Ο καταρροϊκός πυρετός αποτελεί μία από τις σοβαρότερες ιογενείς ασθένειες που αφορούν τη ζωική παραγωγή και ειδικότερα τις εκτροφές μηρυκαστικών. Πρόκειται για μια νόσο που προσβάλλει όλα τα μηρυκαστικά, με σαφή κλινική εικόνα κυρίως στα πρόβατα, και μεταδίδεται μέσω αιματοφάγων εντόμων. Η κατανόηση των βασικών χαρακτηριστικών της νόσου, του τρόπου μετάδοσης και των επιπτώσεών της στην εκτροφή αποτελεί ουσιαστικό εργαλείο για τους κτηνοτρόφους, καθώς συνδέεται άμεσα με την υγεία των ζώων και τη σταθερότητα της παραγωγής.
Τι είναι ο καταρροϊκός πυρετός και πώς μεταδίδεται
Ο καταρροϊκός πυρετός είναι ιογενής νόσος που προσβάλλει όλα τα κατοικίδια και άγρια μηρυκαστικά. Αν και πρόβατα, αίγες και βοοειδή μπορούν να μολυνθούν, κλινικά συμπτώματα εμφανίζονται κυρίως στα πρόβατα. Η νόσος δεν μεταδίδεται άμεσα από ζώο σε ζώο, αλλά μέσω αιματοφάγων εντόμων του γένους Culicoides, τα οποία λειτουργούν ως φορείς του ιού.
Τα έντομα μολύνονται όταν τρέφονται με αίμα ζώων που βρίσκονται στη φάση της ιαιμίας(όταν ο ιός κυκλοφορεί στο αίμα του ζώου) και παραμένουν μολυσμένα σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Η δραστηριότητά τους είναι εντονότερη από τη δύση του ηλίου και μετά, όταν τα ζώα βρίσκονται σε ανοιχτούς εξωτερικούς χώρους, ενώ θεωρείται ότι σπάνια εισέρχονται σε κλειστούς στάβλους. Η νόσος απαντάται σε γεωγραφικές περιοχές όπου οι κλιματολογικές και περιβαλλοντικές συνθήκες ευνοούν την επιβίωση και τον πολλαπλασιασμό των εντόμων-φορέων, γεγονός που εξηγεί την ευρεία γεωγραφική της εξάπλωση, ιδιαίτερα στη λεκάνη της Μεσογείου.
Γιατί τα βοοειδή παίζουν ρόλο στη διασπορά
Παρότι στα βοοειδή η μόλυνση είναι συνήθως υποκλινική, δηλαδή χωρίς εμφανή συμπτώματα, η σημασία τους στη διασπορά της νόσου είναι ιδιαίτερα μεγάλη. Αυτό οφείλεται στη μακρά διάρκεια της ιαιμίας, η οποία μπορεί να φτάσει έως και τις 60 ημέρες μετά τη μόλυνση, ενώ έχουν αναφερθεί και μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα. Κατά το διάστημα αυτό, τα βοοειδή μπορούν να αποτελέσουν πηγή μόλυνσης για τα έντομα-φορείς, διευκολύνοντας τη διατήρηση και εξάπλωση του ιού σε μία περιοχή.
Κλινική εικόνα και συνέπειες στα πρόβατα
Στα πρόβατα, όπου η νόσος εκδηλώνεται πιο έντονα, η περίοδος επώασης κυμαίνεται από 4 έως 14 ημέρες, ενώ η θνησιμότητα μπορεί να κυμανθεί από 1% έως 30%, ανάλογα με τη βαρύτητα της μόλυνσης. Η οξεία μορφή της νόσου χαρακτηρίζεται από υψηλό πυρετό, έντονη καταβολή, οίδημα στην περιοχή του στόματος, των οφθαλμών και των αυτιών, καθώς και ρινικό έκκριμα που αρχικά είναι διαυγές και στη συνέχεια γίνεται βλεννοπυώδες. Συχνά παρατηρείται φλεγμονή και εξέλκωση του στοματικού βλεννογόνου, με αποτέλεσμα έντονη σιελόρροια, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις εμφανίζεται οίδημα και κυάνωση της γλώσσας. Η χωλότητα λόγω φλεγμονής στη στεφάνη της χηλής και η ποδοδερματίτιδα αποτελούν επίσης συχνά ευρήματα.
Πέρα από τα οξέα συμπτώματα, μπορεί να εμφανιστούν αποβολές ή γέννηση θνησιγενών αμνών, επιπλοκές από πνευμονία και έντονη απίσχναση. Εάν δεν επέλθει θάνατος μέσα σε χρονικό διάστημα περίπου 8 έως 10 ημερών, τα ζώα συνήθως αναρρώνουν. Ωστόσο, η ανάρρωση δεν συνεπάγεται άμεση επαναφορά στην παραγωγικότητα, καθώς συχνά παρατηρούνται απώλεια μαλλιού, προβλήματα γονιμότητας, καθυστερημένη ανάπτυξη, σημαντική απώλεια σωματικού βάρους, δυσκολία στην κίνηση και παρατεταμένη αδυναμία, στοιχεία που επιβαρύνουν σοβαρά το οικονομικό αποτέλεσμα της εκτροφής.
Τι ισχύει για αίγες και βοοειδή
Οι αίγες προσβάλλονται σπανιότερα και συνήθως με ηπιότερα συμπτώματα. Στα βοοειδή, όπως αναφέρθηκε, η νόσος είναι κατά κανόνα υποκλινική, χωρίς εμφανή κλινικά σημεία, γεγονός που δυσκολεύει τον έγκαιρο εντοπισμό της παρουσίας του ιού στο κοπάδι.
Γιατί αφορά τον παραγωγό και τον προγραμματισμό του
Ο καταρροϊκός πυρετός δεν είναι απλώς ένα υγειονομικό ζήτημα, αλλά ένας παράγοντας που μπορεί να επηρεάσει άμεσα τη βιωσιμότητα μιας εκτροφής. Οι απώλειες σε ζώα, η μείωση της παραγωγικότητας, οι αναπαραγωγικές επιπτώσεις και η μακρά περίοδος ανάρρωσης δημιουργούν σοβαρές οικονομικές πιέσεις. Γι’ αυτό, η κατανόηση της νόσου και του τρόπου με τον οποίο διατηρείται και εξαπλώνεται αποτελεί βασικό στοιχείο για τον σωστό σχεδιασμό της εκτροφής, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου οι συνθήκες ευνοούν την παρουσία των εντόμων-φορέων.
Τι μένει για την εκτροφή
Η γνώση του καταρροϊκού πυρετού αποτελεί βασικό στοιχείο για την κατανόηση μιας νόσου που μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά τη ζωική παραγωγή. Η κατανόηση του τρόπου μετάδοσης, της κλινικής εικόνας και των συνεπειών της νόσου στην εκτροφή βοηθά τον κτηνοτρόφο να αξιολογεί με μεγαλύτερη ψυχραιμία τους κινδύνους, με στόχο τη διατήρηση της υγείας των ζώων και τη σταθερότητα της παραγωγής.
Πηγή: Γεωργία – Κτηνοτροφία, τεύχος 1/2009, «Ο Καταρροϊκός Πυρετός», σελ. 48–49
