουργίας, είναι καλύτερο να τακτοποιηθεί τώρα. Η διαδικασία είναι απλή και οικονομική σε σύγκριση με τις επιπτώσεις που μπορεί να φέρει ένας έλεγχος αργότερα.

Πηγές:

ΚΥΑ 146896/2014 (ΦΕΚ 2878 Β / 27-10-2014) «Κατηγορίες αδειών χρήσης και εκτέλεσης έργων αξιοποίησης των υδάτων»

Νόμος 3199/2003 «Προστασία και διαχείριση των υδάτων» – ΦΕΚ 280/Α/09.12.2003

Σε πολλές περιοχές, ύστερα από παρατεταμένη ανομβρία, οι ελαιώνες μπαίνουν στο φθινόπωρο με καρπό εμφανώς καταπονημένο. Ο ΑγροΤύπος μίλησε με τον κ. Κώστα Χαρτζουλάκη, γεωπόνο–ερευνητή και συγγραφέα του βιβλίου «Η άρδευση των καλλιεργειών», για το πότε και πόσο πρέπει να ποτίζεται η ελιά.

Όπως εξηγεί, η ελιά –ως ξηροθερμικό είδος– μπορεί να «συνεφέρει» με μία καλή βροχή, γύρω στα 20 χιλιοστά (≈20 κ.μ./στρ.) «τα δέντρα θα ανακάμψουν σιγά-σιγά». Το κρίσιμο όμως είναι ότι το ελαιόλαδο μέσα στον καρπό δεν αποκαθίσταται πλήρως: επηρεάζονται ποσότητα και ποιότητα, γιατί «άλλο λάδι δίνει καρπός με ικανοποιητική σάρκα/ενδοκάρπιο και άλλο όταν το “φιλείο” γυρίζει προς το κουκούτσι». Με άλλα λόγια, η βροχή βοηθά το δέντρο, όχι όμως πλήρως τον ελαιόκαρπο και το λάδι του.

Με αυτό ως δεδομένο, ο κ. Χαρτζουλάκης περνά στα στάδια-κλειδιά, όπου το νερό «γράφει» πάνω στην παραγωγή και την ποιότητα.

Τα τρία κρίσιμα στάδια άρδευσης

1) Δημιουργία ανθικών καταβολών (Φεβρουάριος–Απρίλιος). Συνήθως «το στάδιο αυτό καλύπτεται από τις βροχές». Όταν όμως συμπέσουν ανομβρία και υψηλές θερμοκρασίες, σχηματίζονται ατελή άνθη και, παρότι τα δέντρα «ανθοφορούν κανονικά», «δεν θα δέσουμε» γιατί τα άνθη είναι προβληματικά. Πρόκειται για μια σιωπηρή απώλεια που φαίνεται αργότερα στην καρπόδεση. 

2) Καρπόδεση & νεαρή βλάστηση (Απρίλιος–μέσα Ιουνίου). Το πιο κρίσιμο σημείο της χρονιάς. Η έλλειψη υγρασίας –από καύσωνες, ανέμους/σκόνη Σαχάρας ή απουσία βροχών– «ρίχνει» την καρπόδεση και «κόβει» τη νεαρή βλάστηση που θα καρποφορήσει τον επόμενο χρόνο. «Μεγάλο λάθος να λέει ο παραγωγός “δεν έχω φέτος παραγωγή, άρα δεν ποτίζω”», υπογραμμίζει. Ο στόχος είναι νέα βλάστηση >20–25 εκ., για να «στηθεί» η επόμενη χρονιά.

3) Σχηματισμός ελαιόκοκκου (Αύγουστος–Οκτώβριος). Εδώ κρίνεται ο όγκος και η ποιότητα του ελαίου. Σε περιοχές όπως η Κρήτη οι βροχές είναι σπάνιες, άρα η άρδευση γίνεται αναγκαία ώστε να μη «στεγνώσει» ο καρπός και να συνεχιστεί ο σχηματισμός ελαίου στη σάρκα. 

Από πρακτική σκοπιά, όταν το νερό δεν επαρκεί, η λύση δεν είναι να σταματά το πότισμα, αλλά να στοχεύει κανείς στα καίρια σημεία — δηλαδή να εφαρμόζει ελλειμματική άρδευση. 

Ελλειμματική άρδευση: πώς «δουλεύει» στην πράξη

Ο κ. Χαρτζουλάκης περιγράφει ένα λειτουργικό πρωτόκολλο για χρόνια πίεσης νερού: στοχευμένο πότισμα λίγο πριν/στην έναρξη της άνθησης–καρπόδεσης (ιδίως αν ο Μάιος «βγει» χωρίς βροχές), για να «ξαναδούμε υγρασία». Ένα-δυο ποτίσματα μέχρι τις 15 Ιουνίου στηρίζουν την καρπόδεση και τη βλάστηση. Ακολουθεί παύση τον Ιούλιο όταν το νερό δεν επαρκεί – «εξοικονόμηση περίπου 25–30% ανάλογα με το έδαφος» – και επανέναρξη στις αρχές Αυγούστου, συχνά μαζί με λίπανση καλίου μέσω άρδευσης, περίοδο όπου «το χρειάζεται το φυτό για να αυξήσει την ελαιοπεριεκτικότητα» και να είναι άμεσα προσλήψιμο. Ούτε «ποτίζω όπως όπως», ούτε «κόβω τελείως»· ποτίζω εκεί που μετράει.

Πότισμα με βάση το έδαφος

«Δεν μιλάμε καθόλου για επιφανειακή άρδευση· μιλάμε για στάγδην», τονίζει ο κ. Χαρτζουλάκης. Κλειδί είναι να γνωρίζουμε πρώτα το χωράφι μας: η ανάλυση εδάφους δείχνει τη σύσταση και από εκεί προκύπτουν συχνότητα και δόση. Όπως λέει, «η σύσταση του εδάφους θα καθορίσει κάθε πότε θα ποτίσουν».

Σε ελαφρά/αμμώδη εδάφη το νερό “φεύγει” πιο γρήγορα· χρειάζονται μικρές ποσότητες, πιο συχνά (ακόμη και ανά 2–3–5 ημέρες). Σε μέτρια προς βαριά/αργιλώδη εδάφη κρατιέται περισσότερο· ποτίζουμε αραιότερα αλλά με μεγαλύτερες δόσεις (ως και μία φορά τη βδομάδα ή και παραπάνω, ανάλογα με τη σύσταση). Έτσι αποφεύγονται και η σπατάλη και το στρες από εναλλαγές ξηρασίας–υπερποτισμού.

Η στάγδην λειτουργεί και ως όχημα στοχευμένης λίπανσης. Όταν το νερό δεν επαρκεί και γίνεται παύση τον Ιούλιο, η επανεκκίνηση τον Αύγουστο συχνά συνοδεύεται από κάλιο μέσω του λιπαντήρα — περίοδος που, όπως σημειώνει, «το χρειάζεται το φυτό για να αυξήσει την ελαιοπεριεκτικότητα» και να το προσλάβει άμεσα. Με αυτόν τον τρόπο ο τρόπος ποτίσματος “δένει” με το έδαφος και τη θρέψη, υπηρετώντας το αποτέλεσμα στον καρπό και το λάδι.

