Aνθράκωση στην καρυδιά: Οι προσβολές, τα συμπτώματα που μπερδεύουν και τι προσέχουμε στη συγκομιδή

Η περίοδος μετά την ολοκλήρωση της συγκομιδής αποτελεί κατάλληλη στιγμή για τον έλεγχο των φιστικεώνων και την απομάκρυνση προσβεβλημένων φυτικών οργάνων που μπορούν να αποτελέσουν πηγή μολύσματος για την επόμενη καλλιεργητική περίοδο. Μεταξύ των ασθενειών που μπορεί να απασχολήσουν την καλλιέργεια βρίσκεται η βοτρυοσφαίρια (Botryosphaeria dothidea), η οποία μπορεί να προκαλέσει ξηράνσεις φύλλων, καρπών, ταξικαρπιών και κλάδων.

Για την εικόνα που επικρατεί αυτή την περίοδο και τη σημασία των μετασυλλεκτικών χειρισμών, ο ΑγροΤύπος επικοινώνησε με τον πρόεδρο και παραγωγό του Αγροτικού Συνεταιρισμού Κελυφωτού Φιστικιού Μώλου – Θερμοπυλών, κ. Βασίλη Ζυγομήτρο.

Χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα στην περιοχή

Στην περιοχή του Μώλου και των Θερμοπυλών δεν καταγράφεται αυτή την περίοδο ιδιαίτερο πρόβλημα από βοτρυοσφαίρια, σύμφωνα με τον κ. Ζυγομήτρο. Όπως αναφέρει, όταν εμφανίζεται πρόβλημα, συνήθως γίνεται αντιληπτό προς το τέλος της περιόδου, λίγο πριν από τη συγκομιδή.

Η απουσία έντονης προσβολής, ωστόσο, δεν αναιρεί τη σημασία του ελέγχου του φιστικεώνα μετά τη συγκομιδή. Τα προσβεβλημένα όργανα που παραμένουν πάνω στα δέντρα μπορούν να αποτελέσουν πηγή μολύσματος για την επόμενη καλλιεργητική περίοδο.

Στόχος η μείωση του μολύσματος

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει ο κ. Ζυγομήτρος στους χειρισμούς που ακολουθούν τη συγκομιδή, κυρίως όταν έχει προηγηθεί προσβολή. «Πρέπει να κάνεις όλες εκείνες τις δράσεις οι οποίες θα αποτρέψουν να έχεις μόλυσμα την καινούργια χρονιά», αναφέρει, υπογραμμίζοντας ότι όσο μικρότερο είναι το μόλυσμα που παραμένει ενόψει της νέας περιόδου, τόσο λιγότερα και ευκολότερα διαχειρίσιμα προβλήματα μπορεί να αντιμετωπίσει ο παραγωγός.

Στο πλαίσιο των μέτρων υγιεινής του οπωρώνα, ιδιαίτερη σημασία έχει η συλλογή και καταστροφή των προσβεβλημένων φυτικών οργάνων πριν από την πτώση των φύλλων, περίοδο κατά την οποία η προσβεβλημένη βλάστηση διακρίνεται από την υγιή. Αντίστοιχα, τα ξερά φύλλα που έχουν πέσει στο έδαφος μπορούν να απομακρύνονται ή να ενσωματώνονται στο έδαφος με ελαφρύ φρεζάρισμα, ώστε να περιορίζονται οι πηγές μολύσματος για την επόμενη καλλιεργητική περίοδο.

Οι καρποί που παραμένουν στα δέντρα

Προσοχή χρειάζεται και στους καρπούς που παραμένουν πάνω στα δέντρα μετά τη συγκομιδή, καθώς μπορούν επίσης να αποτελέσουν πηγή μολύσματος. Η απομάκρυνσή τους, πάντως, δεν είναι εύκολη αμέσως μετά τη συλλογή, καθώς, όπως εξηγεί ο κ. Ζυγομήτρος, αυτή την περίοδο δεν αποκολλώνται εύκολα από το δέντρο.

Η διαδικασία γίνεται ευκολότερη αργότερα, όταν αρχίσουν τα κρύα. «Το σωστό είναι να γίνεται», τονίζει, σημειώνοντας ότι κατά τον χειμώνα οι καρποί που έχουν παραμείνει στα δέντρα μπορούν να απομακρυνθούν πολύ ευκολότερα.

Οι πληγές της συγκομιδής

Ένα ακόμη σημείο που απαιτεί προσοχή αφορά τις πληγές που μπορεί να δημιουργηθούν στα δέντρα κατά τη συγκομιδή. Σύμφωνα με τον κ. Ζυγομήτρο, στην παραδοσιακή συλλογή με χτύπημα των κλάδων μπορούν να προκληθούν τραυματισμοί, οι οποίοι αποτελούν σημεία εισόδου για παθογόνα. Όπως αναφέρει, στις περιπτώσεις αυτές ακολουθεί παρέμβαση με χαλκούχα ή μυκητοκτόνα σκευάσματα, με στόχο την προστασία των πληγών που έχουν δημιουργηθεί.

Σημαντικό πλεονέκτημα παρουσιάζει, από αυτή την άποψη, η μηχανική συγκομιδή με δονητές κορμού. Όπως επισημαίνει ο ίδιος, πέρα από την οικονομία και τις μικρότερες απαιτήσεις σε εργατικά χέρια, «ένα μεγάλο πλεονέκτημα είναι ότι δεν δημιουργεί πληγές στο δέντρο κατά τη συλλογή», με αποτέλεσμα, όπως εξηγεί, να περιορίζονται και οι μολύνσεις.

Καθώς η συγκομιδή των πρώιμων ποικιλιών έχει ολοκληρωθεί ή οδεύει προς ολοκλήρωση σε αρκετούς αμπελώνες, η προσοχή στρέφεται σταδιακά στις εργασίες που ακολουθούν τον τρύγο και στην προστασία των πρέμνων από εχθρούς και ασθένειες. Για την εξέλιξη της συγκομιδής και τις εργασίες που ακολουθούν, ο ΑγροΤύπος επικοινώνησε με τη γεωπόνο του Οινοποιητικού Συνεταιρισμού Τυρνάβου, κα Ζαΐρα Παπαφίγκου.

Ολοκληρώθηκε ο τρύγος στις πρώιμες ποικιλίες

Στην περιοχή του Τυρνάβου, ο τρύγος έχει ήδη ολοκληρωθεί στις πρώιμες ποικιλίες Sauvignon, Chardonnay και Μαλαγουζιά, όπως ανέφερε στον ΑγροΤύπο η κα Παπαφίγκου, ενώ ο τρύγος στην περιοχή συνεχίζεται.

Μετά τη συγκομιδή, η παρακολούθηση των αμπελώνων συνεχίζεται. Περονόσπορος, ασθένειες του ξύλου και ψευδόκοκκοι είναι μεταξύ των περιπτώσεων που απαιτούν προσοχή αυτή την περίοδο, με στόχο τον περιορισμό των προσβολών και την προστασία των πρέμνων ενόψει της επόμενης καλλιεργητικής περιόδου.

Περονόσπορος σε υγρές περιοχές

Στις ιδιαίτερα υγρές περιοχές, όπου εμφανίζονται συχνά όψιμες προσβολές περονοσπόρου, μετά τη συγκομιδή συνιστάται ψεκασμός με βορδιγάλειο πολτό ή άλλο χαλκούχο σκεύασμα που επιτρέπεται για χρήση στην καλλιέργεια.

Η επέμβαση αποσκοπεί στην καταστροφή των ωοσπορίων του μύκητα που σχηματίζονται στα φύλλα και αποτελούν πηγή μολύνσεων την επόμενη άνοιξη.

Σήμανση των πρέμνων με ασθένειες ξύλου

Το διάστημα πριν από την πτώση του φυλλώματος, τα πρέμνα που έχουν προσβληθεί από ασθένειες του ξύλου μπορούν ακόμη να εντοπιστούν σχετικά εύκολα. Τα προσβεβλημένα πρέμνα παραμένουν αναγνωρίσιμα, καθώς φέρουν βραχίονες και κεφαλές με καχεκτική, χλωρωτική βλάστηση, ενώ εμφανίζονται επίσης ξηράνσεις σε φύλλα και κληματίδες.

Σε αυτό το στάδιο συνιστάται η σήμανση των προσβεβλημένων πρέμνων, για παράδειγμα με πλαστική ταινία, ώστε να εντοπίζονται εύκολα κατά την περίοδο του κλαδέματος. Τότε μπορούν να κλαδευτούν τελευταία και να εφαρμοστούν τα προβλεπόμενα μέτρα προστασίας, ώστε να περιοριστεί η εξάπλωση των ασθενειών του ξύλου μέσα στον αμπελώνα.

Προσοχή στους ψευδόκοκκους

Στους αμπελώνες όπου υπάρχει προσβολή από ψευδόκοκκους συνιστάται ψεκασμός με κατάλληλο και εγκεκριμένο εντομοκτόνο, με πλήρη κάλυψη τόσο της βλάστησης όσο και του κορμού των πρέμνων.

Όταν η προσβολή δεν είναι γενικευμένη, συνιστάται ο ψεκασμός να περιορίζεται στα προσβεβλημένα πρέμνα, τα οποία παράλληλα σημαίνονται. Από την έναρξη της νέας βλαστικής περιόδου, τα συγκεκριμένα πρέμνα πρέπει να ελέγχονται προσεκτικά για την παρουσία πληθυσμών των εντόμων. Στόχος της επέμβασης είναι η μείωση του πληθυσμού των ψευδόκοκκων πριν αποσυρθούν για διαχείμαση στο ριζικό σύστημα ή κάτω από τα ρυτιδώματα του πρέμνου.

Η ΑΑΔΕ δημοσίευσε την εγκύκλιο με τη γνωστοποίηση της τιμής ελαιολάδου του ελαιοκομικού έτους 2026-2027, για την εφαρμογή των διατάξεων της εισφοράς δακοκτονίας.

