Το ζήτημα της επάρκειας πόσιμου νερού αποτελεί μία από τις σοβαρότερες σύγχρονες πληγές παγκοσμίως και δεν αφήνει στο απυρόβλητο και την Ελλάδα.
Παρότι η χώρα διαθέτει σημαντικούς υδατικούς πόρους, μεγάλο μέρος της διαχείρισής τους, ειδικά στις ηπειρωτικές περιοχές της χώρας εξαρτάται από τις γειτονικές βαλκανικές χώρες, όπου βρίσκονται οι πηγές των βασικών ποταμών. Δεν είναι τυχαίο, πως το ενδιαφέρον του Τραμπ για τη Γροιλανδία στρέφεται και στα αποθέματα νερού, εξαιτίας των παγετώνων, αφού τα επόμενα χρόνια υπολογίζεται πως η ζήτηση νερού, θα είναι μεγαλύτερη από την παραγωγή υδατικών πόρων.
Το νερό έχει πάψει προ πολλού να είναι αγαθό σε αφθονία. Ολέθριες επιλογές προηγούμενων δεκαετιών - μπαζώματα ρεμάτων, άναρχη δόμηση, ανεξέλεγκτη τουριστική ανάπτυξη, ανεξέλεγκτες γεωτρήσεις, φυτοφάρμακα, οδικά έργα σε ακατάλληλα σημεία - έχουν επιδεινώσει δραματικά την κατάσταση. Σε ορισμένες Περιφέρειες το πρόβλημα είναι τεράστιο, επηρεάζοντας αγρότες, καταναλωτές αλλά και επιχειρήσεις κι ανεβάζοντας δραματικά και το κόστος νερού.
Σε παγκόσμια κλίμακα, η Γροιλανδία αποτελεί ανοιχτή πληγή. Τα τεράστια αποθέματα γλυκού νερού που κρύβονται στους παγετώνες της δεν περνούν απαρατήρητα, ιδιαίτερα μετά τις απειλές του Ντόναλντ Τραμπ. Μια ενδεχόμενη εκμετάλλευσή τους, ωστόσο, θα σήμαινε σοβαρή παγκόσμια αποσταθεροποίηση των υδατικών ισορροπιών.
ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΝΕΡΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
Οι ανάγκες σε νερό δεν είναι ίδιες καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Στην Ελλάδα διαφοροποιούνται έντονα τόσο λόγω της αγροτικής παραγωγής —που απορροφά τη μερίδα του λέοντος της κατανάλωσης— όσο και λόγω του τουρισμού. Τον χειμώνα η ζήτηση μειώνεται, ενώ το καλοκαίρι πολλαπλασιάζεται, την ώρα που η διαθεσιμότητα νερού περιορίζεται λόγω υψηλών θερμοκρασιών, τουριστικών κι αρδευτικών δραστηριοτήτων και αυξημένης εξάτμισης. Παρόλα αυτά, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με την καλύτερη ποιότητα πόσιμου νερού παγκοσμίως. Σύμφωνα με τον ετήσιο δείκτη περιβαλλοντικής απόδοσης, βρίσκεται στην 4η θέση διεθνώς. Προηγούνται η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιταλία, ενώ την πρώτη πεντάδα συμπληρώνει η Ελβετία. Τη δεκάδα κλείνουν η Φινλανδία, η Ιρλανδία, η Νορβηγία, το Λουξεμβούργο και ο Καναδάς.
ΤΟ ΤΕΡΑΣΤΙΟ ΕΛΛΕΙΜΜΑ ΝΕΡΟΥ ΣΤΗΝ ΑΦΡΙΚΗ
Στον αντίποδα, οι δέκα χώρες με τη χαμηλότερη ποιότητα νερού βρίσκονται όλες στην Αφρική. Από το τέλος της λίστας ξεκινούν το Τσαντ και η Κεντροαφρικανή Δημοκρατία και ακολουθούν το Λεσότο, ο Νίγηρας, η Μαδαγασκάρη, η Νιγηρία, η Μπουρκίνα Φάσο, η Ερυθραία, το Μπουρούντι και το Μαλάουι. Η λειψυδρία έχει οδηγήσει σε ακραίες ανθρωπιστικές καταστάσεις, με οργανώσεις να καταγγέλλουν ότι σε φτωχογειτονιές της Κένυας γυναίκες και κορίτσια εξαναγκάζονταν στο παρελθόν να προσφέρουν σεξ για λίγα λίτρα νερού. Εξαίρεση αποτελεί το Κογκό λόγω του τροπικού κλίματος και των ποταμών του.