Τεχνολογία & γεωργία ακριβείας: η απόφαση στο κινητό

«Σήμερα ο παραγωγός, με πολύ μικρό κόστος, μπορεί να παίρνει σε πραγματικό χρόνο στο κινητό του το πότε και πόσο να ποτίσει», τονίζει ο κ. Χαρτζουλάκης. Η λογική είναι απλή: ένας μικρός μετεωρολογικός σταθμός και βασικοί αισθητήρες στο χωράφι τροφοδοτούν μια πλατφόρμα που «διαβάζει» το έδαφος, το στάδιο ανάπτυξης και τα καιρικά δεδομένα, και επιστρέφει συγκεκριμένη οδηγία: σήμερα ποτίζεις — με αυτή την ποσότητα. Όχι γενικόλογα, αλλά με πραγματικά στοιχεία του αγρού εκείνης της ημέρας.

Στην πράξη, ο παραγωγός εγγράφεται σε μια πλατφόρμα, συμπληρώνει τα στοιχεία του αγρού (σύσταση εδάφους, πυκνότητα φύτευσης, στάδιο του δέντρου) και, από εκεί και πέρα, λαμβάνει ειδοποιήσεις στο κινητό του: «σήμερα πρέπει να ποτίσετε και με αυτή την ποσότητα». Η σύσταση μπορεί να αφορά μία ή περισσότερες ζώνες του αγρού, ακολουθώντας τις πραγματικές ανάγκες, όπως τις «βλέπει» το σύστημα την ίδια στιγμή.

Τι δυσκολεύει την άρδευση στην πράξη 

Πέρα από τα τεχνικά, ο κ. Χαρτζουλάκης βάζει στο τραπέζι τις δομικές αδυναμίες του τομέα. Πρώτα απ’ όλα, η απόσταση ανάμεσα στο «υπάρχει η τεχνολογία» και στο «την εφαρμόζω κάθε μέρα». Όπως λέει, τα εργαλεία είναι πλέον φτηνά και διαθέσιμα, όμως «το θέμα δεν είναι η τεχνολογία—είναι να αλλάξουμε νοοτροπία». Δηλαδή να περάσουμε από τις συνήθειες του “με το μάτι” σε αποφάσεις ποτίσματος με δεδομένα (στάδιο, έδαφος, καιρός).

Δεύτερον, ο πολυτεμαχισμός του κλήρου κάνει δύσκολη τη διαχείριση: πολλά και μικρά τεμάχια σημαίνουν περισσότερα δίκτυα, περισσότερες βάνες, ανομοιομορφίες εδάφους και, τελικά, υψηλότερη πολυπλοκότητα για να κρατηθεί ένας ρυθμός ποτίσματος που να έχει νόημα. Εδώ, ο κ. Χαρτζουλάκης επιμένει στην ανάγκη οργάνωσης: «οι παραγωγοί δεν είναι οργανωμένοι» και «μια κινητοποίηση για μια μέρα δεν αλλάζει τίποτα». Η ουσία είναι να υπάρχει συντονισμός και συνέπεια, όχι αποσπασματικές κινήσεις.

Τρίτον, η σύγκλιση με άλλες χώρες. «Άλλες χώρες κάνουν άλματα», λέει ο κ. Χαρτζουλάκης. Για να ακολουθήσουμε, χρειάζονται σταθερό πλαίσιο, καλύτερος συντονισμός και αρωγή της πολιτείας — όχι μόνο στις διακρίσεις και τις βραβεύσεις. Στόχος είναι ο προγραμματισμός άρδευσης βάσει δεδομένων να εφαρμόζεται καθημερινά, ώστε οι ορθές πρακτικές να γίνουν κανόνας στη μεγαλύτερη καλλιέργεια της χώρας.

Σε αυτό το πλαίσιο, η σωστή άρδευση «πιάνει τόπο» όταν συνδυάζεται με αλλαγή νοοτροπίας, συνεργασία και προσήλωση στα βασικά — όχι μόνο με εξοπλισμό.

Άρδευση: μοχλός ποιότητας και σταθερότητας

Η άρδευση δεν είναι «νερό που φεύγει»· είναι στρατηγικό εργαλείο που προστατεύει την καρπόδεση, κρατά ενεργό τον σχηματισμό ελαίου και χτίζει την παραγωγή της επόμενης χρονιάς. Μετά από ξηρασία το δέντρο μπορεί να συνέλθει με μια καλή βροχή, το λάδι όμως που δεν σχηματίστηκε δεν επιστρέφει—γι’ αυτό ποτίζουμε έγκαιρα στα τρία κρίσιμα παράθυρα, ακόμη κι αν «δεν έχει χρονιά», ώστε να πετύχουμε νέα βλάστηση. Με λίγα λόγια: ποτίζουμε εκεί που μετράει, για καρπό και λάδι που να ανταμείβουν τον κόπο του παραγωγού. 

Σε πολλές περιοχές της χώρας, το κόστος άρδευσης έχει εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που καθορίζουν τη βιωσιμότητα μιας καλλιέργειας. Οι παραγωγοί αναφέρουν ότι οι χρεώσεις έχουν αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, με αποτέλεσμα σε αρκετές περιπτώσεις η άρδευση να θεωρείται πλέον δυσβάσταχτη. Οι διαφοροποιήσεις από περιοχή σε περιοχή είναι μεγάλες, ωστόσο η κοινή συνισταμένη είναι πως η κατανάλωση νερού σε καλλιέργειες με υψηλές ανάγκες, όπως το καλαμπόκι ή το τριφύλλι, ανεβάζει υπερβολικά το κόστος παραγωγής.

Η εικόνα της πραγματικότητας

Ο Αχιλλέας Μ., Παραγωγός από το Αγναντερό Καρδίτσας, που καλλιεργεί 23 στρέμματα καλαμπόκι, μας λέει ότι οι χρεώσεις στην περιοχή του διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με τον ΤΟΕΒ και μπορεί να κυμανθούν από 30 έως 80 €/στρέμμα. Ο ίδιος πλήρωσε φέτος στο ΤΟΕΒ Αγναντερού (Καρδίτσας) 50 €/στρέμμα, δηλαδή συνολικά 1.150 € μόνο για την άρδευση της καλλιέργειάς του. Το κόστος αυτό, όπως αναφέρει, «δεν αφήνει κανένα περιθώριο κέρδους» με τις σημερινές τιμές παραγωγού.

Αντίστοιχα, στο ΤΟΕΒ Χαλάστρας Θεσσαλονίκης, οι φετινές χρεώσεις για ποτιστικές καλλιέργειες διαμορφώθηκαν στα 18–20 €/στρέμμα, έναντι 15–17 πέρυσι. Παρότι πρόκειται για χαμηλότερο επίπεδο σε σχέση με τη Θεσσαλία, οι παραγωγοί τονίζουν ότι ακόμη και εκεί οι αυξήσεις πιέζουν τα περιθώρια, καθώς προστίθενται στα ήδη υψηλά έξοδα καυσίμων, λιπασμάτων και φυτοπροστασίας.

Επιπτώσεις στις καλλιέργειες

Το καλαμπόκι, για να δώσει ικανοποιητικές αποδόσεις, χρειάζεται κατά μέσο όρο 800–1.000 κυβικά μέτρα νερό ανά στρέμμα σε όλη την καλλιεργητική περίοδο (στοιχεία ΥΠΑΑΤ/ΙΓΕ). Με βάση ενδεικτικές χρεώσεις που έχουν καταγραφεί σε ΤΟΕΒ, οι τιμές μπορεί να κυμανθούν μεταξύ 0,02 και 0,16 €/m³, ανάλογα με την περιοχή και τις συνθήκες. Αυτό σημαίνει ότι το κόστος άρδευσης μπορεί να περιοριστεί στα 16–20 €/στρέμμα σε περιπτώσεις χαμηλών χρεώσεων, αλλά να εκτοξευθεί στα 130–160 €/στρέμμα σε περιοχές με υψηλότερα κόστη. Σε τέτοιες περιπτώσεις, το επιπλέον κόστος ποτίσματος εξανεμίζει κάθε περιθώριο κέρδους, καθιστώντας την καλλιέργεια ασύμφορη.