Όπως αναφέρει η εισφορά δακοκτονίας ορίζεται σε ποσοστό 2% επί της αξίας του ελαιόλαδου που παράγεται. Αυτή υπολογίζεται στη μικρότερη τιμή συγκέντρωσης για τις ποιότητες των βρώσιμων λαδιών κατά το χρόνο της παραγωγής, δηλαδή την τιμή (παρέμβασης) για το κοινό παρθένο ελαιόλαδο οξύτητας 2% - 3,3%.

Με τις ίδιες διατάξεις, η εισφορά δακοκτονίας στις πωλούμενες χονδρικά από τους παραγωγούς ή τους εντολοδόχους αυτών ελιές, ορίζεται όπως και πριν σε ποσοστό 2% επί της τιμολογιακής αξίας πώλησής τους.

Όπως τονίζει η ΑΑΔΕ, η κατώτατη τιμή αναφοράς για την κατηγορία ελαιολάδου Λαμπάντε (lampante) με οξύτητα δύο βαθμών, είναι στα 1.524 ευρώ/τόνο, η οποία και θα λαμβάνεται υπόψη για τον υπολογισμό της εισφοράς δακοκτονίας του λαδιού, για το ελαιοκομικό έτος 2026-2027.

Στο ανωτέρω ποσό αναλογεί ανά κιλό, εισφορά δακοκτονίας 1,524 x 2% = 0,030 ευρώ. Σημειώνεται ότι το ποσό των 1.524 ευρώ/τόνο, μειώνεται, κατά 36,70 ευρώ/τόνο, για κάθε επιπλέον βαθμό οξύτητας.

Δείτε την απόφαση της ΑΑΔΕ

Η είσοδος στη φθινοπωρινή περίοδο και οι βροχοπτώσεις που έχουν ήδη σημειωθεί σε ορισμένες περιοχές, αλλά και εκείνες που αναμένονται το επόμενο διάστημα, επαναφέρουν στο προσκήνιο την προστασία της ελιάς από το κυκλοκόνιο και το γλοιοσπόριο. Πρόκειται για δύο ασθένειες των οποίων η εξέλιξη συνδέεται με τις επικρατούσες καιρικές συνθήκες και ιδιαίτερα με την παρουσία βροχής και υψηλής υγρασίας.

Με αφορμή την περίοδο, ο ΑγροΤύπος επικοινώνησε με τον Προϊστάμενο του Περιφερειακού Κέντρου Προστασίας Φυτών, Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Ιωαννίνων, γεωπόνο κ. Ανδρέα Καμπλέτσα. Όπως ανέφερε, σε αυτή τη φάση αναμένεται να φανεί πώς θα εξελιχθεί ο καιρός το επόμενο διάστημα και κατά πόσο θα υπάρξουν ουσιαστικές βροχοπτώσεις και όχι μόνο μεμονωμένα φαινόμενα.

Κυκλοκόνιο: Οι συνθήκες που ευνοούν τις μολύνσεις

Το κυκλοκόνιο εκδηλώνεται συνήθως στα φύλλα της ελιάς με τις χαρακτηριστικές κηλίδες που είναι γνωστές ως «μάτι παγωνιού». Ο μύκητας μπορεί επίσης να προσβάλει τους μίσχους των φύλλων και τους ποδίσκους των καρπών, ενώ σε σοβαρές προσβολές προκαλούνται φυλλόπτωση και καρπόπτωση, οδηγώντας τα δέντρα σε καχεξία. Σπανιότερα προσβάλλονται οι καρποί και οι νεαροί κλαδίσκοι.

Για την πραγματοποίηση των μολύνσεων είναι απαραίτητη η παρουσία βροχής ή υψηλής υγρασίας σε συνδυασμό με σχετικά χαμηλές θερμοκρασίες. Για τον λόγο αυτό, η εξέλιξη των καιρικών συνθηκών κατά τη φθινοπωρινή περίοδο αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Γλοιοσπόριο: Προσβολές κατά την ωρίμανση

Το γλοιοσπόριο, γνωστό επίσης ως παστέλα ή ανθράκωση, προσβάλλει κυρίως τις ελιές κατά τη διάρκεια της ωρίμανσης, προκαλώντας σήψεις στους καρπούς. Σε επιδημικά χρόνια μπορεί να μειώσει σημαντικά τόσο την απόδοση όσο και την ποιότητα του παραγόμενου ελαιολάδου.

Οι προσβεβλημένοι καρποί που παραμένουν επάνω στο δέντρο μετατρέπονται σε «μούμιες», ενώ σε εκείνους που πέφτουν στο έδαφος εμφανίζεται σήψη και, υπό συνθήκες υψηλής υγρασίας, χαρακτηριστική ρόδινη γλοιώδης μάζα.

Οι φθινοπωρινές βροχές και η φυτοπροστασία

Η έναρξη των φθινοπωρινών βροχοπτώσεων συνδέεται με την έναρξη των δευτερογενών μολύνσεων από τα δύο παθογόνα, όταν επικρατούν ευνοϊκές συνθήκες. Κατά τον φθινοπωρινό ψεκασμό επιδιώκεται η ταυτόχρονη αντιμετώπιση κυκλοκονίου και γλοιοσπορίου.

Για την αντιμετώπιση των δύο ασθενειών χρησιμοποιούνται εγκεκριμένα μυκητοκτόνα, με προληπτική ή/και θεραπευτική δράση, σύμφωνα πάντα με την εγκεκριμένη χρήση και τις οδηγίες της ετικέτας. Σε ακάλυπτους ελαιώνες, θα πρέπει να εξετάζεται η ανάγκη εφαρμογής θεραπευτικού μυκητοκτόνου αμέσως μετά από βροχόπτωση, σύμφωνα με την εγκεκριμένη χρήση και τις οδηγίες της ετικέτας.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στην επιλογή του φυτοπροστατευτικού προϊόντος, καθώς πρέπει να λαμβάνονται υπόψη το στάδιο ωρίμανσης των καρπών και το προβλεπόμενο χρονικό διάστημα μεταξύ εφαρμογής και συγκομιδής, ώστε τα υπολείμματα να παραμένουν εντός των επιτρεπόμενων ορίων.

Καθώς οι συνθήκες διαφοροποιούνται ανά περιοχή και η χρονική στιγμή της επέμβασης συνδέεται και με το στάδιο ωρίμανσης και τον χρόνο που απομένει έως τη συγκομιδή, οι παραγωγοί είναι σκόπιμο να παρακολουθούν τις γεωργικές προειδοποιήσεις της περιοχής τους και να συμβουλεύονται τον γεωπόνο τους πριν από οποιαδήποτε φυτοπροστατευτική επέμβαση.

Με τον τρύγο να βρίσκεται σε εξέλιξη, η προστασία των σταφυλιών που παραμένουν στο αμπέλι εξακολουθεί να απασχολεί τους παραγωγούς. Στους όψιμους αμπελώνες, ένα από τα ζητήματα που παραμένουν στο προσκήνιο αυτή την περίοδο είναι η ευδεμίδα, καθώς, ανάλογα με την ποικιλία και την παρουσία δραστηριότητας του εντόμου, μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να χρειαστεί επαναληπτική επέμβαση.

Για το θέμα μίλησε στον ΑγροΤύπο η γεωπόνος του Οινοποιητικού Συνεταιρισμού Τυρνάβου, κα Ζαΐρα Παπαφίγκου.

Στο επίκεντρο οι όψιμες ποικιλίες

Όπως εξηγεί η κα Παπαφίγκου, η ανάγκη για νέα επέμβαση δεν αφορά συνολικά τους αμπελώνες, αλλά εξετάζεται ανάλογα με την ποικιλία και την παρουσία δραστηριότητας του εντόμου.

«Τώρα μιλάμε για τις όψιμες ποικιλίες, γιατί ο τρύγος είναι ήδη σε εξέλιξη», αναφέρει χαρακτηριστικά. Στην περιοχή, όπως διευκρινίζει, πρόκειται μεταξύ άλλων για λευκές οινοποιήσιμες ποικιλίες που είναι λίγο πιο όψιμες.

Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να εξεταστεί δεύτερη επέμβαση για την ευδεμίδα, εφόσον εξακολουθεί να καταγράφεται δραστηριότητα του εντόμου. «Για τις όψιμες μπορεί να γίνει ένας δεύτερος επαναληπτικός ψεκασμός, αφού ο πρώτος έχει γίνει ήδη», σημειώνει η ίδια.

Αντίστοιχα, στις επιτραπέζιες ποικιλίες που βρίσκονται κοντά στη συγκομιδή, το ενδεχόμενο επαναληπτικής επέμβασης εξετάζεται εφόσον διαπιστώνεται δραστηριότητα της ευδεμίδας.

Η παρακολούθηση καθορίζει την επέμβαση

Το γεγονός ότι βρισκόμαστε σε αυτή τη χρονική περίοδο δεν σημαίνει ότι απαιτείται επέμβαση σε όλους τους αμπελώνες. Καθοριστική είναι η παρουσία δραστηριότητας της ευδεμίδας, όπως αυτή αποτυπώνεται από την παρακολούθηση του εντόμου και την εικόνα στον αμπελώνα.

Όπου λειτουργούν δίκτυα φερομονικών παγίδων, οι συλλήψεις δίνουν επιπλέον στοιχεία για την εξέλιξη της πτήσης και μπορούν να συνεκτιμηθούν πριν από μια νέα επέμβαση.

Προσοχή κοντά στη συγκομιδή

Όσο πλησιάζει η συγκομιδή, ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στην επιλογή του φυτοπροστατευτικού προϊόντος. Θα πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο εγκεκριμένα σκευάσματα για τη συγκεκριμένη χρήση, με βάση και το χρονικό διάστημα που απομένει μέχρι τον τρύγο.

Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να τηρείται αυστηρά ο προβλεπόμενος χρόνος αναμονής του εκάστοτε φυτοπροστατευτικού προϊόντος πριν από τη συγκομιδή.

Αποζημιώσεις κερασιών για προανθικό παγετό 2025 στις 30 Σεπτεμβρίου, μελέτη για στήριξη των παραγωγών δαμάσκηνου γιατί έμεινε απούλητη το 2026, επανέρχεται το θέμα της συνδεδεμένης ενίσχυσης στα συμπύρηνα ροδάκινα αλλά και πρόγραμμα αναδιάρθωσης καλλιεργειών με ποικιλίες που είναι ανθεκτικές στην παραμόρφωση των καρπών.

Αυτά ανέφερε ο Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Μαργαρίτης Σχοινάς, στο πλαίσιο της περιοδείας του, την Τετάρτη (2/9), στην Πέλλα της Κεντρικής Μακεδονίας.

Ο κ. Σχοινάς συναντήθηκε με γεωργούς και κτηνοτρόφους της περιοχής, πραγματοποίησε αυτοψία σε καλλιέργειες, ενώ τόνισε την ανάγκη δημιουργίας ενός νέου πλαισίου συνεργασίας μεταξύ του πρωτογενούς και του δευτερογενούς τομέα παραγωγής.

Στις συναντήσεις ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη δεινή θέση στην οποία έχουν περιέλθει η δενδροκαλλιέργεια και η κτηνοτροφία, εξαιτίας του δυσβάσταχτου κόστους παραγωγής, των χαμηλών τιμών και των μεγάλων δυσκολιών στη διάθεση των προϊόντων.

Ο Υπουργός επαναβεβαίωσε τη δέσμευσή του από τη συνεδρίαση της Κοινοβουλευτικής Ομάδας της Νέας Δημοκρατίας ότι οι κερασοπαραγωγοί θα αποζημιωθούν έως το τέλος Σεπτεμβρίου.

Ο κ. Νίκος Δημητριάδης, παραγωγός και πρώην πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Δήμου Σκύδρας, που ήταν στην σύσκεψη με τον κ. Σχοινά, τόνισε στον ΑγροΤύπο ότι «ο υπουργός δήλωσε ότι οι αποζημιώσεις για τις ζημιές στο προανθικό στάδιο του 2025 (κυρίως σε κερασοπαραγωγούς, μηλοπαραγωγούς και άλλες δενδρώδεις καλλιέργειες από παγετούς) συνολικού ύψους 80 εκατ. ευρώ προγραμματίζεται να καταβληθούν μέχρι το τέλος Σεπτεμβρίου 2026. Ωστόσο δεν έχει ακόμη αποφασιστεί ούτε το ποσό ούτε η διαδικασία με την οποία θα καταβληθούν οι αποζημιώσεις (στρεμματική ενίσχυση κ.α.)».

Πάντως πληροφορίες του ΑγροΤύπου αναφέρουν ότι τη διαδικασία των αποζημιώσεων για τις ζημιές στο προανθικό του 2025 θα την αναλάβει το Υπουργείο Οικονομικών σε συνεργασία με την ΑΑΔΕ.

Στην συνέχεια ο Υπουργός είχε συνάντηση με τον Αντιπεριφερειάρχη Πέλλας κ. Ιορδάνη Τζαμτζή. Ο κ. Τζαμτζής δήλωσε στον ΑγροΤύπο ότι ενημέρωσε τον Υπουργό για το αγροτικό προφίλ της Πέλλας, τα ιδιαίτερα ποιοτικά χαρακτηριστικά και εξαγώγιμο χαρακτήρα των παραγωγών της περιοχής, την υψηλή ανάπτυξη της μεταποίησης φρούτων και λαχανικών.

Όπως του ανέφερε ο υπουργός οι κερασοπαραγωγοί και οι άλλοι καλλιεργητές που επλήγησαν από τον παγετό του 2025 θα αποζημιωθούν στα τέλη Σεπτεμβρίου. Το ΥπΑΑΤ θα μελετήσει αν θα καταβληθούν ενισχύσεις σε παραγωγούς δαμάσκηνου επειδή φέτος είχε προβλήματα η εμπορία του προϊόντοςκαι μεγάλες ποσότητες έμειναν απούλητες. Στην συνέχεια συζητήθηκε η ανάγκη άμεσης ένταξης του συμπύρηνου ροδάκινου σε καθεστώς συνδεδεμένης ενίσχυσης αλλά και οικονομικής στήριξης για την αναδιάρθωση της καλλιέργειας με ποικιλίες που να είναι ανθεκτικές στην παραμόρφωση των καρπών.

Ο Αντιπεριφερειάρχης κατέθεσε γραπτό υπόμνημα με τα θέματα, μαζί με τις προτάσεις της Περιφερειακής Ενότητας Πέλλας, στο οποίο αναφέρει τα εξής:

Παραμόρφωση καρπών στα ροδάκινα

Από το 2023 η ΔΑΟΚ Πέλλας παρακολουθεί συστηματικά το πρόβλημα στις καλλιέργειες ροδακινιάς και νεκταρινιάς. Για την διερεύνηση και επίλυση του προβλήματος της παραμόρφωσης των καρπών στο ροδάκινο, η Περιφερειακή Ενότητα προχώρησε στη σύσταση ειδικής Ομάδας Εργασίας. Σε στενή συνεργασία με το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο, ταυτοποιήθηκε η αιτία του προβλήματος, η οποία αποδίδεται με μεγάλη πιθανότητα σε ακάρεα του γένους Eriophyes sp., και εδώ και τρία χρόνια παρέχονται στοχευμένες επιστημονικές οδηγίες αντιμετώπισης στους καλλιεργητές.

Το φαινόμενο εκδηλώνεται με δύο συμπτώματα: την Άνοιξη εμφανίζονται οφθαλμοί που δεν εκπτύσσονται δημιουργώντας «τυφλές» (αλλά όχι ξερές) βέργες, και από τον Μάιο έως τη συγκομιδή παρατηρείται έντονη παραμόρφωση των καρπών. Τα ακάρεα αποικίζουν τους οφθαλμούς από το προηγούμενο καλοκαίρι και φθινόπωρο.

Παρότι εκδίδονται συστηματικά από την ΠΕ Πέλλας τεχνικές οδηγίες αντιμετώπισης, διαπιστώνεται ότι το πρόβλημα επιδεινώνεται στις ευαίσθητες ποικιλίες όπως είναι η Andross και η A37, ενώ και οι εγκαταλειμμένοι οπωρώνες λόγω του προβλήματος, αποτελούν εστίες προσβολής.

Επειδή το πρόβλημα επηρεάζει άμεσά το παρόν και το μέλλον της ροδακινοκαλλιέργειεας στην ΠΕ Πέλλας, ζητείται η εφαρμογή στοχευμένων μέτρων οικονομικής στήριξης, προκειμένου να στηριχθεί το χαμένο εισόδημα των παραγωγών και παράλληλα η επιδότηση της αντικατάστασης των ευαίσθητων ποικιλιών με ανθεκτικότερες ποικιλίες, ιδιαίτερα στα βιομηχανικά (συμπύρηνα) ροδάκινα που εμφανίζεται και το μεγαλύτερο πρόβλημα.

Ξήρανση παραγωγικών κλάδων στα ροδάκινα και νεκταρίνια (Ξερές βέργες)

Τα τελευταία έτη παρατηρείται έντονο φαινόμενο με ξερές βέργες σε ροδακινιές, νεκταρινιές και βερικοκιές. Όσον αφορά τα ροδάκινα, το πρόβλημα απασχολεί την υπηρεσία μας από το 2023 και αποδίδεται στον φυτοπαθογόνο μύκητα Diaporthe amygdali ή Fusicoccum amygdali. Η εξάπλωσή του ευνοήθηκε από τις παρατεταμένα υψηλές θερμοκρασίες μέχρι τις αρχές του χειμώνα, οι οποίες επιμήκυναν την περίοδο φυλλόπτωσης, δίνοντας περισσότερες ευκαιρίες εισόδου στον μύκητα. Οι παραγωγοί και οι αγροτικοί σύλλογοι ζητούν αποζημιώσεις, ωστόσο η οικονομική ενίσχυση για απώλεια παραγωγής λόγω ασθενειών δεν αποτελεί αρμοδιότητα της ΔΑΟΚ, ούτε υπάρχει κάποιο σχετικό μέτρο εφαρμογής με τα σημερινά δεδομένα.

Απαιτείται η δημιουργία ειδικού προγράμματος οικονομικής στήριξης για την κάλυψη της απώλειας παραγωγής λόγω της ασθένειας. Παράλληλα, η ΠΕ Πέλλας ενημερώνει τους καλλιεργητές για την υιοθέτηση ορθών καλλιεργητικών πρακτικών, όπως η αφαίρεση και το κάψιμο των ξερών βεργών πριν τα αραιώματα, το θερινό κλάδεμα και οι στοχευμένοι φθινοπωρινοί ψεκασμοί.

Αδιάθετα δαμάσκηνα

Οι παραγωγοί της περιοχής αναφέρουν τεράστιες δυσχέρειες στη διάθεση της φετινής παραγωγής δαμάσκηνων. Υπάρχουν μεγάλες ποσότητες οι οποίες παραμένουν εντελώς αδιάθετες στα χωράφια.

Προτείνουμε την ενεργοποίηση μηχανισμών απόσυρσης ή χορήγηση έκτακτης στρεμματικής ενίσχυσης λόγω διαταραχής της αγοράς, ώστε να καλυφθεί το υψηλό κόστος καλλιέργειας που έχει ήδη επενδυθεί από τους αγρότες.

