Άγροτικές οργανώσεις της ΕΕ απαιτούν μέτρα αντιμετώπισης της κρίσης λιπασμάτων

Η διακοπή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, μετά τις στρατιωτικές επιθέσεις στο Ιράν των ΗΠΑ και του Ισραήλ, προκαλεί σοβαρές ανησυχίες για την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα λιπασμάτων.

Από τα Στενά του Ορμούζ διέρχεται σημαντικό μέρος του παγκόσμιου εμπορίου πρώτων υλών για την παραγωγή λιπασμάτων, καθώς και περίπου το ένα πέμπτο του φυσικού αερίου που μεταφέρεται διεθνώς μέσω θαλάσσης. Η σχεδόν πλήρης διακοπή της ναυσιπλοΐας επηρεάζει ιδιαίτερα τη μεταφορά αμμωνίας και αζώτου, βασικών συστατικών για την παραγωγή συνθετικών λιπασμάτων. Αυτά τόνισαν οι εκπρόσωποι των ισπανικών και ιταλικών αγροτοσυνδικαλιστικών οργανώσεων στον Επίτροπο Γεωργίας και Τροφίμων Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Κρίστοφ Χάνσεν. 

Συγκεκριμένα, ο πρόεδρος της ισπανικής ASAJA κ. Pedro Barato και ο πρόεδρος της ιταλικής Coldiretti κ. Ettore Prandini μετέφεραν στον Επίτροπο, στις Βρυξέλλες, τις ανησυχίες του ευρωπαϊκού γεωργικού τομέα σχετικά με την κατάσταση στην αγορά λιπασμάτων.

Οι εξελίξεις αυτές προκαλούν ανησυχία σε μια περίοδο που οι αγρότες έχουν ήδη ξεκινήσει τις ανοιξιάτικες καλλιέργειες.

Οποιαδήποτε μείωση στη διαθεσιμότητα λιπασμάτων ενδέχεται να οδηγήσει τους παραγωγούς στη χρήση μικρότερων ποσοτήτων στις καλλιέργειές τους, κάτι που συνήθως μεταφράζεται σε χαμηλότερες αποδόσεις.

Ήδη οι τιμές των λιπασμάτων έχουν αρχίσει να αυξάνονται, θυμίζοντας τις έντονες ανατιμήσεις που σημειώθηκαν στις αρχές του 2022 μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Οι εκπρόσωποι των αγροτών ζήτησαν επείγοντα μέτρα από τις Βρυξέλλες για τον περιορισμό της έντασης στην αγορά λιπασμάτων.

Επίσης ζήτησαν έκτακτη οικονομική ενίσχυση στους παραγωγούς, με κονδύλια εκτός ΚΑΠ σε κοινοτικό επίπεδο, καθώς και κρατική βοήθεια σε εθνικό επίπεδο, όπως έχει γίνει στο παρελθόν (επί Ουκρανικού πολέμου).

Σε μια περίοδο όπου οι καστανιές βρίσκονται ακόμη σε λήθαργο και οι παραγωγοί προετοιμάζονται για τις πρώτες ανοιξιάτικες παρεμβάσεις, η βασική λίπανση επανέρχεται στο επίκεντρο της διαχείρισης. Η επιλογή του χρόνου και της ποσότητας δεν είναι αυτονόητη, ούτε ίδια για όλες τις περιπτώσεις. Όπως επισημαίνει στον ΑγροΤύπο ο πρόεδρος του Νέου Αγροτικού Συνεταιρισμού Αμπελακίων και έμπειρος καστανοπαραγωγός κ. Ευθύμιος Καζαντζής, η καλλιέργεια της καστανιάς δεν αντιμετωπίζεται με ενιαίο τρόπο. Άλλες είναι οι ανάγκες ενός καστανοδάσους και άλλες μιας καλλιεργούμενης καστανιάς.

Καστανοδάσος και φυτεμένη καστανιά: Δύο διαφορετικοί κόσμοι

Η πρώτη βασική διάκριση αφορά τον τύπο της καλλιέργειας. Στα καστανοδάση – που αποτελούν τη μεγάλη πλειονότητα στην περιοχή των Αμπελακίων – η καστανιά προέρχεται από άγρια δέντρα που εξημερώθηκαν σταδιακά. Πρόκειται για οικοσυστήματα με έντονη φυσική ζωή, όπου συνυπάρχουν άγρια ζώα, έντομα και αρπακτικά. Σε αυτές τις περιπτώσεις, όπως επισημαίνεται, οι επεμβάσεις πρέπει να είναι περιορισμένες και ιδιαίτερα προσεκτικές. «Δεν μπορείς να το αντιμετωπίσεις όπως ένα χωράφι», αναφέρεται χαρακτηριστικά ο κ. Καζαντζής , υπογραμμίζοντας ότι η διαχείριση πρέπει να σέβεται τη φυσική ισορροπία του δάσους. Αντίθετα, στις φυτεμένες καστανιές, όπου εφαρμόζονται καλλιεργητικές πρακτικές με δυνατότητα μηχανικής υποστήριξης, η διαχείριση ακολουθεί πιο συμβατικές πρακτικές, πάντα όμως με βάση τις αναλύσεις εδάφους.

Πότε γίνεται η βασική λίπανση

Στα καστανοδάση, η βασική λίπανση δεν γίνεται τώρα. Γίνεται μετά τη συγκομιδή του καρπού. Όταν ολοκληρωθεί το μάζεμα και αρχίσουν να πέφτουν φύλλα και αχινοί, το λίπασμα καλύπτεται φυσικά και ενσωματώνεται στο έδαφος. Ιδιαίτερα στα επικλινή εδάφη, όπου δεν μπορεί να γίνει καλλιεργητική ενσωμάτωση, η επιλογή αυτή είναι καθοριστική. Διαφορετικά, μεγάλο μέρος του λιπάσματος κινδυνεύει να χαθεί.

Στις καλλιεργούμενες φυτείες, όμως, τα δεδομένα αλλάζουν. Εκεί η βασική λίπανση μπορεί να πραγματοποιηθεί αυτή την περίοδο, ακόμη και μέσα στον Απρίλιο. Η καθυστέρηση δεν είναι τυχαία. «Αν το ρίξουμε νωρίτερα, θα ανέβουν οι χυμοί και σε έναν όψιμο παγετό μπορεί να έχουμε ζημιά», επισημαίνεται από τον πρόεδρο. Η καστανιά δεν είναι καλλιέργεια που συγκομίζεται νωρίς την άνοιξη. Ο καρπός θα συλλεχθεί τον Σεπτέμβριο. Γι’ αυτό και δεν υπάρχει λόγος να επισπευσθεί η θρέψη, εφόσον υπάρχει κίνδυνος ανοιξιάτικου παγετού.

Ποσότητες, στοιχεία και δόσεις: Τίποτα «με το μάτι»

Η βασική λίπανση στην καστανιά δεν μπορεί να γίνεται μηχανικά ούτε «με τη σακούλα». Η ποσότητα εξαρτάται από την ηλικία του δέντρου, την εδαφική σύσταση και – κυρίως – τα αποτελέσματα εδαφολογικής ανάλυσης. Ένα μεγάλο, παλαιό δέντρο μπορεί να χρειαστεί 2–3 κιλά συνολικά. Σε καστανοδάσος, όμως, η ποσότητα μπορεί να περιορίζεται σημαντικά, ακόμη και στο 1 κιλό ή λιγότερο. «Μπορεί να χρειάζεται μισό κιλό και όχι τρία», επισημαίνεται, υπογραμμίζοντας ότι χωρίς ανάλυση δεν υπάρχει ασφαλές συμπέρασμα.

Η καστανιά έχει βασικές απαιτήσεις σε άζωτο και κάλιο. Αν τα στοιχεία αυτά υπάρχουν ήδη στο έδαφος, δεν υπάρχει λόγος να προστεθούν. «Δεν ρίχνουμε κάτι που περισσεύει», τονίζεται χαρακτηριστικά. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στον φώσφορο. Σύμφωνα με την εμπειρία  που μεταφέρεται, η ετήσια εφαρμογή του συχνά δεν είναι απαραίτητη. Σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να εφαρμοστεί αραιότερα, ακόμη και «μία φορά στα πέντε ή έξι χρόνια», εφόσον οι αναλύσεις δεν δείχνουν έλλειψη.

Οι αναλύσεις δεν περιορίζονται μόνο στο έδαφος. Έμφαση δίνεται και στον έλεγχο του νερού άρδευσης, καθώς και αυτό μπορεί να περιέχει θρεπτικά στοιχεία που επηρεάζουν τη συνολική λίπανση. Όσον αφορά το άζωτο, η εφαρμογή του γίνεται σπαστά, σε τρεις δόσεις, από τα τέλη Μαρτίου έως περίπου τον Αύγουστο. Η πρακτική αυτή επιτρέπει σταδιακή θρέψη χωρίς υπερβολές. Ακόμη και αν κάποια δόση δεν εφαρμοστεί, «δεν χάνεται ο κόσμος», καθώς η καστανιά δεν αντιδρά απότομα. Η παρατήρηση του ίδιου του δέντρου και η καταγραφή των επεμβάσεων αποτελούν βασικό εργαλείο διαχείρισης.

Οργανική ουσία: Το ίδιο το δέντρο τρέφει το έδαφος

Στην περιοχή των Αμπελακίων, όπου η καλλιέργεια αφορά κυρίως καστανοδάση, η οργανική ουσία — όπως επισημαίνεται — δεν είναι κάτι που πρέπει να προστεθεί εξωτερικά. «Είναι το ίδιο το κάστανο», αναφέρεται χαρακτηριστικά. Τα φύλλα, οι αχινοί και τα υπολείμματα του καρπού που παραμένουν στο έδαφος αποσυντίθενται και δημιουργούν φυσικά οργανικό υλικό. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κλαδιά μετά το κλάδεμα, τα οποία, εφόσον θρυμματιστούν, ενσωματώνονται στο έδαφος και συμβάλλουν στη διατήρηση της γονιμότητας.

Η πρακτική του θρυμματισμού των υπολειμμάτων θεωρείται ιδιαίτερα ωφέλιμη, καθώς ενισχύει ακόμη περισσότερο την οργανική ανακύκλωση μέσα στο ίδιο το καστανοδάσος. Σύμφωνα με την εμπειρία που μεταφέρεται, δεν απαιτείται επιπλέον προσθήκη οργανικής ουσίας στα καστανοδάση, καθώς το ίδιο το οικοσύστημα τη δημιουργεί και τη διατηρεί. Αντίστοιχη λειτουργία μπορεί να παρατηρηθεί και σε φυτεμένες καστανιές, όταν τα υπολείμματα παραμένουν στο έδαφος και δεν απομακρύνονται, διατηρώντας έτσι τον φυσικό κύκλο οργανικής ανανέωσης.

Κόστος, προγραμματισμός και τα συχνότερα λάθη

Το αυξημένο κόστος παραγωγής αποτελεί σήμερα μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την καλλιέργεια της καστανιάς. Τα μεροκάματα είναι υψηλά, η συγκομιδή γίνεται χειρωνακτικά λόγω των κλίσεων του εδάφους και, όπως αναφέρεται, υπάρχουν παραγωγοί που σκέφτονται ακόμη και την εγκατάλειψη. Η απάντηση, ωστόσο, δεν είναι η τυφλή μείωση των εισροών, αλλά ο σωστός προγραμματισμός. «Μια ανάλυση εδάφους μπορεί να σου γλιτώσει χρήματα», επισημαίνεται χαρακτηριστικά. Εάν ένα στοιχείο ήδη υπάρχει στο έδαφος, η εκ νέου εφαρμογή του αυξάνει απλώς το κόστος χωρίς ουσιαστικό όφελος. Το ίδιο ισχύει και για το νερό άρδευσης, το οποίο επίσης πρέπει να αναλύεται, καθώς μπορεί να περιέχει θρεπτικά στοιχεία.

Στο πλαίσιο αυτό, το μεγαλύτερο λάθος στη λίπανση παραμένει η μίμηση. Η εφαρμογή μιας «σακούλας» επειδή το έκανε ο γείτονας δεν αποτελεί στρατηγική. Κάθε αγροτεμάχιο έχει διαφορετική σύσταση, διαφορετικό υψόμετρο, διαφορετική μικροκλιματική συμπεριφορά. Μια χρονιά με καλύτερο αποτέλεσμα στον διπλανό παραγωγό δεν σημαίνει ότι η ίδια πρακτική θα λειτουργήσει παντού.

Η καστανιά, όπως τονίζεται, απαιτεί παρατήρηση και καταγραφή. Η τήρηση ημερολογίου αγρού — με ημερομηνίες λίπανσης, δόσεις και αποτελέσματα — αποτελεί βασικό εργαλείο αξιολόγησης. Η σύγκριση από χρονιά σε χρονιά, η παρακολούθηση της διαμέτρου του καρπού και της φυλλικής ανάπτυξης δίνουν πιο ασφαλή συμπεράσματα από οποιαδήποτε άτυπη αντιγραφή πρακτικών. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στον ρόλο του συνεταιρισμού, ο οποίος μπορεί να μειώσει το κόστος μέσω συλλογικών αναλύσεων και τεχνικής υποστήριξης, κατανέμοντας τη δαπάνη και παρέχοντας κοινή τεχνογνωσία στα μέλη.

Το ζητούμενο, όπως προκύπτει από τη συζήτηση με τον κ. Καζαντζή , δεν είναι να γίνουν λιγότερες επεμβάσεις, αλλά να γίνουν οι σωστές — εκεί όπου χρειάζονται και στον χρόνο που πρέπει.

Στη σύγχρονη γεωργική πρακτική συναντά κανείς μια ιδιαίτερη κατηγορία λιπασμάτων, τα οργανοχημικά. Πρόκειται για σκευάσματα στα οποία συνυπάρχουν, στον ίδιο κόκκο, οργανικά υλικά βιολογικής – κυρίως φυτικής – προέλευσης μαζί με ανόργανα θρεπτικά στοιχεία. Δεν είναι ούτε καθαρά οργανικά ούτε συμβατικά ανόργανα λιπάσματα, αλλά προϊόντα στα οποία τα δύο κλάσματα συνδυάζονται με τρόπο που επιτρέπει την αλληλεπίδρασή τους. Η σημασία τους σχετίζεται με τον τρόπο με τον οποίο τα οργανικά συστατικά επηρεάζουν τη διαθεσιμότητα και τη συμπεριφορά των ανόργανων θρεπτικών στοιχείων στο έδαφος.

Η δράση στο σημείο εφαρμογής

Η δράση των οργανοχημικών λιπασμάτων είναι κατά βάση εντοπισμένη, καθώς εκδηλώνεται στα σημεία διαλυτοποίησης των κόκκων (pellets) του λιπάσματος. Εκεί, στο άμεσο μικροπεριβάλλον όπου ο κόκκος έρχεται σε επαφή με το έδαφος, αναμένεται ενίσχυση της Ικανότητας Ανταλλαγής Κατιόντων, αύξηση της υπολειμματικής επίδρασης και βελτίωση του συντελεστή ανάκτησης των θρεπτικών στοιχείων που περιέχονται στο λίπασμα, ιδιαίτερα ως προς τη διαθεσιμότητα του φωσφόρου. Παράλληλα, στο ίδιο σημείο ευνοείται η δημιουργία διαλυτών οργανoμεταλλικών (χηλικών) συμπλόκων των μικροθρεπτικών κατιόντων. Για να εκδηλωθεί ουσιαστικά αυτή η θετική επίδραση, απαραίτητη προϋπόθεση είναι η άμεση γειτνίαση των κόκκων του λιπάσματος με το ριζικό σύστημα των αναπτυσσόμενων φυτών. Επιπλέον, η εκδήλωση συνεργισμού μεταξύ οργανικών και ανόργανων συστατικών προϋποθέτει κατάλληλη προέλευση και ποιότητα του οργανικού κλάσματος.

Ικανότητα Ανταλλαγής Κατιόντων και προστασία από έκπλυση

Η ενεργός οργανική ύλη διαθέτει σημαντική Ικανότητα Ανταλλαγής Κατιόντων (ΙΑΚ), μεγαλύτερη από εκείνη του κλάσματος της αργίλου. Τα αρνητικά φορτία που προέρχονται από ιονιζόμενες ομάδες, όπως οι καρβοξυλικές και φαινολικές, προσδίδουν στους κόκκους του λιπάσματος αυξημένη ικανότητα συγκράτησης κατιόντων.

Κατά τη φάση διάλυσης, τα θρεπτικά κατιόντα – όπως το αμμώνιο (NH4+), το κάλιο (K+) και το μαγνήσιο (Mg2+) – συγκρατούνται σε ανταλλάξιμη μορφή και προστατεύονται από την έκπλυση, όπως επίσης και το ασβέστιο (Ca2+) του εδάφους. Ιδιαίτερη σημασία έχει αυτό σε όξινα εδάφη, όπου οι απώλειες είναι συχνότερες. Παράλληλα, συγκρατούνται και μικροθρεπτικά κατιόντα, όπως ο σίδηρος (Fe2+) και ο ψευδάργυρος (Zn2+), τα οποία αποδίδονται βαθμιαία στο εδαφικό διάλυμα και παραμένουν άμεσα αφομοιώσιμα από τα φυτά.

Συμπλοκοποίηση μικροθρεπτικών στοιχείων

Τα οργανικά μακρομόρια διαθέτουν δραστικές λειτουργικές ομάδες, όπως καρβοξυλικές (COOH) και υδροξυλικές (ΟΗ), οι οποίες τους προσδίδουν ιδιότητες χηλικών παραγόντων. Οι ομάδες αυτές έχουν τη δυνατότητα να συγκρατούν μεταλλικά μικροθρεπτικά κατιόντα του εδάφους ή του λιπάσματος, σχηματίζοντας διαλυτά οργανoμεταλλικά (χηλικά) σύμπλοκα. Με τον τρόπο αυτό τα μικροθρεπτικά διατηρούνται σε διαλυτή μορφή στο εδαφικό διάλυμα και καθίστανται διαθέσιμα για απορρόφηση από τα φυτά.

Διαθεσιμότητα φωσφόρου

Σε ό,τι αφορά τη συμπεριφορά του φωσφόρου στο έδαφος, η παρουσία δραστικών οργανικών ομάδων συνδέεται με μεταβολές στις διεργασίες δέσμευσής του. Σύμφωνα με βιβλιογραφικά δεδομένα, τα φωσφορικά ανιόντα μπορούν να σχηματίζουν «γέφυρες» με μεταλλικά ιόντα όπως Fe³⁺, Al³⁺ και Ca²⁺, ενώ η οργανική ύλη είναι δυνατόν να σχηματίζει οργανικά σύμπλοκα με ιόντα ασβεστίου (Ca²⁺), απομακρύνοντάς τα από το εδαφικό διάλυμα και αυξάνοντας τη διαλυτότητα – ή ενεργότητα – των φωσφορικών ιόντων.

Επιπλέον, σε ασβεστούχα εδάφη οι οργανικές ομάδες και τα φωσφορικά ανιόντα ανταγωνίζονται για τις ίδιες θέσεις προσρόφησης στην επιφάνεια του ασβεστίτη, γεγονός που μπορεί να μειώσει την ενέργεια δέσμευσης του προσροφημένου φωσφόρου και να τον καταστήσει περισσότερο διαθέσιμο για τα φυτά.

Υδατικές σχέσεις και ταχύτερη διάλυση

Η οργανική ύλη υπεισέρχεται στις υδατικές σχέσεις του εδάφους, συμβάλλοντας στη βελτίωση της ωφέλιμης υδατοϊκανότητάς του. Η αυξημένη αυτή υδατοϊκανότητα διευκολύνει τη διαβροχή των κόκκων του οργανοχημικού λιπάσματος και κατ’ επέκταση τη διαλυτοποίησή τους. Ως αποτέλεσμα, η διάλυση των κόκκων μπορεί να είναι ταχύτερη και πληρέστερη σε σύγκριση με τα συμβατικά ανόργανα λιπάσματα, ακόμη και υπό συνθήκες περιορισμένης εδαφικής υγρασίας, με την προϋπόθεση ότι οι χημικές μορφές των ανόργανων θρεπτικών στοιχείων είναι ισοδύναμες.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για τον παραγωγό

Για τον παραγωγό, το ζήτημα μεταφράζεται σε πιο σταθερή διαχείριση της θρέψης και σε καλύτερη αξιοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στο άμεσο περιβάλλον της ρίζας, εκεί όπου εκδηλώνεται η δράση του λιπάσματος. Η χρήση τους δεν υποκαθιστά τη σωστή ανάλυση εδάφους και τον ορθολογικό σχεδιασμό της λίπανσης. Ανήκουν όμως σε μια κατηγορία λιπασμάτων με συγκεκριμένο μηχανισμό δράσης, ο οποίος εστιάζει στη μικροκλίμακα του κόκκου και της ρίζας. Η κατανόηση αυτού του τρόπου λειτουργίας αποτελεί βασική προϋπόθεση πριν από οποιαδήποτε επιλογή εφαρμογής στο χωράφι.

Πηγή: Γεωργία – Κτηνοτροφία, 9/2006, «Οργανοχημικά Λιπάσματα», Δρ Δ. Αναλογίδης, σελ. 42–45

Οι τιμές σε λιπάσματα και βελτιωτικά εδάφους παρουσιάζουν ιλιγγιώδη αύξηση μετά το 2019-2023 κι αγγίζουν το 72,38%.

Στην Κτηνοτροφία, οι παραγωγοί γάλακτος – κρέατος πληρώνουν επιπλέον 55,1% για κτηνιατρικές υπηρεσίες και κατά 39,3% περισσότερο για ζωοτροφές.  

Τα επικαιροποιημένα στοιχεία που αφορούν και στις πρόσφατες έρευνες της ΕΛΣΤΑΤ ανέφερε στην Αγροτική Διακομματική Επιτροπή της Βουλής η διευθύντρια Ερευνών της Διανέοσις, Φαίη Μακαντάση, που παρουσίασε και τα σχετικά διαγράμματα. Όπως ανέφερε,  «ο ελληνικός αγροτικός τομέας αδυνατεί να μεγεθύνει την πραγματική του προστιθέμενη αξία και το πιο οδυνηρό είναι ότι αυτό διατηρεί μια σαφή πτωτική τάση τα τελευταία 30 χρόνια, με κάποιες σημαντικές διακυμάνσεις».

Η κ. Μακαντάση διαχώρισε την ονομαστική αξία της αγροτικής παραγωγής από την πραγματική αξία. Όπως εξήγησε, «η συνολική αξία της ελληνικής αγροτικής παραγωγής, η ονομαστική, ήταν περί τα 16 δισ. αυξημένη κατά 38,4% έναντι του 2019» , αλλά η αξία σε πραγματικούς όρους ήταν «μειωμένη κατά 4,1% έναντι του 2019». Αυτό συνέβη διότι υπήρξαν οι επιπτώσεις της καταιγίδας Daniel και γενικότερα της κλιματικής αλλαγής ενώ μένει ν΄αποτυπωθεί και το τελικό πρόβλημα από την πανδημία της ευλογιάς.