ΧΩΡΕΣ ΜΕ ΤΗ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ
Την πρώτη πεντάδα χωρών με τα μεγαλύτερα αποθέματα γλυκού νερού συνιστούν η Βραζιλία, εξαιτίας των χιλιάδων λιμνών και του Αμαζονίου, η Ρωσία, εξαιτίας των σημαντικών ποταμών και των λιμνών της, ο Καναδάς που φημίζεται επίσης για τις λίμνες και τα ποτάμια του ενώ σε παρόμοια θέση αλλά με πολύ υψηλή κατανάλωση είναι η Κίνα και οι ΗΠΑ, που διαθέτουν μεγάλες λεκάνες απορροής του νερού.
ΛΕΙΨΥΔΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα βρίσκεται στην 19η θέση παγκοσμίως ως προς τον κίνδυνο ανεπάρκειας νερού. Η κλιματική αλλαγή, οι αγροτικές και τουριστικές δραστηριότητες και η μείωση των αποθεμάτων επιβαρύνουν την κατάσταση. Στην Αττική το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα οξύ και αναμένεται να ενταθεί. Παρά την αύξηση των αποθεμάτων στους ταμιευτήρες της ΕΥΔΑΠ κατά 14 εκατ. κυβικά μέτρα λόγω βροχοπτώσεων, η επάρκεια αυτή αντιστοιχεί μόλις σε 15 ημέρες.
Σύμφωνα με αγροτικούς φορείς, περίπου το 85% της συνολικής κατανάλωσης νερού στη χώρα κατευθύνεται στην άρδευση. Το δεκαετές πλάνο της ΕΥΔΑΠ για το πόσιμο νερό ανέρχεται σε 3 δισ. ευρώ και περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την πιθανή αξιοποίηση των υδάτων της Μαυροσουβάλας και της Υλίκης.
ΠΕΠΑΛΑΙΩΜΕΝΑ ΔΙΚΤΥΑ
Η κρίση οφείλεται επίσης στα πεπαλαιωμένα δίκτυα ύδρευσης, τα οποία προκαλούν τεράστιες απώλειες. Έργα έγιναν και τα προηγούμενα χρόνια σε πολλές περιοχές αλλά δεν οδήγησαν παντού στα επιθυμητά αποτέλεσμα, με αποκορύφωμα το θέμα της εκτροπής του Αχελώου. Η κυβέρνηση προωθεί νέο σχέδιο διαχείρισης με αφαλατώσεις, γεωτρήσεις, αναβάθμιση δικτύων και αναδιάρθρωση των εταιρειών ύδρευσης, ωστόσο το πρόβλημα παραμένει βαθύ και σε ελάχιστες περιπτώσεις έχει άμεσο χρονικό ορίζοντα υλοποίησης.
ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ
Το θέμα απασχολεί τα εθνικά κοινοβούλια διεθνώς, καθώς μόλις το 3% του παγκόσμιου νερού είναι πόσιμο. Στο 10ο Παγκόσμιο Φόρουμ για το Νερό τέθηκε στο επίκεντρο η «Προώθηση της κοινοβουλευτικής δράσης για το νερό με στόχο την κοινή ευημερία» και συζητήθηκε η ανάπτυξη της γαλάζιας οικονομίας.
ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕ ΤΑ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ
Το νερό φυσικά δεν αποτελεί πολύτιμο πόρο μόνο για τους ανθρώπους αλλά και για το ζωικό κεφάλαιο της χώρας, τον καθαρισμό των κτηνοτροφικών μονάδων κ.ά. Οι ανάγκες του ζωικού κεφαλαίου πολλαπλασιάζονται τους θερινούς μήνες ενώ επηρεάζει και τις αγροτικές επιχειρήσεις και τις βιομηχανικές και τουριστικές επιχειρήσεις στον χώρο των τροφίμων, αφού η καθαριότητα αποτελεί βασικό παράγοντα υγιεινής και βιοασφάλειας.