Χαμηλές τιμές παραγωγού

Πολλά από τα κύρια παραγόμενα προϊόντα μας όπως ροδάκινα, κεράσια, δαμάσκηνα, βερίκοκα κ.ά. είναι αντιμέτωπα με ιδιαίτερα χαμηλές τιμές απορρόφησης από το εμπόριο. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με το εξαιρετικά αυξημένο κόστος των αγροτικών εφοδίων και της ενέργειας, καθιστά την καλλιέργεια μη βιώσιμη.

Προτείνουμε παρέμβαση στους μηχανισμούς της αγοράς, αυστηροποίηση των ελέγχων για τη διασφάλιση υγιούς ανταγωνισμού και ενίσχυση του ρόλου των Ομάδων και των Οργανώσεων Παραγωγών στη διάθεση των προϊόντων.

Εμφάνιση γραμμώσεων στα ροδάκινα

Αμέσως μετά από τις βροχοπτώσεις του Αυγούστου, εμφανίστηκε έντονο πρόβλημα με γραμμώσεις στον φλοιό των ροδάκινων. Η ζημιά εντοπίζεται σε περιοχές που έβρεξε, όπως τα Καλύβια Σκύδρας (όπου καταγράφηκαν 3,6 mm βροχής στις 23/08/2026) οι Γαλατάδες και άλλους οικισμούς και καθιστά τους καρπούς πρακτικά μη εμπορεύσιμους.

Η ΠΕ Πέλλας έχει ήδη ζητήσει εγγράφως από το υποκατάστημα του ΕΛΓΑ Βέροιας την άμεση καταγραφή του προβλήματος και των πληγεισών ποικιλιών. Προτείνουμε την ταχύτατη αξιολόγηση και ένταξη του φαινομένου σε πρόγραμμα αποζημίωσης.

Απλήρωτος ο περυσινός προανθικός παγετός έτους 2025

Εκκρεμούν ζητήματα από το πρόγραμμα Κ.Ο.Ε. "ad hoc 2025" για τον περυσινό προανθικό παγετό καθώς το έτος 2025, δενδρώδεις καλλιέργειες, όπως τα κεράσια, τα μήλα και τα αχλάδια, υπέστησαν σημαντικές ζημιές από μη καλυπτόμενα ασφαλιστικά αίτια και έμειναν άδικα εκτός αποζημιώσεων, σε αντίθεση με άλλα προϊόντα. Από την πλευρά της, η ΔΑΟΚ Πέλλας έχει ήδη αποστείλει εγκαίρως στη Διεύθυνση Ασφάλισης & Ενισχύσεων του ΕΛΓΑ τα απαραίτητα στατιστικά στοιχεία και τις εκτιμήσεις αποδόσεων, τιμών και ζημιάς ανά καλλιέργεια, ολοκληρώνοντας το δικό της σκέλος. Απαιτείται η άμεση πληρωμή των δικαιούχων του προανθικού παγετού.

Συνδεδεμένη ενίσχυση στα συμπύρηνα ροδάκινα

Η καλλιέργεια των συμπύρηνων ροδάκινων πιέζεται ασφυκτικά, καθώς συνδυάζεται το πολύ υψηλό κόστος παραγωγής με τις εξαιρετικά χαμηλές τιμές απορρόφησης του προϊόντος, θέτοντας σε κίνδυνο τη βιωσιμότητά της. Κρίνεται απολύτως απαραίτητο να στηριχθεί η συγκεκριμένη καλλιέργεια με την άμεση ένταξή της σε καθεστώς συνδεδεμένης ενίσχυσης.

Λειτουργία χώρων παραλαβής και συγκέντρωσης οπωροκηπευτικών

Η υφιστάμενη εγκύκλιος (422/2015) που ρύθμιζε τη λειτουργία των Κέντρων Συγκέντρωσης ροδάκινων και νεκταρινιών δεν δίνει λύσεις στην συγκέντρωση της ά ύλης οπωροκηπευτικών και στην οργανωμένη προώθηση της στις βιομηχανίες και στα συσκευαστήρια, και επιφορτίζει τη ΔΑΟΚ με ελέγχους που εκφεύγουν των αρμοδιοτήτων της (π.χ. έλεγχος για γεφυροπλάστιγγες, ανυψωτικά κ.α). Προτείνεται η κατάργηση της προβληματικής εγκυκλίου και η έκδοση μιας νέας, σαφούς οδηγίας. Η νέα οδηγία θα πρέπει να διαχωρίζει τις απαραίτητες λειτουργικές άδειες (οι οποίες θα ελέγχονται από τις αντίστοιχες πολεοδομικές/τεχνικές υπηρεσίες) και να εξειδικεύει τα θέματα υγιεινής και ασφάλειας της πρώτης ύλης βασιζόμενη αποκλειστικά στο Παράρτημα 1 του Κανονισμού (ΕΚ) 852/2004.

Το κρυπτοβλαβές (Cryptoblabes gnidiella) έχει ενταχθεί τα τελευταία δύο χρόνια στην παρακολούθηση των αμπελώνων, μετά την πρώτη καταγραφή του στην Ελλάδα ως εχθρού της καλλιέργειας το 2024. Η παρουσία του εντόμου ήταν ήδη γνωστή στη χώρα μας, χωρίς όμως μέχρι τότε να έχει καταγραφεί ότι προκαλούσε προσβολές στο αμπέλι. Η εικόνα άλλαξε όταν διαπιστώθηκαν προσβολές σε βιολογικούς αμπελώνες στην Περιφερειακή Ενότητα Δράμας.

Όπως εξηγεί ο κ. Σίμογλου, η πρώτη εκείνη χρονιά είχε ουσιαστικά διερευνητικό χαρακτήρα και αποτέλεσε το σημείο εκκίνησης για συστηματικότερη παρακολούθηση, με το ενδιαφέρον να επικεντρώνεται κυρίως στην περίοδο της ωρίμανσης και στις όψιμες ποικιλίες.

Από την πλευρά του Π.Κ.Π.Φ.Π.Φ.Ε Καβάλας επισημαίνεται ότι το έντομο παρακολουθείται και τη φετινή χρονιά, ενώ έχουν ήδη εκδοθεί δύο σχετικά Τεχνικά Δελτία Γεωργικών Προειδοποιήσεων, τον Ιούλιο και τον Αύγουστο. Σύμφωνα με την ενημέρωση που δόθηκε στον ΑγροΤύπο, καταγράφεται πτήση του εντόμου, χωρίς μέχρι τη συγκεκριμένη επικοινωνία να έχουν εντοπιστεί προσβολές στους αμπελώνες που παρακολουθούνται.

Από τις όψιμες προσβολές του 2024 στη συστηματική παρακολούθηση

Η διερεύνηση του κρυπτοβλαβούς ξεκίνησε από ένα πρακτικό πρόβλημα που είχε παρατηρηθεί στους αμπελώνες. Όπως αναφέρει ο κ. Σίμογλου, τα προηγούμενα χρόνια εμφανίζονταν ορισμένες όψιμες προσβολές στα σταφύλια, οι οποίες αποδίδονταν στην ευδεμίδα. Η εικόνα αυτή χρειαζόταν περαιτέρω διερεύνηση και έτσι, το 2024, τοποθετήθηκαν για πρώτη φορά στην Ελλάδα φερομονικές παγίδες για το συγκεκριμένο έντομο, σε βιολογικούς αμπελώνες όπου δεν πραγματοποιούνταν ψεκασμοί και εφαρμοζόταν η μέθοδος της παρεμπόδισης σύζευξης για την αντιμετώπιση της ευδεμίδας.

Η παρακολούθηση έδωσε συλλήψεις ενηλίκων στις παγίδες, ενώ στις όψιμες προσβολές της ίδιας χρονιάς επιβεβαιώθηκε η παρουσία του εντόμου και στα ατελή στάδιά του. Τα στοιχεία αυτά τεκμηρίωσαν την παρουσία του κρυπτοβλαβούς στις συγκεκριμένες προσβολές και οδήγησαν στην πρώτη καταγραφή του Cryptoblabes gnidiella ως εχθρού του αμπελιού στην Ελλάδα. Η διαπίστωση δημοσιεύθηκε στη συνέχεια ως πρώτη καταγραφή στη χώρα, συμβάλλοντας παράλληλα στην ενημέρωση παραγωγών και γεωπόνων ότι οι όψιμες προσβολές δεν πρέπει να αποδίδονται αυτομάτως στην ευδεμίδα.

Από το 2025 το έντομο εντάχθηκε στο πλαίσιο των Γεωργικών Προειδοποιήσεων για την περιοχή αρμοδιότητας του Περιφερειακού Κέντρου Καβάλας. Παράλληλα, σε συνεργασία με το Ελληνικό Μεσογειακό Πανεπιστήμιο τοποθετήθηκαν παγίδες και στο Ηράκλειο, όπου επίσης καταγράφηκαν συλλήψεις. Έγινε ακόμη προσπάθεια επέκτασης της παρακολούθησης σε άλλες περιοχές της χώρας, με αποσπασματικά στοιχεία, χωρίς όμως το ίδιο επίπεδο συστηματικών δεδομένων που υπάρχει για τη Δράμα και το Ηράκλειο.

Στο πλαίσιο της παρακολούθησης του Π.Κ.Π.Φ.Π.Φ.Ε Καβάλας υπάρχει συνεργασία με τις αρμόδιες ΔΑΟΚ της περιοχής. Στο πρώτο Τεχνικό Δελτίο επισημαίνεται επίσης ότι η εξάπλωση, το γενετικό υλικό και ο καθορισμός των γενεών του εντόμου εξακολουθούν να διερευνώνται τόσο στην Ελλάδα όσο και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες όπου καλλιεργείται το αμπέλι.