Οι ελληνικές εξαγωγές στην αγροδιατροφή  

Η ίδια εξήγησε πως με βάση τους δείκτες, οι εξαγωγές της Ελλάδας στον αγροδιατροφικό τομέα είναι πάνω από τις εισαγωγές και είναι λάθος να θεωρούμε πως δεν είμαστε ανταγωνιστικοί στις ξένες αγορές. «Δεν έχουμε εμπορικό έλλειμμα στον αγροτικό τομέα, είμαστε κατά μέσο όρο ανταγωνιστικοί σε διεθνείς αγορές και μάλιστα η μέση ανταγωνιστικότητά μας βελτιώνεται . Άρα, το σημαντικό πράγμα εδώ είναι η παραγωγικότητά μας και όχι η ανταγωνιστικότητά μας. Εξάγουμε. Και αυτά τα προϊόντα τα οποία εξάγουμε, τα εξάγουμε με έναν πιο αποδοτικό τρόπο».

Η κ. Μακαντάση κατέρριψε άλλον έναν μύθο, πως δεν υπάρχει σχέση του αγροτικού τομέα με τον ξενοδοχειακό κλάδο και την εστίαση. Όπως είπε, «οι κυριότερες κατηγορίες αγαθών που εξάγει ο ελληνικός αγροτικός τομέας είναι τα φρούτα, οι καρποί, τα οινώδη, τα εσπεριδοειδή και εδώ είναι η λίστα και φαίνεται διαχρονικά πώς κινήθηκαν οι εξαγωγές μας. Το μεγαλύτερο μέρος της αγροτικής παραγωγής της χώρας καταναλώνεται εγχώρια. Οι μεγαλύτεροι χρήστες, οι κυριότεροι (χρήστες) των αγροτικών προϊόντων πλην της ιδιοκατανάλωσης που γίνεται από τον ίδιο τον αγροτικό τομέα είναι  τα νοικοκυριά, η βιομηχανία τροφίμων, ποτών και καπνικών και η διαμονή και η εστίαση».

Ποια είναι τα κύρια αγροτικά προβλήματα κατά τη Διανέοσις;

1) Αξία: Ο ελληνικός αγροτικός τομέας υστερεί σε σχέση με την αξία της παραγωγής, δηλαδή. Η αξία παραγωγής ανά απασχολούμενο είναι λίγο κάτω από 30.000 ετησίως έναντι 62 χιλιάδων ευρώ στην Ε.Ε. Σε ό, τι αφορά στην ακαθάριστη προστιθέμενη αξία δηλαδή, την αποπληθωρισμένη, την πραγματική προς την απασχόληση, είμαστε στις  12.800 ευρώ στην Ελλάδα έναντι 23.300 ευρώ στην Ε.Ε.

2) Κλήρος: Η μέση χρησιμοποιούμενη έκταση των ελληνικών αγροτικών μονάδων ήταν στα 54 στρέμματα. Είναι η 4η χαμηλότερη στην Ε.Ε και είναι λιγότερη από το 1/3 του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Σχεδόν οι μισές αγροτικές μονάδες έχουν έκταση μικρότερη των 20 στρεμμάτων, ενώ μόλις το 5,7 έχει έκταση άνω των 200 στρεμμάτων. Επιπλέον, παρατηρείται μια πτωτική τάση σε ότι αφορά τη συνολική χρησιμοποιούμενη έκταση.

3) Δημογραφικό: Το 2023 περισσότεροι από 200.000 αγρότες - διαχειριστές αγροτεμαχίων ήταν άνω των 65 ετών. Χρειάζεται δηλαδή αναπλήρωση τουλάχιστον 200.000 αγροτών. Άλλοι 150.000 είναι πάνω από 55 ετών οπότε στα επόμενα δέκα χρόνια χρειάζεται να αναπληρωθούν και αυτοί.

4) Αγροτική Εκπαίδευση: Μόνο το 0,7% των αγροτών, δηλαδή λιγότερο από 1 στους 100 αγρότες, έχει πλήρη κατάρτιση στην αγροτική παραγωγή. Πρόκειται για τη 2η χειρότερη επίδοση στην ΕΕ μετά τους Ρουμάνους.

5) Κόστος παραγωγής: Από το 2019 έως το 2023 έχει αυξηθεί πολύ σημαντικά. Τα λιπάσματα έχουν αυξηθεί σ’ αυτή την τετραετία κατά 72%, οι κτηνιατρικές υπηρεσίες κατά 55%, οι ζωοτροφές κατά 39,3%. Όλα αυτά είναι πάνω από αυτή την κόκκινη γραμμή, δηλαδή είναι πάνω και από τον μέσο πληθωρισμό της περιόδου 2019 – 2023.

6) Κλιματική Αλλαγή: Ο αγροτικός τομέας επηρεάζεται άμεσα από τη δραματική αύξηση της θερμοκρασίας. Οι επιδράσεις δεν είναι παντού ίδιες. Ορισμένες καλλιέργειες ευνοούνται από την αύξηση της θερμοκρασίας, όμως οι περισσότερες επιδράσεις είναι αρνητικές γιατί έχουμε μείωση βροχοπτώσεων και εδαφικής υγρασίας, αύξηση ξηρασίας και όλα τα σχετικά. Χρειάζεται αλλαγή πλάνου ανά Περιφέρεια με κλιματικούς δείκτες.

7) Χρήση Νερού: Το 80% - 85% της κατανάλωσης νερού στη χώρα αφορά στον πρωτογενή τομέα παραγωγής. Το 40% - 45% αυτής της κατανάλωσης το διαχειρίζονται κάποιοι οργανισμοί, οι ΤΟΕΒ και οι ΓΟΕΒ, οι Τοπικοί και οι Γενικοί Οργανισμοί Εγγείων Βελτιώσεων, για τους οποίους δεν ξέρουμε ακριβώς τον αριθμό τους. Είναι περί τους 450 αλλά δεν υπάρχει ακριβής επίγνωση των γεωτρήσεων, που αφορούν περίπου το 40% του νερού.

Τηρώντας τη δέσμευσή της, που ανέλαβε κατά τη σύνοδο των υπουργών της 7ης Ιανουαρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε την αναστολή, για ένα έτος, των δασμών στις εισαγωγές αρκετών βασικών αζωτούχων λιπασμάτων και εισροών για την παραγωγή τους (αμμωνία, ουρία).

Η αναστολή των δασμών θα εφαρμοστεί για όλες τις χώρες, εκτός από τη Ρωσία και τη Λευκορωσία, μέσω δασμολογικών ποσοστώσεων.

Όπως τονίζει η Επιτροπή, το μέτρο θα ενισχύσει τον αγροδιατροφικό τομέα της ΕΕ, μειώνοντας το κόστος παραγωγής για τους αγρότες και τη βιομηχανία λιπασμάτων, εξοικονομώντας περίπου 60 εκατομμύρια ευρώ σε εισαγωγικούς δασμούς.

Θα διευκολύνει επίσης τη μείωση της εξάρτησης της ΕΕ από τη Ρωσία και τη Λευκορωσία και θα υποστηρίξει τη διαφοροποίηση της προσφοράς, αφού οι εισαγωγές εξακολουθούν να είναι απαραίτητες για τον γεωργικό τομέα της ΕΕ και τη βιομηχανία λιπασμάτων.

Αυτό θα βοηθήσει στη διασφάλιση της επισιτιστικής ασφάλειας και κυριαρχίας της ΕΕ σε έναν ολοένα και πιο ασταθή και αβέβαιο κόσμο, τονίζει η Επιτροπή.

Με την προσωρινή κατάργηση των δασμών και το άνοιγμα νέων ευκαιριών, μέσω εμπορικών συμφωνιών, ο κύριος στόχος της Επιτροπής είναι να υποστηρίξει τους τομείς των γεωργικών προϊόντων διατροφής και των λιπασμάτων της ΕΕ, αναζητώντας παράλληλα νέους και αξιόπιστους προμηθευτές.

Η καλλιεργητική περίοδος για τη βερικοκιά έχει ήδη ξεκινήσει, με τα δέντρα να εισέρχονται στο στάδιο της διόγκωσης των οφθαλμών. Πρόκειται για μια καθοριστική φάση, καθώς από αυτήν τη χρονική στιγμή τίθενται οι βάσεις τόσο για την ανθοφορία όσο και για τη μετέπειτα καρποφορία.

Μιλήσαμε με τη γεωπόνο κα. Ανδρονίκη Μέλλιου από τον Αγροτικό Συνεταιρισμό Ράχης Πιερίας «Ο Άγιος Λουκάς», η οποία μας περιέγραψε τις πρακτικές που εφαρμόζονται αυτή την περίοδο στην καλλιέργεια, τόσο στη λίπανση όσο και στη φυτοπροστασία.

Λίπανση στη βερικοκιά: βασική εφαρμογή και θρεπτική ισορροπία

Η βασική λίπανση στη βερικοκιά πραγματοποιείται στο στάδιο της διόγκωσης των οφθαλμών, όταν «μόλις αρχίζει να ξυπνά το δέντρο». Πρόκειται για το χρονικό σημείο που επιτρέπει στο φυτό να απορροφήσει εγκαίρως τα απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία πριν την άνθηση, ώστε να υποστηριχθεί σωστά η ανθοφορία και η καρπόδεση. Η εφαρμογή βασίζεται σε ισορροπημένο λίπασμα που περιέχει άζωτο, φώσφορο και κάλιο, συνήθως σε αναλογία τύπου 1:1:1 (ενδεικτικά 12-12-17). Όπως επισημάνθηκε από την γεωπόνο στον ΑγροΤύπο, απαραίτητη προϋπόθεση αποτελεί η εδαφολογική ανάλυση, η οποία στον Συνεταιρισμό πραγματοποιείται ανά 3–5 χρόνια για το σύνολο των παραγωγών, ώστε η λίπανση να προσαρμόζεται στα πραγματικά δεδομένα κάθε αγροτεμαχίου.

Κατά τη βασική λίπανση, ο φώσφορος δίνεται σχεδόν εξ ολοκλήρου, ενώ το μεγαλύτερο μέρος του καλίου εφαρμόζεται επίσης σε αυτή τη φάση, με δυνατότητα συμπλήρωσης αργότερα. Το άζωτο χορηγείται σε σημαντικό ποσοστό τώρα, ώστε το δέντρο να υποστηριχθεί στα πρώτα κρίσιμα στάδια ανάπτυξης. Μετά τον σχηματισμό του καρπού, πραγματοποιείται συμπληρωματική λίπανση, συχνά με νιτρικό κάλιο, ανάλογα με το φορτίο κάθε δέντρου και την ποικιλία.

Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στα ιχνοστοιχεία, κυρίως στο βόριο και στον ψευδάργυρο. Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά η κα. Μέλλιου, «αν υπάρχει πολύ χαμηλό βόριο, θα δημιουργήσει προβλήματα στην καρπόδεση και στην ανθοφορία». Η έλλειψη μπορεί να γίνει αντιληπτή από συμπτώματα όπως η ξήρανση των ματιών πριν την παραγωγή, γεγονός που οδηγεί σε διορθωτικές παρεμβάσεις, συνήθως κατά τη χειμερινή περίοδο, ώστε την άνοιξη το δέντρο να έχει καλύψει τις ανάγκες του. Παρότι οι ποσότητες των ιχνοστοιχείων είναι μικρές, «μπορούν να κάνουν τη διαφορά», με αποτελέσματα που συχνά είναι ορατά ακόμη και την επόμενη καλλιεργητική χρονιά.
 
Όσο για την οργανική θρέψη, η γεωπόνος αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι, στην περιοχή, τα περισσότερα εδάφη εμφανίζουν ικανοποιητικό ποσοστό οργανικής ουσίας (2–3%), οπότε δεν γίνεται εκτεταμένη χρήση οργανικών λιπασμάτων. Σε περιπτώσεις χαμηλής οργανικής ουσίας, γίνεται στοχευμένη προσθήκη (π.χ.  χωνεμένης κοπριά). Παράλληλα, τα υπολείμματα κλαδέματος τεμαχίζονται και ενσωματώνονται στο έδαφος, συμβάλλοντας σταδιακά στη βελτίωση της γονιμότητας.

Φυτοπροστασία: επίκαιρες επεμβάσεις

Ασθένειες

Στο στάδιο της διόγκωσης των οφθαλμών ξεκινούν οι πρώτοι ψεκασμοί για το κορύνεο, τον εξώασκο και τη μονίλια. Σε αυτή τη φάση εφαρμόζεται προληπτικά κάτλαλληλο χαλκούχο σκεύασμα, το οποίο καλύπτει τις ασθένειες της περιόδου.

Η μονίλια θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς, όπως αναφέρθηκε, «μπορεί να στεγνώσει την άνθηση και μέρος από τα κλαδάκια». Το παθογόνο διαχειμάζει ως μυκήλιο σε μουμιοποιημένους καρπούς πάνω στο δένδρο και σε έλκη προσβεβλημένων κλαδίσκων. Από αυτούς τους καρπούς και τα έλκη προέρχονται οι πρωτογενείς μολύνσεις που μολύνουν τα άνθη. Για τον λόγο αυτό οι επεμβάσεις επαναλαμβάνονται στα κρίσιμα στάδια της καλλιέργειας: στη διόγκωση των οφθαλμών, στη λευκή κορυφή, πριν την άνθηση και κατά την άνθηση. Ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες, μπορεί να χρειαστούν τρεις ή και τέσσερις εφαρμογές. Οι ψεκασμοί έχουν προληπτικό χαρακτήρα, αλλά διαθέτουν και θεραπευτική δράση εφόσον έχει ήδη ξεκινήσει προσβολή.

Στο κορύνεο προσβάλλονται οι βλαστοί, ενώ ο μύκητας προκαλεί αρχικά κόκκινες κηλίδες στα φύλλα, οι οποίες στη συνέχεια γίνονται καστανές και ξηραίνονται στο κέντρο. Οι νεκροί ιστοί πέφτουν, με αποτέλεσμα να σχηματίζονται οπές, γνωστές ως «τρύπες από σκάγια». Παρόμοιες, συχνά βυθισμένες, κηλίδες εμφανίζονται και στους καρπούς, οι οποίες εξελίσσονται σε καστανά δερματώδη λέπια. Πολλές φορές πάνω στις κηλίδες εμφανίζεται έκκριση κόμμεος.

Ο εξώασκος αποτελεί επίσης σημαντική ασθένεια. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν κατσάρωμα και παραμόρφωση των φύλλων, ανώμαλη πάχυνση του ελάσματος και ερυθροκίτρινο χρωματισμό. Τα φύλλα τελικά πέφτουν, ενώ η νέα βλάστηση αποδυναμώνει το δένδρο, απορροφώντας πολλά θρεπτικά στοιχεία. Η αντιμετώπιση επιτυγχάνεται με την εφαρμογή κατάλληλων μυκητοκτόνων, με ψεκασμούς που πραγματοποιούνται από την πτώση των φύλλων έως το φούσκωμα των ματιών και κατά τη διάρκεια του λήθαργου των δένδρων, με στόχο την καταστροφή των μολυσμάτων. Συγκεκριμένα, η καταπολέμηση γίνεται με χαλκούχα μυκητοκτόνα σκευάσματα στην πτώση των φύλλων και με ψεκασμό πριν από τη διόγκωση των οφθαλμών.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ο ρόλος των καιρικών συνθηκών. Σε περιόδους αυξημένης υγρασίας απαιτείται άμεση αντίδραση, καθώς η υγρασία ευνοεί την εγκατάσταση των παθογόνων. Όπως τονίστηκε χαρακτηριστικά απο την κα. Μέλλιου: «Μόλις σταματήσει η βροχή, πρέπει να μπουν μέσα και να ψεκάσουν». Η χρονική ακρίβεια των επεμβάσεων είναι καθοριστική.

Έντομα και ακάρεα

Αυτή την περίοδο εφαρμόζεται παραφινέλαιο σε συνδυασμό με ακαρεοκτόνο για την αντιμετώπιση των διαχειμαζουσών μορφών. Σημαντικότερος εχθρός της βερικοκιάς θεωρείται η Ανάρσια, η οποία προσβάλλει τον καρπό. Η πρώτη γενιά ξεκινά την άνοιξη (Απρίλιο–Μάιο), ωστόσο η διαχείριση ξεκινά από τώρα, με στόχο τον περιορισμό των πληθυσμών. Αρχικά, την περίοδο της άνοιξης, η ανάρσια προσβάλλει τους τρυφερούς νεαρούς βλαστούς της βερικοκιάς, δημιουργώντας στοές κατά μήκος των βλαστών, με αποτέλεσμα το κορυφαίο τμήμα τους να μαραίνεται και να πέφτει. Στα τέλη της άνοιξης, η προνύμφη του εντόμου προσβάλλει και τους πράσινους ανώριμους καρπούς, προκαλώντας ζημιά στο εξωτερικό του καρπού, κυρίως κοντά στον ποδίσκο.

Η προσβολή συνεχίζεται την περίοδο του καλοκαιριού εντός των προσβεβλημένων βλαστών αλλά και στο εσωτερικό των ώριμων καρπών. Σε αυτό το στάδιο γίνεται έντονα αντιληπτή, κατατρώγοντας τη σάρκα των βερίκοκων, γεγονός που καθιστά ακατάλληλους τους καρπούς για κατανάλωση και μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική καταστροφή της παραγωγής. Επίσης, απαντώνται κοκκοειδή και φυλλοδέτες, χωρίς όμως να αποτελούν το βασικό πρόβλημα της καλλιέργειας, όπως μας αναφέρει η γεωπόνος.

Στην καρδιά της χειμερινής περιόδου, πριν ακόμη η μηλιά εισέλθει δυναμικά στο στάδιο της άνθησης, η βασική λίπανση αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα για την πορεία της καλλιέργειας. Οι οικονομικές πιέσεις των τελευταίων ετών, οι μεταβαλλόμενες καιρικές συνθήκες και η ανάγκη για ορθολογική διαχείριση των θρεπτικών στοιχείων δημιουργούν ένα σύνθετο τοπίο.

Μιλήσαμε με τη γεωπόνο κ. Μούσια Γιάννη από τα ορεινά Κισσάβου για τη βασική λίπανση της μηλιάς, τα φαινόμενα μείωσης εφαρμογών τα τελευταία χρόνια αλλά και για τα τα λάθη που παρατηρούνται.

Η βάση της λίπανσης: Μακροστοιχεία, στρατηγική και χρονικό πλαίσιο εφαρμογής

Κατά τη βασική λίπανση καλύπτονται τα κύρια μακροστοιχεία: άζωτο, φώσφορος και κάλιο. Όπως επισημάνθηκε στον ΑγροΤύπο από τον κ. Μούσια, ο φώσφορος και το κάλιο καλύπτονται σχεδόν πλήρως μέσω της βασικής λίπανσης, ενώ το άζωτο καλύπτεται περίπου κατά το ένα τρίτο των συνολικών αναγκών του δέντρου στη φάση αυτή. Το υπόλοιπο άζωτο δίνεται στα κρίσιμα στάδια ανάπτυξης του καρπού. Έγινε επίσης αναφορά στο γεγονός ότι σε άλλες δενδρώδεις καλλιέργειες, όπως στα πυρηνόκαρπα — για παράδειγμα στο ροδάκινο — εφαρμόζεται συχνά νιτρικό κάλιο στα τελευταία στάδια, ώστε να καλυφθούν επιπλέον ανάγκες κατά την ανάπτυξη του καρπού. Η σύγκριση αυτή αναδεικνύει ότι κάθε καλλιέργεια έχει τη δική της στρατηγική και δεν εφαρμόζεται ενιαίο μοντέλο λίπανσης.

Η εφαρμογή της βασικής λίπανσης συνδέεται άμεσα με την ύπαρξη εδαφολογικής ανάλυσης, η οποία — όπως τονίστηκε — «πρέπει να επαναλαμβάνεται περίπου κάθε τρία χρόνια», ώστε να καθοδηγεί τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα τη στρατηγική θρέψης. Σε περίπτωση που δεν υπάρχει εδαφολογική ανάλυση, ο παραγωγός δεν θα πρέπει να ακολουθεί πρακτικές άλλων, αλλά να συζητά με τον γεωπόνο του, λαμβάνοντας υπόψη το ιστορικό του αγροτεμαχίου, τα προβλήματα που παρατηρήθηκαν σε καρπούς ή φύλλα και τις πιθανές τροφοπενίες.

Η βασική λίπανση πραγματοποιείται κατά τον λήθαργο του δέντρου. Όταν ο παραγωγός λιπαίνει κάθε χρόνο, μπορεί να φτάσει ακόμη και μέχρι Φεβρουάριο–Μάρτιο χωρίς σοβαρή αρνητική επίπτωση, καθώς στο έδαφος υπάρχουν αποθέματα από τις προηγούμενες εφαρμογές. Όταν όμως έχουν προηγηθεί δύο ή τρία χρόνια χωρίς βασική λίπανση, τότε στοιχεία όπως ο φώσφορος και το κάλιο πρέπει να εφαρμόζονται νωρίτερα, δηλαδή την περίοδο Νοεμβρίου–Ιανουαρίου, ώστε να υπάρχει επαρκής χρόνος ενσωμάτωσης και αξιοποίησης. Έγινε επίσης αναφορά από τον γεωπόνο, στο ότι ένα βασικό λίπασμα χρειάζεται περίπου 1,5 με 2 μήνες για να καταστεί διαθέσιμο στο φυτό, γεγονός που καθορίζει σε σημαντικό βαθμό και γιατί εφαρμόζεται αυτήν την περίοδο.

Ιχνοστοιχεία, σχέσεις στοιχείων και ενεργοποίηση ρίζας

Πέρα από τα μακροστοιχεία, σημαντική είναι και η ανάλυση ιχνοστοιχείων. Στοιχεία όπως ο ψευδάργυρος και το βόριο καλύπτονται σε μεγάλο βαθμό κατά τους χειμερινούς μήνες. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε επιπλέον στις σχέσεις μεταξύ των στοιχείων, καθώς «τα τελευταία χρόνια προσέχουμε αρκετά την αναλογία κάποιων στοιχείων γιατί επηρεάζει πάρα πολύ το τελικό αποτέλεσμα όσον αφορά την ποιότητα του καρπού». Η φυλλοδιαγνωστική τους καλοκαιρινούς μήνες αποτελεί εργαλείο αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας των εφαρμογών, ώστε να διαπιστώνεται τι από όσα εφαρμόστηκαν τελικά αξιοποιήθηκαν από το δέντρο.

Όπως επισημάνθηκε από τον γεωπόνο, λόγω των μεταβαλλόμενων κλιματικών συνθηκών, «η συνεργασία των ριζών με τα στοιχεία που ρίχνουμε στο έδαφος δεν είναι όπως θα θέλαμε», με αποτέλεσμα μέρος των λιπασμάτων να μην αξιοποιείται. Για τον λόγο αυτό δίνεται έμφαση και στο πώς μπορεί να ενεργοποιηθεί η ρίζα ώστε να δεσμεύει τα διαθέσιμα θρεπτικά στοιχεία.

Ποικιλία, χρωματισμός και διαφοροποιήσεις

Κάθε ποικιλία έχει τις ιδιαιτερότητές της. Στις κόκκινες ποικιλίες, όπου ζητείται έντονος χρωματισμός, το κάλιο παίζει σημαντικό ρόλο. Όπως αναφέρθηκε, υπάρχουν ποικιλίες που δυσκολεύονται να δώσουν τον επιθυμητό χρωματισμό, ενώ η αγορά «ζητάει το κόκκινο». Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται προσαρμογή της θρεπτικής στρατηγικής. Αντίστοιχα, έγινε ειδική αναφορά σε ποικιλίες με διαφορετική συμπεριφορά ως προς τα νιτρικά, όπως το Granny Smith, όπου ο κύκλος του δέντρου είναι μεγαλύτερος και οι επιπτώσεις στη σκληρότητα του καρπού δεν εμφανίζονται με τον ίδιο τρόπο όπως σε άλλες ποικιλίες.