Αντίστοιχα, το τριφύλλι απαιτεί κατά μέσο όρο 500–700 κυβικά μέτρα νερό ανά στρέμμα (ΙΓΕ), ενώ σε περιοχές με πολλές κοπές μπορεί να φτάσει και τα 800 m³. Με τις ίδιες ενδεικτικές χρεώσεις (0,02–0,16 €/m³), το κόστος κυμαίνεται από 10–14 €/στρέμμα σε περιπτώσεις χαμηλών χρεώσεων, ενώ με υψηλότερες μπορεί να ανέλθει στα 80–110 €/στρέμμα. Για τους κτηνοτρόφους που το καλλιεργούν ως ζωοτροφή, αυτή η αύξηση μεταφράζεται σε άμεση επιβάρυνση του κόστους παραγωγής γάλακτος και κρέατος.

Ένα αβέβαιο μέλλον

Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο δύσκολη αν προστεθεί η αβεβαιότητα για το πώς θα διαμορφωθούν οι χρεώσεις την επόμενη χρονιά. Οι παραγωγοί βρίσκονται μπροστά σε ένα διπλό δίλημμα: είτε θα συνεχίσουν να καλλιεργούν με υψηλό ρίσκο, είτε θα εγκαταλείψουν σταδιακά τις ποτιστικές καλλιέργειες. Σε κάθε περίπτωση, το αυξανόμενο κόστος άρδευσης έχει μετατραπεί σε έναν από τους πιο κρίσιμους παράγοντες που θα καθορίσουν τη γεωργική παραγωγή τα επόμενα χρόνια.

Αν δεν υπάρξει μέριμνα για το νερό, το μέλλον των ποτιστικών καλλιεργειών στη χώρα παραμένει εξαιρετικά αβέβαιο.

Το ζήτημα της λειψυδρίας και η ανάγκη για ένα νέο, ολοκληρωμένο μοντέλο διαχείρισης των υδάτινων πόρων, βρέθηκαν στο επίκεντρο της παρέμβασης του Υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Κώστα Τσιάρα, στην ημερίδα, που πραγματοποιήθηκε στο περίπτερο του ΥπAAT, με θέμα «Νερό, Γεωργία και Κλιματική Ανθεκτικότητα: Διάλογος για τις προκλήσεις και τις Υποδομές του μέλλοντος», στο πλαίσιο της 89ης Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης.

Ο Υπουργός ανέδειξε τις διαστάσεις του προβλήματος και παρουσίασε το σχέδιο της κυβέρνησης. «Χωρίς νερό, δεν μπορεί να υπάρξει ούτε βιώσιμη γεωργία, ούτε διατροφική επάρκεια, ούτε κοινωνική συνοχή», είπε χαρακτηριστικά και υπογράμμισε ότι η Ελλάδα κατατάσσεται 19η παγκοσμίως σε κίνδυνο ανεπάρκειας νερού. Η γεωργία, που απορροφά περίπου το 85% της κατανάλωσης, είναι ο πρώτος και πιο άμεσα πληττόμενος τομέας, με επιπτώσεις στο εισόδημα των παραγωγών και στην επισιτιστική ασφάλεια.

Ο κ. Τσιάρας παρουσίασε τους πέντε βασικούς άξονες του κυβερνητικού σχεδίου:

• Το νερό παραμένει δημόσιο αγαθό.
• Βιώσιμες εταιρείες ύδρευσης, άρδευσης και αποχέτευσης με αποδεκτό κόστος για τους πολίτες.
• Ολιστικός σχεδιασμός και κεντρική διαχείριση όλων των έργων.
• Κατεπείγουσες πρωτοβουλίες στο επόμενο εξάμηνο, με παράλληλη εκστρατεία ευαισθητοποίησης.
• Επένδυση σε νέες τεχνολογίες και συμπληρωματικούς τρόπους παραγωγής νερού.

Ο Υπουργός τόνισε ότι σε εξέλιξη βρίσκονται περισσότερα από 1.200 έργα διαχείρισης και αξιοποίησης υδάτων, εκ των οποίων 237 αρδευτικά και 1.090 έργα ύδρευσης. Από το 2019 έως σήμερα έχουν ολοκληρωθεί 278 έργα, ενώ μέσω του ΥΠΑΑΤ υλοποιούνται ή προγραμματίζονται 287 εγγειοβελτιωτικά έργα συνολικού ύψους 901,3 εκατ. ευρώ.

Ενδεικτικά ο κ. Τσιάρας μίλησε για τα εξής έργα ΣΔΙΤ:
Εκσυγχρονισμός δικτύων άρδευσης Ταυρωπού (105,4 εκατ. €).
Μεταφορά νερού από τον Νέστο στην πεδιάδα της Ξάνθης (169,5 εκατ. €).
Αρδευτικό δίκτυο Υπέρειας - Ορφανών (107,2 εκατ. €).

Οι συμβάσεις για τα τρία έργα έχουν υπογραφεί, ενώ για τα δύο επόμενα βρίσκονται στην τελική φάση προς υπογραφή:
Μιναγιώτικο φράγμα (96,5 εκατ. €).
Λιμνοδεξαμενή Χοχλακίων - Ιεράπετρας (55,9 εκατ. €).

Παράλληλα, υλοποιούνται 33 μεγάλα εγγειοβελτιωτικά έργα ύψους 544,8 εκατ. €, 121 μικρά ύψους 226,2 εκατ. €, καθώς και 65 μεγάλα αρδευτικά από προηγούμενα προγράμματα ύψους 365,5 εκατ. €.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο Υπουργός στις τεχνολογίες «έξυπνης άρδευσης» με συστήματα στάγδην, αισθητήρων υγρασίας, επαναχρησιμοποίηση επεξεργασμένων υδάτων και αφαλάτωση με χρήση ΑΠΕ. Παράλληλα, τόνισε τη σημασία του διαλόγου με αγρότες, Περιφέρειες και τοπικές κοινωνίες, αναφέροντας ως παράδειγμα τον ΟΔΥΘ στη Θεσσαλία και τα σχέδια που ξεκινούν στην Κρήτη.

Κλείνοντας την τοποθέτησή του, ο κ. Τσιάρας σημείωσε: «Προχωράμε με έργα και όχι με λόγια στη δημιουργία ενός ολιστικού σχεδιασμού έργων άρδευσης, δίνοντας παράλληλα απάντηση σε ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που δημιουργεί η κλιματική κρίση. Με όραμα, σχέδιο και συνέπεια, αλλάζουμε τον αρδευτικό χάρτη της χώρας, ενισχύουμε την ανθεκτικότητα της γεωργίας και επενδύουμε στο πολυτιμότερο αγαθό της ζωής».

Η Γενική Γραμματέας Ενωσιακών Πόρων και Υποδομών, Αργυρώ Ζέρβα στην ομιλία της, τόνισε ότι η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με υψηλό κίνδυνο λειψυδρίας, με τη γεωργία να βρίσκεται στο επίκεντρο της πρόκλησης. Υπογράμμισε τις σοβαρές πιέσεις που προκαλεί η κλιματική κρίση και την ανάγκη για αναβάθμιση των υποδομών και υλοποίηση νέων, ανθεκτικών και έξυπνων έργων. Παρουσίασε τη στρατηγική της Κυβέρνησης με τρεις άξονες: ιδιωτικές επενδύσεις για καινοτόμες πρακτικές, δημόσιες επενδύσεις μέσω ΠΑΑ, ΣΣ ΚΑΠ και ΣΔΙΤ, καθώς και δράσεις εκπαίδευσης και συνεργασίας. Στόχος, η βιώσιμη πρόσβαση στο νερό, η προστασία του περιβάλλοντος και η στήριξη των παραγωγών.