Από τα μέσα Ιουλίου αυξάνονται οι συλλήψεις – Στο επίκεντρο η ωρίμανση

Ελάχιστος αριθμός συλλήψεων καταγράφονται από τον Μάιο, όπως εξηγεί ο κ. Σίμογλου επικαλούμενος και τη σχετική βιβλιογραφία, χωρίς όμως τότε να γίνεται αισθητή η παρουσία του εντόμου μέσω προσβολών.

«Από τα μέσα ή τέλη Ιουλίου αυξάνονται δραματικά οι συλλήψεις. Το ίδιο συμβαίνει και εδώ», σημειώνει ο κ. Σίμογλου, προσθέτοντας ότι τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο η πτήση είναι ιδιαίτερα αυξημένη. Για τον λόγο αυτό, το ενδιαφέρον μεταφέρεται κυρίως στην περίοδο της ωρίμανσης των σταφυλιών. Πολλές ποικιλίες συγκομίζονται ήδη από τα μέσα Αυγούστου, ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι πιο όψιμες, που παραμένουν στους αμπελώνες τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο. Αντίθετα, σύμφωνα με τον ίδιο, το έντομο δεν αποτελεί το κύριο ζήτημα κατά την άνθηση, την καρπόδεση ή τα πρώιμα στάδια ανάπτυξης του σταφυλιού.

Το Τεχνικό Δελτίο του Ιουλίου αναφέρει, με βάση έρευνες σε ευρωπαϊκές χώρες, ότι το έντομο εμφανίζει 3-4 γενεές, με τη δεύτερη γενεά, η οποία συμπίπτει με την ωρίμανση των σταφυλιών, να προκαλεί τις περισσότερες προσβολές. Το Cryptoblabes gnidiella έχει πολλούς ξενιστές, μεταξύ των οποίων το αμπέλι, τα εσπεριδοειδή και τα πυρηνόκαρπα, παρουσιάζοντας ιδιαίτερη προτίμηση στο αμπέλι.

Στο νεότερο Τεχνικό Δελτίο η προσοχή στρέφεται στην τρέχουσα γενεά, η οποία συμπίπτει με την ωρίμανση των σταφυλιών και μπορεί να προκαλέσει προσβολές στους βότρεις. Σημαντικότερο παράγοντα για τις προσβολές αποτελούν οι όψιμες ποικιλίες, περισσότερο από ό,τι οι αυξημένοι πληθυσμοί του εντόμου, ενώ οι υψηλές θερμοκρασίες συμβάλλουν στην αύξηση του πληθυσμού.

Οι προσβολές στους βότρεις και η δυσκολία διάκρισης από την ευδεμίδα

Ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του κρυπτοβλαβούς είναι ότι η παρουσία του μπορεί να μην αναγνωρίζεται εύκολα όταν συνυπάρχουν προσβολές από άλλους εχθρούς. Σύμφωνα με τα Τεχνικά Δελτία, οι νεαρές προνύμφες προσελκύονται από χυμούς ραγών που έχουν προσβληθεί από ευδεμίδα ή ψευδόκοκκο, καθώς και από σήψεις ή ρωγμές ώριμων ραγών. Τα σάκχαρα των προσβεβλημένων σταφυλιών και το μελίτωμα που συνδέεται με προσβολές ψευδόκοκκου αποτελούν τροφή για τις νεαρές προνύμφες και ευνοούν την ταχύτερη ανάπτυξή τους.

Η προσβολή μπορεί, ωστόσο, να αφορά και υγιείς βότρεις. Οι προνύμφες προκαλούν επιφανειακές διαβρώσεις στους μίσχους, διαταράσσοντας το αγγειακό σύστημα, με αποτέλεσμα να μπορεί να προκληθεί ξήρανση της ράγας. Η σωστή παρακολούθηση αποκτά επομένως ιδιαίτερη σημασία. Όπως εξηγεί ο κ. Σίμογλου, οι όψιμες προσβολές δεν θα πρέπει να αποδίδονται αυτομάτως στην ευδεμίδα, καθώς η παρουσία του κρυπτοβλαβούς μπορεί να παραμένει απαρατήρητη όταν οι ζημιές θεωρούνται αποτέλεσμα άλλου εχθρού.

Το ενδιαφέρον για το έντομο δεν περιορίζεται στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τον κ. Σίμογλου, τα τελευταία περίπου 20 χρόνια φαίνεται ότι διευρύνεται η σημασία του για την αμπελοκαλλιέργεια στην περιοχή της Μεσογείου. Έχει αναφερθεί ως εχθρός αμπελώνων στην Ιταλία και έχει απασχολήσει και τη νότια Γαλλία, ενώ ανταλλαγή πληροφοριών έχει υπάρξει μεταξύ επιστημόνων από την Πορτογαλία, την Ισπανία, τη Γαλλία, την Ιταλία, τού Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου και της ΔΑΟΚ Δράμας. Πρόκειται, σύμφωνα με τον ίδιο, για έντομο της Μεσογειακής Λεκάνης που συνδέεται περισσότερο με θερμές συνθήκες, ενώ από Γάλλους ερευνητές έχει μεταφερθεί η εικόνα μετακίνησης του εντόμου και των προσβολών του από τη μεσογειακή ακτή προς το εσωτερικό της Γαλλίας, καθώς μεταβάλλονται οι συνθήκες. Η πρώτη καταγραφή στην Π.Ε. Δράμας και οι μεταγενέστερες συλλήψεις στην Π.Ε. Ηρακλείου και Π.Ε Καβάλας δείχνουν επίσης ότι η παρουσία του στην Ελλάδα δεν περιορίζεται στην περιοχή όπου διαπιστώθηκε αρχικά.

Συστηματικός έλεγχος των βοτρύων – Ιδιαίτερη προσοχή όπου εφαρμόζεται μέθοδος «Κομφούζιο»

Με βάση το εγκατεστημένο δίκτυο φερομονικών παγίδων στις περιοχές αρμοδιότητας του Περιφερειακού Κέντρου Καβάλας, το νεότερο Τεχνικό Δελτίο αναφέρει ότι η πτήση του εντόμου συνεχίζεται με αυξητική τάση και συστήνει στους αμπελοκαλλιεργητές να ελέγχουν συστηματικά τους βότρεις για πιθανή παρουσία προσβολής από οποιοδήποτε λεπιδόπτερο, ιδιαίτερα στις όψιμες ποικιλίες.

Αυξημένη προσοχή απαιτείται στους αμπελώνες όπου εφαρμόζεται η μέθοδος «Κομφούζιο», δηλαδή η παρεμπόδιση σύζευξης για την ευδεμίδα, και ταυτόχρονα δεν πραγματοποιείται κάποια άλλη φυτοπροστατευτική επέμβαση για την αντιμετώπισή της.

Εφόσον δεν πραγματοποιείται άλλη επέμβαση, το έντομο μπορεί να συνεχίσει να αναπτύσσει τους πληθυσμούς του χωρίς να γίνεται άμεσα αντιληπτό από τον καλλιεργητή. Για τον λόγο αυτό, η παρακολούθηση του αμπελώνα παραμένει απαραίτητη ακόμη και όπου εφαρμόζεται η συγκεκριμένη μέθοδος.

Λόγω του ότι οι παραγωγοί βρίσκονται σε περίοδο συγκομιδής, συστήνεται η χρήση του Bacillus thuringiensis με χρήση προσκολλητικού, σύμφωνα με τις διεθνείς πρακτικές, τόσο στους βιολογικούς όσο και στους συμβατικούς αμπελώνες.

Οι παραγωγοί μπορούν να ενημερώνονται για τις γεωργικές προειδοποιήσεις και τις συστάσεις φυτοπροστασίας μέσω της επίσημης ιστοσελίδας του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, όπου αναρτώνται τα Τεχνικά Δελτία Γεωργικών Προειδοποιήσεων των Περιφερειακών Κέντρων Προστασίας Φυτών, Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου (Π.Κ.Π.Φ.Π.Φ.Ε.), καθώς και μέσω των σχετικών ανακοινώσεων και δελτίων των κατά τόπους ΔΑΟΚ.

Η καρπόκαψα παραμένει ένας από τους σημαντικότερους εχθρούς της μηλιάς και απαιτεί συστηματική παρακολούθηση και τήρηση οργανωμένου προγράμματος αντιμετώπισης όσο ο καρπός παραμένει πάνω στα δένδρα. Η εξέλιξη του εντόμου και ο χρόνος εμφάνισης των γενεών διαφοροποιούνται ανάλογα με την περιοχή και τη χρονιά, γεγονός που καθιστά σημαντική τη συνεχή παρακολούθηση των μηλεώνων και την προσαρμογή των επεμβάσεων στα δεδομένα κάθε περίπτωσης.

Για την πορεία της καρπόκαψας αυτή την περίοδο, τον τρόπο παρακολούθησης και το πρόγραμμα αντιμετώπισης, ο ΑγροΤύπος επικοινώνησε με τον έμπειρο γεωπόνο του Α.Σ. Ορεινά Κισσάβου, κ. Γιάννη Μούσια.

Η τρίτη γενιά συμπλέκεται με τη δεύτερη – Ήπια μέχρι στιγμής η χρονιά

Όπως εξηγεί ο κ. Μούσιας, ο ακριβής προσδιορισμός της έναρξης της τρίτης πτήσης δεν είναι πάντοτε εύκολος, καθώς, σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει μεταξύ πρώτης και δεύτερης γενιάς, η δεύτερη γενιά δεν παρουσιάζει σαφή διακοπή πριν από την εμφάνιση της τρίτης.

«Η δεύτερη γενιά μπλέκει με την εμφάνιση της τρίτης γενιάς», επισημαίνει, διευκρινίζοντας ότι στην πράξη αυτό δεν μεταβάλλει ιδιαίτερα τον τρόπο αντιμετώπισης. Από τη στιγμή που έχει ξεκινήσει η δεύτερη γενιά, στα κτήματα που εμφανίζουν ιστορικό ή διαπιστώνεται πρόβλημα συνεχίζεται η λήψη μέτρων, με την ένταση των επεμβάσεων να προσαρμόζεται στον βαθμό προσβολής, στις συλλήψεις και στο ιστορικό κάθε αγροτεμαχίου.