Οργανική λίπανση και δομή εδάφους

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη σημασία της οργανικής ουσίας, η οποία, όπως επισημάνθηκε, «έρχεται να ενεργοποιήσει μορφές στοιχείων που παραμένουν αδρανείς στο έδαφος». Η οργανική λίπανση συμβάλλει στη βελτίωση της δομής του εδάφους, ενισχύει τον αερισμό σε συμπαγή εδάφη, αυξάνει τη συγκράτηση νερού και θρεπτικών στοιχείων σε ελαφρά εδάφη και υποστηρίζει τη σταδιακή ενεργοποίηση των διαθέσιμων θρεπτικών.

Τονίστηκε, ωστόσο, ότι απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή ως προς την ποιότητα των υλικών, καθώς θα πρέπει να χρησιμοποιούνται σωστά επεξεργασμένα οργανικά λιπάσματα και καλά χωνεμένη κοπριά, ώστε να αποφεύγονται πιθανά προβλήματα μόλυνσης. Στην περιοχή, η εφαρμογή οργανικής λίπανσης παραμένει περιορισμένη, αν και τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια μικρή αύξηση της χρήσης της.

Η μείωση της βασικής λίπανσης και οι κίνδυνοι των λανθασμένων επιλογών

Ένα από τα πιο ανησυχητικά σημεία που επισημάνθηκαν αφορά τη σημαντική μείωση της βασικής λίπανσης τα τελευταία χρόνια. «Υπάρχουν κτήματα που έχουν να λιπανθούν με βασική λίπανση και έξι και επτά χρόνια», ενώ σε πολλές περιπτώσεις εφαρμόζονται μειωμένες ποσότητες σε σχέση με τις αναγκαίες. Η πρακτική αυτή χαρακτηρίστηκε ιδιαίτερα επικίνδυνη, καθώς, όπως ειπώθηκε, είναι «σαν να σκοτώνουμε το χωράφι». Το έδαφος εξαντλείται σταδιακά και, ακόμη κι αν επιχειρηθεί αργότερα διόρθωση, η επαναφορά δεν είναι εύκολη, αφού το ριζικό σύστημα έχει ήδη αποδυναμωθεί.

Σε τέτοιες συνθήκες εμφανίζεται συχνά ο πειρασμός της «γρήγορης λύσης», με αυξημένη χρήση νιτρικών ή μη στοχευμένες επιλογές λίπανσης. Ωστόσο, τέτοιες πρακτικές δεν οδηγούν στο επιθυμητό αποτέλεσμα και μπορεί να επηρεάσουν τόσο την ποιότητα του καρπού όσο και τη συνολική ισορροπία της καλλιέργειας.

Παράλληλα, έγινε αναφορά και σε περιστατικά παραπλανητικής πώλησης λιπασμάτων αμφίβολης προέλευσης, με σάκους χωρίς σαφή σήμανση ή με διαφορετική σύσταση από την αναγραφόμενη. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται, για παράδειγμα, σε περιπτώσεις καλίου που περιέχει χλώριο σε καλλιέργειες που δεν το ανέχονται. Συστήνεται προμήθεια από επίσημα καταστήματα γεωργικών εφοδίων και αναγνωρισμένους παρασκευαστές, πάντα με τη συμβουλή του γεωπόνου.

Οι ώρες ψύχους και η φετινή εικόνα

Στο πλαίσιο της εποχής και της γενικότερης εικόνας της καλλιέργειας, ο κ. Μούσιας έθιξε και το ζήτημα των ωρών ψύχους, που αποτελούν βασικό παράγοντα για την ομαλή εξέλιξη της μηλιάς. Οι ώρες ψύχους ορίζονται ως θερμοκρασίες κάτω από 7–8°C κατά τη διάρκεια της νύχτας. Παρότι δεν υπήρξαν έντονα χιόνια ή παρατεταμένοι παγετοί, «στην πραγματικότητα αυτές τις ώρες τις έχουμε αρκετά βράδια». Για την περιοχή των ορεινών Κισσάβου θεωρείται ακόμη νωρίς για ανησυχία, ενώ υπάρχει περιθώριο κάλυψης των απαιτούμενων ωρών μέσα στον επόμενο μήνα.

Η περίοδος που διανύουμε, από τα μέσα του χειμώνα έως τα πρώτα στάδια πριν την άνθηση, είναι καθοριστικής σημασίας για τη ροδακινιά. Σε αυτή τη φάση διαμορφώνονται οι «βάσεις» τόσο για τη σωστή θρέψη όσο και για τη φυτοπροστασία της νέας καλλιεργητικής χρονιάς, με αποφάσεις που επηρεάζουν άμεσα την εξέλιξη της παραγωγής.

Ο ΑγροΤύπος συνομίλησε με τους γεωπόνους του Α.Σ. Βελβεντού «Η Δήμητρα», κ. Θωμά Στεργίου και κ. Αργύρη Σιλίρη, οι οποίοι μεταφέρουν την εικόνα από τα κτήματα της περιοχής και εξηγούν ποιες παρεμβάσεις πραγματοποιούνται αυτή την περίοδο, ποια σημεία απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή και πώς διαμορφώνεται στην πράξη η στρατηγική λίπανσης και φυτοπροστασίας.

Βασική λίπανση: φωσφόρος τώρα, προσοχή στο κάλιο, αναμονή για το άζωτο

Η συζήτηση ξεκινά από τις αναλύσεις εδάφους. Όπως επισημαίνουν οι γεωπόνοι, οι αναλύσεις γίνονται κυρίως Νοέμβριο–Δεκέμβριο, ιδιαίτερα σε νέες φυτεύσεις αλλά και σε παραγωγικά κτήματα, σε έναν ορίζοντα τρία–τέσσερα χρόνια, ώστε να διαπιστωθεί αν έχουν εξαντληθεί αποθέματα μακροστοιχείων και ιχνοστοιχείων. Τα δείγματα αποστέλλονται είτε σε κρατικό φορέα είτε σε ιδιωτικά εργαστήρια και, βάσει αποτελεσμάτων, καθορίζεται η μορφή και η ποσότητα της λίπανσης. Στην περιοχή της Κοζάνης τα εδάφη είναι κατά κανόνα επικλινή και στραγγιστικά, με χαμηλή οργανική ουσία. Υπάρχουν αμμώδη, αμμοπηλώδη και αργιλοπηλώδη εδάφη, όμως «μέσα στον μέσο όρο στραγγίζουν», γεγονός που συνδέεται με μειωμένα οργανικά αποθέματα.

Πώς κινείται η βασική λίπανση αυτή την περίοδο

Στα παραγωγικά δέντρα, η βασική κοκκώδης λίπανση πραγματοποιείται Ιανουάριο έως Φεβρουάριο. Οι γεωπόνοι τονίζουν ότι δεν πρέπει να φτάνει κανείς στα τέλη Φεβρουαρίου, καθώς γύρω στις 10–15 Μαρτίου μπορεί να έχει ήδη ξεκινήσει η άνθηση. Ο φωσφόρος, όπως αναφέρει ο κ. Σιλίρης, «καλό είναι να πέφτει όλος τώρα», στο διάστημα Νοεμβρίου–Φεβρουαρίου. Δεν ξεπλένεται όπως το άζωτο και πρέπει να είναι διαθέσιμος ώστε να στηρίξει τους ανθοφόρους οφθαλμούς Μάρτιο–Απρίλιο. «Έχει δεν έχει φορτίο, ο φωσφόρος πέφτει όλος τώρα».

Για το κάλιο, μπορεί να δοθεί είτε ολόκληρο είτε σπαστά. Σε περιπτώσεις όπου υπάρχει ρίσκο παγετού, αρκετοί παραγωγοί επιλέγουν να ρίξουν «τη μισή ποσότητα τώρα και την υπόλοιπη τον Απρίλιο», όταν θα έχει διαπιστωθεί η καρπόδεση και το φορτίο πριν το αραίωμα. Αν χαθεί η παραγωγή από παγωνιά, η στρατηγική διαφοροποιείται. Ο κ. Στεργίου διευκρινίζει ότι μπορεί να δοθεί και όλο το κάλιο τώρα, και στη συνέχεια να συνεχιστεί η θρέψη μόνο με άζωτο.

Σε ό,τι αφορά το άζωτο, ξεκαθαρίζεται ότι «άζωτο δεν ρίχνουμε τώρα» στη βασική χειμερινή λίπανση. Το άζωτο συνδέεται άμεσα με την ύπαρξη καρπού. Στην ανθοφορία μπορεί να δοθεί το 1/3 έως 1/2 της συνολικής ποσότητας, ώστε να ενισχυθεί η άνθηση και η καρπόδεση. Αν όμως υπάρξει παγετός ή απώλεια φορτίου, η στρατηγική προσαρμόζεται. Γίνεται επίσης αναφορά σε ουρία ή αμμωνιακό άζωτο, με τη διευκρίνιση ότι αν εφαρμοστούν νωρίς, «δεν θα εξυπηρετήσουν», καθώς το δέντρο δεν μπορεί να τα αξιοποιήσει. Παράλληλα, αναφέρθηκε ότι αρκετοί παραγωγοί εφαρμόζουν μετασυλλεκτικά, τον Νοέμβριο και ενώ το δέντρο έχει ακόμη φύλλο, περίπου 300 γραμμάρια νιτρικής αμμωνίας ανά δέντρο. Το άζωτο αυτό αποθηκεύεται στους οφθαλμούς και αξιοποιείται την άνοιξη, με την έκπτυξη. Ακόμη, διευκρινίζεται ότι βόριο και ψευδάργυρος εφαρμόζονται διαφυλλικά, μετασυλλεκτικά ή στην ανθοφορία, και όχι ως εδαφική λίπανση αυτή την περίοδο.

Τέλος, την τρέχουσα περίοδο εφαρμόζονται επιπλέον σκευάσματα οργανικά όπως υπογραμμίζει στον ΑγροΤύπο ο κ. Σιλίρης (πελλετοποιημένα, με χουμικά ή φουλβικά οξέα, λεοναρδίτη κ.α.), τα οποία ενισχύουν τη μικροβιακή δραστηριότητα και τη δομή του εδάφους. Όπου υπάρχει δυνατότητα, εφαρμόζεται χωνεμένη κοπριά, με την επισήμανση ότι πρέπει να είναι καλά χωνεμένη. Η κοπριά απαιτεί ειδικό δενδροκομικό κοπροδιανομέα, ενώ τα οργανικά σκευάσματα μπορούν να διανεμηθούν και με λιπασματοδιανομέα. 

Φυτοπροστασία: επίκαιρη στρατηγική 

Οι γεωπόνοι του Α.Σ. Βελβεντού «Η Δήμητρα» ξεκαθαρίζουν ότι τον χειμώνα δεν γίνεται ουσιαστική εντομολογική καταπολέμηση. Οι παρεμβάσεις στοχεύουν κυρίως στις ασθένειες και στη μείωση διαχειμαζόντων μορφών. Ως νούμερο ένα πρόβλημα για το ροδάκινο χαρακτηρίζει τη μονίλια ο κ. Στεργίου, με παρουσία και των τριών ειδών: Monilinia laxa, Monilinia fructigena και Monilinia fructicola. Ακολουθεί ο εξώασκος. Μικρότερη ένταση παρουσιάζουν το κλαδοσπόριο και το κορύνεο, ενώ εντοπίζονται και βακτηριώσεις, όπως Pseudomonas syringae pv. morsprunorum. Για τη μονίλια επισημαίνεται ότι οι βασικές επεμβάσεις έχουν ήδη γίνει. «Ό,τι κάναμε για τη μονίλια, κάναμε μέχρι τώρα», αναφέρουν, εξηγώντας ότι οι χαλκούχοι ψεκασμοί του φθινοπώρου και της αρχής του χειμώνα καλύπτουν αυτό το κομμάτι.

Οι γεωπόνοι επισημαίνουν ότι με την πλήρη πτώση των φύλλων, «ο χαλκός είναι νόμος». Η εφαρμογή γίνεται ανεξαρτήτως συνθηκών, εκτός εάν επικρατούν ακραία καιρικά φαινόμενα. Πρόκειται για βασικό απολυμαντικό ψεκασμό. Ακολουθεί επαναληπτικός χαλκούχος ψεκασμός Ιανουάριο–αρχές Φεβρουαρίου, περίπου δύο μήνες δηλαδή, μετά τον πρώτο, καθώς το δέντρο έχει μείνει ένα διάστημα χωρίς προστασία. Η δοσολογία που αναφέρεται είναι περίπου 2,5–3 κιλά χαλκού ανά τόνο ψεκαστικού υγρού.

Στην περιοχή προτείνεται χαλκός σε συνδυασμό με θειασβέστιο. Το θειασβέστιο, πέρα από την απολυμαντική του δράση, μπορεί να συμβάλει στη μείωση αυγών αφίδων, ιδιαίτερα της πράσινης αφίδας, που χαρακτηρίζεται σημαντικό πρόβλημα για την καλλιέργεια, όπως αναφέρει ο κ. Σιλίρης. Επιπλέον, δημιουργεί ένα φιλμ πάνω στους οφθαλμούς και μπορεί να επιβραδύνει ελαφρώς την έκπτυξή τους, «να πάει όσο πιο πίσω γίνεται» η άνθηση, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος ζημιάς από ανοιξιάτικες παγωνιές. Παράλληλα, γίνονται εφαρμογές χειμερινών λαδιών, με στόχο διαχειμαζόμενες μορφές εντόμων.

Έμφαση στον Εξώασκο

Την περίοδο αυτή, η προσοχή στρέφεται στον εξώασκο. Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά από τον κ. Στεργίου, «αν δεν τον καταπολεμήσουμε τώρα, όλο το καλοκαίρι θα τρέχουμε». Ο εξώασκος προσβάλλει τον βλαστοφόρο οφθαλμό κατά την έκπτυξη. Στόχος είναι να μην επιτραπεί στον μύκητα να εισχωρήσει στον οφθαλμό τη στιγμή που ανοίγει. Για την αντιμετώπισή του εφαρμόζονται από τον συνεταιρισμό  ψεκασμοί είτε με ziram είτε με dodine. Οι δύο αυτές δραστικές αφορούν αποκλειστικά τον εξώασκο. 

Η εφαρμογή γίνεται στην κατάλληλη φαινολογική φάση κάθε ποικιλίας και επαναλαμβάνεται μετά από 7–10 ημέρες, ανάλογα με τον καιρό και τις βροχοπτώσεις. Σε περίπτωση μη έγκαιρης αντιμετώπισης, παρατηρείται καρούλιασμα και παραμόρφωση φύλλων, καθυστέρηση βλάστησης, μικρότερος καρπός και, σε έντονες προσβολές, ακόμη και επίδραση στην παραγωγή.

Η ολοκληρωμένη διαχείριση των θρεπτικών στοιχείων, με στόχο την ανακύκλωσή τους, τον συγχρονισμό της διαθεσιμότητάς τους με τις μεταβαλλόμενες ανάγκες των καλλιεργειών και γενικότερα την αποτελεσματικότερη χρήση των λιπασμάτων, αποτελεί σήμερα βασική κατεύθυνση. Στο επίκεντρο αυτής της προσέγγισης μπαίνει το σύστημα έδαφος–φυτό, καθώς παλιές πρακτικές και αντιλήψεις αναθεωρούνται και η θρέψη αντιμετωπίζεται πλέον με πιο ολοκληρωμένο τρόπο.

Το έδαφος στο επίκεντρο

Περίπου το 97,5% της παγκόσμιας παραγωγής τροφίμων προέρχεται άμεσα ή έμμεσα από το έδαφος. Πρόκειται για έναν μη ανανεώσιμο φυσικό πόρο, που εξασφαλίζει τροφή, βιομάζα και πρώτες ύλες, ενώ επιτελεί κρίσιμες λειτουργίες για τη διατήρηση της ζωής. Ρυθμίζει τον κύκλο των θρεπτικών στοιχείων, επηρεάζει την απόδοση των καλλιεργειών, λειτουργεί ως φίλτρο προστατεύοντας τα επιφανειακά και υπόγεια ύδατα και διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Σύμφωνα με πρόσφατα δεδομένα, περίπου το ένα τρίτο των εδαφών παγκοσμίως βρίσκεται σε κίνδυνο υποβάθμισης. Στην Ευρώπη, η υποβάθμιση αυτή συνδέεται με μείωση της παραγωγικότητας, ενώ ιδιαίτερα στις μεσογειακές χώρες παρατηρείται χαμηλή περιεκτικότητα των εδαφών σε οργανική ουσία. Η ανάπτυξη και εφαρμογή στρατηγικών πρόληψης και αειφορικής διαχείρισης του εδάφους είναι συνεπώς επιτακτική.

Νέα θεώρηση της γονιμότητας

Η γονιμότητα των εδαφών δεν αντιμετωπίζεται πλέον μόνο ως η ικανότητα παροχής θρεπτικών στοιχείων στα φυτά. Αναφέρεται στη συνολική ικανότητα του εδάφους να δημιουργεί τις κατάλληλες συνθήκες για την ανάπτυξη υγιών και εύρωστων φυτών και να εξασφαλίζει σταθερή παραγωγικότητα υψηλής ποιότητας. Οι καλλιεργητικές πρακτικές μετατοπίζονται από τη διαχείριση ενός μεμονωμένου φυτικού οργανισμού στη διαχείριση ενός ολόκληρου οικοσυστήματος, με ελαχιστοποιημένο περιβαλλοντικό και ενεργειακό κόστος. Η διεθνής προτεραιότητα συνοψίζεται στην παραγωγή περισσότερων προϊόντων με λιγότερους πόρους και με μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

Τι είναι το ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης θρεπτικών

Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει επίσημος ενιαίος ορισμός, καθώς η έννοια εξελίσσεται και προσαρμόζεται στις ιδιαίτερες εδαφοκλιματικές συνθήκες και στις απαιτήσεις κάθε καλλιέργειας. Το ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης των θρεπτικών στοιχείων αναφέρεται στη συνδυαστική εφαρμογή παλαιών και νέων μεθόδων, με στόχο τη μέγιστη αξιοποίηση όλων των ανόργανων, οργανικών και βιολογικών πηγών θρέψης.

Με τον τρόπο αυτό βελτιστοποιείται ο κύκλος των θρεπτικών στο σύστημα έδαφος–φυτό, επιτυγχάνεται συγχρονισμός της παροχής τους με τις ανάγκες της καλλιέργειας και ελαχιστοποιούνται οι απώλειες στο περιβάλλον. Η εφαρμογή του είναι ευέλικτη και μπορεί να προσαρμοστεί στις συνθήκες κάθε περιοχής, με πολλαπλά οφέλη τόσο σε επίπεδο παραγωγής όσο και προστασίας των εδαφικών πόρων.

Τι δείχνουν τα συγκριτικά δεδομένα

Όταν συγκρίνονται διαφορετικές προσεγγίσεις καλλιέργειας – συμβατική, βιολογική και ολοκληρωμένη – η αξιολόγηση δεν αφορά μόνο τις αποδόσεις, αλλά και τη συμπεριφορά του εδάφους και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Η σύγκριση βασίζεται σε παραμέτρους που αγγίζουν την καθημερινότητα του χωραφιού: διαθεσιμότητα νερού, έλεγχος ζιζανίων, έλεγχος εντόμων και παθογόνων, ποιότητα εδάφους, διάβρωση, περιεκτικότητα σε οργανικό άνθρακα, εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και επιπτώσεις στην περιβαλλοντική ρύπανση, μαζί με την απόδοση των καλλιεργειών.

Τα ολοκληρωμένα συστήματα καλλιέργειας εμφανίζουν ικανοποιητικά αποτελέσματα τόσο σε αγρονομικό και εδαφικό επίπεδο όσο και ως προς τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Παράλληλα, σε πολυετείς πειραματισμούς η εφαρμογή ολοκληρωμένων συστημάτων διαχείρισης θρεπτικών στοιχείων έχει οδηγήσει σε αύξηση της παραγωγής από 8% έως και 150% σε σύγκριση με συμβατικές μεθόδους, ανάλογα με τις συνθήκες.

Τεχνολογία και γνώση στο σύστημα έδαφος–φυτό

Η ανάπτυξη σύγχρονων μεθοδολογιών και τεχνολογικών εργαλείων επιτρέπει τη βαθύτερη ανάλυση της φυσιολογίας των φυτών και των συνθηκών που επικρατούν στο σύστημα έδαφος–φυτό. Μέθοδοι που συμβάλλουν στην κατανόηση της κινητικότητας των θρεπτικών στοιχείων, στον εντοπισμό τροφοπενιών και στη στοχευμένη θρέψη των καλλιεργειών ενισχύουν τη βελτιστοποίηση της χρήσης των προϊόντων θρέψης.

Παράλληλα, η ανάλυση μικροβιακών κοινοτήτων και η τεκμηρίωση των συμβιωτικών σχέσεων μεταξύ φυτών και μικροοργανισμών αναδεικνύουν τον καθοριστικό ρόλο του εδάφους στην ευρωστία και την αντοχή των φυτών σε αβιοτικές καταπονήσεις. Η ενσωμάτωση ψηφιακών εργαλείων και γεωγραφικών συστημάτων πληροφοριών επιτρέπει τη χαρτογράφηση της παραλλακτικότητας του αγροτεμαχίου και την προσαρμογή των πρακτικών θρέψης σε τοπικό επίπεδο.

Προς μια πιο ολοκληρωμένη διαχείριση

Η ολοκληρωμένη διαχείριση των θρεπτικών στοιχείων εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ολοκληρωμένης διαχείρισης της παραγωγής, με στόχο τη βελτιστοποίηση της απόδοσης, τη διατήρηση της ποιότητας του εδάφους και τη μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Η μετάβαση από την αποσπασματική εφαρμογή εισροών σε μια συστημική προσέγγιση του έδαφος–φυτό αποτελεί βασικό βήμα προς την αειφορική γεωργία, συνδυάζοντας παραγωγικότητα και προστασία των φυσικών πόρων.

Πηγή: Γεωργία – Κτηνοτροφία, τεύχος 4/2019, «Ολοκληρωμένη διαχείριση των θρεπτικών στοιχείων στο σύστημα έδαφος–φυτό για την επίτευξη της αειφορικής γεωργίας», Φ.Γιαννακοπούλου, σελ. 18–27.

Ο Σύνδεσμος Παραγωγών και Εμπόρων Λιπασμάτων (ΣΠΕΛ) συμμετέχει στην 31η Agrotica 2026, που θα πραγματοποιηθεί από τις 12 έως και τις 15 Μαρτίου 2026, στο Διεθνές Εκθεσιακό και Συνεδριακό Κέντρο Θεσσαλονίκης, με ισχυρή και πολυεπίπεδη παρουσία τόσο μέσω των μελών του, όσο και από τις δράσεις του Συνδέσμου.

Τα μέλη του ΣΠΕΛ δίνουν δυναμικό παρόν στη μεγαλύτερη έκθεση του αγροδιατροφικού τομέα, παρουσιάζοντας προϊόντα λίπανσης, τεχνογνωσία και καινοτόμες λύσεις θρέψης που απαντούν στις σύγχρονες προκλήσεις της αγροτικής παραγωγής.