Παρατείνεται, έως την Παρασκευή, 10 Οκτωβρίου 2025 και ώρα 23:59, η προθεσμία ηλεκτρονικής υποβολής αιτήσεων στήριξης στο πλαίσιο της Πρόσκλησης της παρέμβασης Π3-73-1.1 «Έργα Υποδομών Εγγείων Βελτιώσεων» – Δράση 2: «Έργα ταμίευσης και αρδευτικών δικτύων» του Στρατηγικού Σχεδίου Κοινής Αγροτικής Πολιτικής της Ελλάδας 2023-2027 (ΣΣ ΚΑΠ 2023-2027).

Η απόφαση (αρ. πρωτ. 230742/29-08-2025) ελήφθη έπειτα από συνεργασία του Υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων, Κώστα Τσιάρα, με τη Γενική Γραμματέα Ενωσιακών Πόρων και Υποδομών, Αργυρώ Ζέρβα.

Ο προϋπολογισμός της πρόσκλησης (δημόσια δαπάνη) ανέρχεται στα 169.000.000 € και συγχρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης και την Ελλάδα.

Στόχος της παρέμβασης είναι η ενίσχυση της αποδοτικότητας στη χρήση του νερού στη γεωργία, μέσω έργων ταμίευσης, εκσυγχρονισμού αρδευτικών δικτύων και συστημάτων εξοικονόμησης πόρων.

Δικαιούχοι της πρόσκλησης είναι:

• Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων, Γενική Δ/νση Αγροτικής Ανάπτυξης, Δ/νση Εγγείων Βελτιώσεων και Εδαφοϋδατικών Πόρων.
• Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών, Γενική Δ/νση Υδραυλικών, Λιμενικών και Κτιριακών Υποδομών, Δ/νση Αντιπλημμυρικών και Εγγειοβελτιωτικών Έργων.
• Περιφέρειες (Αρμόδιες υπηρεσίες οι οποίες έχουν την ευθύνη, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, για το σχεδιασμό και την κατάρτιση του προγράμματος των σχετικών έργων).

Στο πλαίσιο της πρόσκλησης χρηματοδοτούνται έργα τα οποία αφορούν:
Εκσυγχρονισμό υπαρχόντων δικτύων άρδευσης, καθώς και των σχετικών υποστηρικτικών τους υποδομών.
Ανακαίνιση και αντικατάσταση ηλεκτρομηχανολογικού εξοπλισμού.
Έργα ταμίευσης νερού και συνοδά αρδευτικά δίκτυα.
Έργα εξοικονόμησης ενέργειας στην άρδευση.
Προμήθεια και εγκατάσταση συστημάτων τηλεμετρίας και γεωργίας ακριβείας.
Χρήση ανακυκλωμένων υδάτων.
Έργα τεχνητού εμπλουτισμού υπόγειων υδάτων σε ανακαίνιση δικτύου από γεωτρήσεις.

Η παρέμβαση εφαρμόζεται στις αγροτικές περιοχές όλης της Χώρας.\

Ως ελάχιστος προϋπολογισμός της αίτησης στήριξης πράξης ορίζεται το ποσό των 5.000.000,00 ευρώ (συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ).

Ως μέγιστος προϋπολογισμός της αίτησης στήριξης πράξης ορίζεται το ποσό των 105.000.000,00 ευρώ (συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ).

Επισημαίνεται ότι οι αιτήσεις στήριξης υποβάλλονται αποκλειστικά ηλεκτρονικά μέσω του Ολοκληρωμένου Πληροφοριακού Συστήματος Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΟΠΣΚΑΠ),συνοδευόμενες από τα απαιτούμενα δικαιολογητικά.

Τέσσερεις Αγροτικοί Συνεταιρισμοί της Λάρισας κατέθεσαν μηνυτήρια αναφορά στον Εισαγγελέα Πρωτοδικών, ζητώντας τη δικαστική διερεύνηση ενδεχόμενων ποινικών ευθυνών για την ανεξήγητα προβληματική διαχείριση των υδάτινων πόρων, κατά την αρδευτική περίοδο του 2025.

Η μηνυτήρια αναφορά κατατέθηκε από  τον Αγροτικό Συνεταιρισμό Θεσσαλών Τοματοπαραγωγών (ΘΕΣΤΟ), τον Αγροτικό Συνεταιρισμό Λαρισαίων Αγροτών «Η Νέα Ένωση», τον Αγροτικό Συνεταιρισμό Παραγωγής, Τυποποίησης και Εμπορίας Αγροτικών Προϊόντων Πλατυκάμπου και τον Συνεταιρισμό Αγροτών Θεσσαλίας «ΘΕΣγη».

Στην μηνυτήρια αναφορά, που έκαναν κατά παντός υπευθύνου αλλά και του Οργανισμού Διαχείρισης Υδάτων Θεσσαλίας (ΟΔΥΘ), οι συνεταιρισμοί υποστηρίζουν ότι φέτος 5.000 στρέμματα καταστραφήκαν ολικά και άλλες 5.000 στρέμματα υπέστησαν μερική καταστροφή (βαμβάκι, βιομηχανική τομάτα, αραβόσιτος και μηδική).

Σύμφωνα με πληροφορίες του ΑγροΤύπου, μέχρι τέλος Ιουλίου περίμεναν ΤΟΕΒ Πηνειού 4 εκ. κυβικά νερού για την άρδευση των χωραφιών και τελικά ήρθαν μόλις 1,5 εκ. κυβικά.

Ο κ. Παναγιώτης Καλφούντζος, πρόεδρος της ΘΕΣγη, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι ζητάμε να ερευνηθεί γιατί δεν ήρθαν φέτος οι ποσότητες του νερού άρδευσης που περιμέναμε. Θα πρέπει να αποζημιωθούν τα χωράφια που έπαθαν ζημιά. Επίσης θέλουμε να μην επαναληφθούν τα ίδια προβλήματα και τον επόμενο χρόνο.

Από την πλευρά του ο πρόεδρος του Αγροτικού Συνεταιρισμού Λαρισαίων Αγροτών, Φώτης Παπαδόπουλος, δήλωσε στον ΑγροΤύπο ότι η μοναδική λύση για να λυθεί το πρόβλημα της άρδευσης στην Θεσσαλία είναι να ολοκληρωθεί η εκτροπή Αχελώου. Θα πρέπει να κάνει έρευνα ο εισαγγελέας γιατί το κράτος έχει ξοδέψει τόσα χρήματα και ακόμη δεν έχει ολοκληρωθεί το έργο.

Σε κοινή τους δήλωση οι τέσσερεις πρόεδροι των Συνεταιρισμών τόνισαν τα εξής:

«Εκ του αποτελέσματος συνάγεται ότι η διαχείριση του αρδευτικού ύδατος δεν ήταν η ενδεδειγμένη, με αποτέλεσμα να προκληθούν καταστροφές στις καλλιέργειες, είτε ολοκληρωτικές , είτε μερικές. Συγκεκριμένα υπολογίζουμε ότι 5000 στρέμματα καταστραφήκαν ολικά και άλλες 5000 στρέμματα υπέστησαν μερική καταστροφή (βαμβάκι, βιομηχανική τομάτα, αραβόσιτος και μηδική). Ο αντίκτυπος στις οικογένειες και στις τοπικές κοινωνίες είναι πολύ μεγάλος. Θα λείψουν χρήματα απαραίτητα για την επιβίωση των μελών μας. Εγκαίρως είχαμε επισημάνει με παρεμβάσεις προς τους αρμοδίους τον διαφαινόμενο κίνδυνο, αλλά οι αρμόδιοι φορείς αποποιούταν των ευθυνών τους.