Σε ό,τι αφορά τη φετινή εικόνα, μέχρι στιγμής πρόκειται, σύμφωνα με τον ίδιο, για μία σχετικά ήπια χρονιά, χωρίς μεγάλης έκτασης προβλήματα. Οι περισσότερες περιπτώσεις εντοπίζονται σε περιοχές και κτήματα που είχαν ήδη ιστορικό προσβολών, ενώ η γενικότερη εικόνα παραμένει ελεγχόμενη. Σε αυτό συμβάλλει, μεταξύ άλλων, και η ευρύτερη χρήση της μεθόδου Κομφούζιο στην περιοχή, ενώ, όπως σημειώνει, οι συνθήκες διαφοροποιούνται από χρονιά σε χρονιά και μπορούν αντίστοιχα να ευνοούν ή όχι την εξέλιξη του πληθυσμού.

Ο κ. Μούσιας ξεκαθαρίζει, πάντως, ότι αυτή την περίοδο δεν μπορεί να γίνει λόγος για πληθυσμιακή υποχώρηση του εντόμου και δεν υπάρχει περιθώριο εφησυχασμού. «Δεν είμαστε κάπου για να χαλαρώσουμε», σημειώνει, καθώς προσβολές μπορούν να εμφανιστούν ακόμη και στις αρχές Σεπτεμβρίου. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται ακόμη και όταν ένα κτήμα εμφανίζεται καθαρό, ώστε αυτή η εικόνα να μην οδηγήσει σε πρόωρη χαλάρωση της παρακολούθησης.

«Η καρπόκαψα καταπολεμείται μόνο με πρόγραμμα» – Ο ρόλος παγίδων και Κομφούζιο

Κεντρικό σημείο στην αντιμετώπιση της καρπόκαψας αποτελεί, σύμφωνα με τον κ. Μούσια, η συστηματική παρακολούθηση και όχι η επέμβαση μόνο μετά την εμφάνιση του προβλήματος. «Η καρπόκαψα είναι ένα έντομο το οποίο καταπολεμείται μόνο με πρόγραμμα. Δεν μπορεί να εφαρμοστεί το “είδα και το έκανα”, όπως μπορεί να συμβεί, για παράδειγμα, με τη μελίγκρα ή τον τετράνυχο», τονίζει. Το πρόγραμμα προσαρμόζεται ανάλογα με το ιστορικό του κτήματος, τις συλλήψεις στις παγίδες, τη χρήση της μεθόδου Κομφούζιο και το φυτοπροστατευτικό προϊόν που επιλέγεται.

Η εφαρμογή της μεθόδου Κομφούζιο, η οποία χρησιμοποιείται πλέον σε μεγάλο ποσοστό των κτημάτων της περιοχής, ξεκινά περίπου κατά την πτώση των πετάλων ή λίγες ημέρες αργότερα. Μέσω της παρεμπόδισης της σύζευξης αρσενικών και θηλυκών περιορίζεται η αναπαραγωγή και, κατά συνέπεια, η δημιουργία των επόμενων γενεών.

Η πρώτη εμφάνιση της καρπόκαψας τοποθετείται χρονικά περίπου δύο εβδομάδες μετά την πτώση των πετάλων, χωρίς, όπως διευκρινίζει ο ίδιος, να μπορούν να δοθούν σταθερές ημερομηνίες, καθώς αυτές διαφοροποιούνται από χρονιά σε χρονιά.

Σημαντικό εργαλείο για τον ακριβέστερο προσδιορισμό της πτήσης αποτελούν οι παγίδες φερομόνης. Μέσω των συλλήψεων προσδιορίζεται με μεγαλύτερη ακρίβεια η εξέλιξη της γενιάς και ο κατάλληλος χρόνος επέμβασης. Με βάση τα δεδομένα των συλλήψεων μπορούν να χρησιμοποιηθούν οι λεγόμενοι ρυθμιστές ανάπτυξης, με ωοκτόνο και προνυφοκτόνο δράση, οι οποίοι στοχεύουν στο αυγό και την προνύμφη και όχι στα ακμαία.

Μετά τον πρώτο ψεκασμό μπορεί να ακολουθήσει δεύτερη επέμβαση σε διάστημα περίπου 8 έως 15 ημερών, ανάλογα με το χρησιμοποιούμενο σκεύασμα και τις συλλήψεις που καταγράφονται στις παγίδες. Στον προγραμματισμό λαμβάνονται επίσης υπόψη οι ανακοινώσεις της αρμόδιας Διεύθυνσης Γεωργίας, οι οποίες συμβάλλουν στον προσδιορισμό του κατάλληλου χρόνου εφαρμογής και των επιλογών φυτοπροστασίας.

Η πρώτη γενιά μπορεί να διαρκέσει περίπου μέχρι τις αρχές Ιουνίου, γύρω στις 10 Ιουνίου. Ακολουθεί μία διακοπή περίπου μίας έως δύο εβδομάδων και στη συνέχεια ξεκινά η αντιμετώπιση της δεύτερης γενιάς, η οποία αργότερα συμπλέκεται με την τρίτη.

Από εκεί και πέρα το πρόγραμμα συνεχίζεται με τις απαιτούμενες επεμβάσεις για τη δεύτερη και την τρίτη γενιά, με χρήση των κατάλληλων εντομοκτόνων, πέραν των ρυθμιστών ανάπτυξης. Στις όψιμες, πράσινες ποικιλίες μπορεί, ανάλογα με την περίπτωση, να φτάσει χρονικά ακόμη και έως τα τέλη Σεπτεμβρίου.

Το ιστορικό του κτήματος σημαντικότερο από την ποικιλία

Σε ό,τι αφορά την ευαισθησία των διαφορετικών ποικιλιών μηλιάς, ο κ. Μούσιας διευκρινίζει ότι μπορεί να παρατηρείται κάποια προτίμηση του εντόμου, χωρίς όμως αυτή να αποτελεί τον παράγοντα που καθορίζει το πρόγραμμα αντιμετώπισης. «Γενικότερα, η καρπόκαψα χτυπάει όλες τις ποικιλίες», αναφέρει, προσθέτοντας ότι στις ποικιλίες που καλλιεργούνται στην περιοχή δεν μπορεί κάποια να χαρακτηριστεί ουσιαστικά ανθεκτική στην καρπόκαψα.

Μεγαλύτερη βαρύτητα έχουν το ιστορικό του συγκεκριμένου κτήματος, οι συλλήψεις στις παγίδες και η κατάσταση των γειτονικών αγροτεμαχίων, τα οποία σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν να δημιουργήσουν πρόσθετη πίεση.

Καθοριστικός είναι, τέλος, και ο χρόνος συγκομιδής κάθε ποικιλίας. Μετά τη συγκομιδή του καρπού παύει η ανάγκη επεμβάσεων ειδικά για την καρπόκαψα και η φυτοπροστασία στρέφεται, εφόσον απαιτείται, σε άλλα έντομα, ασθένειες ή καλλιεργητικές ανάγκες. Αντίθετα, «στις ποικιλίες που υπάρχουν οι καρποί πάνω», όπως επισημαίνει ο κ. Μούσιας, η αντιμετώπιση της καρπόκαψας συνεχίζεται όσο ο καρπός παραμένει στο δένδρο και μέχρι να πλησιάσει η συγκομιδή.

Σε αυξημένη επιφυλακή τίθενται οι παραγωγοί και οι αρμόδιες φυτοϋγειονομικές υπηρεσίες στη Λευκάδα, μετά την επιβεβαίωση της παρουσίας του μαύρου ακανθώδους αλευρώδη (Aleurocanthus spiniferus), σε καλλιέργεια αμπελιού στην περιοχή Καλλιγονίου.

Όπως αναφέρει ενημερωτική ανακοίνωση που εξέδωσε η ΕΘΕΑΣ, το έντομο εντοπίστηκε στο πλαίσιο του Ετήσιου Εθνικού Προγράμματος Επισκοπήσεων για το 2026. Δύο κίτρινες κολλητικές παγίδες, οι οποίες είχαν τοποθετηθεί στον αμπελώνα για την παρακολούθηση του εντόμου Scaphoideus titanus, εξετάστηκαν από το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο. Από την εργαστηριακή ανάλυση διαπιστώθηκε η παρουσία ατόμων του Aleurocanthus spiniferus.

Ο μαύρος ακανθώδης αλευρώδης χαρακτηρίζεται ως ενωσιακός επιβλαβής οργανισμός καραντίνας. Η παρουσία του στην Ευρωπαϊκή Ένωση έγινε γνωστή το 2008, όταν εντοπίστηκε στην Απουλία της Ιταλίας, ενώ στην Ελλάδα καταγράφηκε για πρώτη φορά το 2016 στην Κέρκυρα. Εκεί είχαν παρατηρηθεί εκτεταμένες προσβολές σε εσπεριδοειδή, αμπέλια και τριανταφυλλιές, ενώ έκτοτε το έντομο έχει εξαπλωθεί και σε άλλες περιοχές της χώρας.

Αν και θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικός εχθρός των εσπεριδοειδών, μπορεί να προσβάλει περισσότερα από 95 είδη φυτών. Στους ξενιστές του περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, το αμπέλι, η συκιά, η ροδιά, η μηλιά, η αχλαδιά, η μουριά, η δάφνη, ο κισσός και η ιτιά. Μπορεί επίσης να εγκατασταθεί στη φυσική βλάστηση, σε πάρκα και ιδιωτικούς κήπους.