Παράλληλα, ο ΣΠΕΛ συμμετέχει ενεργά στο δημόσιο διάλογο που αναπτύσσεται στο πλαίσιο της Agrotica.

Ως υποστηρικτής της διοργάνωσης της ΔΕΘ HELEXPO, ο ΣΠΕΛ συμμετέχει στον καθιερωμένο θεσμό συνάντησης των βασικών συντελεστών της αγροδιατροφικής αλυσίδας και διαθέτει ως σημείο αναφοράς περίπτερο στο Βελλίδειο (stand 7).

Στο επίκεντρο της παρουσίας του ΣΠΕΛ στην Agrotica 2026 βρίσκεται η Ημερίδα που διοργανώνει το Σάββατο 14 Μαρτίου 2026 (14:30 – 16:00), στην Αίθουσα OLYMPIAS του Συνεδριακού Κέντρου «Σ.Κ. Ι. Βελλίδης», με θέμα «Αγροτική Παραγωγή και Ανταγωνιστικότητα: Από το Κόστος στην Αξία».

Ο Κεντρικός ομιλητής της Ημερίδας θα παρουσιάσει τις τρέχουσες εξελίξεις στο κόστος παραγωγής, τους οικονομικούς και γεωπολιτικούς παράγοντες που το επηρεάζουν, καθώς και τις βασικές κατευθύνσεις που διαμορφώνουν σήμερα την ευρωπαϊκή αγροτική πολιτική.

Θα ακολουθήσει συζήτηση πάνελ με τη συμμετοχή εκπροσώπων της Πολιτικής Ηγεσίας, της ακαδημαϊκής κοινότητας, καθώς και εκπροσώπων της αλυσίδας αξίας της αγροδιατροφικής αλυσίδας, με στόχο την ανάδειξη μιας κοινής στρατηγικής προσέγγισης για το μέλλον της ελληνικής γεωργίας.

Στο επίκεντρο του διαλόγου θα τεθεί η αναγκαιότητα μετάβασης σε ένα παραγωγικό μοντέλο που μετατοπίζει το βάρος από τη διαχείριση του κόστους παραγωγής στη δημιουργία προστιθέμενης αξίας, μέσω της γνώσης, της τεχνολογίας, της καινοτομίας και των ορθολογικών αγροτικών πρακτικών.

Ο ΣΠΕΛ, εκπροσωπώντας τον κλάδο των λιπασμάτων, επιδιώκει να συμβάλει ουσιαστικά και υπεύθυνα στον στρατηγικό διάλογο για τη βιωσιμότητα και την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής αγροτικής παραγωγής, σε ένα περιβάλλον αυξανόμενων πιέσεων και διαρκών μεταβολών σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο.

Η αχλαδιά βρίσκεται αυτή την περίοδο σε μια από τις πιο απαιτητικές φάσεις του ετήσιου κύκλου της. Από το κλάδεμα και τη λίπανση έως τη φυτοπροστασία και τη διαχείριση της παραγωγής, οι αποφάσεις που λαμβάνονται τώρα καθορίζουν τόσο την ποσότητα όσο και την ποιότητα του τελικού προϊόντος. Με αφετηρία την τρέχουσα καλλιεργητική περίοδο, μιλήσαμε με τον γεωπόνο κ. Βασίλη Τζουχάλα από τον ΑΣΕΠΟΠ Τυρνάβου, ο οποίος περιγράφει τις εργασίες που γίνονται στα αχλάδια αυτή την εποχή, τις ιδιαιτερότητες της καλλιέργειας και τα δεδομένα της αγοράς.

Κλάδεμα: Διαμόρφωση και καρποφορία

Η περίοδος αυτή είναι κατεξοχήν περίοδος κλαδέματος. Όπως εξηγεί ο Βασίλης Τζουχάλας, «το κλάδεμα διαφοροποιείται ανάλογα με την ηλικία των δέντρων». Στα νεαρά δέντρα, τα πρώτα δύο έως τρία χρόνια, το κλάδεμα είναι κλάδεμα διαμόρφωσης. Στόχος είναι ο σχηματισμός της παλμέτας, ώστε το δέντρο να αποκτήσει κανονική δομή με τέσσερα πατώματα. Από τη στιγμή που ολοκληρωθεί η διαμόρφωση, το κλάδεμα περνά στη φάση της καρποφορίας. Η αχλαδιά καρπίζει σε δευτερεύοντες βλαστούς. Κατά το κλάδεμα διατηρείται ο καρπός που υπάρχει, ενώ αφήνονται και νεαροί βλαστοί που θα αποτελέσουν τους καρποφόρους της επόμενης χρονιάς. Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στην αφαίρεση των λαίμαργων και στη δημιουργία συνθηκών καλής ηλιοφάνειας και αερισμού, στοιχεία που συμβάλλουν τόσο στη σωστή καρποφορία όσο και στη φυτοπροστασία.

Η μορφή του κλαδέματος επηρεάζεται άμεσα από τη φύτευση και το υποκείμενο. Στις πυκνές φυτεύσεις, «με αποστάσεις περίπου 4 μέτρα μεταξύ των γραμμών και 1,8–2 μέτρα επί της γραμμής, εφαρμόζεται διαφορετικό κλάδεμα σε σχέση με την κανονική παλμέτα, όπου οι αποστάσεις φτάνουν τα 4 × 6,5 μέτρα». Στις κανονικές παλμέτες χρησιμοποιούνται συνήθως υποκείμενα όπως το ΒΑ29, τα οποία παρουσιάζουν μεγαλύτερη ζωηρότητα. Ιδανικά, το κλάδεμα δεν πρέπει να γίνεται με υγρό καιρό, καθώς οι πληγές μπορεί να αποτελέσουν πύλες εισόδου μολύνσεων. Ωστόσο, στην πράξη, «η έλλειψη εργατικών χεριών και τα χρονικά περιθώρια συχνά αναγκάζουν τους παραγωγούς», όπως μας αναφέρει ο γεωπόνος, να κλαδεύουν και σε λιγότερο ιδανικές συνθήκες. Σε κάθε περίπτωση, μετά το κλάδεμα εφαρμόζονται χαλκούχα σκευάσματα για την προστασία των πληγών.

Όσον αφορά τα υπολείμματα του κλαδέματος, στις περισσότερες περιπτώσεις θρυμματίζονται και παραμένουν στο χωράφι, συμβάλλοντας στην ενίσχυση της οργανικής ουσίας. Εξαίρεση αποτελούν τα χωράφια όπου υπάρχει πρόβλημα από βακτήριο. Σε αυτές τις περιπτώσεις, «τα προσβεβλημένα κλαδιά απομακρύνονται και καταστρέφονται εκτός χωραφιού», ώστε να μη διατηρείται το μόλυσμα και να προστατεύονται τα υπόλοιπα δέντρα.

Λίπανση: Προσοχή στο άζωτο

Η βασική λίπανση στην αχλαδιά πραγματοποιείται «κυρίως έως τις 20–25 Φεβρουαρίου». Όπως αναφέρει ο γεωπόνος του ΑΣΕΠΟΠ Τυρνάβου, «οι περισσότεροι παραγωγοί που ήταν να προχωρήσουν στη βασική λίπανση, την έχουν ήδη πραγματοποιήσει μέσα στο προβλεπόμενο χρονικό διάστημα». Στη βασική λίπανση εφαρμόζονται κυρίως τα βασικά μακροστοιχεία, με μηδενική έως ελάχιστη συμμετοχή αζώτου. Όπως εξηγεί, το άζωτο αποφεύγεται συνειδητά αυτή την περίοδο, καθώς η αχλαδιά δεν το χρειάζεται και η έντονη βλάστηση που μπορεί να προκαλέσει αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο προσβολής από την Ερβίνια, το βακτήριο που προκαλεί το βακτηριακό κάψιμο και αποτελεί έναν από τους σοβαρότερους εχθρούς της καλλιέργειας.

Κατά τον Μάρτιο ακολουθεί η επιφανειακή λίπανση με αζωτούχα λιπάσματα, «πάντα με φειδώ και ανάλογα με την εικόνα του κτήματος», δηλαδή τη ζωηρότητα και τη γενική κατάσταση των δέντρων. Η επιλογή της μορφής του αζώτου γίνεται με βάση τα εδαφικά χαρακτηριστικά. Στην περιοχή του Τυρνάβου, όπου τα εδάφη είναι κυρίως αλκαλικά, χρησιμοποιούνται συχνότερα θειικές ή ουροθειικές μορφές.

Μετά την πτώση των πετάλων εφαρμόζονται επιπλέον λιπάνσεις, κυρίως μέσω υδρολίπανσης. «Σε αυτή τη φάση πραγματοποιούνται συνήθως μία έως δύο εφαρμογές, με στόχο τη διόγκωση του καρπού. Παράλληλα, χρησιμοποιούνται ιχνοστοιχεία, νιτρικά καλίου και νιτρικά ασβεστίου, τα οποία συμβάλλουν στην ποιότητα του τελικού προϊόντος». Οι λιπάνσεις διακόπτονται όπως μας τονίζει, «περίπου 30 έως 40 ημέρες πριν τη συγκομιδή». Επισημαίνει δε οτι, εφαρμογές λιπασμάτων κοντά στη συγκομιδή μπορεί να δημιουργήσουν προβλήματα στη συντήρηση των αχλαδιών, όπως μαλακώματα και σήψεις, επηρεάζοντας την εμπορική τους αξία.

Φυτοπροστασία: Βακτηριακό κάψιμο και ψύλλα στο επίκεντρο

Το σοβαρότερο φυτοπροστατευτικό πρόβλημα της αχλαδιάς παραμένει το βακτήριο Erwinia amylovora, το οποίο προκαλεί το βακτηριακό κάψιμο και αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους εχθρούς της καλλιέργειας. Ο κ. Τζουχάλας αναφέρει ότι η «βασική τακτική που εφαρμόζεται για τη βακτηριακή προστασία είναι η χρήση χαλκούχων σκευασμάτων κατά τους χειμερινούς μήνες», συνήθως περίπου μία φορά τον μήνα, ώστε να περιορίζεται το βακτηριακό φορτίο.  Με την έναρξη της ανθοφορίας, η φυτοπροστασία επεκτείνεται και σε άλλες ασθένειες, όπως το φουζικλάδιο και η σεπτόρια. Όπως επισημαίνει ο γεωπόνος, με συνεπή και σωστή διαχείριση, οι ασθένειες αυτές δεν δημιουργούν σοβαρά προβλήματα στην καλλιέργεια.

Από τους εχθρούς της αχλαδιάς, η «ψύλλα (Cacopsylla pyri) αποτελεί τον σημαντικότερο και δυσκολότερο αντίπαλο». Η διαχείρισή της είναι «συνεχής και αφορά όλη τη χρονιά», με τις πρώτες παρεμβάσεις να ξεκινούν ήδη από τις αρχές Φεβρουαρίου, όταν παρατηρείται η έναρξη της πτήσης του εντόμου και η ωοτοκία. Στόχος της αντιμετώπισης δεν είναι η πλήρης εξάλειψη, αλλά η μείωση του πληθυσμού και της ωοτοκίας.

Η αντιμετώπιση της ψύλλας έχει καταστεί ιδιαίτερα δύσκολη, όπως μας γνωστοποιεί ο γεωπόνος, λόγω της έλλειψης διαθέσιμων χημικών σκευασμάτων. Για τον λόγο αυτό, χρησιμοποιούνται κυρίως «βιοδραστικά προϊόντα, βασισμένα σε θερινά και αιθέρια έλαια, ενώ εφαρμόζονται και συμπληρωματικές πρακτικές, όπως παγίδες, κομφούζιο και, σε ορισμένες περιπτώσεις, εξαπόλυση ωφέλιμων εντόμων». Όλες οι παρεμβάσεις εντάσσονται σε ένα πλαίσιο ολοκληρωμένης διαχείρισης.

Η φυτοπροστασία στην αχλαδιά πραγματοποιείται σε ιδιαίτερα αυστηρά πλαίσια, με περιορισμένο αριθμό δραστικών ουσιών και επίπεδα υπολειμμάτων σημαντικά χαμηλότερα από τα επιτρεπόμενα. Όπως αναφέρει, «σε πολλές περιπτώσεις γίνονται δεκτές συνολικά λίγες δραστικές ουσίες, σε επίπεδα που φτάνουν περίπου στο ένα τρίτο των επιτρεπόμενων ορίων, γεγονός που καθιστά τη σωστή διαχείριση ακόμη πιο απαιτητική».

Κλιματική αστάθεια και επιπτώσεις στην παραγωγή

Η αχλαδιά αποτελεί μια καλλιέργεια ιδιαίτερα ευαίσθητη στις κλιματικές συνθήκες. Παγετοί, χαλαζοπτώσεις και έντονες βροχοπτώσεις μπορούν να επηρεάσουν άμεσα την παραγωγή, ειδικά όταν συμπίπτουν με την περίοδο της ανθοφορίας. Όπως επισημαίνει ο γεωπόνος του ΑΣΕΠΟΠ Τυρνάβου, «τα τελευταία χρόνια οι καιρικές συνθήκες έχουν γίνει πιο ασταθείς», με αποτέλεσμα να επηρεάζεται τόσο η παραγωγή όσο και η γενικότερη συμπεριφορά της καλλιέργειας.

Παλιότερα, η αχλαδιά «παρήγαγε σταθερά καρπό από το 4ο–5ο έτος έως και το 12ο ή 15ο έτος της ζωής της», όπως μας αναφέρει χαρακτηριστηκά. Πλέον, παρατηρείται έντονη παραγωγική αστάθεια, με χρονιές υψηλής παραγωγής να εναλλάσσονται με χρονιές χαμηλών αποδόσεων. Η έλλειψη επαρκών ωρών ψύχους και οι ήπιοι χειμώνες επηρεάζουν την καρπόδεση, ενώ ταυτόχρονα ευνοούν την ανάπτυξη των εντόμων, αυξάνοντας τον αριθμό των γενεών τους και δυσκολεύοντας σημαντικά τη διαχείρισή τους.

Από το χωράφι στην αγορά: ποικιλίες, συγκομιδή και τιμές

Στον Τύρναβο, η συγκομιδή των αχλαδιών ξεκινά νωρίς, «με την ποικιλία Κοντούλα να μπαίνει πρώτη στα χωράφια, περίπου από τις 18 έως τις 25 Ιουνίου». Ακολουθούν τα Κόσια γύρω στα μέσα Ιουλίου, στη συνέχεια η Santa Maria και, από τα τέλη Ιουλίου έως και τον Αύγουστο, η βασική ποικιλία της περιοχής, το Κρυστάλλι. Το Κρυστάλλι αποτελεί τον κύριο όγκο της παραγωγής, με την περιοχή του Τυρνάβου να συγκεντρώνει το μεγαλύτερο ποσοστό της ελληνικής παραγωγής της συγκεκριμένης ποικιλίας. Παράλληλα μας επισημαίνει ότι, βρίσκεται σε εξέλιξη η διαδικασία για την απόκτηση ΠΟΠ «Κρυστάλλι Τυρνάβου», με στόχο την ενίσχυση της προστιθέμενης αξίας του προϊόντος.

Χάρη στις δυνατότητες συντήρησης, το αχλάδι πλέον διακινείται στην αγορά σχεδόν καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, όπως αναφέρει ο γεωπόνος. Ωστόσο, οι τιμές παραγωγού παρουσιάζουν σημαντικές διαφοροποιήσεις, οι οποίες εξαρτώνται κυρίως από την ποιότητα του προϊόντος. Όπως αναφέρει ο κ. Τζουχάλας, «τα τελευταία δύο χρόνια η εικόνα είναι σαφώς βελτιωμένη σε επίπεδο τιμών», σε σχέση με προηγούμενες περιόδους, όπου οι παραγωγοί κινούνταν οριακά και σε πολλές περιπτώσεις δεν κάλυπταν καν το κόστος παραγωγής. Σύμφωνα με τον ίδιο, η τιμή παραγωγού μπορεί να κυμανθεί «από 0,70–0,80 ευρώ το κιλό για χαμηλότερης ποιότητας αχλάδια, έως και 1 ευρώ το κιλό για προϊόν υψηλής ποιότητας». Η διαφορά αυτή, σχετίζεται με το μέγεθος, το χρώμα και τη συνολική εικόνα του καρπού, αλλά και με το τελικό εμπορεύσιμο βάρος που παραδίδει ο παραγωγός.

Τα στοιχεία που περιγράφει ο γεωπόνος στον ΑγροΤύπο, αποτυπώνουν μια καλλιέργεια υψηλών απαιτήσεων, με αυξημένο κόστος και έντονες προκλήσεις, αλλά και με σημαντικές προοπτικές όταν η ποιότητα και η οργάνωση βρίσκονται στο επίκεντρο.

Ο σχεδιασμός μιας καλλιέργειας ξεκινά συχνά μήνες πριν από τη φύτευση. Αυτή την περίοδο, που αρκετοί παραγωγοί σκέφτονται το επόμενο βήμα ή προετοιμάζουν το χωράφι για τη νέα καλλιεργητική χρονιά, ένα από τα πιο συχνά –και λιγότερο κατανοητά– ζητήματα είναι η θρέψη. Όχι τόσο ως προς το «τι ρίχνουμε», αλλά ως προς το «τι τελικά αξιοποιεί το φυτό».

Ιδιαίτερα στα μικροθρεπτικά στοιχεία, η εμπειρία δείχνει ότι η παρουσία τους στο έδαφος δεν εγγυάται και την πρόσληψή τους από την καλλιέργεια. Το κρίσιμο σημείο δεν είναι η συνολική περιεκτικότητα, αλλά η διαθεσιμότητα: δηλαδή το ποιο μέρος αυτών των στοιχείων είναι πραγματικά προσβάσιμο από το ριζικό σύστημα κατά τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου.

Τι είναι τα μικροθρεπτικά και γιατί είναι εξίσου απαραίτητα

Τα μικροθρεπτικά στοιχεία είναι θρεπτικά απαραίτητα για τα φυτά, παρότι απαιτούνται σε πολύ μικρές ποσότητες. Η διαφορά τους από τα μακροθρεπτικά δεν αφορά τη σημασία τους, αλλά μόνο την τάξη μεγέθους με την οποία συμμετέχουν στον μεταβολισμό των φυτών. Σίδηρος, ψευδάργυρος, μαγγάνιο, χαλκός, βόριο, μολυβδαίνιο και χλώριο είναι εξίσου αναγκαία με το άζωτο ή το κάλιο για τη φυσιολογική ανάπτυξη της καλλιέργειας. Το πρόβλημα ξεκινά όταν αυτά τα στοιχεία, αν και υπάρχουν στο έδαφος, βρίσκονται σε μορφές που δεν μπορούν να απορροφηθούν από τις ρίζες. Εκεί ακριβώς εμφανίζονται οι τροφοπενίες, με επιπτώσεις στην ανάπτυξη, την παραγωγή και την ποιότητα.

Διαθεσιμότητα: το κλειδί της θρέψης

Στη γεωργική πράξη, αυτό που τελικά καθορίζει τη θρέψη μιας καλλιέργειας δεν είναι η ολική ποσότητα ενός μικροθρεπτικού στοιχείου στο έδαφος, αλλά το ποσοστό του που είναι πραγματικά διαθέσιμο στο ριζόστρωμα. Η διαθεσιμότητα επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως το pH, η παρουσία ανθρακικών αλάτων, η οργανική ουσία, η υγρασία, ο αερισμός του εδάφους και οι ίδιες οι καλλιεργητικές πρακτικές. Για τον λόγο αυτό, δεν είναι σπάνιο να εμφανίζονται συμπτώματα τροφοπενίας ακόμη και σε εδάφη με υψηλή συνολική περιεκτικότητα σε μικροθρεπτικά στοιχεία. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το πρόβλημα δεν βρίσκεται στην απουσία του στοιχείου, αλλά στις συνθήκες που περιορίζουν την πρόσληψή του από το φυτό.

Η εμπειρία δείχνει ότι πολλές τροφοπενίες μπορούν να προληφθούν ή να μετριαστούν χωρίς άμεση προσφυγή στη λίπανση. Η καλή δομή του εδάφους, ο επαρκής αερισμός του ριζοστρώματος, η αποφυγή συμπίεσης, η σωστή στράγγιση και η ισόρροπη διαχείριση της θρέψης παίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαθεσιμότητα των μικροθρεπτικών στοιχείων. Παράλληλα, η αναγνώριση των ορατών συμπτωμάτων σε συνδυασμό με φυτοανάλυση και εδαφοανάλυση οδηγεί σε ασφαλέστερη διάγνωση και πιο στοχευμένες παρεμβάσεις, ιδιαίτερα στις πολυετείς καλλιέργειες, όπου τα προβλήματα συχνά εξελίσσονται σταδιακά με την πάροδο των ετών.

Σίδηρος: όταν η χλώρωση δεν είναι έλλειψη

Ο σίδηρος αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα στοιχείου που συχνά υπάρχει σε αφθονία στο έδαφος, αλλά δεν είναι διαθέσιμος στο φυτό. Η χλώρωση σιδήρου εκδηλώνεται κυρίως λόγω συνθηκών που παρεμποδίζουν την πρόσληψη ή τον μεταβολισμό του στοιχείου και όχι λόγω πραγματικής έλλειψης.

Αλκαλικά και ασβεστούχα εδάφη, υψηλές συγκεντρώσεις δισανθρακικών στο έδαφος ή στο αρδευτικό νερό, κακή στράγγιση, συμπίεση και χαμηλός αερισμός δημιουργούν συνθήκες που αδρανοποιούν τον σίδηρο. Σε τέτοια περιβάλλοντα, το φυτό αδυνατεί να μετατρέψει τον σίδηρο σε μορφή αξιοποιήσιμη από τις ρίζες, με αποτέλεσμα την εμφάνιση χλώρωσης, κυρίως σε πολυετείς καλλιέργειες. Σημαντικό είναι ότι το πρόβλημα μπορεί να εμφανιστεί με την πάροδο των ετών, καθώς το ριζικό σύστημα διεισδύει σε βαθύτερα στρώματα του εδάφους όπου οι συνθήκες είναι λιγότερο ευνοϊκές.

Ψευδάργυρος: το κρυφό εμπόδιο στην παραγωγικότητα

Η περιορισμένη διαθεσιμότητα ψευδαργύρου αποτελεί μία από τις συχνότερες θρεπτικές ανωμαλίες, επηρεάζοντας τόσο την απόδοση όσο και την ποιότητα της παραγωγής. Η πρόσληψη του στοιχείου μειώνεται όσο αυξάνεται το pH, ενώ επηρεάζεται έντονα από τη στάθμη του διαθέσιμου φωσφόρου.

Εδάφη ασβεστούχα, έντονα φωσφορούχα ή με κακή δομή εμφανίζουν συχνά προβλήματα τροφοπενίας ψευδαργύρου. Ιδιαίτερα σε συνθήκες υπερκορεσμού με νερό, η διαθεσιμότητα του στοιχείου περιορίζεται ακόμη περισσότερο, παρά την αύξηση άλλων θρεπτικών στοιχείων. Οι χαμηλές θερμοκρασίες και η μειωμένη ένταση φωτισμού κατά την άνοιξη ευνοούν την εκδήλωση συμπτωμάτων, τα οποία συχνά υποχωρούν καθώς βελτιώνονται οι καιρικές συνθήκες.