Σήμερα, με τη λήξη της αρδευτικής περιόδου, αφουγκραζόμενοι την οργή και αγανάκτηση των μελών μας, την απαίτηση της δίκαιης κατανομής του νερού και προς αποφυγή επανάληψης αυτών των καταστάσεων στο μέλλον και ειδικά στην επόμενη αρδευτική περίοδο, ζητάμε από τις αρμόδιες Αρχές την διερεύνηση πιθανών σκοπιμοτήτων ή και αμέλειας αναφορικά με τη διαχείριση των υδάτων από κάθε αρμόδιο φορέα, με σκοπό την απόδοση δικαιοσύνης. Πέραν των ανωτέρω και εκπροσωπώντας τα χιλιάδες μέλη των Συνεταιρισμών μας, απαιτούμε από την Πολιτεία την αποκατάσταση των ζημιών μας τόσο με οικονομικά μέτρα στήριξης των καταστραμμένων, όσο και με την ολοκλήρωση των μεγάλων αρδευτικών έργων της Θεσσαλίας, όπως του Αχελώου, Μουζακίου, Σκοπιάς κ.α.), που συνεχώς εξαγγέλλονται, αλλά δεν βλέπουμε να υλοποιούνται.

Θεωρούμε ότι η ορθολογική διαχείριση του πόρου και η αποφυγή καταστροφών σε δυναμικές καλλιέργειες αποτελεί εχέγγυο για την ανάπτυξη του πρωτογενούς τομέα, που αποτελεί πυλώνα της οικονομίας μας, όσο και εθνική στρατηγική. Ζητείται δικαιοσύνη και λογοδοσία.

Απαιτούμε:

• Διερεύνηση του ποιοι έλαβαν (ή δεν έλαβαν) κρίσιμες αποφάσεις.
• Ποιοι φορείς παρέβησαν τα καθήκοντά τους ή αγνόησαν τις ανάγκες των παραγωγών.
• Αν υπήρξε σκοπιμότητα ή απλώς ανευθυνότητα.

Το πλήγμα για τον κάμπο της Λάρισας είναι τεράστιο: παραγωγές χάθηκαν, εισοδήματα εξαϋλώθηκαν, οικογένειες αγροτών κινδυνεύουν με οικονομική κατάρρευση.

Η κατάσταση αυτή δεν μπορεί να περάσει χωρίς απαντήσεις και συνέπειες. Οι αγρότες της Λάρισας ζητάνε απαντήσεις και αποζημιώσεις. Αυτό δεν είναι ένα ακόμα «γραφειοκρατικό λάθος». Είναι μια συστημική αποτυχία».

Στο επίκεντρο του ΥπΑΑΤ η αναβάθμιση του Κέντρου Εξωτικών Νοσημάτων, η βιοασφάλεια της κτηνοτροφίας και τα προβλήματα λειψυδρίας, ανέφερε ο Υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Χρήστος Κέλλας.

Μπροστά στις σύνθετες προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο πρωτογενής τομέας, όπως η ευλογιά των αιγοπροβάτων, η επιδεινούμενη λειψυδρία και η ανάγκη ενίσχυσης της βιοασφάλειας, ο Υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Χρήστος Κέλλας, πραγματοποίησε περιοδεία στον Έβρο και την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη.

Ο Υφυπουργός είχε διαδοχικές επαφές με επιστημονικούς και παραγωγικούς φορείς, υπηρεσιακούς παράγοντες και εκπροσώπους του αγροτικού κόσμου, δίνοντας έμφαση στην ανάγκη πρόληψης, συνεργασίας και στοχευμένων παρεμβάσεων για την προστασία της δημόσιας υγείας και της αγροτικής οικονομίας.

Στο επίκεντρο της παρουσίας του βρέθηκε η αναβάθμιση του Κέντρου Εξωτικών Νοσημάτων των Ζώων στην Ορεστιάδα, η εφαρμογή των αυστηρών μέτρων για την εκρίζωση της ευλογιάς και η αναζήτηση λύσεων για την ορθολογική διαχείριση του αρδευτικού νερού σε συνθήκες κλιματικής πίεσης.

Στις συναντήσεις συμμετείχαν ο Περιφερειάρχης Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης Χριστόδουλος Τοψίδης, ο Δήμαρχος Ορεστιάδας Διαμαντής Παπαδόπουλος και ο αντιπεριφερειάρχης Έβρου Ευάγγελος Πουλιλιός και ο αστυνομικός διευθυντής Ορεστιάδας Αθανάσιος Μανδαρλής.

Ευρωπαϊκό Κέντρο Εξωτικών Νοσημάτων των Ζώων - Θωράκιση της δημόσιας υγείας και της παραγωγής

Ο κ. Κέλλας επισκέφθηκε το Κέντρο Εξωτικών Νοσημάτων στην Ορεστιάδα, λίγες ημέρες μετά την υπογραφή του Μνημονίου Συνεργασίας και της Προγραμματικής Σύμβασης μεταξύ του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, της Περιφέρειας ΑΜΘ και του ΕΛΓΟ – ΔΗΜΗΤΡΑ, με στόχο την αναβάθμιση του Κέντρου σε «Ευρωπαϊκό Κέντρο Εξωτικών Νοσημάτων των Ζώων».

Η νέα αυτή επιστημονική δομή, που θα λειτουργήσει στην ευαίσθητη γεωγραφικά περιοχή του Έβρου, φιλοδοξεί να αποτελέσει έναν ισχυρό μηχανισμό έγκαιρης διάγνωσης κινδύνου (early warning system) και να ενισχύσει τη βιοασφάλεια της ελληνικής κτηνοτροφίας.

Το Κέντρο θα λειτουργεί ως πυλώνας πρόληψης, έρευνας και εκπαίδευσης σε συνεργασία με επιστημονικούς φορείς και παραγωγικές οργανώσεις, με επίκεντρο την αντιμετώπιση ζωονόσων, την πρόληψη επιζωοτιών, τη μελέτη των επιπτώσεων της κλιματικής κρίσης στην υγεία των ζώων και τη στήριξη της βιώσιμης και βιολογικής κτηνοτροφίας.

«Με τη λειτουργία του Ευρωπαϊκού Κέντρου, η Ορεστιάδα αποκτά κρίσιμο ρόλο στην πρόληψη και διαχείριση ζωονόσων, ενώ ταυτόχρονα προστατεύεται η παραγωγή, ενισχύεται η εξωστρέφεια και θωρακίζεται η δημόσια υγεία. Η Περιφέρεια του Έβρου μετατρέπεται σε πρότυπο αγροδιατροφικής ασφάλειας για όλη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη», δήλωσε ο κ. Κέλλας.

Στήριξη κτηνοτροφίας - Άμεση κινητοποίηση για την ευλογιά αιγοπροβάτων

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στην κρίσιμη κατάσταση που έχει διαμορφωθεί λόγω της ευλογιάς των αιγοπροβάτων, με τον Υφυπουργό να μεταφέρει τις κατευθύνσεις του Υπουργείου για καθολική κινητοποίηση και αυστηρή εφαρμογή των προβλεπόμενων ευρωπαϊκών και εθνικών μέτρων.