Αττική: Στο επίκεντρο της λειψυδρίας με μειωμένα αποθέματα στους ταμιευτήρες (Μόρνος, Εύηνος). Απαιτούνται μέτρα εξοικονόμησης και ενίσχυση δικτύων.
Νησιά Αιγαίου (Κυκλάδες, Δωδεκάνησα): Περιοχές όπως η Πάτμος και η Λέρος στα Δωδεκάνησα είναι σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Λέσβος και Μύκονος εφαρμόζουν μη συμβατικές πηγές (επαναχρησιμοποίηση με γκρίζο νερό κι αφαλάτωση), ενώ το γκρίζο νερό ενδέχεται να χρησιμοποιηθεί και σε άλλες περιοχές των Κυκλάδων. Το κόστος νερού, ειδικά σε ορισμένα τουριστικά νησιά είναι εξαιρετικά αυξημένο κι επιβαρύνει και τον προϋπολογισμό των αγροτικών νοικοκυριών.
Αργοσαρωνικός: Σοβαρά προβλήματα, όπως στην Αίγινα, όπου παρατηρούνται βλάβες σε υποθαλάσσιους αγωγούς και ακαταλληλότητα νερού.
Θεσσαλία & Κεντρική Ελλάδα: Ο Θεσσαλικός κάμπος πλήττεται από λειψυδρία, απειλώντας την αγροτική παραγωγή, παρά τα όσα έχουν γίνει, κατά καιρούς. Η κυβέρνηση ευελπιστεί πως με τα τωρινά 16 έργα στη Θεσσαλία θα αρδευτούν γύρω στα 500.000 στρέμματα. Τα αρδευτικά έργα συνολικού προϋπολογισμού 340 εκατ. ευρώ έχουν συμπεριληφθεί στο πρόγραμμα του ΥΠΑΑΤ «ΥΔΩΡ 2.0». Σήμερα το νερό για τους αγρότες της Θεσσαλίας εξακολουθεί να κοστίζει σε πολλές περιοχές…χρυσάφι.
Πελοπόννησος: Τοπικές ελλείψεις πόσιμου νερού, ιδίως σε οικισμούς με αυξημένο τουριστικό πληθυσμό. Οι αγρότες της Αργολίδας ήταν οι πρώτοι που βίωσαν το πρόβλημα του αρδευτικού νερού με αποτέλεσμα να υπάρξει σταδιακή μείωση στα όρια της εξαφάνισης ενός εμβληματικού προϊόντος, του αργείτικου πεπονιού της περιοχής.
Κρήτη: Τεράστια προβλήματα με το θέμα του νερού υπάρχουν και στη μεγαλόνησο, όπου οι ανάγκες κάθε καλοκαίρι πολλαπλασιάζονται, εξαιτίας της ιλιγγιώδους αύξησης των τουριστικών ροών. Οι ξηροθερμικές θερμοκρασίες και η υπερβόσκηση σε ορισμένες περιοχές επιτείνουν το πρόβλημα. Τα νέα αρδευτικά έργα, που έχουν προγραμματιστεί ή ήδη συμβασιοποιηθεί αφορούν κυρίως στην περιοχή του Λασιθίου.
Ήπειρος. Όσο κι αν φαίνεται παράξενο και παρά τις σημαντικές τοπικές βροχοπτώσεις, υπάρχουν περιοχές, που δυσκολεύονται το καλοκαίρι οι αγρότες να βρουν νερό να ποτίσουν. Το πρόβλημα επιτείνεται το καλοκαίρι και σε παράκτιες περιοχές. Τρανό παράδειγμα η Πάργα με τον υπέροχο ελαιώνα της αλλά και το χωριό Πέρδικα Θεσπρωτίας, το οποίο φημίζεται για τις παραλίες του και συγκεντρώνει τουρισμό, αλλά ταυτόχρονα παράγει κι ελαιόλαδο.