Βόριο: λεπτή ισορροπία μεταξύ επάρκειας και έλλειψης

Το βόριο είναι από τα πιο ευαίσθητα μικροθρεπτικά στοιχεία, καθώς το εύρος μεταξύ επάρκειας και τροφοπενίας είναι στενό. Τα αποθέματά του είναι γενικά περιορισμένα σε αμμώδη, όξινα και φτωχά σε οργανική ουσία εδάφη, ενώ η διαθεσιμότητά του επηρεάζεται έντονα από την υγρασία και τις κλιματολογικές συνθήκες.

Η ασβέστωση όξινων εδαφών, η υψηλή περιεκτικότητα σε ασβέστιο και οι έντονες βροχοπτώσεις αυξάνουν την πιθανότητα εκδήλωσης τροφοπενίας. Παράλληλα, η έντονη ηλιοφάνεια αυξάνει τις απαιτήσεις των φυτών σε βόριο, γεγονός που καθιστά τη διαχείρισή του ιδιαίτερα απαιτητική.

Ένα ζήτημα που ξεκινά πριν από τη φύτευση

Η διαχείριση των μικροθρεπτικών δεν είναι θέμα τελευταίας στιγμής. Ξεκινά από την κατανόηση των εδαφικών συνθηκών και τον σωστό σχεδιασμό της καλλιέργειας. Σε μια περίοδο όπου το κόστος των εισροών πιέζει την παραγωγή, η γνώση της διαθεσιμότητας των θρεπτικών στοιχείων μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική. Όχι γιατί οδηγεί απαραίτητα σε περισσότερη λίπανση, αλλά γιατί βοηθά τον παραγωγό να καταλάβει πότε το πρόβλημα δεν είναι «τι λείπει», αλλά «τι δεν μπορεί να αξιοποιηθεί».

Πηγή: Γεωργία – Κτηνοτροφία, τεύχος 8/2007, Δ. Αναλογίδη, «Διαθεσιμότητα των μικροθρεπτικών στοιχείων στο έδαφος», σελ. 49–54.

Η περίοδος που διανύουμε είναι για πολλούς παραγωγούς μια φάση προετοιμασίας και λήψης αποφάσεων, καθώς σε αρκετές καλλιέργειες έχουν ήδη ξεκινήσει ή αναμένονται σπορές, ενώ σε άλλες μπαίνουν οι βάσεις για την επόμενη καλλιεργητική περίοδο. Οι επιλογές που γίνονται αυτή τη στιγμή δεν αφορούν μόνο την τρέχουσα παραγωγή, αλλά επηρεάζουν τη συμπεριφορά και τη λειτουργία του εδάφους σε βάθος χρόνου.

Τα τελευταία χρόνια, όμως, αυτές οι αποφάσεις λαμβάνονται σε ένα περιβάλλον που μεταβάλλεται έντονα. Οι αυξημένες βροχοπτώσεις, τα μεγάλα διαστήματα ξηρασίας και οι υψηλές θερμοκρασίες επηρεάζουν άμεσα το έδαφος και τη δυνατότητά του να στηρίξει την παραγωγή στο μέλλον, φέρνοντας τη διαχείρισή του στο επίκεντρο των καλλιεργητικών πρακτικών.

Σε αυτό το πλαίσιο, η κατεργασία του εδάφους δεν αποτελεί μια απλή τεχνική εργασία, αλλά κρίσιμο παράγοντα προσαρμογής της γεωργίας στις νέες συνθήκες.

Όταν το έδαφος μένει ακάλυπτο, οι απώλειες είναι μόνιμες

Η συμβατική κατεργασία, με έντονη και βαθιά αναμόχλευση, αφήνει το έδαφος γυμνό για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Σε συνθήκες έντονων βροχοπτώσεων, οι σταγόνες της βροχής διασπούν τα συσσωματώματα του εδάφους και μεταφέρουν το πιο γόνιμο τμήμα του, οδηγώντας σταδιακά σε απώλεια γονιμότητας. Το φαινόμενο αυτό είναι ιδιαίτερα έντονο σε επικλινείς εκτάσεις, όπου η μεταφορά του εδάφους γίνεται από τα υψηλότερα προς τα χαμηλότερα σημεία. Η απώλεια αυτή δεν αναπληρώνεται εύκολα. Για μεγάλο χρονικό διάστημα καλύπτεται με αυξημένες εισροές, κυρίως λιπάσματα, όμως το κόστος παραγωγής αυξάνεται και η μακροχρόνια βιωσιμότητα της καλλιέργειας τίθεται σε αμφισβήτηση.

Η οργανική ουσία ως θεμέλιο της υγείας του εδάφους

Η οργανική ουσία αποτελεί βασικό στοιχείο της γονιμότητας και της λειτουργικότητας του εδάφους. Η βαθιά αναμόχλευση αυξάνει τον αερισμό και επιταχύνει τη δράση των μικροοργανισμών, με αποτέλεσμα τη σταδιακή μείωσή της, ιδιαίτερα στα επιφανειακά στρώματα. Όταν η οργανική ουσία μειώνεται, το έδαφος χάνει την ικανότητά του να συγκρατεί νερό και θρεπτικά στοιχεία, γίνεται πιο ευάλωτο στη διάβρωση και συμπιέζεται ευκολότερα.

Παράλληλα, το έδαφος αποτελεί τη μεγαλύτερη δεξαμενή άνθρακα σε σχέση με τη φυτική βιομάζα και την ατμόσφαιρα. Κάθε πρακτική που διατηρεί ή αυξάνει την οργανική ουσία συμβάλλει τόσο στη βελτίωση της παραγωγικότητας όσο και στον περιορισμό των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής.

Ενέργεια, κόστος και εκπομπές: ένας κρίσιμος συνδυασμός

Η κατεργασία του εδάφους συνδέεται άμεσα με την κατανάλωση ενέργειας. Το όργωμα απαιτεί υψηλές ποσότητες καυσίμων και πολλαπλά περάσματα, αυξάνοντας το κόστος παραγωγής και τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Σε μια περίοδο αυξημένων τιμών ενέργειας, το κόστος αυτό γίνεται ιδιαίτερα αισθητό. Ταυτόχρονα, η εκμηχανισμένη γεωργία, η χρήση λιπασμάτων και φυτοπροστατευτικών προϊόντων συμβάλλουν σημαντικά στις συνολικές εκπομπές της γεωργίας, καθιστώντας αναγκαία την αναζήτηση πρακτικών που μειώνουν το ενεργειακό αποτύπωμα χωρίς να υποβαθμίζουν την παραγωγή.

Εναλλακτικές μορφές κατεργασίας και διαχείρισης

Η αμφισβήτηση της αποκλειστικής χρήσης του οργώματος έχει οδηγήσει στην ανάπτυξη εναλλακτικών προσεγγίσεων, όπως η μειωμένη κατεργασία, η ακατεργασία και η κατεργασία σε λωρίδες. Κοινό τους στοιχείο είναι ο περιορισμός της διατάραξης του εδάφους και η διατήρηση σημαντικού μέρους της επιφάνειας καλυμμένου με φυτικά υπολείμματα. Σε συνδυασμό με αμειψισπορές και καλλιέργειες φυτοκάλυψης, οι πρακτικές αυτές συμβάλλουν στη μείωση της διάβρωσης, στη βελτίωση της δομής του εδάφους, στην αύξηση της οργανικής ουσίας και στη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας. Παράλληλα, περιορίζουν την ανάγκη για βαριά μηχανήματα και πολλαπλές εργασίες στο χωράφι.

Ωστόσο, η μετάβαση από τη συμβατική διαχείριση σε συστήματα με μειωμένη διατάραξη του εδάφους δεν είναι εύκολη. Οι παραγωγοί έχουν διαμορφώσει εξοπλισμό και πρακτικές με βάση μακροχρόνιες συνήθειες, ενώ τα οφέλη από τη βελτίωση της υγείας του εδάφους συχνά εμφανίζονται σταδιακά. Η ανάγκη εκπαίδευσης και προσαρμογής είναι καθοριστική, καθώς οι θετικές επιδράσεις αφορούν κυρίως το μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο μέλλον της παραγωγής.

Η σημασία της υγείας του εδάφους

Η προσαρμογή της γεωργίας στις πιέσεις του κλίματος περνά, σε μεγάλο βαθμό, από το έδαφος και τον τρόπο που αυτό διαχειρίζεται. Η κατεργασία δεν αποτελεί απλώς μια καλλιεργητική πρακτική, αλλά επιλογή που επηρεάζει τη γονιμότητα, τη συμπεριφορά του εδάφους απέναντι στα ακραία φαινόμενα και το συνολικό κόστος της παραγωγής. Χωρίς εύκολες λύσεις και χωρίς υπερβολές, η προστασία της υγείας του εδάφους αναδεικνύεται σε βασικό στοιχείο για τη διατήρηση της παραγωγικότητας και της ανθεκτικότητας της γεωργίας σε βάθος χρόνου.

Πηγή: Γεωργία – Κτηνοτροφία, τεύχος 09|2023, «Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και υγεία του εδάφους», σελ. 16–21.

«Πακέτο» παροχών προς τους αγρότες ανακοίνωσε η Κομισιόν, χθες Τετάρτη (7/1), στις Βρυξέλλες, στην έκτακτη συνάντηση των Υπουργών Γεωργίας, Εμπορίου και Υγείας της ΕΕ, προκειμένου κράτη μέλη να στηρίξουν τη συμφωνία με τις χώρες της Mercosur.

Παρόλο που δεν πρόκειται για την κινητοποίηση νέων κεφαλαίων, οι βασικές χώρες που διαφωνούν με τη συμφωνία, φάνηκε να ικανοποιούνται, χωρίς να είναι σαφές αν την Παρασκευή (9/1) θα υπάρξει η απαραίτητη ενισχυμένη πλειοψηφία για τη στήριξη της συμφωνίας.

Οι Ευρωπαίοι υπουργοί συμφώνησαν ότι η γεωργία είναι ζωτικής σημασίας για την ευρωπαϊκή κυριαρχία και ότι ο αγροδιατροφικός τομέας της Ε.Ε. είναι το κλειδί για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα μέσω εκατομμυρίων θέσεων εργασίας και προστιθέμενης αξίας, προέβησαν σε απολογισμό των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν οι αγρότες και ο αγροδιατροφικός τομέας και αντάλλαξαν απόψεις σχετικά με τις προσδοκίες τους για το 2026.

Οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στις ανησυχίες που προκύπτουν από την αυξημένη αβεβαιότητα στις παγκόσμιες αγορές, καθώς και στην ανάγκη διατήρησης μιας ισχυρής ανταγωνιστικής θέσης των Ευρωπαίων αγροτών.

Το πακέτο περιλάμβανε βελτίωση της διαθεσιμότητας και μείωση των τιμών στα λιπάσματα, με στόχο την ενίσχυση της ευρωπαϊκής παραγωγής και μείωση των εξαρτήσεων.

Όπως ανέφερε η Κομισιόν, αν και οι τιμές των λιπασμάτων έχουν σταθεροποιηθεί, παραμένουν περίπου 60% υψηλότερες από ό,τι το 2020.

Κεντρικό στοιχείο του πακέτου αποτελεί η αναστολή των δασμών σε ουρία και αμμωνία – βασικά λιπάσματα με ισχύοντες δασμούς 5,5% έως 6,5%. Το μέτρο θα τεθεί σε ισχύ εντός του 2026, ως αντιστάθμισμα στην αύξηση τιμών που συνδέεται με τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM), ο οποίος εφαρμόζεται από την 1η Ιανουαρίου.

Επίσης η Επιτροπή έχει συμπεριλάβει στην σχετική απόφαση μια εξαίρεση (άρθρο 27α) που επιτρέπει την παρακολούθηση του αντίκτυπου του CBAM στην αγορά λιπασμάτων και επιτρέπει την προσωρινή αναστολή της εφαρμογής του σε περίπτωση σημαντικής αύξησης των τιμών.

Ακόμη η Επιτροπή τόνισε ότι θα συνεχίσει να παρακολουθεί προσεκτικά την τιμή των λιπασμάτων, ιδίως μέσω του Παρατηρητηρίου της Αγοράς Λιπασμάτων.

Ταυτόχρονα, η Επιτροπή ανέφερε ότι θα συνεχίσει να εργάζεται για τη μείωση του κόστους των λιπασμάτων μέσω εμπορικών συμφωνιών, συμπεριλαμβανομένης της Mercosur.

Να θυμίσουμε ότι η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρότεινε, την Τρίτη (6/1), στα κράτη μέλη της ΕΕ να επωφεληθούν από την έγκαιρη πρόσβαση σε ορισμένα γεωργικά κονδύλια από τον προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034, σε μια προσπάθεια να υποστηρίξει τους αγρότες ενόψει της εμπορικής συμφωνίας με τη Mercosur.

«Για να διασφαλιστεί ότι από το 2028 θα είναι διαθέσιμοι πρόσθετοι πόροι για την κάλυψη των αναγκών των αγροτών και των αγροτικών κοινοτήτων, προτείνω τα κράτη μέλη να έχουν πρόσβαση, κατά την υποβολή του αρχικού τους σχεδίου, σε έως και τα δύο τρίτα του ποσού που είναι κανονικά διαθέσιμο στην ενδιάμεση αξιολόγηση», δήλωσε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, σε επιστολή της προς τα κράτη μέλη και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. «Αυτό αντιπροσωπεύει περίπου 45 δισεκατομμύρια ευρώ που μπορούν να κινητοποιηθούν άμεσα για την υποστήριξη των αγροτών», πρόσθεσε.

Ακόμη δήλωσε ότι ο αγροδιατροφικός τομέας θα επωφεληθεί επίσης από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας και το πρόγραμμα Έρευνας, μέσω του «παραθύρου» που είναι αφιερωμένο στη βιοτεχνολογία και τη βιοοικονομία στη γεωργία, το οποίο προτείνεται να ανέλθει συνολικά στα 40 δισεκατομμύρια ευρώ.

Επιπλέον, η Επιτροπή πρότεινε ένα Δίκτιο Ασφαλείας, ύψους 6,3 δισεκατομμυρίων ευρώ, το οποίο ουσιαστικά διπλασιάζει το τρέχον αποθεματικό κρίσης και θα προστατεύσει τους αγρότες από τον αντίκτυπο μιας πιθανής κρίσης της αγοράς λόγω της εμπορικής συμφωνίας.

Κάθε χειμώνα, την περίοδο που οι αγροτικές εργασίες επιβραδύνονται και ο προγραμματισμός της επόμενης καλλιεργητικής χρονιάς μπαίνει στο τραπέζι, επανέρχεται ένα θεσμικό πλαίσιο που πολλοί θεωρούν «γνωστό», αλλά στην πράξη συνεχίζει να δημιουργεί προβλήματα, παρανοήσεις και –κυρίως– κυρώσεις. Ο Κώδικας Ορθής Γεωργικής Πρακτικής για την Προστασία των Νερών από τη Νιτρορύπανση Γεωργικής Προέλευσης δεν αποτελεί σύσταση ή κατευθυντήρια οδηγία. Είναι εγκεκριμένος με ΦΕΚ, εφαρμόζεται σε όλη την ελληνική επικράτεια και συνδέεται άμεσα με ελέγχους, Πολλαπλή Συμμόρφωση, Οικολογικά Σχήματα και περιβαλλοντικές δεσμεύσεις. Την περίοδο αυτή, η ανάγκη επαναφοράς και κατανόησης του Κώδικα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς αφορά τους χρονικούς περιορισμούς που προβλέπονται για τη λίπανση.

Ένα πλαίσιο πανελλαδικής εφαρμογής, όχι μόνο για τις «ευπρόσβλητες ζώνες»

Ο Κώδικας εφαρμόζεται σε όλες τις γεωργικές και κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις της χώρας, ανεξαρτήτως περιοχής. Για τις εκμεταλλεύσεις που βρίσκονται εντός των Ζωνών Ευπρόσβλητων στη Νιτρορύπανση προβλέπονται πρόσθετες υποχρεώσεις, όπως αυτές εξειδικεύονται στα αντίστοιχα Προγράμματα Δράσης. Ωστόσο, η βασική υποχρέωση τήρησης των Ορθών Γεωργικών Πρακτικών αφορά το σύνολο των παραγωγών. Ο Κώδικας ορίζει σαφώς ότι η προστασία των επιφανειακών και υπόγειων υδάτων από τα νιτρικά ιόντα αποτελεί ευθύνη κάθε γεωργικής δραστηριότητας, ανεξαρτήτως ένταξης ή μη σε ειδικό καθεστώς 

Η νιτρορύπανση ως αποτέλεσμα γεωργικών πρακτικών

Στο θεσμικό πλαίσιο περιγράφεται αναλυτικά ο μηχανισμός μέσω του οποίου τα νιτρικά ιόντα, προερχόμενα από αζωτούχα λιπάσματα ή κτηνοτροφικά απόβλητα, μετακινούνται στο έδαφος. Λόγω της υψηλής διαλυτότητάς τους και της αδυναμίας συγκράτησής τους από τα εδαφικά σωματίδια, τα νιτρικά εκπλύνονται εύκολα προς τα βαθύτερα στρώματα και καταλήγουν στον υδροφόρο ορίζοντα ή μεταφέρονται μέσω επιφανειακής απορροής σε υδάτινους αποδέκτες. Η συσσώρευσή τους οδηγεί σε υποβάθμιση της ποιότητας του νερού, ευτροφισμό και, τελικά, σε κίνδυνο για τη δημόσια υγεία και τα υδατικά οικοσυστήματα.

Τι προβλέπεται για τη χρήση αζωτούχων λιπασμάτων

Η εφαρμογή αζωτούχων λιπασμάτων πρέπει να γίνεται με τρόπο ελεγχόμενο, ώστε οι συνολικά προστιθέμενες μονάδες αζώτου να μην υπερβαίνουν τις πραγματικές ανάγκες των καλλιεργειών. Το ΦΕΚ επισημαίνει ότι το πλεονάζον άζωτο όχι μόνο δεν αυξάνει την παραγωγή, αλλά προκαλεί οικονομική ζημιά και περιβαλλοντική επιβάρυνση. Για τον υπολογισμό των αναγκών πρέπει να λαμβάνονται υπόψη το είδος της καλλιέργειας, τα βλαστικά στάδια, οι ιδιότητες του εδάφους, τα αποτελέσματα εδαφολογικών αναλύσεων, το ιστορικό λίπανσης, η άρδευση και οι κλιματικές συνθήκες 

Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στις εκμεταλλεύσεις εντός ευπρόσβλητων ζωνών, όπου το άθροισμα του αζώτου από λιπάσματα και διαθέσιμου αζώτου από κτηνοτροφικά απόβλητα δεν επιτρέπεται να υπερβαίνει τα ανώτατα όρια που καθορίζονται στο Πρόγραμμα Δράσης.

Χρονικοί και χωρικοί περιορισμοί που δεν επιδέχονται παρερμηνεία

Ο Κώδικας προβλέπει ρητά ότι η εφαρμογή αζωτούχων λιπασμάτων πρέπει να αποφεύγεται κατά το χρονικό διάστημα από 1η Δεκεμβρίου έως 31η Ιανουαρίου, καθώς την περίοδο αυτή τα φυτά παρουσιάζουν χαμηλούς ή μηδενικούς ρυθμούς ανάπτυξης και το άζωτο δεν μπορεί να αξιοποιηθεί. Η εξαίρεση αφορά συγκεκριμένες κατηγορίες καλλιεργειών, όπως τα χειμερινά κηπευτικά και οι καλλιέργειες υπό κάλυψη, όπως ακριβώς αναφέρεται στο ΦΕΚ.

Παράλληλα, απαγορεύεται η εφαρμογή λιπασμάτων σε παγωμένα, πλημμυρισμένα ή κορεσμένα εδάφη, όταν αναμένεται βροχόπτωση στο αμέσως επόμενο διάστημα ή όταν επικρατούν ισχυροί άνεμοι. Προβλέπονται επίσης συγκεκριμένες αποστάσεις ασφαλείας από υδάτινους όγκους και υδροληψίες, οι οποίες οριοθετούν ζώνες ανάσχεσης και δεν αφήνουν περιθώριο αυθαίρετης ερμηνείας 

Καταγραφή, αποθήκευση και έλεγχος: η σύνδεση με την Πολλαπλή Συμμόρφωση

Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στην υποχρέωση τήρησης ιστορικού λίπανσης ανά αγροτεμάχιο. Ο παραγωγός οφείλει να καταγράφει το είδος, την ποσότητα και τον χρόνο εφαρμογής λιπασμάτων και κοπριάς, διατηρώντας τα σχετικά στοιχεία διαθέσιμα για έλεγχο από τις αρμόδιες αρχές. Η πρόβλεψη αυτή συνδέεται άμεσα με τους ελέγχους Πολλαπλής Συμμόρφωσης και αποτελεί κρίσιμο στοιχείο σε περιπτώσεις περικοπών ενισχύσεων ή επιβολής κυρώσεων. Παράλληλα, ο Κώδικας ρυθμίζει αναλυτικά τις προϋποθέσεις αποθήκευσης και μεταφοράς αζωτούχων λιπασμάτων, θέτοντας αποστάσεις ασφαλείας, τεχνικές προδιαγραφές και απαγορεύσεις που αφορούν άμεσα την προστασία των νερών. 

Ένα θεσμικό πλαίσιο που αφορά άμεσα τον παραγωγό

Ο Κώδικας Ορθής Γεωργικής Πρακτικής για τη Νιτρορύπανση δεν είναι ένα κείμενο που αφορά το παρελθόν. Αποτελεί τη βάση πάνω στην οποία εδράζονται περιβαλλοντικοί έλεγχοι, ερμηνείες υπηρεσιών, προγράμματα δράσης και δεσμεύσεις που συνοδεύουν τις άμεσες ενισχύσεις. Για τον παραγωγό, η γνώση και η τήρησή του δεν συνιστούν απλώς περιβαλλοντική ευαισθησία, αλλά ουσιαστικό μέρος της σύγχρονης αγροτικής δραστηριότητας και της σχέσης του με το σύστημα ενισχύσεων και ελέγχων.

Διαβάστε εδώ το σχετικό ΦΕΚ

Το 2025 βρίσκει την παγκόσμια αγορά λιπασμάτων σε μια φάση εύθραυστης ισορροπίας, μετά από τρία χρόνια έντονων διακυμάνσεων. Η παραγωγή δείχνει σημάδια ανάκαμψης και οι τιμές, παρότι είχαν υποχωρήσει το 2024, ξαναπήραν ανοδική πορεία μέσα στο 2025. Την ίδια στιγμή, το κόστος ενέργειας εξακολουθεί να καθορίζει την πορεία των αζωτούχων και φωσφορικών λιπασμάτων, ενώ η προσιτότητα παραμένει κρίσιμο ζήτημα για τους παραγωγούς. Η εικόνα που σκιαγραφούν τα πρόσφατα στοιχεία του FAO, τα οποία δημοσιεύτηκαν στα μέσα Νοεμβρίου, είναι αυτή μιας αγοράς που προσπαθεί να σταθεροποιηθεί, αλλά εξακολουθεί να κινείται μέσα σε περιβάλλον αβεβαιότητας.