Ο κ. Κέλλας τόνισε: «Η ελληνική κτηνοτροφία είναι κυρίως αιγοπροβατοτροφία και δεν διακινδυνεύουμε το εθνικό μας προϊόν, τη φέτα. Η εξάλειψη της ευλογιάς είναι ζήτημα επιβίωσης του κλάδου και προτεραιότητα για την Πολιτεία».

Μεταξύ άλλων, υπογράμμισε την ανάγκη:

• για απαγόρευση μετακινήσεων σε ζώνες επιτήρησης,
• χρήση drones και ενίσχυση των ελέγχων με τη συνδρομή της Αστυνομίας και της Πολιτικής Προστασίας,
• κινητοποίηση όλων των κτηνιάτρων των εποπτευόμενων φορέων του ΥΠΑΑΤ,
• συστηματική απολύμανση των αγροτικών οδών,
• συγκρότηση Ειδικής Επιτροπής Διαχείρισης της Επιζωοτίας με συμμετοχή επιστημονικών και παραγωγικών φορέων, ενώ διαβεβαίωσε ότι οι αποζημιώσεις και ενισχύσεις προς τους πληγέντες κτηνοτρόφους θα συνεχιστούν με συνέπεια και ταχύτητα.

Διάλογος με κτηνοτρόφους και αλιείς - Στόχος η βιωσιμότητα του πρωτογενούς τομέα

Στο πλαίσιο της περιοδείας του, ο Υφυπουργός είχε εκτενή διάλογο με Κτηνοτροφικούς Συλλόγους της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης.

Στην συνάντηση κυριάρχησαν τα θέματα της υγειονομικής θωράκισης των εκτροφών, του κόστους παραγωγής, της ανασύστασης του ζωικού κεφαλαίου, αλλά και της οικονομικής ενίσχυσής τους μέσω κοινοτικών κονδυλίων.

Ακολούθησε συνάντηση με Αλιείς της περιοχής, με αντικείμενο τη βιώσιμη διαχείριση των αλιευτικών αποθεμάτων, την ενίσχυση των μικρών παράκτιων αλιευτικών επιχειρήσεων και την ενεργοποίηση χρηματοδοτικών εργαλείων για την ανανέωση του στόλου και την αξιοποίηση του αλιευτικού τουρισμού.

Ζητήματα λειψυδρίας - Άμεσες παρεμβάσεις για διασφάλιση αρδευτικού νερού

Κατά τη διάρκεια της περιοδείας του, ο Υφυπουργός συνομίλησε με τοπικούς εκπροσώπους ΤΟΕΒ και αγρότες για τα αυξανόμενα προβλήματα λειψυδρίας που απειλούν την παραγωγική ικανότητα κρίσιμων καλλιεργειών.

Ειδική αναφορά έγινε στην ανάγκη εκσυγχρονισμού των αρδευτικών δικτύων, στη μείωση των απωλειών νερού και στην ενεργειακή αυτονομία των Οργανισμών Εγγείων Βελτιώσεων.

Ο κ. Κέλλας τόνισε ότι το Υπουργείο εργάζεται μεθοδικά για την ένταξη αρδευτικών έργων στο Ταμείο Ανάκαμψης, στο Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης και στο νέο ΕΣΠΑ, ενώ δίνεται προτεραιότητα στην απλοποίηση των διαδικασιών και τη διαφάνεια στην κατανομή των πόρων.

Σύσκεψη έγινε, χθες Τετάρτη (23/7), στο Μέγαρο Μαξίμου, υπό τον πρωθυπουργό για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας δεν κατέληξε σε συγκεκριμένες ανακοινώσεις όσον αφορά τον εθνικό σχεδιασμό.

Ωστόσο, από τις σχετικές δηλώσεις φάνηκε ότι η πρόθεση της κυβέρνησης είναι να προχωρήσει «σε ριζική αλλαγή του μοντέλου διαχείρισης των υδάτων στη χώρα, σε ένα πιο λειτουργικό σύστημα, με μεγαλύτερη αποδοτικότητα και περισσότερες επενδύσεις», που έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις.

Όπως δήλωσε ο πρωθυπουργός υπάρχει μεγάλος κατακερματισμός στη διαχείριση των υδάτων, ενώ πολλοί τοπικοί πάροχοι είναι προβληματικοί οικονομικά.

Σύμφωνα με πληροφορίες από το ΥπΑΑΤ, το κυβερνητικό σενάριο προβλέπει την σύσταση ενιαίων Οργανισμών Διαχείρισης Υδάτων σε κάθε Περιφέρεια. Οι οργανισμοί αυτοί θα συγκεντρώνουν αρμοδιότητες που έως σήμερα ήταν διασκορπισμένες σε ΤΟΕΒ, ΓΟΕΒ και άλλους τοπικούς φορείς Ωστόσο η συγχώνευση φορέων ενέχει πολλές δυσκολίες και χρειάζεται διαβούλευση.

Οι πέντε βασικοί άξονες του κυβερνητικού σχεδιασμού που ανακοίνωσε ο πρωθυπουργός είναι:

• Το νερό είναι και θα παραμείνει δημόσιο αγαθό, όπως προβλέπει το Σύνταγμα και η νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας
• Βιώσιμες εταιρείες ύδρευσης, άρδευσης και αποχέτευσης, με στόχο αποδεκτό κόστος για όλες τις χρήσεις
• Ολιστικός σχεδιασμός και κεντρική διαχείριση όλων των αναγκαίων έργων, μικρών και μεγάλων
• Κατεπείγουσες πρωτοβουλίες τους επόμενους έξι μήνες, σε συνδυασμό με εκστρατεία ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των πολιτών
• Νέες τεχνολογίες και συμπληρωματικοί τρόποι παραγωγής νερού (αφαλάτωση, ανακύκλωση και επαναχρησιμοποίηση)

Οι παραπάνω άξονες αναμένεται να εξειδικευτούν τον Σεπτέμβριο. Ερώτημα είναι αν θα αναλάβουν ιδιώτες την επένδυση για τα έργα άρδευσης και ύδρευσης καθώς και τους συμπληρωματικούς τρόπους παραγωγής νερού. 

«Η κυβέρνηση να μιλήσει και με εκείνους που γνωρίζουν για το πρόβλημα», τονίζει στον ΑγροΤύπο ο πρόεδρο του ΤΟΕΒ Μυρτουντίων και αγρότης κ. Χρήστος Παλαιολόγος. Και προσθέτει: «το φράγμα στο δήμο Πηνείας είχαν πει εδώ και πολλά χρόνια ότι θα ενισχυθεί με νερά από τον Ερύμανθο. Έλεγαν μάλιστα ότι έχουν κάνει και την σχετική μελέτη. Το έψαξα αλλά είδα ότι δεν υπάρχει καμιά μελέτη και δεν έχουν κάνει τίποτα μέχρι σήμερα. Οι μηχανισμοί που στέλνουν το νερό από το φράγμα στα αντλιοστάσια εδώ και πολλά χρόνια δεν έχουν συντηρηθεί. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα πάνω από το 50% του νερού από το φράγμα να χάνεται στην θάλασσα. Δεν μας φταίει η ξηρασία αλλά ότι δεν κάνουμε ορθολογική χρήση του νερού άρδευσης. Δεν λύνεται το πρόβλημα με τους ιδιώτες που θα φέρουν αύξηση στην τιμή της άρδευσης (όπως έκαναν και με τις τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος) γιατί έτσι θα καταστραφούν οι παραγωγοί. Εγώ είμαι αγρότης και καλλιεργώ καλαμπόκι και βιομηχανική ντομάτα αυτό που γνωρίζω είναι ότι αν αυξηθεί το κόστος άρδευσης δεν θα είμαι πια βιώσιμος.