Βασικό σύμπτωμα της προσβολής είναι η ανάπτυξη πυκνών αποικιών προνυμφών στην κάτω επιφάνεια των φύλλων. Παράλληλα, στα φύλλα και στους καρπούς εμφανίζονται μελιτώματα, πάνω στα οποία αναπτύσσεται ο μύκητας της καπνιάς. Σε σοβαρές προσβολές, η επιφάνεια του φυτού μπορεί να αποκτήσει σχεδόν ολοκληρωτικά μαύρη όψη, ενώ προκαλούνται καταστροφή του νεαρού φυλλώματος, εξασθένηση των δέντρων και υποβάθμιση της παραγωγής.

Η εξάπλωση σε μικρές αποστάσεις γίνεται με την πτήση των ενηλίκων και τη βοήθεια του ανέμου. Σε μεγαλύτερες αποστάσεις, το έντομο μπορεί να μεταφερθεί με προσβεβλημένα φυτά, καρπούς, κλαδιά, φορτία, οχήματα ή ακόμη και με την προσκόλλησή του σε ανθρώπους.

Οι παραγωγοί καλούνται να χρησιμοποιούν πιστοποιημένο πολλαπλασιαστικό υλικό, να αποφεύγουν τη μετακίνηση φυτών και καρπών από προσβεβλημένες περιοχές και να ελέγχουν συστηματικά τις καλλιέργειές τους. Σε περίπτωση ύποπτων συμπτωμάτων απαιτείται άμεση ενημέρωση των αρμόδιων υπηρεσιών. Συνιστώνται επίσης το κλάδεμα και η καταστροφή των προσβεβλημένων κλαδιών, καθώς και έγκαιρες επεμβάσεις με φυτοπροστατευτικά προϊόντα που προστατεύουν τα ωφέλιμα έντομα.

Το πράσινο σκουλήκι είναι ένας γνωστός εχθρός του αραβοσίτου, με την παρουσία του να γίνεται κυρίως αντιληπτή από τις προσβολές στις κορυφές των σπαδίκων. Πέρα από την άμεση ζημιά που μπορεί να προκαλέσει, ιδιαίτερη σημασία αποκτούν οι δευτερογενείς συνέπειες της προσβολής, καθώς στα σημεία αυτά μπορεί να ευνοηθεί η ανάπτυξη μυκήτων και, υπό κατάλληλες συνθήκες, η παραγωγή μυκοτοξινών, με αποτέλεσμα την επιβάρυνση του παραγόμενου προϊόντος.

Για την παρουσία του πράσινου σκουληκιού στον αραβόσιτο, τη σημασία των προσβολών του και την εικόνα που διαμορφώνεται στην καλλιέργεια μίλησε στον ΑγροΤύπο ο γεωπόνος της ΔΑΟΚ Δράμας, κ. Κωνσταντίνος Σίμογλου. 

Η πρώτη γενιά και οι προσβολές στις κορυφές των σπαδίκων

Στον αραβόσιτο, το πράσινο σκουλήκι εντοπίζεται συνήθως κατά την πρώτη γενιά του εντόμου, δηλαδή τον Ιούνιο και έως περίπου τα μέσα Ιουλίου. Πρόκειται για την περίοδο κατά την οποία η καλλιέργεια βρίσκεται σε στάδιο που την καθιστά ελκυστική για το έντομο. Όπως εξηγεί ο κ. Σίμογλου, τότε ο αραβόσιτος «είναι τρυφερός, είναι πάνω στην άνθηση» και διαθέτει αρκετά φρέσκα φυτικά μέρη στα οποία μπορεί να τραφεί και να αναπτυχθεί το έντομο.

Σε χρονιές κατά τις οποίες υπάρχει παρουσία πράσινου σκουληκιού, οι προσβολές γίνονται αντιληπτές εκείνη την περίοδο και λίγο αργότερα, μέσα στον Ιούλιο, κυρίως στις κορυφές των σπαδίκων. «Στην πραγματικότητα αυτό είναι κατά κύριο λόγο που κάνει. Προσβάλλει τον σπάδικα στην κορυφή», αναφέρει.

Για το 2026, ωστόσο, σύμφωνα με τον ίδιο, το πράσινο σκουλήκι δεν απασχόλησε ιδιαίτερα ούτε τον αραβόσιτο ούτε το βαμβάκι. Στον αραβόσιτο δεν έκανε αισθητή την παρουσία του κατά τη συγκεκριμένη περίοδο και δεν εντοπίστηκαν ιδιαίτερες προσβολές. Με τις καλλιέργειες πλέον να έχουν σε μεγάλο βαθμό ολοκληρώσει τον κύκλο τους και τις συγκομιδές να πλησιάζουν, η φετινή χρονιά εξελίσσεται χωρίς κάτι ιδιαίτερο από πλευράς του συγκεκριμένου εχθρού.

Από την προσβολή του σπάδικα στους μύκητες και τις μυκοτοξίνες

Με βάση την εικόνα και τις μετρήσεις που έχουν πραγματοποιηθεί στην περιοχή, η άμεση απώλεια καρπού από το πράσινο σκουλήκι δεν φαίνεται να αποτελεί το σημαντικότερο μέρος του προβλήματος. Ο κ. Σίμογλου επισημαίνει ότι, στο πλαίσιο εκτεταμένων μετρήσεων που έχουν γίνει για το Diabrotica, υπήρχε παράλληλα η δυνατότητα παρατήρησης και άλλων ζημιών στους σπάδικες. Με βάση αυτές τις παρατηρήσεις, η άμεση απώλεια καρπού ή κόκκου από το πράσινο σκουλήκι δεν φαίνεται να είναι σημαντική. Μάλιστα, όπως σημειώνει, σε μια χρονιά ευνοϊκή για την πυραλίδα, η τελευταία θα μπορούσε να προκαλέσει μεγαλύτερη ζημιά από το πράσινο σκουλήκι.

Μεγαλύτερη σημασία αποκτούν οι δευτερογενείς συνέπειες της προσβολής, καθώς στα σημεία αυτά μπορούν να αναπτυχθούν μύκητες και, υπό ευνοϊκές συνθήκες, να προκύψει ζήτημα μυκοτοξινών. «Περισσότερο έντονη παρουσία έχουν οι μύκητες, που μπορεί να ξεκινήσουν από μια τέτοια προσβολή», αναφέρει ο κ. Σίμογλου. Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε χρονιές ευνοϊκές για την ανάπτυξη μυκήτων και ιδιαίτερα όταν επικρατούν υψηλές θερμοκρασίες, καθώς μπορεί να αυξηθεί η παραγωγή μυκοτοξινών και να επιβαρυνθεί το παραγόμενο προϊόν.

Η διάσταση αυτή αφορά πλέον όχι μόνο την καλλιεργητική ζημιά αλλά και την ασφάλεια των παραγόμενων τροφίμων ή ζωοτροφών. Σύμφωνα με τον γεωπόνο της ΔΑΟΚ Δράμας, στο παρελθόν έχουν υπάρξει συγκεκριμένες χρονιές, με ιδιαίτερες συνθήκες, κατά τις οποίες καταγράφηκαν προβλήματα από αυξημένες συγκεντρώσεις μυκοτοξινών.

Έχουν υπάρξει περιπτώσεις επιστροφής φορτίων καλαμποκιού επειδή οι συγκεντρώσεις βρίσκονταν πάνω από τα επιτρεπόμενα όρια, ενώ έχουν καταγραφεί ακόμη και απορρίψεις γάλακτος από γαλακτοβιομηχανίες. Όπως εξηγεί, οι γαλακτοβιομηχανίες ελέγχουν τα επίπεδα των μυκοτοξινών και, όταν τα ζώα έχουν τραφεί με επιβαρυμένο καλαμπόκι, μπορεί αντίστοιχα να επιβαρυνθεί και το παραγόμενο γάλα. «Έχουν συμβεί και αυτά. Ήταν συγκεκριμένες χρονιές με πολύ ιδιαίτερες συνθήκες», υπογραμμίζει.

Ως προς την αντιμετώπιση των συγκεκριμένων μυκήτων, ο κ. Σίμογλου αναφέρει ότι αυτή τη στιγμή δεν υπάρχουν συγκεκριμένα μυκητοκτόνα με αυτόν τον στόχο. Στο παρελθόν, όπως θυμάται, είχε δοθεί για μία χρονιά κατ’ εξαίρεση άδεια διάρκειας 120 ημερών, κατά παρέκκλιση, για σκεύασμα εφαρμογής στο έδαφος, με στόχο τον περιορισμό επιβλαβών μυκήτων, μεταξύ των οποίων είδη Fusarium και άλλοι μύκητες που μπορούν να παράγουν μυκοτοξίνες.

Η δυνατότητα αυτή δεν συνεχίστηκε και, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν υπήρξε αντίστοιχη άδεια τη φετινή χρονιά. Συνεπώς, στην παρούσα φάση δεν υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο διαθέσιμο εργαλείο με στόχο τους συγκεκριμένους μύκητες. Υπό αυτή την έννοια, μεγαλύτερη σημασία αποκτά η διαχείριση των εντόμων που μπορούν να διευκολύνουν την εγκατάστασή τους, όπως η πυραλίδα ή το πράσινο σκουλήκι. Πρόκειται, ωστόσο, για ένα ευρύτερο ζήτημα που απαιτεί συστηματική παρακολούθηση και δεν είναι απλό να εφαρμοστεί σε επίπεδο παραγωγού.

Γιατί συνήθως δεν γίνονται επεμβάσεις για το πράσινο σκουλήκι

Σε αντίθεση με το βαμβάκι, όπου υπάρχει πρόγραμμα παρακολούθησης του πράσινου σκουληκιού, στον αραβόσιτο το συγκεκριμένο έντομο δεν παρακολουθείται στο αντίστοιχο πλαίσιο. Στην καλλιέργεια του αραβοσίτου παρακολουθείται, αντίθετα, το Diabrotica.