Παραγωγή & Κατανάλωση: Η επιστροφή της ζήτησης

Η παγκόσμια παραγωγή αζωτούχων και καλιούχων λιπασμάτων ανέκαμψε έντονα το 2024/25, αν και τα ποσοστά λειτουργίας παραμένουν χαμηλότερα από εκείνα της δεκαετίας του 2010. Στα φωσφορικά λιπάσματα η δυναμικότητα αυξάνεται πιο αργά, με σταθερή χρήση, καθώς η αγορά επανέρχεται σταδιακά λόγω ζητημάτων προσιτότητας. Η κατανάλωση λιπασμάτων αυξήθηκε 6% το 2024 και έφθασε τους 200 εκατ. τόνους θρεπτικών στοιχείων, κοντά στο ιστορικό υψηλό του 2020. Το άζωτο έφτασε τα 115 εκατ. τόνους — νέο ρεκόρ — ενώ η χρήση καλίου ενισχύθηκε και ο φώσφορος παρέμεινε σταθερός. Η άνοδος οφείλεται κυρίως στη μείωση τιμών το 2024 και στις αρχές του 2025. Τη ζήτηση ενίσχυσαν ιδιαίτερα η Ινδία, χάρη στις επιδοτήσεις και τη χαμηλότερη φορολογία, και η Κίνα, στο πλαίσιο της επισιτιστικής της ασφάλειας. Αντίθετα, η κατανάλωση φωσφόρου παραμένει ασθενής σε Νότια και Ανατολική Ασία και στην Ανατολική Ευρώπη λόγω υψηλών τιμών.

Ενέργεια και Κόστος Παραγωγής: Το Φυσικό Αέριο καθορίζει την αγορά

Το φυσικό αέριο παραμένει ο καθοριστικός παράγοντας για την παραγωγή αζωτούχων και πολλών φωσφορικών λιπασμάτων. Το 2024 οι τιμές ήταν σταθερές, με μέση τιμή τα 35 €/MWh, ενώ στις αρχές του 2025 σημειώθηκε άνοδος έως τα 58 €/MWh λόγω καιρικών συνθηκών και μειωμένης παραγωγής αιολικής ενέργειας. Μέχρι τον Σεπτέμβριο οι τιμές είχαν υποχωρήσει ξανά στα 32–33 €/MWh. Παρά την άνοδο του κόστους ενέργειας (κατά 19% για το διάστημα Ιανουαρίου–Οκτωβρίου 2025), οι συνολικές αυξήσεις κόστους παραγωγής ήταν ηπιότερες σε σχέση με τα έτη κορύφωσης, όπως το 2022. Η ανθεκτικότητα της παραγωγής –ιδίως για μονάδες που μπορούν να εισάγουν φυσικό αέριο ή αμμωνία από περιοχές με χαμηλότερο κόστος– συνέβαλε στη σταθεροποίηση. 

Τιμές Λιπασμάτων: Από την αποκλιμάκωση στη νέα άνοδο

Το 2024 οι διεθνείς τιμές λιπασμάτων υποχώρησαν αισθητά, με το μέσο επίπεδο του «καλαθιού» να διαμορφώνεται στα 336 δολ./τόνο, 10% χαμηλότερα σε σχέση με το 2023. Το 2025 όμως η τάση αντιστράφηκε: τον Σεπτέμβριο οι τιμές ήταν αυξημένες κατά 46% συγκριτικά με έναν χρόνο πριν, αν και παρέμεναν μακριά από το ιστορικό υψηλό των 815 δολ./τόνο του Απριλίου 2022. Η άνοδος διαφοροποιήθηκε ανά θρεπτικό στοιχείο.

Οι αζωτούχες λιπαντικές ουσίες, άμεσα συνδεδεμένες με το κόστος φυσικού αερίου, έφτασαν τα 359 δολ./τόνο την περίοδο Ιανουαρίου–Σεπτεμβρίου 2025, αυξημένες κατά 23%. Τα φωσφορικά λιπάσματα (DAP, MAP, TSP) κατέγραψαν επίσης σημαντική άνοδο, με μέση τιμή 662 δολ./τόνο και αύξηση 21%, ενώ τα καλιούχα, που δεν επηρεάζονται άμεσα από το ενεργειακό κόστος, κινήθηκαν ηπιότερα στα 306 δολ./τόνο, αυξημένα κατά 13%. Παρότι η συνολική τάση ήταν ανοδική, από τα τέλη Αυγούστου οι τιμές αζώτου και φωσφόρου άρχισαν να υποχωρούν, καθώς η μειωμένη ζήτηση σε βασικές αγορές —ιδίως Βραζιλία και Ινδία— άσκησε πίεση στην προηγούμενη δυναμική των αυξήσεων, επιβεβαιώνοντας την ευαισθησία της αγοράς στην προσιτότητα και την αγοραστική ικανότητα των παραγωγών.

Διεθνές Εμπόριο: Περισσότεροι όγκοι, χαμηλότερη αξία

Το 2024 το παγκόσμιο εμπόριο λιπασμάτων ξεπέρασε τα 170 εκατ. τόνους, σημειώνοντας άνοδο 4% σε σχέση με το 2023, παρότι η συνολική αξία του μειώθηκε στα 66 δισ. δολάρια εξαιτίας των χαμηλότερων διεθνών τιμών. Στο διάστημα Ιανουαρίου–Σεπτεμβρίου 2025, οι εμπορικοί όγκοι διαμορφώθηκαν στους 115 εκατ. τόνους — χαμηλότεροι από το αντίστοιχο περσινό διάστημα — με την αξία τους να ανέρχεται στα 48 δισ. δολάρια. Η πτώση αυτή συνδέεται με τον καθυστερημένο ξεκίνημα της καλλιεργητικής περιόδου στο βόρειο ημισφαίριο, τις δυσμενείς καιρικές συνθήκες, αλλά και την αβεβαιότητα που προκαλούν οι εξελίξεις στο εμπόριο, οι διακυμάνσεις των νομισμάτων και τα προβλήματα στη χρηματοδότηση, τα οποία επηρέασαν τη συμπεριφορά των αγοραστών.

Τι Να Περιμένουμε τους Επόμενους Μήνες (Δεκέμβριος 2025 – Μάρτιος 2026)

Σύμφωνα με το FAO, η αγορά λιπασμάτων εισέρχεται στο τέλος του 2025 με επαρκή προσφορά στα περισσότερα θρεπτικά στοιχεία, αλλά και με πιθανές πιέσεις που μπορεί να ανακύψουν εάν συμπέσουν τα βασικά παράθυρα ζήτησης μεγάλων αγορών. Οι εξελίξεις στο εμπόριο ουρίας από την Κίνα, η πορεία των τιμών ενέργειας και η αγοραστική ικανότητα παραγωγών σε Ευρώπη, Βραζιλία και Ασία θα καθορίσουν τον τόνο των επόμενων μηνών. 

1. Άζωτο

Η παγκόσμια προσφορά αζώτου αναμένεται να παραμείνει επαρκής, καθώς δεν προβλέπονται μεγάλες νέες προσθήκες δυναμικότητας μέχρι το τέλος του έτους. Η Κίνα, ύστερα από διετή απουσία, έχει επανέλθει στις εξαγωγές ουρίας, επιτρέποντας μέχρι και 2 εκατ. τόνους για το 2025, με ήδη πάνω από 1 εκατ. τόνους να έχουν εξαχθεί μεταξύ Ιουνίου και Σεπτεμβρίου προς αγορές όπως η Βραζιλία, η Αιθιοπία, το Πακιστάν, η Δημοκρατία της Κορέας και η Σρι Λάνκα. Η ζήτηση παραμένει ισχυρή, ιδίως στην Ινδία ενόψει της rabi season, ενώ πιθανές ανοδικές πιέσεις στις τιμές μπορεί να εμφανιστούν αν τα κύρια παράθυρα αγορών Ευρώπης, Ινδίας και Βραζιλίας συμπέσουν χρονικά. Στην Ευρώπη, οι τιμές νιτρικών ενδέχεται να κινηθούν ανοδικά προς το τέλος του έτους, λόγω περιορισμένης προσιτότητας και πρόωρων αγορών πριν από την εφαρμογή του CBAM. 

2.Φώσφορος

Οι τιμές φωσφορικών λιπασμάτων συνεχίζουν την αποκλιμάκωση που ξεκίνησε τον Αύγουστο, αλλά εξακολουθούν να βρίσκονται σημαντικά υψηλότερα από την αρχή του έτους. Η ινδική ζήτηση για DAP παραμένει σταθερά ισχυρή, με τους αγοραστές να διατηρούν ευνοϊκή διαπραγματευτική θέση χάρη στα υψηλά αποθέματα και την αναμονή διευκρινίσεων για τις επιδοτήσεις της rabi season. Παράλληλα, η στροφή της Αιθιοπίας από σύνθετα λιπάσματα σε DAP έχει αυξήσει τη διεθνή ζήτηση κατά πάνω από 1 εκατ. τόνους το 2025, τάση που αναμένεται να συνεχιστεί και το 2026. Στη Βραζιλία, παρότι οι τιμές MAP έχουν υποχωρήσει, οι αγοραστές παραμένουν επιφυλακτικοί λόγω χαμηλών barter ratios, περιορισμένης ρευστότητας και αυξημένων αποθεμάτων. 

3.Κάλιο

Οι τιμές καλιούχων λιπασμάτων προβλέπεται να παραμείνουν σταθερές, με μια ήπια πτωτική τάση στις περισσότερες περιοχές, καθώς η μειωμένη ζήτηση συνεχίζει να πιέζει τη spot αγορά. Οι τιμές της MOP, που κορυφώθηκαν τον Ιούλιο, έχουν ήδη υποχωρήσει χάρη στη βελτιωμένη προσιτότητα και την άφθονη προσφορά από Λευκορωσία, Καναδά και Ρωσία. Η ζήτηση ενδέχεται να μειωθεί σε βασικές αγορές όπως η Κίνα, η Ινδία και οι ΗΠΑ, ενώ αντίθετα η Νοτιοανατολική Ασία αναμένεται να αποτελέσει την ταχύτερα αναπτυσσόμενη περιοχή, ενισχυμένη από τις υψηλές τιμές φοινικέλαιου που στηρίζουν τη χρήση MOP.

Μια Αγορά σε Μετάβαση

Η παγκόσμια αγορά λιπασμάτων διανύει μια περίοδο μετάβασης. Η αποκλιμάκωση του 2024 έδωσε προσωρινή ανάσα, όμως το 2025 έφερε ξανά άνοδο και μεταβλητότητα, με την αγορά να παραμένει ευάλωτη στις τιμές ενέργειας, τις διεθνείς εξελίξεις και την προσιτότητα για τους παραγωγούς. Οι επόμενοι μήνες θα δείξουν εάν η σημερινή ισορροπία μπορεί να διατηρηθεί, καθώς οι ανάγκες των μεγάλων αγορών και το κόστος παραγωγής συνεχίζουν να καθορίζουν τις αποφάσεις αγροτών σε Ευρώπη, Ασία και Λατινική Αμερική.

Πηγή: FAO Outlook

Η παγκόσμια αγορά λιπασμάτων βρίσκεται σε μια περίοδο έντονης μεταβλητότητας, όπου η γεωπολιτική, η ενέργεια, η οικονομία και η πορεία προς την απανθρακοποίηση αλληλεπιδρούν και δημιουργούν συνεχείς ανατροπές. Η κατανόηση των τάσεων που διαμορφώνουν τη ζήτηση και την προσφορά είναι πλέον απαραίτητη, καθώς οι αλλαγές στο διεθνές περιβάλλον επηρεάζουν όλο και περισσότερο τον αγροτικό τομέα.

Σε αυτό το πλαίσιο, η International Fertilizer Association (IFA – Διεθνής Ένωση Λιπασμάτων) παρουσίασε στο φετινό Global Markets Conference τις βασικές εξελίξεις, τους κινδύνους και τις προοπτικές της παγκόσμιας αγοράς λιπασμάτων, αναδεικνύοντας ένα σκηνικό όπου η αβεβαιότητα συνυπάρχει με νέες μορφές ζήτησης και μελλοντικές ευκαιρίες.

 Συνεχιζόμενη αβεβαιότητα στην παγκόσμια βιομηχανία λιπασμάτων

Η αυξανόμενη γεωπολιτική αστάθεια διαμορφώνει ένα περιβάλλον έντονων ανακατατάξεων στην αγορά λιπασμάτων, επηρεάζοντας άμεσα τις τιμές, τις εμπορικές ροές και το κόστος μεταφοράς. Η κλιμάκωση συγκρούσεων στη Μαύρη Θάλασσα, στη Μέση Ανατολή και στη Νότια Ασία έχει ήδη οδηγήσει σε αλλαγές στις θαλάσσιες διαδρομές, υψηλότερα ασφάλιστρα και αυξημένες δαπάνες στην εφοδιαστική αλυσίδα.

Την ίδια στιγμή, οι δασμοί έχουν επιστρέψει σε επίπεδα που είχαν να καταγραφούν από την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ανατρέποντας τέσσερις δεκαετίες εμπορικής απελευθέρωσης και συμβάλλοντας στη μείωση της αποτελεσματικότητας των διεθνών μηχανισμών συνεργασίας. Παράλληλα, η παγκόσμια οικονομία εμφανίζει σημάδια επιβράδυνσης, με τους εκλογικούς κύκλους του 2026–27 σε μεγάλες οικονομίες να θεωρούνται κρίσιμοι για την περαιτέρω πορεία των αγορών.

Στον αγροτικό τομέα, η αυξημένη παραγωγή βασικών καλλιεργειών, όπως καλαμπόκι και σόγια, δημιουργεί πλεονάσματα που πιέζουν τις τιμές. Η ζήτηση σε παραδοσιακές αγορές παρουσιάζει σταθεροποίηση λόγω επιβράδυνσης της πληθυσμιακής αύξησης, ενώ νέοι τομείς, όπως τα βιοκαύσιμα αεροπορικής χρήσης, ενδέχεται στο μέλλον να ενισχύσουν τη ζήτηση για θρεπτικά στοιχεία μέσα από την καλλιέργεια νέων ή εναλλακτικών ειδών.

Διαφοροποιημένες προοπτικές αγοράς ανά θρεπτικό στοιχείο  

Παρά τις διαφορετικές τάσεις ανά προϊόν και περιοχή, η παγκόσμια αγορά λιπασμάτων το 2025 παραμένει ιδιαίτερα ευμετάβλητη. Μεταβολές στις εμπορικές ροές, παρεμβάσεις σε επίπεδο πολιτικών, αλλά και μειωμένη προσιτότητα διαμορφώνουν ένα περιβάλλον όπου η ζήτηση ανακάμπτει μετά την πτώση της περιόδου 2022–23, χωρίς όμως να ακολουθεί σταθερή πορεία. Οι αποκλίσεις μεταξύ χωρών και αγορών εξακολουθούν να είναι έντονες.

Στο πρώτο μισό του 2025, η προσιτότητα των λιπασμάτων ήταν χαμηλότερη, καθώς οι αγροτικές αγορές εμφάνιζαν ασθενέστερες τιμές την ίδια στιγμή που το κόστος των εισροών παρέμενε υψηλό. Σε τέτοιες συνθήκες, παρατηρείται συχνά περιορισμός ή αναβολή της εφαρμογής φωσφόρου και καλίου, με το άζωτο να διατηρείται ως βασική προτεραιότητα για την πλειονότητα των καλλιεργειών.

Ιδιαίτερη δυναμική καταγράφουν τα ειδικά και υψηλής προστιθέμενης αξίας λιπάσματα, με ετήσιους ρυθμούς ανάπτυξης 5–6%, σημαντικά υψηλότερους από τα συμβατικά προϊόντα. Παρά τον αυξανόμενο ρυθμό τους, η διείσδυση παραμένει περιορισμένη λόγω υψηλού κόστους, επενδυτικών απαιτήσεων και ρυθμιστικών διαδικασιών που συχνά λειτουργούν αποτρεπτικά.

Ένας ακόμη παράγοντας με αυξανόμενη σημασία είναι η ηλεκτροκίνηση και η επίδρασή της στη ζήτηση φωσφόρου. Οι μπαταρίες LFP χρησιμοποιούν μεγάλες ποσότητες φωσφορικών, και η παγκόσμια βιομηχανία εκτιμά ότι η ζήτηση για φωσφόρο στην παραγωγή μπαταριών θα αυξάνεται με ετήσιο ρυθμό περίπου 22% τα επόμενα χρόνια. Μία μόνο μπαταρία ηλεκτρικού οχήματος μπορεί να περιέχει 280–410 κιλά τεχνικού MAP, στοιχείο που δημιουργεί προοπτικές για έντονη βιομηχανική ζήτηση και πιθανές πιέσεις στις ποσότητες που προορίζονται για τη γεωργία.

Η Εικόνα που Διαμορφώνεται

Η παγκόσμια αγορά λιπασμάτων το 2025 συνεχίζει να διαμορφώνεται από ένα μίγμα αβεβαιότητας και μεταβαλλόμενων συνθηκών. Οι γεωπολιτικές εξελίξεις, οι δασμοί, οι ανακατατάξεις στο εμπόριο και οι νέες τάσεις στη ζήτηση δημιουργούν ένα περιβάλλον που παραμένει δυναμικό και συχνά απρόβλεπτο. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο Έλληνας παραγωγός καλείται να λειτουργεί σε ένα τοπίο που μεταβάλλεται διαρκώς, με τις διεθνείς εξελίξεις να επηρεάζουν έμμεσα αλλά ουσιαστικά τις αποφάσεις της καλλιεργητικής χρονιάς.

Πηγή: IFA – International Fertilizer Association

Η παραγωγή της ελιάς εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την λίπανσή της. Επίσης και η ποιότητα της παραγωγής εξαρτάται  σημαντικά από την λίπανσή της και τον εφοδιασμό της με θρεπτικά στοιχεία. Ένα από τα κύρια θρεπτικά στοιχεία, το κάλιο κατέχει ιδιαίτερη θέση από πλευράς σπουδαιότητας στην θρέψη της ελιάς. Αυτό το συμπέρασμα προέρχεται  τόσο από την συχνότητα εμφάνισης της τροφοπενίας καλίου όσο και από τον υπολογισμό των αφαιρούμενων ποσοτήτων καλίου ετησίως , από τον συγκομισμένο καρπό  και το κλάδεμα (φύλλων , βλαστών).

Η τροφοπενία καλίου καλύπτει το 62% των περιπτώσεων τροφοπενίων στην καλλιέργεια της ελιάς

Η βέλτιστη συγκέντρωση Καλίου (Κ) στα φύλλα ( για φύλλα που μαζεύτηκαν το χειμώνα από το μέσο της ετήσιας βλάστησης , 5-8 μηνών) είναι 0,70-0,90 % κ.β. ξηρού βάρους φύλλου.  Η τροφοπενία καλίου εμφανίζεται με ελαφρό κιτρίνισμα των  φύλλων  ενώ σε περίπτωση έντονης έλλειψης παρατηρούνται νεκρώσεις της κορυφής των φύλλων. θα πρέπει να σημειωθεί  ότι  υπάρχει σημαντική έλλειψη καλίου  κάτω από του 0,50 %, παρόλο ότι  τα εμφανή συμπτώματα τροφοπενίας  του καλίου παρουσιάζονται μόνο κάτω από του 0,30%. Τούτο σημαίνει ότι παραδεχόμαστε την ύπαρξη περιοχής λανθάνουσας τροφοπενίας μεταξύ 0,30% μέχρι του 0,50%. Η διάγνωση της τροφοπενίας καλίου από τα συμπτώματα δεν είναι πάντα ασφαλής.  Ίδια συμπτώματα μπορεί να προκληθούν από χλωριούχα άλατα, ή από κακή λειτουργία του ριζικού συστήματος  ή από άλλη τροφοπενία όπως  φωσφόρου, βορίου,  που μπορεί να εκληφθεί ως τροφοπενία καλίου.

Η επίδραση του καλίου στο ελαιόδενδρο

• Αυξάνει το βάρος του καρπού, μέσω της αύξησης των σάρκας και της περιεκτικότητας σε λάδι.
• Αυξάνει την παραγωγή
• Βελτιώνει την ποιότητα του ελαιολάδου (όσον αφορά τα λιπαρά οξέα και τις φαινολικές ενώσεις)
• Αυξάνει το ποσοστό της σάρκας στον καρπό
• Προσδίδει ένα βαθμό ανθεκτικότητας σε αβιοτικούς παράγοντες (ξηρασία, ψύχος κτλ)

Οι ποσότητες Καλίου που απαιτούνται ετησίως από ένα ελαιόδενδρο:

0,95kg/100kg καρπού
0,28kg/50 kg φύλλων
0,195kg/50kg Ξύλου

Περίπου: 1, 4 kg (K) ή  1,7 kg K2O Καλίου

Αυτή είναι η ποσότητα καλίου που απορροφάται από το δένδρο  σε μια πολύ καλή παραγωγική χρονιά. Φυσικά ένα ποσοστό  του καλίου παραμένει στο έδαφος  είτε από τα φύλλα ή από την καύση των κλαδιών. Βέβαια η μεγάλη ποσότητα καλίου έχει απομακρυνθεί από τον καρπό. Πέρα από τα επίπεδα περιεκτικότητας  του δένδρου σε κάλιο (εφόσον δεν υπάρχει ανάλυση), η  ελάχιστη  ποσότητα καλίου που  πρέπει να αναπληρώνεται τις χρονιές που υπάρχει καρποφορία είναι:  1kg  K2O/ δένδρο. Η ποσότητα του καλίου μπορεί να δίδεται κάθε 2 έτη σε αυξημένη δόση ή κάθε χρονιά σε κανονικές δόσεις. Οι ανάγκες του δένδρου σε κάλιο προσδιορίζονται από την φυλλοδιαγνωστική  και την παραγωγή του δένδρου.

Με βάση τις προσδιορισμένες συγκεντρώσεις Κ στα φύλλα (Πίνακας 1)

1. Συγκέντρωση καλίου K2O στο δέντρο < 0.3%
   Εφοδιασμός με K2O (Κάλιο) 3.0 – 7.0 Κιλά
2. Συγκέντρωση καλίου στο δέντρο μεταξύ 0.3–0.5%
   Εφοδιασμός με K2O (Κάλιο) 2.0 – 5.0 Κιλά
3. Συγκέντρωση καλίου στο δέντρο μεταξύ 0.6–0.9%
   Εφοδιασμός με K2O (Κάλιο) 0.5 – 1.0 Κιλά
4. Συγκέντρωση καλίου στο δέντρο πάνω από 0.9%
   Δεν απαιτείται προσθήκη καλίου

Είναι προφανές ότι τα δένδρα που δεν λιπαίνονται σωστά, έχουμε μείωση της παραγωγής και της απόδοσης σε λάδι. Σύμφωνα με πειραματικά δεδομένα που έχουμε στην λεκάνη της Μεσογείου (N.Γαβαλάς , Η ανόργανη Θρέψη & λίπανση της ελιάς) για να διατηρήσουμε τα δένδρα σε ικανοποιητικό επίπεδο καλίου, ως λίπανση συντηρήσεως  μπορούμε να θεωρήσουμε το (K2O= N) και όχι ως λίπανση διορθώσεως. Εάν τα δένδρα είναι σε καρποφορία απαιτούν διπλάσιες ποσότητες καλίου σε σχέση με τα άζωτο. Εάν τα δένδρα εμφανίζουν τροφοπενία τότε θα πρέπει να εφαρμοστεί υψηλή καλιούχος λίπανση όπως αναφέρεται στον πίνακα 1. Φυσικά με την  χρήση της φυλλοδιαγνωστική μπορούμε να γνωρίζουμε τα επίπεδα θρεπτικών στοιχείων  και να πράττουμε αναλόγως.