Ο κ. Γιάννης Ασφαλτίδης, παραγωγός μήλων και κερασιών και πρώην πρόεδρος στο ΤΟΕΒ Μεσοβούνου, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι το σχέδιο τους το γνωρίζουμε εδώ και πολλά χρόνια. Είναι να βάλουν τους ιδιώτες στην άρδευση μέσα από τις Συμπράξεις Δημοσίου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ). Αυτοί θα έχουν ποσοστό στις επενδύσεις που θα έπρεπε να έχουν γίνει εδώ και πολλά χρόνια αλλά βέβαια θα έχουν στόχο το κέρδος. Για να υπάρξει κέρδος θα πρέπει να αυξηθεί η τιμή του νερού της άρδευσης. Αυτή την περίοδο η κατάσταση είναι οριακή στην γεωργία. Φέτος είχα μηδενική παραγωγή κερασιών δηλαδή μηδενικό εισόδημα. Πως θα μπορέσω να συνεχίσω να καλλιεργώ όταν αυξηθεί το κόστος άρδευσης ρωτάω τους υπευθύνους. Κανένας μικροκαλλιεργητής δεν θα μπορεί να συνεχίσει να παράγει. Ένα μεγάλο πρόβλημα είναι ότι με τη διαδικασία που έχουμε στους διαγωνισμούς των έργων καθυστερούν και τις περισσότερες φορές δεν γίνονται. Αποτέλεσμα ενώ στην περιοχή έχουμε φράγμα δεν μπορούμε ακόμη να κατασκευάσουμε το αρδευτικό δίκτυο. Σήμερα δεν υπάρχει ενδιαφέρον να ασχοληθεί κάποιος με τη διοίκηση των ΤΟΕΒ επειδή δεν είναι αμειβόμενη η θέση αλλά καλύπτεται μόνο μια ημερήσια αποζημίωση εκτός έδρας. Θα πάμε σε μεγάλους οργανισμούς σε επίπεδο νομού ή περιφέρειας που δεν θα είναι εύκολη η διοίκησή τους. Στην πράξη ανοίγουν την πόρτα για να μπει ο ιδιώτης.

Ο κ. Χρήστος Σιδηρόπουλος, παραγωγός στην περιοχή της Λάρισας, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι θέλουν να κάνουν ένα ενιαίο σύστημα άρδευσης όπως της Δανίας. Για να γίνει όμως αυτό θα πρέπει να γίνουν πολλές επενδύσεις και έργα αρδευτικά (φράγματα, λιμνοδεξαμενές, αρδευτικά κ.α.). Αυτό σημαίνει πολύ χρόνο και κεφάλαια. Αυτό που θα πρέπει να κάνουν είναι να βάλουν κριτήρια στον παραγωγό για να κάνει ο ίδιος ορθολογική της άρδευση στην καλλιέργειά του. Τα επόμενα χρόνια εκτιμώ ότι θα έχουμε μια μεγάλη στροφή στην χώρα μας από τις αρδευόμενες καλλιέργειες (βαμβάκι, καλαμπόκι, βιομηχανική ντομάτα κ.α.) σε ξηρικές (σιτάρια, ρίγανι κ.α.). 

Ο παραγωγός και πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Παγγαίου, Γρηγόρης Γρουζίδης, αναφέρει από την πλευρά του ότι κάθε χρόνο αυξάνονται οι ανάγκες για άρδευση στην περιοχή. Μεγάλες ποσότητες υδάτων δίνουν τα αντλιοστάσια για ύδρευση στις παραθαλάσσιες περιοχές λόγω τουρισμού και αυτό χάνεται από την άρδευση των καλλιεργειών. Το φράγμα στην περιοχή μας δεν έχει ολοκληρωθεί με αποτέλεσμα η άρδευση να γίνεται μόνο από τις ιδιωτικές γεωτρήσεις και του τοπικού ΤΟΕΒ. Αυτό που θέλουν να κάνουν είναι να δημιουρργήσουν ενιαίο φορέα διαχείρισης ανά περιφέρεια, όπως έκαναν πιλοτικά σε Θεσσαλία και Κρήτη. Δεν γνωρίζω αν τελικά αυτό είναι εφικτό σε όλη την χώρα με τις ιδιαιτερότητες και τις ανάγκες που έχει η κάθε περιοχή.

Νερό: Συγκεντρωτισμός, έλλειμμα σχεδιασμού και εμπορευματοποίηση. Συγγνώμη δεν θα πάρουμε

Κοινή Δήλωση Μ. Χριστοδουλάκη, υπεύθυνου Κ.Τ.Ε. Περιβάλλοντος και Π. Δημόπουλου, Γραμματέα Τομέα Περιβάλλοντος ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής:

Σήμερα, ο Πρωθυπουργός παρουσίασε δημόσια 5 γενικούς άξονες για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας, επιχειρώντας να εμφανίσει μια δήθεν στοχευμένη κυβερνητική στρατηγική. 
Όμως, η υδατική πολιτική της κυβέρνησης, σίγουρα δεν προέκυψε από παρθενογένεση. Εδώ και χρόνια, παρακολουθούμε μια συστηματική και μεθοδική πορεία απαξίωσης των δημόσιων φορέων διαχείρισης του νερού, με σταθερό προσανατολισμό την ιδιωτικοποίησή του.

Τα σημερινά συντονισμένα δημοσιεύματα σε ολόκληρο τον Τύπο, που παρουσιάζουν τον παρεμβατικό και επιχειρησιακό ρόλο της ΔΕΗ - μιας πλέον ιδιωτικής εταιρείας, όπου το Δημόσιο κατέχει μειοψηφικό ποσοστό της τάξης του 34,1% - στην ανάληψη αρμοδιοτήτων σχετικών με τη διαχείριση της ύδρευσης, επιβεβαιώνουν με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο τις κυβερνητικές προθέσεις.

Ένα οργανωμένο σχέδιο, το οποίο ξεπερνά κατά πολύ τους «5 άξονες» της σημερινής εξαγγελίας, και στην ουσία προωθεί μια βαθιά αναδιάρθρωση υπέρ της συγκέντρωσης και εμπορευματοποίησης ενός ζωτικού δημόσιου αγαθού.

Για του λόγου το αληθές, η κυβέρνηση:
Με αφορμή την θεομηνία Daniel, θεσμοθέτησε τον ΟΔΥΘ για τη διαχείριση του συνόλου των υδάτων στη Θεσσαλία, παραμερίζοντας την περιφερειακή αυτοδιοίκηση, προσδίδοντας στον οργανισμό χαρακτηριστικά Ανώνυμης Εταιρίας και συγκεντρώνοντας πλήρως τον έλεγχο και των υδατικών υποδομών.

Εκβίασε τις ΔΕΥΑ ανά τη χώρα, με την απειλή ότι εφόσον δεν συγχωνευτούν (χωρίς καν κριτήρια γεωγραφικής συνάφειας, ή υγιών οικονομικών μεγεθών), δεν θα λάβουν το σύνολο της χρηματοδότησης για να ανταποκριθούν στις υψηλές ενεργειακές τους δαπάνες, επί των οποίων η κυβέρνηση δεν έλαβε καμία πρωτοβουλία για να απομειώσει το κόστος. Στόχος, η απαξίωση τους, τόσο σε πόρους, όσο και σε ανθρώπινο δυναμικό, ώστε ως «φυσικό επακόλουθο», να μεταβιβάσει τις αρμοδιότητες τους από τον πρώτο βαθμό αυτοδιοίκησης στην κεντρική εξουσία.