Ως γενικός  κανόνας ανάλογα με την περιεκτικότητα των φύλλων σε Κ και το ύψος παραγωγής μπορούμε να εφοδιάζουμε  κάθε 1-2 χρόνια το δένδρο με 0,5 - 1 kg K2O ως λίπανση  συντήρησης.

Προτεινόμενα λιπάσματα:

Για αναμενόμενο μεσαίο ύψος παραγωγής
Patentkali Θειικό Καλιομαγνήσιο 2.5 – 3.5 κιλά
ή KALISOP Θειικό Κάλιο 1.5 – 2.0 κιλά

Για αναμενόμενη υψηλή παραγωγή
Patentkali Θειικό Καλιομαγνήσιο 3.5 – 5.0 κιλά
ή KALISOP Θειικό Κάλιο 2.0 – 3.0 κιλά

• Σε επικλινείς εκτάσεις η δόση εφαρμογής μπορεί να φτάσει κατά τη χρονιά της μεγάλης παραγωγής και τα 5 κιλά  K2O  το χρόνο.
• Υπό ξηρικές συνθήκες σε ελαιοποιήσιμες ποικιλίες συνιστάται εφαρμογή 500 g K2O ανά δένδρο.
• Το Κάλιο θα πρέπει να βρίσκεται στα επιθυμητά επίπεδα κατά τη διάρκεια της ελαιογένεσης (τέλη καλοκαιριού-αρχές Σεπτεμβρίου) ούτως ώστε να επιτευχθούν υψηλά ποσοστά λαδιού.
• Αυτό μπορεί να επιτευχθεί περά απο την βασική λίπανση του χειμώνα με υδρολίπανση το καλοκαίρι. θα μπορούσαμε όπου υπάρχουν αρδευόμενες εκτάσεις να εφαρμόσουμε το 90% το χειμώνα & το  10% της ετήσιας συνιστώμενης δόσης Καλίου τον Αύγουστο.
• Επίσης διαφυλλικοί ψεκασμοί με Κάλιο τον Σεπτέμβριο δρούν επικουρικά στην ωρίμανση του καρπού.
• Σε περιοχές με χαμηλές βροχοπτώσεις η χρήση θειικού καλίου προτιμάται έναντι αυτής χλωριούχου καλίου, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος αλάτωσης του εδάφους.

Η αλληλεπίδραση μεταξύ K/Mg

Η ισορροπία μεταξύ του καλίου, μαγνησίου και ασβεστίου  είναι σημαντική  Mg+Ca/K.
Όταν έχουμε υψηλή περιεκτικότητα σε κάλιο, έχουμε ανταγωνισμό και παρεμπόδιση απορρόφησης του μαγνησίου. Δεν ισχύει το αντίστροφο αφού το μαγνήσιο απορροφάτε με διαφορετικό τρόπο από ότι το κάλιο (δηλαδή σχετικά  υψηλές περιεκτικότητες σε μαγνήσιο να προκαλούν δυσκολία απορρόφησης του καλίου). Επομένως όταν εφοδιάζουμε το δένδρο με σημαντικές ποσότητες καλίου καλό θα είναι να το εφοδιάζουμε και με μαγνήσιο ώστε να αποφεύγεται η  ανισορροπία μεταξύ των θρεπτικών στοιχείων.

Βιβλιογραφία:
Ν. ΓΑΒΑΛΑΣ - Η ΑΝΟΡΓΑΝΗ ΘΡΕΨΗ ΚΑΙ Η ΛΙΠΑΝΣΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ, Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ / K+S Minerals & Agriculture GmbΗ

Συγγραφέας:
Σακελλαρίου Μάνος
Business Partner of K+S - Γεωπόνος, Msc Marketing

Σε μια καινοτόμο και πολυδιάστατη εκδήλωση, είχαμε τη χαρά να παρουσιάσουμε σε 150 συνεργάτες μας τη στρατηγική, την έρευνα, τις τεχνολογίες και την προσέγγισή μας στην αγορά των Βιολογικών.
Η εκδήλωση περιλάμβανε 6 θεματικές ενότητες, υποστηρίχθηκε από σύγχρονο οπτικοακουστικό εξοπλισμό, 4 σκηνικά σημεία παρουσίασης, πλούσιο οπτικό υλικό, ζωντανή κάλυψη, βίντεο πελατών, διαδραστικά menti quiz και έρευνες ανατροφοδότησης.

Στο τέλος, παρουσιάσαμε τον Νέο κατάλογο Syngenta Biologicals, με το φρέσκο και δυναμικό μας branding.
Οι 16 ομιλητές από τα τμήματα Marketing, Τεχνικής υποστήριξης, Πωλήσεων και Regulatory έδωσαν τον καλύτερο εαυτό τους για 4, 5 ώρες, χαρίζοντας σε όλους μια δυνατή εμπειρία γνώσης και συνεργασίας.
Τα εξαιρετικά σχόλια και η θετική ενέργεια των συμμετεχόντων ήταν η καλύτερη ανταμοιβή μας!
Πολλοί πελάτες μας είπαν πως ήταν η καλύτερη εκδήλωση που έχουν παρακολουθήσει ποτέ - και αυτό μας γεμίζει περηφάνια και έμπνευση για τη συνέχεια!
Για περισσότερες πληροφορίες: https://www.syngenta.gr/nea/nea/event-syngenta-biologicals

Η συγκομιδή μπορεί να τελείωσε, όμως το αμπέλι συνεχίζει να «δουλεύει» σιωπηλά κάτω από το έδαφος. Οι ρίζες του παραμένουν ενεργές και χρειάζονται αναπλήρωση των στοιχείων που εξαντλήθηκαν κατά τη διάρκεια της χρονιάς.

Όπως εξηγεί ο κ. Σταύρος Δάβαρης από τον Αγροτικό Αμπελουργικό Συνεταιρισμό Παιανίας στον ΑγροΤύπο, «έχει αποδειχθεί και εργαστηριακά και εμπειρικά στο πεδίο ότι η λίπανση μετά τη συγκομιδή είναι απαραίτητη, γιατί τα φυτά είναι ταλαιπωρημένα. Χρειάζονται θρεπτικά στοιχεία για να αναπληρώσουν ό,τι έχει χαθεί κατά τη διάρκεια της προηγούμενης καλλιεργητικής περιόδου».

Η μετασυλλεκτική λίπανση, προσθέτει, λειτουργεί και ως επένδυση για την επόμενη χρονιά. «Το φυτό πρέπει να προλάβει να απορροφήσει τα θρεπτικά πριν πέσει σε λήθαργο», επισημαίνει, «καθώς η λίπανση χρειάζεται χρόνο για να αποδεσμευθούν τα θρεπτικά συστατικά στο έδαφος και να γίνει η απορρόφηση».

Τι προσθέτουμε και πότε

Η μετασυλλεκτική λίπανση βασίζεται στα κύρια θρεπτικά στοιχεία — άζωτο, φώσφορο και κάλιο — σε συνδυασμό με απαραίτητα ιχνοστοιχεία. Ο  κ.  Δάβαρης, τονίζει πως «κυρίως το βόριο βοηθά πάρα πολύ στην αντιμετώπιση μικροραγιών, ανισοραγιών και γενικώς στην καλύτερη καρπόδεση». Ένα λίπασμα που περιέχει τα βασικά μακροθρεπτικά στοιχεία και συμπληρωματικά ιχνοστοιχεία θεωρείται ιδανικό για αυτή την περίοδο. Οι λιπάνσεις πραγματοποιούνται συνήθως τον Νοέμβριο ή στις αρχές Δεκεμβρίου, με ενσωμάτωση είτε μέσω άροσης είτε —ακόμη καλύτερα— ύστερα από βροχόπτωση, ώστε να διαλυθεί αποτελεσματικότερα το λίπασμα.

Για τους παραγωγούς που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες, υπάρχουν και πιο προσιτές επιλογές. Μπορούν να ενσωματώσουν ψυχανθή, όπως βίκο ή μηδική, στον αμπελώνα τους ή να εφαρμόσουν οργανική λίπανση με κοπριά και παρόμοια φυσικά υλικά. Όπως επισημαίνει, «οι οργανικές εφαρμογές είναι πιο οικονομικές, αλλά αυξάνουν τον κίνδυνο ανάπτυξης ζιζανίων την άνοιξη και τις ανάγκες για μηχανική καλλιέργεια».

Αν η λίπανση δεν πραγματοποιηθεί το φθινόπωρο, υπάρχει περιθώριο να γίνει αργότερα, με διαφυλλική εφαρμογή την άνοιξη ή στις αρχές του καλοκαιριού, συνδυαστικά με τους ψεκασμούς για ασθένειες. Σε κάθε περίπτωση, σημειώνει ο κ. Δάβαρης, η μετασυλλεκτική λίπανση —είτε οργανική είτε συμβατική— αποτελεί αναγκαία επένδυση για την υγεία και την ισορροπία του αμπελιού.

Καιρικές συνθήκες και ανάγκη για λήθαργο

Οι καιρικές συνθήκες επηρεάζουν τόσο τη διάλυση όσο και την απορρόφηση των λιπασμάτων, ειδικά σε περιόδους παρατεταμένης ξηρασίας ή βροχοπτώσεων. Όπως εξηγεί ο κ. Δάβαρης, «αυτό που επηρεάζει περισσότερο το ίδιο το φυτό είναι ότι χρειαζόμαστε αρκετό κρύο τον χειμώνα, προκειμένου να πέσουν σε λήθαργο τα φυτά. Διαφορετικά έχουμε πρόβλημα – το φυτό δεν αποδίδει, γιατί δεν αποταμιεύει όπως πρέπει κατά τη διάρκεια της ληθαργικής φάσης».

Επισημαίνει επίσης ότι «τα λιπάσματα χρειάζονται κάποιους μήνες για να αποδεσμεύσουν τα θρεπτικά τους συστατικά», επομένως «πρέπει να ενσωματωθούν στο έδαφος την περίοδο που το φυτό θα αρχίσει να “ξυπνά”, ώστε να μπορεί να τα προσλάβει – δηλαδή στις αρχές της άνοιξης».

Υπερλίπανση, ποιότητα νερού και τοπικές προκλήσεις

Ένα ζήτημα που αναφέρει ο γεωπόνος είναι η υπερλίπανση, η οποία μπορεί να προκαλέσει νιτρορρύπανση. «Το πρόβλημα συνήθως δεν είναι η έλλειψη λίπανσης, αλλά η υπερλίπανση, που προκαλεί περίσσεια αζώτου στο έδαφος, το οποίο δεν είναι πλέον προσλήψιμο. Αυτό ενδεχομένως να επηρεάσει και την ποιότητα του νερού στον υδροφόρο».

Στην ευρύτερη περιοχή των Μεσογείων, προσθέτει, «η ποιότητα του νερού υποβαθμίζεται, είτε λόγω υπεράντλησης είτε λόγω σταδιακής εισβολής του θαλάσσιου νερού». Όπως εξηγεί ο κ. Δάβαρης, «βασικά προβλήματα της περιοχής είναι η έλλειψη και η ποιότητα νερού».

Υπάρχει ωστόσο και μια εναλλακτική: «Το Κέντρο Επεξεργασίας Λυμάτων της περιοχής του Κορωπίου παρέχει νερό τριτοβάθμιας επεξεργασίας, το οποίο είναι κατάλληλο για άρδευση – ωστόσο καταλήγει στη θάλασσα, ενώ θα μπορούσε να αξιοποιηθεί από τον αγροτικό τομέα».

Η υψηλή περιεκτικότητα σε άλατα αποτελεί επίσης παράγοντα που επηρεάζει τη λίπανση. «Η ύπαρξη αλάτων σε μεγάλο βαθμό στο έδαφος επηρεάζει την αφομοίωση των θρεπτικών του λιπάσματος, αλλά και τον κίνδυνο αλλαγής του τύπου του λιπάσματος μέσα από χημικές διεργασίες. Έτσι, σε ορισμένες περιοχές το νερό έχει γίνει τελείως ακατάλληλο για άρδευση».

Παλαιοί αμπελώνες και επιλεκτική λίπανση

Στην Παιανία, «τα περισσότερα αμπέλια είναι μεγάλης ηλικίας» και οι παραγωγοί ασχολούνται κυρίως με κυπελλοειδή καλλιέργεια. Όπως εξηγεί ο κ. Δάβαρης, «πολλοί σκέφτονται ότι το οικονομικό όφελος από την παραγωγή δεν θα αντισταθμίσει τη δαπάνη για λίπανση, οπότε αρκετοί δεν μπαίνουν στη διαδικασία αυτή».

Παρόλα αυτά, αρκετοί αμπελουργοί ακολουθούν μια εναλλασσόμενη στρατηγική λίπανσης, όπου «τη μία χρονιά λιπαίνουν ένα κομμάτι του αμπελώνα και την επόμενη το άλλο», ώστε να εξοικονομούν χρήματα χωρίς να εγκαταλείπουν πλήρως τη θρέψη του εδάφους. «Αρκετοί λιπαίνουν εκ περιτροπής», συμπληρώνει, «δηλαδή μία χρονιά αυτό το κομμάτι και την επόμενη το άλλο, επιστρέφοντας μετά στο αρχικό, ώστε να υπάρχει εξοικονόμηση χρημάτων, αλλά και να αποφεύγεται η περίσσεια αζώτου στο έδαφος».

Το φαινόμενο αυτό δεν περιορίζεται μόνο στα Μεσόγεια· σε πολλές περιοχές της χώρας με γηραιούς αμπελώνες, οι παραγωγοί ακολουθούν παρόμοια πρακτική, προσαρμόζοντας τις εφαρμογές λίπανσης στις οικονομικές δυνατότητες και στις ανάγκες του κάθε αγρού.

Η φροντίδα του σήμερα, η ράγα του αύριο

Η μετασυλλεκτική λίπανση παραμένει αναγκαία επένδυση για τη βιωσιμότητα και την ισορροπία της καλλιέργειας. Ακόμη και σε περιόδους οικονομικής στενότητας, μια σωστά χρονισμένη εφαρμογή — οργανική ή συμβατική — δίνει στο φυτό τη δυνατότητα να αναπληρώσει ό,τι έχασε και να ξεκινήσει δυναμικά την επόμενη χρονιά, ανταμείβοντας τον παραγωγό με έναν πιο “δεμένο” και ζωντανό αμπελώνα.

Γιατί είναι απαραίτητη η μετασυλλεκτική λίπανση στην ελιά

H συγκομιδή της ελιάς είναι μια διαδικασία που, αναλόγως της γεωγραφικής περιοχής και της ποικιλίας, έχει ξεκινήσει από τον Σεπτέμβριο και θα συνεχίσει ακόμα και μέχρι τον επόμενο Ιανουάριο. Είναι ένα στάδιο κατά το οποίο απομακρύνονται από τα δέντρα πόροι και θρεπτικά στοιχεία και αποτελεί ένα γεγονός κατά το οποίο τα δέντρα καταπονούνται. 

Η απομάκρυνση θρεπτικών στοιχείων μέσω των συγκομιζόμενων καρπών μειώνει τα επίπεδά τους στα δέντρα. Όσο μεγαλύτερη είναι η απόδοση σε καρπό, τόσο μεγαλύτερη και η απομάκρυνση των θρεπτικών στοιχείων. Αυτή θα ενταθεί ακόμη περισσότερο με το επερχόμενο χειμερινό κλάδεμα όπου θα αφαιρεθούν επιπλέον ποσότητες θρεπτικών στοιχείων που περιέχονται στο ξύλο.  Για αυτό χρειάζεται να αναπληρώσουμε τα χαμένα θρεπτικά στοιχεία με την εφαρμογή λιπασμάτων είτε μέσω του εδάφους είτε διαφυλλικά. Με τα αποθέματα που θα δημιουργήσουν τα δέντρα, θα αναπτύξουν τις απαραίτητες δομές οι οποίες θα υποστηρίξουν την παραγωγή της επόμενης χρονιάς, τη διαφοροποίηση οφθαλμών για την επόμενη καλλιεργητική περίοδο και την εξομάλυνση της παρενιαυτοφορίας.

Ποια θρεπτικά στοιχεία θα πρέπει να εφαρμόσουμε

Ο σωστότερος τρόπος ώστε να προσδιορίσουμε τα θρεπτικά στοιχεία που χρήζουν αναπλήρωσης μετά τη συγκομιδή είναι να έχουμε διενεργήσει μια αξιόπιστη ανάλυση φύλλων κατά την καλοκαιρινή περίοδο, καθώς και να έχουμε μια καλή εκτίμηση της τρέχουσας παραγωγής. Η φυλλοδιαγνωστική ανάλυση θα μας δείξει τη θρεπτική κατάσταση των δένδρων. Είναι ένα δείκτης που μαρτυρά αν έχουμε καλύψει τις ανάγκες με την τακτική θρέψης που έχουμε ακολουθήσει ως εκείνη τη στιγμή. Η παραγωγή σε ελαιόκαρπο μας βοηθά να υπολογίσουμε την απομάκρυνση θρεπτικών στοιχείων. 

Σε πολλές περιπτώσεις τα παραπάνω δεδομένα δεν είναι διαθέσιμα. Αναγκάζονται έτσι οι παραγωγοί να ακολουθήσουν μια πιο συνηθισμένη οδό, η οποία αφορά σε προϊόντα που περιέχουν τα θρεπτικά στοιχεία που γνωρίζουμε ότι απομακρύνονται περισσότερο με τη συγκομιδή και που είναι απαραίτητο να αποθηκευτούν πριν την είσοδο των δένδρων στη χειμερινή περίοδο του ληθάργου. 

Τα πιο κρίσιμα θρεπτικά στοιχεία που απαιτούνται μετά τη συγκομιδή είναι ο φώσφορος και το κάλιο.  Και τα δύο έχουν καταναλωθεί από τα δέντρα σημαντικά κατά την ανάπτυξη των καρπών. Για αυτό απαιτείται η αναπλήρωσή τους στο έδαφος, ώστε να υποστηριχθεί η συσσώρευση αποθεμάτων στις ρίζες, στα κλαδιά και τον κορμό. Από τα υπόλοιπα θρεπτικά στοιχεία είναι σημαντικά, αλλά σε μικρότερες ποσότητες, το άζωτο, το μαγνήσιο, το βόριο και ο ψευδάργυρος. Το ασβέστιο επίσης βοηθά στη γρηγορότερη ωρίμανση των ετήσιων βλαστών.

Ο κατάλληλος χρόνος για μετασυλλεκτική λίπανση

Ιδανικά, η καλύτερη περίοδος για τη μετασυλλεκτική λίπανση των ελαιόδενδρων είναι από τον Σεπτέμβριο έως και τον Νοέμβριο, εφόσον έχει ολοκληρωθεί η συγκομιδή. Σε αυτή την περίοδο εκμεταλλευόμαστε την ενεργή χλωροφύλλη, τη δραστηριότητα της ρίζας και τη θερμοκρασία του εδάφους η οποία ακόμα επιτρέπει την απορρόφηση θρεπτικών στοιχείων. Μετασυλλεκτικές εφαρμογές πολύ νωρίς μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά τη βλαστικότητα των δένδρων. Αντίθετα, καθυστερημένες εφαρμογές μπορεί να έχουν χαμηλή αποτελεσματικότητα διότι μειώνεται αρκετά η ικανότητα απορρόφησης από το ριζικό σύστημα και η δραστηριότητα των φύλλων.

Λίπανση από το έδαφος

Εφόσον οι συνθήκες και ο χρόνος συγκομιδής το επιτρέπουν, η εφαρμογή του YaraMila COMPLEX, είναι η ιδανική λύση για την αποδοτική τροφοδότηση των δένδρων από το έδαφος. Η σειρά YaraMila περιέχει την τεχνολογία P-Extend που εξασφαλίζει μεγαλύτερη διαθεσιμότητα φωσφόρου σε σχέση με τα κοινά λιπάσματα του ανταγωνισμού. Επιπρόσθετα, τα λιπάσματα YaraMila λιώνουν ταχύτατα, διασφαλίζοντας την άμεση προσέγγιση των θρεπτικών στοιχείων στις ρίζες, ακόμα και σε εδάφη με χαμηλή εδαφική υγρασία. Άλλοι τύποι που ενδείκνυνται για τη μετασυλλεκτική λίπανση της ελιάς από το έδαφος είναι τα YaraMila ELIOS και YaraMila K-MAX.

Διαφυλλική λίπανση

Στις περιπτώσεις που οι συνθήκες, η δυνατότητα των παραγωγών ή ο χρόνος συγκομιδής δεν επιτρέπουν την από εδάφους παροχή θρεπτικών στοιχείων, απαιτείται η χρήση αξιόπιστων διαφυλλικών λιπασμάτων. Τα διαφυλλικά λιπάσματα εισέρχονται στα φυτά διαμέσου των φύλλων από τα στομάτια παρέχοντάς τους τα θρεπτικά στοιχεία. Θα πρέπει να είναι αποτελεσματικά και ασφαλή για το χρήστη, την καλλιέργεια και τον τελικό καταναλωτή.
 
Η σειρά YaraVita διαθέτει διαφυλλικά λιπάσματα κύριων και δευτερευόντων θρεπτικών στοιχείων, καθώς και ιχνοστοιχείων που παρέχονται στις καλλιέργειες με ακρίβεια. Είναι συνθέσεις θρεπτικών στοιχείων, σε χημικές ενώσεις μικρού μοριακού βάρους, ώστε να διεισδύουν εύκολα στα φύλλα. Παρασκευάζονται από επιλεγμένες πρώτες ύλες αυστηρών προδιαγραφών και μέσα από μακροχρόνιες διαδικασίες έρευνας και ανάπτυξης. Σε συνδυασμό με τους υψηλής ποιότητας διαβρέκτες και προσκολλητικά συστατικά που περιέχονται, βελτιστοποιούν τη διασπορά των σταγόνων του ψεκαστικού διαλύματος στα μέρη του φυτού όπου εφαρμόζονται και μειώνουν την πιθανότητα έκπλυσης από τη βροχή.  

Τα λιπάσματα YaraVita που είναι κατάλληλα για εφαρμογή στα ελαιόδεντρα, μετασυλλεκτικά είναι τα, YaraVita BUD BOOST, YaraVita FRUTREL ή YaraVita POWERBOR Ca. Ένα από αυτά συνδυαστικά με το YaraVita AGRIPOTASH συνιστούν μια αποτελεσματική, αξιόπιστη και ασφαλή λύση για την παροχή των απαραίτητων πόρων στα δέντρα, διαφυλλικά, μετά τη συγκομιδή. Μπορούν να συνδυαστούν εύκολα με άλλα λιπάσματα, βιοδιεγέρτες ή φυτοπροστατευτικά προϊόντα της αγοράς.

Στη Yara προσεγγίζουμε ολιστικά τη θρέψη των καλλιεργειών. Εκτός από τα προϊόντα προσφέρουμε και λύσεις που αποτελούν χρήσιμα εργαλεία για τους παραγωγούς, τους γεωπόνους και τους γεωργικούς συμβούλους. 

Η υπηρεσία Megalab που αφορά σε αναλύσεις φύλλων και εδάφους από τη Yara στο Pocklington της Αγγλίας είναι διαθέσιμη στους αγρότες μέσω των γεωπονικών καταστημάτων-συνεργατών μας. https://www.yara.gr/psifiakes-epharmoges/yara-megalab/

Επίσης στην ιστοσελίδα tankmix.com μπορείτε να ελέγξετε τη φυσική συμβατότητα των διαφυλλικών λιπασμάτων YaraVita με αγροχημικά σκευάσματα που εφαρμόζονται διαφυλλικά. https://www.yara.gr/psifiakes-epharmoges/tankmixit/

Στον τομέα της ψηφιακής γεωργίας και της γεωργίας ακριβείας, μέσα από την πλατφόρμα της FarmB® Digital Agriculture μπορείτε να χρησιμοποιήσετε την εφαρμογή YaraFX INSIGHT. Το YaraFX INSIGHT είναι ένα λειτουργικό σύστημα της Yara που προσδιορίζει τις ανάγκες των καλλιεργειών σε θρεπτικά στοιχεία με βάση το εκτιμώμενο ύψος της παραγωγής, τη σύσταση και τη γονιμότητα των εδαφών. Οι χρήστες έχουν τη δυνατότητα να δημιουργήσουν προγράμματα θρέψης διασφαλίζοντας ότι οι καλλιέργειες λαμβάνουν τη σωστή ποσότητα θρεπτικών στοιχείων τη χρονική στιγμή που τα απαιτούν. Η καλλιέργεια της ελιάς συμπεριλαμβάνεται στις καλλιέργειες του Yara FX INSIGHT. https://www.yara.gr/psifiakes-epharmoges/farmb/
Συγγραφέας:
Αλέξανδρος Παναγόπουλος
Senior Agronomist – Yara Hellas

Η συγκομιδή της ελιάς σηματοδοτεί το τέλος ενός παραγωγικού κύκλου και ταυτόχρονα την αρχή του επόμενου. Μετά τη συγκομιδή, τα ελαιόδεντρα βρίσκονται σε κατάσταση «εξάντλησης», έχοντας καταναλώσει σημαντικά αποθέματα θρεπτικών στοιχείων. Σε αυτή τη φάση χρειάζονται «ενίσχυση» για να αναπληρώσουν δυνάμεις, να αναπτύξουν νέα βλάστηση και να προετοιμαστούν για την επερχόμενη ανθοφορία.

Για να φωτίσει τη σημασία της μετασυλλεκτικής λίπανσης και τις πρακτικές που ακολουθούνται σήμερα, ο ΑγροΤύπος επικοινώνησε με επαγγελματίες του κλάδου, προκειμένου να καταγράψει τις απόψεις και τις προτάσεις τους σχετικά με τον σωστό προγραμματισμό της λίπανσης στην ελιά.

Γιατί είναι κρίσιμη η μετασυλλεκτική λίπανση

Η ελιά έχει υψηλές ανάγκες σε άζωτο (Ν), φώσφορο (P) και κάλιο (K). Για μια παραγωγή 60–80 κιλών καρπού ανά δένδρο, απαιτούνται περίπου 0,8–1,5 kg Ν, 0,25–0,35 kg P και 0,7–1,1 kg K. Αυτές οι ποσότητες αντιστοιχούν σε πάνω από 5 κιλά ενός σύνθετου λιπάσματος σαν το ENTEC® Bor ανά δένδρο.

Η επιστημονική έρευνα έχει δείξει ότι η ορθολογική λίπανση όχι μόνο αυξάνει την παραγωγή, αλλά και περιορίζει την παρενιαυτοφορία. Εξασφαλίζει καλύτερη ανθοφορία και καρπόδεση, καθώς τα δένδρα διαθέτουν επαρκή «αποθέματα» θρεπτικών. Παράλληλα, βελτιώνει την αντοχή τους σε ακραίες καιρικές συνθήκες και βιοτικές καταπονήσεις. Με τη σωστή μετασυλλεκτική λίπανση, η ελιά «επανέρχεται» έτοιμη για το νέο κύκλο βλάστησης, άνθησης και καρποφορίας.

Πότε πρέπει να εφαρμόζεται

Η κατάλληλη εποχή εξαρτάται από παράγοντες όπως η ποικιλία, η περιοχή, η δυνατότητα άρδευσης και οι καιρικές συνθήκες.

1. Θερμοκρασία εδάφους

Η απορρόφηση θρεπτικών είναι αποτελεσματική όταν η θερμοκρασία του εδάφους είναι σχετικά υψηλή. Αν η λίπανση γίνει πολύ νωρίς, σε ψυχρό έδαφος (π.χ. Νοέμβριο-Δεκέμβριο στη βόρεια Ελλάδα), μπορεί η πρόσληψη να είναι περιορισμένη.

2. Βροχοπτώσεις

Η υγρασία είναι απαραίτητη για τη διάλυση και τη μεταφορά των θρεπτικών στις ρίζες. Σε ξηρές συνθήκες, η αποδοτικότητα της λίπανσης μειώνεται, ενώ οι έντονες βροχοπτώσεις μπορεί να προκαλέσουν απώλειες, κυρίως αζώτου.

3. Παγετοί και χαμηλές θερμοκρασίες

Αν ακολουθήσει παγετός μετά τη λίπανση, τα δέντρα ενδέχεται να μην αξιοποιήσουν τα θρεπτικά στοιχεία και να υποστούν ζημιές. Επομένως, σε ευπαθείς περιοχές συνιστάται η εφαρμογή μετά την υποχώρηση των χαμηλών θερμοκρασιών.

4. Κατάσταση δένδρων και κλάδεμα

Μετά από αυστηρό κλάδεμα ή χρονιά υψηλής καρποφορίας, οι ανάγκες σε θρεπτικά είναι αυξημένες. Αντίθετα, σε δέντρα με πλούσια βλάστηση και μικρή παραγωγή, η εφαρμογή μπορεί να περιοριστεί.

5. Θρεπτική κατάσταση εδάφους

Οι αναλύσεις εδάφους και φυλλώματος αποτελούν τον πιο αξιόπιστο οδηγό για το σωστό χρόνο και τη δοσολογία. Χωρίς αυτές, η λίπανση γίνεται στα «τυφλά» και συχνά αναποτελεσματικά.

6. Μορφή λιπάσματος

Τα κοκκώδη λιπάσματα εφαρμόζονται συνήθως τον χειμώνα ώστε να προλάβουν να διαλυθούν με τις βροχές, ενώ τα κρυσταλλικά ή υδατοδιαλυτά χρησιμοποιούνται αργότερα, προσφέροντας πιο άμεση δράση.

Τα λιπάσματα ENTEC® αποτελούν αξιόπιστη επιλογή, καθώς διατηρούν το άζωτο διαθέσιμο για μεγαλύτερο διάστημα και μειώνουν τις απώλειες από έκπλυση. Παρέχουν σταδιακή και σταθερή τροφοδοσία, εναρμονισμένη με τις ανάγκες της ελιάς κατά τα κρίσιμα στάδια άνθησης, καρπόδεσης και σκλήρυνσης του ενδοκαρπίου.

Ποια θρεπτικά στοιχεία είναι πιο κρίσιμα

Μακροστοιχεία

Άζωτο (N)

Είναι βασικό για την ανάπτυξη νέας βλάστησης, για το σχηματισμό ανθικών οργάνων, αλλά χρειάζεται προσοχή στην υπερδοσολογία, που μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολική βλαστική ανάπτυξη σε βάρος της καρποφορίας. 
Προσοχή, το άζωτο είναι ιδιαίτερα ευκίνητο στο έδαφος και υπάρχει κίνδυνος έκπλυσης.

Φώσφορος (P)

Αν και η ελιά συχνά θεωρείται ότι έχει περιορισμένες ανάγκες σε P, μελέτες έχουν δείξει ότι η επάρκεια P ενισχύει την ανθοφορία και την καρπόδεση (όταν δεν υπάρχει έλλειψη). 
Σε εδάφη όξινα ή με μεγάλη περιεκτικότητα σε ανθρακικά, η διαθέσιμη μορφή P μειώνεται, οπότε η προσθήκη P γίνεται αναγκαία.

Κάλιο (K)

Πολύ σημαντικό στην ελιά, καθώς μεγάλο ποσοστό του καλίου βρίσκεται στους καρπούς και αφαιρείται με τη συγκομιδή. Το K σχετίζεται με καλύτερη περιεκτικότητα σε λάδι, ρύθμιση νερού στους ιστούς, αντοχή σε αβιοτικές καταπονήσεις (ξηρασία, θερμότητα) αλλά και σε βιοτικά στρες. 

Ιχνοστοιχεία

Βόριο (B)

Απαραίτητο για τη γονιμοποίηση και την καρπόδεση. Η έλλειψή του είναι συχνή στην Ελλάδα και προκαλεί προβλήματα όπως νέκρωση φύλλων, μειωμένη ανθοφορία και το φαινόμενο της “σκούπας της μάγισσας”.

Μαγνήσιο (Mg)

Συστατικό της χλωροφύλλης, συμβάλλει στη φωτοσύνθεση και την ενεργειακή ισορροπία των δέντρων του ελαιώνα μας.

Ασβέστιο (Ca)

Εξασφαλίζει ανθεκτικότερες κυτταρικές δομές και καλύτερη ποιότητα καρπών. Η έλλειψη παρατηρείται συχνά σε εδάφη με χαμηλό pH ή ύστερα από μακροχρόνια χρήση θειικής αμμωνίας.

Πρακτικές προτάσεις λίπανσης για τη φετινή χρονιά

Οι καιρικές συνθήκες, η υγρασία και η κατάσταση των δέντρων καθορίζουν τη δόση και το είδος του λιπάσματος. 

Μερικές ενδεικτικές προτάσεις της EuroChem:

1. ENTEC® Bor 20-8-10 +2MgO +0,3Β ή

Nitrophoska® Bor 20-5-10 +3MgO+5S+0,3B+Fe+Zn

3–5 κιλά/δένδρο

2.  Patentkali® 0-0-30 +10MgO+18S μαζί με UTEC® 46-0-0

2–4 κιλά Patentkali® και 1 κιλό UTEC® 46/δένδρο

3.  ENTEC® 21-0-0 + 0,2B ή ENTEC® 21-0-0 + 0,2B+0,08Zn

Σε ελαιώνες που έχουν κλαδευτεί αυστηρά, ή στη βρώσιμη ελιά για να αυξήσουμε την καρπόδεση και να αποφύγουμε την καρπόπτωση κάνουμε επιφανειακή λίπανση με τις παραπάνω επιλογές.

Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι οι αναλύσεις εδάφους και φυλλώματος, μας βοηθούν να μειώσουμε το κόστος της λίπανσης, (που λόγω παγκόσμιων συγκυριών δεν είναι διόλου φθηνή στις μέρες μας), και να την κάνουμε πιο αποδοτική και αποτελεσματική.

Συνήθη λάθη μετά τη συγκομιδή

Άκαιρη ή υπερβολική λίπανση:

Η εφαρμογή πρέπει να γίνεται με επαρκή υγρασία ώστε το λίπασμα να διαλυθεί χωρίς να εκπλυθεί. Οι υπερβολές οδηγούν σε βλαστομανία και μειωμένη παραγωγικότητα.

Ελλειμματική χρήση ιχνοστοιχείων:

Η αποκλειστική χρήση NPK ή αζωτούχων λιπασμάτων χωρίς βόριο και μαγνήσιο περιορίζει την καρπόδεση και την ποιότητα λαδιού.

Ασυνεπής παρακολούθηση και απουσία αναλύσεων:

Είναι πολύ συχνό το φαινόμενο του να μην γίνονται αναλύσεις εδάφους/φυλλώματος, αυτό οδηγεί σε  «τυφλή» λίπανση, με υπερβολές ή υπολίπανση.

Κακή ή καθόλου ενσωμάτωση:

Αν τα λιπάσματα παραμείνουν στην επιφάνεια χωρίς βροχές ή άρδευση, μπορεί να μην «κατέβουν» προς τις ρίζες, με αποτέλεσμα να χάσουμε μέρος του λιπάσματος που δόθηκε στην καλλιέργεια.

Παράβλεψη διαφοροποιήσεων του αγρού:

Συχνά η γονιμότητα του εδάφους διαφέρει εντός του ίδιου ελαιώνα και φυσικά δεν είναι όλα τα χωράφια ίδια, για παράδειγμα οι «άκρες» μπορεί να χρειάζονται επιπλέον λίπανση, ενώ τα δυνατά χωράφια να μην χρειάζονται υπερβολές. 

Το “κλειδί”  για την νέα σοδειά

Η μετασυλλεκτική λίπανση αποτελεί επένδυση για τη νέα παραγωγική περίοδο. Ο σωστός συνδυασμός χρόνου, ποσότητας και τύπου λιπάσματος διασφαλίζει υγιή δένδρα, σταθερή καρποφορία και υψηλή ποιότητα και ποσότητα λαδιού. Η ελιά «θυμάται» τη φροντίδα που της δίνουμε μετά τη συγκομιδή — και σε αυτή τη φάση μπαίνουν τα θεμέλια της επόμενης επιτυχημένης σοδειάς.
Συγγραφέας:
Άλκης Παρασκευόπουλος
Product Manager υδ/των λιπασμάτων, Διευθυντής Τεχνικού & Εγκρίσεων Eurochem Hellas

Τα ψυχανθή ξεχωρίζουν για τη μοναδική τους ικανότητα να δεσμεύουν άζωτο από την ατμόσφαιρα, χάρη στα αζωτοβακτήρια που συμβιώνουν με τις ρίζες τους. Για τον λόγο αυτό, στις περισσότερες περιπτώσεις δεν απαιτείται προσθήκη αζωτούχου λίπανσης, καθώς τα φυτά καλύπτουν μόνα τους τις ανάγκες τους. Η ανάγκη για επιπλέον άζωτο προκύπτει μόνο όταν το χωράφι δεν έχει καλλιεργηθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα με ψυχανθή ή πρόκειται να σπαρθεί είδος που καλλιεργείται για πρώτη φορά στην περιοχή.

Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να είναι απαραίτητος ο εμβολιασμός του σπόρου με κατάλληλους βιότυπους αζωτοβακτηρίων που διατίθενται στο εμπόριο.
Παρόλα αυτά, στα περισσότερα ελληνικά εδάφη το φαινόμενο αυτό είναι περιορισμένο, καθώς διαθέτουν επαρκείς πληθυσμούς ριζοβίων. Η πιθανότητα να απαιτηθεί εμβολιασμός είναι αυξημένη μόνο όταν χρησιμοποιούνται ξένες ποικιλίες που δεν έχουν προσαρμοστεί ακόμη πλήρως στις συνθήκες της χώρας.

Η διαδικασία του εμβολιασμού πραγματοποιείται συνήθως με διαβροχή του σπόρου και ανάμειξη με το σκεύασμα των αζωτοβακτηρίων, το οποίο μπορεί να αραιωθεί και σε νερό. Η εργασία πρέπει να γίνεται σε σκιερό μέρος, αποφεύγοντας την έκθεση του εμβολιασμένου σπόρου στον ήλιο, ενώ το καπάκι της σπαρτικής μηχανής θα πρέπει να παραμένει κλειστό. Η σπορά πρέπει να πραγματοποιείται εντός 48 ωρών από τον εμβολιασμό· αν αυτό δεν καταστεί δυνατό, συνιστάται η επανάληψή του. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε εδάφη όπου δεν υπάρχουν αυτόχθονες πληθυσμοί ριζοβίων, καθώς σε αυτές τις περιπτώσεις ο εμβολιασμός μιας μόνο χρονιάς δεν επαρκεί και θα πρέπει να επαναληφθεί.

Τι γίνεται στην πράξη

Σε αυτή τη φάση χορηγείται ολόκληρη η ποσότητα φωσφόρου και καλίου, που είναι απαραίτητα για τη σωστή εγκατάσταση των φυτών.

Η εφαρμογή μπορεί να γίνει με δύο τρόπους:

Με διασπορά πριν τη σπορά, όπου το λίπασμα απλώνεται σε όλη την επιφάνεια του χωραφιού με λιπασματοδιανομέα και στη συνέχεια ενσωματώνεται με όργωμα ή φρέζα. Η μέθοδος αυτή είναι απλή και εξασφαλίζει ομοιόμορφη κατανομή των θρεπτικών στοιχείων, ωστόσο μέρος του λιπάσματος μπορεί να παραμείνει μακριά από τη ριζόσφαιρα των φυτών.

Κατά τη σπορά, με τοποθέτηση του λιπάσματος σε παράλληλες γραμμές προς τους σπόρους και ελαφρώς βαθύτερα από το βάθος σποράς. Αυτή η τεχνική αυξάνει την αξιοποίηση των θρεπτικών στοιχείων από τα νεαρά φυτά και επιτρέπει οικονομία στη συνολική ποσότητα λιπάσματος, καθώς το φυτό έχει άμεση πρόσβαση στα στοιχεία κατά τη βλάστηση. Ωστόσο, χρειάζεται προσοχή για να αποφευχθεί η άμεση επαφή του λιπάσματος με τους σπόρους, που μπορεί να προκαλέσει φυτοτοξικότητα.

Η σωστή δοσολογία δεν μπορεί να είναι ίδια κάθε χρονιά — αλλά ούτε και για κάθε χωράφι. Πριν από τη λίπανση, είναι απαραίτητη μια ανάλυση εδάφους, ώστε να εκτιμηθούν τα διαθέσιμα θρεπτικά στοιχεία και να προσαρμοστεί η εφαρμογή στις πραγματικές ανάγκες του αγρού. Με αυτόν τον τρόπο εξασφαλίζεται οικονομία, αποδοτικότητα και αποφεύγονται προβλήματα που συνδέονται με υπερβολικές ή ακατάλληλες δόσεις.

Βίκος

Ο βίκος συμβιώνει κυρίως με το Rhizobium leguminosarum bv. viciae, μέσω του οποίου καλύπτει αποτελεσματικά τις ανάγκες του σε άζωτο. Για τον λόγο αυτό, στις ελληνικές συνθήκες δεν απαιτείται προσθήκη αζώτου ή καλίου, καθώς τα περισσότερα εδάφη είναι ήδη επαρκώς εφοδιασμένα. Αντίθετα, τα φυτά ανταποκρίνονται θετικά στη χορήγηση φωσφόρου, που συμβάλλει στην καλύτερη ανάπτυξη των ριζών και στη διαδικασία της αζωτοδέσμευσης. Σε φτωχά εδάφη, η εφαρμογή έως 6 μονάδων φωσφόρου ανά στρέμμα θεωρείται επαρκής για την κάλυψη των αναγκών της καλλιέργειας.

Μπιζέλι

Στο μπιζέλι, πρόβλημα αζώτου μπορεί να εμφανιστεί κυρίως στις καρποδοτικές καλλιέργειες, καθώς η φυσική διαδικασία αζωτοδέσμευσης δεν επαρκεί πάντοτε για να καλύψει πλήρως τις ανάγκες των φυτών. Αν όμως το χωράφι διαθέτει υπολειμματικό άζωτο από προηγούμενη καλλιέργεια, δεν απαιτείται πρόσθετη εφαρμογή. Σε πολύ φτωχά εδάφη μπορεί να χρειαστεί μικρή ποσότητα αζώτου για να ενισχυθεί η πρώτη ανάπτυξη των φυτών. Οι ρίζες του μπιζελιού συμβιώνουν με το Rhizobium leguminosarum bv. viciae, επομένως συνιστάται εμβολιασμός του σπόρου όταν η καλλιέργεια γίνεται για πρώτη φορά στο χωράφι. Το μπιζέλι παρουσιάζει υψηλές ανάγκες σε φώσφορο, και σε εδάφη με έλλειψη του στοιχείου συνιστάται η εφαρμογή 2,5–6 μονάδων P/στρέμμα, ενώ σε φτωχά σε κάλιο εδάφη 2,5–6 μονάδες Κ₂Ο/στρ.

Κουκιά

Τα κουκιά διαθέτουν ιδιαίτερα μεγάλη ικανότητα αζωτοδέσμευσης, γεγονός που καθιστά περιττή τη χορήγηση αζώτου ακόμη και σε άγονα εδάφη. Εξαίρεση αποτελεί η εφαρμογή 2–3 κιλών Ν/στρέμμα, όταν η καλλιέργεια απουσιάζει για πολλά χρόνια από το χωράφι και οι πληθυσμοί ριζοβίων είναι περιορισμένοι. Οι ρίζες των κουκιών συμβιώνουν αποτελεσματικά μόνο με το Rhizobium leguminosarum bv. viciae, το οποίο εξασφαλίζει την επάρκεια αζώτου. Για τη βασική λίπανση, ως κατώτερα όρια θεωρούνται τα 11 ppm φωσφόρου (P) και τα 81 ppm καλίου (Κ) στο έδαφος. Συνήθως επαρκούν 6 μονάδες φωσφόρου, ενώ σε περίπτωση έλλειψης καλίου συνιστάται η προσθήκη επιπλέον 6 μονάδων.

Ρεβίθι

Η καλλιέργεια του ρεβιθιού δεν απαιτεί αζωτούχα λίπανση, εκτός αν πρόκειται για πολύ φτωχά ή άγονα εδάφη, όπου η αρχική ανάπτυξη των φυτών μπορεί να επηρεαστεί. Για την επίτευξη υψηλών αποδόσεων, το ρεβίθι χρειάζεται 6–9 μονάδες φωσφόρου ανά στρέμμα, ποσότητα που καλύπτει πλήρως τις ανάγκες της βασικής λίπανσης.

Φακή

Η προσθήκη αζώτου στη φακή δικαιολογείται μόνο σε ιδιαίτερα άγονα εδάφη ή όταν κατά τη σπορά επικρατούν χαμηλές θερμοκρασίες και αυξημένη υγρασία. Η καλλιέργεια ανταποκρίνεται θετικά στα φωσφορούχα λιπάσματα, όταν η περιεκτικότητα του εδάφους είναι κάτω από 4 ppm φωσφόρου (κατά Olsen) ή κάτω από 9 ppm σε ξηρικές συνθήκες, με προτεινόμενη δόση 6–9 μονάδων P ανά στρέμμα. Σε πολύ ασβεστούχα εδάφη, συνιστάται προληπτικά η εφαρμογή 2 κιλών θειικού σιδήρου/στρ. για την αποφυγή τροφοπενίας σιδήρου. Αν και η προσθήκη καλίου δεν φαίνεται να αυξάνει την απόδοση, συμβάλλει στη βελτίωση της βραστικότητας της φακής. Οι ρίζες της συμβιώνουν με στελέχη του Rhizobium leguminosarum, ωστόσο η αποτελεσματικότητα της αζωτοδέσμευσης ποικίλλει ανάλογα με το στέλεχος του ριζοβίου.

Ο σωστός σχεδιασμός ξεκινά από το έδαφος

Η βασική λίπανση στα ψυχανθή δεν ακολουθεί μία ενιαία συνταγή. Κάθε χωράφι έχει τις δικές του ανάγκες, που καθορίζονται από την ανάλυση του εδάφους, τη σωστή δόση φωσφόρου και καλίου, αλλά και την αποτελεσματική συμβίωση με τα κατάλληλα ριζόβια. Μέσα από αυτή την ισορροπία επιτυγχάνεται σωστή θρέψη, μείωση του κόστους παραγωγής και προστασία του περιβάλλοντος.

Πηγή:

Περιοδικό Γεωργία – Κτηνοτροφία, τεύχος 8/2013, «Η βασική λίπανση των φθινοπωρινών καλλιεργειών: σιτηρά, ψυχανθή & ελαιοκράμβη», σελ. 38–40.