Μεταβίβασε την αρμοδιότητα της εποπτείας διαχείρισης και τιμολόγησης του νερού στην ΡΑΑΕΥ, που μέχρι πρότινος είχε ως αρμοδιότητα τον εποπτικό ρόλο επί του ρεύματος που αντιμετώπισε πλήρως ως εμπόρευμα και όχι ως δημόσιο αγαθό. Παραβίασε, έτσι, τα στοιχεία της τοπικότητας στην πολιτική διαχείρισης και τιμολόγησης του νερού, όπως προβλέπονται από το Σύνταγμα, αλλά και άλλα συνταγματικά προβλεπόμενα χαρακτηριστικά όπως η νησιωτικότητα και η ορεινότητα. 
Καταδικάστηκε από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ιούνιος 2025) για την αποτυχία της να επικαιροποιήσει και να εφαρμόσει τα Σχέδια Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας και Λεκανών Απορροής Ποταμών, κατά παράβαση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας, που οφείλουν να αποτελούν τη «βίβλο» για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση των έργων διαχείρισης υδάτων, με διπλή στοχοθεσία την αντιπλημμυρική προστασία και την υδατική επάρκεια. Και αντί των στοιχειωδών της υποχρεώσεων, παρουσιάζει ως λύση τη μεταφορά της αρμοδιότητας επί των έργων διαχείρισης των υδάτων σε μία κεντρικοποιημένη δομή που παρακάμπτει εκ νέου τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Συμπέρασμα: πίσω από τις πλασματικές αγωνίες μιας κυβέρνησης με σαφές αντιπεριβαλλοντικό πρόσημο για το μείζον ζήτημα της λειψυδρίας, σήμερα ξεδιπλώθηκε ακόμα ένα κεφάλαιο της κυνικής της στρατηγικής. Τελικός στόχος, η απαξίωση των δημοτικών επιχειρήσεων που διαχειρίζονται το νερό, η κεντρικοποίηση της τιμολόγησης του, η εισαγωγή ΑΕ στη διαχείριση υδάτων κατά το πρότυπο της Θεσσαλίας, ο συγκεντρωτισμός της υδατικής πολιτικής απομυζώντας αρμοδιότητες της τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης. Η έλλειψη σχεδιασμού που απορρέει από τις ευρωπαϊκές υποχρεώσεις της χώρας παραμένει, όπως φυσικά και ο κίνδυνος της λειψυδρίας, που όχι απλώς δεν αντιμετωπίζεται, αλλά αντίθετα εργαλειοποιείται.

Στο τέλος του δρόμου, και παρά τα περί του αντιθέτου λεγόμενα, η προοπτική αμφισβήτησης του χαρακτήρα του νερού, ως δημόσιο, κοινωνικό και ποιοτικό αγαθό. Δεν θα το επιτρέψουμε.

Το πρόβλημα της λειψυδρίας και οι βασικοί άξονες αντιμετώπισής του παρουσιάστηκαν, σήμερα Τετάρτη (23/7), σε σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε υπό τον Πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη, στο Μέγαρο Μαξίμου.

Όπως σημειώθηκε κατά τη διάρκεια της σύσκεψης, η αντιμετώπιση του προβλήματος της λειψυδρίας με έναν εθνικό σχεδιασμό αποτελεί επείγουσα μεταρρυθμιστική ανάγκη η οποία σε πρώτο χρόνο θα έρθει να απαντήσει στις πιεστικές ανάγκες του σήμερα και, σε μεσομακροπρόθεσμο ορίζοντα, να προετοιμάσει τη χώρα για τις μεγάλες προκλήσεις των επόμενων 30 ετών.

Ο Πρωθυπουργός τόνισε ότι το νερό είναι και θα παραμείνει δημόσιο αγαθό και πόρος ζωτικής σημασίας και μόνο έτσι πρέπει να αντιμετωπίζεται.

Στη σύσκεψη έγινε αναλυτική παρουσίαση των επιστημονικών δεδομένων, τα οποία δείχνουν ξεκάθαρα το μέγεθος του προβλήματος, λόγω της κλιματικής κρίσης, σε όλες τις χώρες της Μεσογείου, λαμβάνοντας μάλιστα υπόψη ότι η Ευρώπη είναι η ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρος παγκοσμίως.

Με βάση τα στοιχεία, η χώρα μας κατατάσσεται στην 19η θέση παγκοσμίως ως προς τον κίνδυνο λειψυδρίας. Η στάθμη των φραγμάτων είναι σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, ενώ ενδεικτικό είναι πως τα αποθέματα στην Αττική έχουν μειωθεί πάνω από 50% σε σχέση με το 2022.

Υπό τα δεδομένα αυτά, αποφασίστηκε ένας ολιστικός τρόπος αντιμετώπισης του ζητήματος απέναντι στον κατακερματισμό, μεταξυ διαφορετικών φορέων, που υπάρχει σήμερα. Η κυβέρνηση πρόκειται να προχωρήσει σε ριζική αλλαγή του μοντέλου διαχείρισης των υδάτων στη χώρα, σε ένα πιο λειτουργικό σύστημα, με μεγαλύτερη αποδοτικότητα και περισσότερες επενδύσεις.

Σε αυτή την προσπάθεια θα αξιοποιηθούν οι νέες τεχνολογίες, καθώς και συμπληρωματικοί τρόποι παραγωγής νερού, όπως η αφαλάτωση.

Οι πέντε βασικοί άξονες του σχεδιασμού είναι:

• Το νερό είναι και θα παραμείνει δημόσιο αγαθό, όπως προβλέπει το Σύνταγμα και η νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας
• Βιώσιμες εταιρείες ύδρευσης, άρδευσης και αποχέτευσης, με στόχο αποδεκτό κόστος για όλες τις χρήσεις
• Ολιστικός σχεδιασμός και κεντρική διαχείριση όλων των αναγκαίων έργων, μικρών και μεγάλων
• Κατεπείγουσες πρωτοβουλίες τους επόμενους έξι μήνες, σε συνδυασμό με εκστρατεία ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των πολιτών
• Νέες τεχνολογίες και συμπληρωματικοί τρόποι παραγωγής νερού (αφαλάτωση, ανακύκλωση και επαναχρησιμοποίηση)

Οι παραπάνω άξονες αναμένεται να εξειδικευτούν στο αμέσως επόμενο διάστημα.

Ο σχεδιασμός θα θέσει, επίσης, τις βάσεις για την υλοποίηση έργων που έχουν ήδη δρομολογηθεί ή μελετώνται. Σήμερα είναι σε εξέλιξη περισσότερα από 1.200 έργα διαχείρισης και αξιοποίησης υδάτων, εκ των οποίων 1.090 αφορούν στην ύδρευση και 237 την άρδευση.

Σημειώνεται ότι τα έργα αυτά έρχονται να προστεθούν στα 278 που έχουν ήδη ολοκληρωθεί από το 2019 έως σήμερα.

Ωστόσο, είναι προφανής η ανάγκη περαιτέρω επενδύσεων και πιο συντεταγμένης προσπάθειας για την αντιμετώπιση αυτού του μεγάλου, κοινωνικού και εθνικού ζητήματος.

Διαβάστε την σχετική πρόταση