Με βάση τη φετινή εικόνα και την απουσία ιδιαίτερων προσβολών, ο κ. Σίμογλου δεν θεωρεί ότι πραγματοποιήθηκαν ψεκασμοί στον αραβόσιτο με στόχο το πράσινο σκουλήκι. Ακόμη όμως και γενικότερα, από την εμπειρία του στην περιοχή, το συγκεκριμένο έντομο δεν φαίνεται να αποτελεί εχθρό για τον οποίο οι παραγωγοί προχωρούν συστηματικά σε επεμβάσεις.

Ένας επιπλέον παράγοντας είναι η δυσκολία πραγματοποίησης εφαρμογών στο συγκεκριμένο στάδιο της καλλιέργειας. Όπως εξηγεί ο κ. Σίμογλου, από την άνθηση και μετά η επέμβαση γίνεται πολύ δύσκολη, δεν διαθέτουν όλοι οι παραγωγοί τη δυνατότητα να την πραγματοποιήσουν, ενώ παράλληλα είναι και κοστοβόρα. «Νομίζω ότι αφήνεται, δεν ψεκάζεται», αναφέρει χαρακτηριστικά, διευκρινίζοντας ότι, εάν πραγματοποιούνται τέτοιες εφαρμογές, πρόκειται πιθανότατα για ελάχιστες περιπτώσεις που αποτελούν εξαίρεση και όχι για μια γενικευμένη πρακτική.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι αποκλείεται μια επέμβαση, εφόσον αυτή κριθεί αναγκαία. Όπως επισημαίνει ο κ. Σίμογλου, όταν πραγματοποιείται θα πρέπει να γίνεται ορθολογικά, ενώ καθοριστική είναι και η επιλογή του κατάλληλου χρόνου εφαρμογής, η εκτίμηση του οποίου αποτελεί ένα σύνθετο ζήτημα και προϋποθέτει συστηματική παρακολούθηση.

Σύμφωνα με ανακοίνωση του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, ξεκίνησαν οι πρώτες παραδόσεις των υλικών για το Πρόγραμμα Δακοκτονίας της περιόδου 2026–2028, μετά την ολοκλήρωση της διαγωνιστικής διαδικασίας και του προβλεπόμενου προσυμβατικού ελέγχου.

Οι σχετικές συμφωνίες και οι αντίστοιχες εκτελεστικές συμβάσεις υπεγράφησαν το πρώτο δεκαπενθήμερο του Αυγούστου. Ο ηλεκτρονικός ανοικτός διεθνής διαγωνισμός είχε προκηρυχθεί στις 9 Απριλίου 2026, με συνολικό προϋπολογισμό 42.993.699,20 ευρώ, συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ. Η προμήθεια έχει σχεδιαστεί για τρία χρόνια, μέσω συμφωνίας αρχικής διάρκειας δύο ετών και με δυνατότητα παράτασης για ένα ακόμη έτος, ώστε να καλύπτονται οι ανάγκες του Προγράμματος έως και το 2028.

Όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση, ο σχεδιασμός προβλέπει τη δυνατότητα προσαρμογής των ποσοτήτων των υλικών κάθε έτους, με βάση τα δεδομένα από την εφαρμογή του Προγράμματος και τις πραγματικές ανάγκες των ελαιοκομικών περιοχών.

Ο Υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Γιάννης Ανδριανός έκανε την ακόλουθη δήλωση:

«Από την πρώτη στιγμή θέσαμε ως προτεραιότητα να ολοκληρώνονται οι διαδικασίες για την προμήθεια των υλικών δακοκτονίας πολύ νωρίτερα απ’ ό,τι συνέβαινε κατά το παρελθόν και να περάσουμε από τον ετήσιο σε έναν σταθερό πολυετή προγραμματισμό.

Με τη συστηματική δουλειά των υπηρεσιών του Υπουργείου, την απόφαση έγκρισης του Ελεγκτικού Συνεδρίου, την υπογραφή των συμβάσεων μέσα στο καλοκαίρι και την έναρξη ήδη των πρώτων παραδόσεων, ο στόχος αυτός γίνεται πράξη.

Ο νέος σχεδιασμός επιτρέπει την έγκαιρη παραλαβή των υλικών και την εξόφληση των αναδόχων πριν από τη λήξη του οικονομικού έτους. Έτσι αποφεύγεται η μεταφορά υποχρεώσεων στην επόμενη οικονομική χρήση. Παράλληλα, περιορίζεται σημαντικά το διοικητικό βάρος για το Υπουργείο, βελτιώνεται ο δημοσιονομικός προγραμματισμός και παρέχεται στους αναδόχους η δυνατότητα να οργανώνουν έγκαιρα την παραγωγή και τις παραδόσεις τους, με ταχύτερη εξόφληση και καλύτερη ταμειακή ρευστότητα.

Σημαντικό πλεονέκτημα της συμφωνίας-πλαίσιο είναι ότι τα επόμενα έτη δεν θα χρειάζεται να επαναλαμβάνεται από την αρχή ολόκληρη η διεθνής διαγωνιστική διαδικασία. Οι εκτελεστικές συμβάσεις θα μπορούν να ολοκληρώνονται ταχύτερα, με στόχο οι παραδόσεις να ξεκινούν ήδη από τις αρχές του καλοκαιριού. Ταυτόχρονα, δημιουργείται η δυνατότητα διατήρησης αποθέματος για την άμεση αντιμετώπιση έκτακτων αναγκών.

Το σημαντικότερο όμως θετικό αποτέλεσμα αφορά τους παραγωγούς. Η έγκαιρη διαθεσιμότητα των κατάλληλων υλικών αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για να γίνονται οι επεμβάσεις στον σωστό χρόνο, να περιορίζονται οι απώλειες και να προστατεύονται η ποσότητα και η ποιότητα της παραγωγής, το ελληνικό ελαιόλαδο και το εισόδημα των ελαιοπαραγωγών.

Η επιτυχία της δακοκτονίας απαιτεί έγκαιρο προγραμματισμό σε όλα τα στάδια – από τις αναγκαίες πιστώσεις και την πρόσληψη του προσωπικού μέχρι την παρακολούθηση των δακοπαγίδων και την ορθή εκτέλεση των ψεκασμών – καθώς και στενή συνεργασία ανάμεσα στο Υπουργείο, τις Περιφέρειες, τις αρμόδιες υπηρεσίες, την επιστημονική κοινότητα και τους παραγωγούς.

Με σταθερά λοιπόν βήματα, εξασφαλίζουμε την αποτελεσματική και επιστημονικά τεκμηριωμένη αντιμετώπιση του δάκου προχωρώντας παράλληλα για την αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογικών εργαλείων, όπως οι ηλεκτρονικές παγίδες, τη χρήση συστημάτων GPS στα ψεκαστικά μέσα και τον αυτοματοποιημένο έλεγχο των δολωματικών ψεκασμών, ώστε το Πρόγραμμα να γίνεται διαρκώς αποτελεσματικότερο».

Με απόφαση του Υφυπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Γιάννη Ανδριανού η οποία δημοσιεύθηκε σε ΦΕΚ θεσπίζεται νέο, αναλυτικό και ενιαίο πλαίσιο για τον υπολογισμό των διοικητικών προστίμων που επιβάλλονται για παραβάσεις της νομοθεσίας σχετικά με τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων και την ορθολογική χρήση των γεωργικών φαρμάκων.

Με τη νέα απόφαση εξειδικεύεται ο τρόπος επιμέτρησης των κυρώσεων εντός των ορίων που προβλέπει ο ν. 4036/2012, ώστε το ύψος κάθε προστίμου να ανταποκρίνεται στην πραγματική βαρύτητα και επικινδυνότητα της παράβασης. Βασικός στόχος είναι ένα σύστημα κυρώσεων διαφανές, αντικειμενικό, αποτελεσματικό και αναλογικό, το οποίο διακρίνει τις τυπικές ή χαμηλής επικινδυνότητας παραβάσεις από εκείνες που μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές συνέπειες για την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον.

Στην κατεύθυνση αυτή, για πρώτη φορά οι παραβάσεις αποτυπώνονται αναλυτικά και αντιστοιχίζονται σε συγκεκριμένη βαθμολογία, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά και τη σοβαρότητά τους.

Στα θέματα διάθεσης φυτοπροστατευτικών προϊόντων προβλέπεται διαβάθμιση από τις παραβάσεις χαμηλής επικινδυνότητας έως τις περιπτώσεις πολύ υψηλής επικινδυνότητας, όπως η παράνομη εμπορία μεγάλων ποσοτήτων μη εγκεκριμένων προϊόντων ή προϊόντων που περιέχουν δραστικές ουσίες απαγορευμένες στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην προστασία της υγείας των καταναλωτών. Για τις παραβάσεις που αφορούν υπολείμματα φυτοπροστατευτικών προϊόντων στα τρόφιμα, η αξιολόγηση της επικινδυνότητας συνδέεται με επιστημονικά και μετρήσιμα κριτήρια, μεταξύ των οποίων το ευρωπαϊκά αναγνωρισμένο μοντέλο εκτίμησης διατροφικής επικινδυνότητας της EFSA και ο βαθμός υπέρβασης των Ανώτατων Ορίων Υπολειμμάτων.

Παράλληλα, εξειδικεύονται οι κυρώσεις για παραβάσεις των κανόνων ορθολογικής χρήσης των γεωργικών φαρμάκων, όπως η μη τήρηση των όρων της ετικέτας, η απουσία της προβλεπόμενης συνταγής, η μη τήρηση της ηλεκτρονικής καταγραφής, η εμπορία χωρίς τις νόμιμες προϋποθέσεις, καθώς και η χρήση που δημιουργεί κινδύνους για τον άνθρωπο ή το περιβάλλον.

Το νέο σύστημα προβλέπει αυστηρότερη αντιμετώπιση της παρεμπόδισης των ελέγχων και της υποτροπής, ενώ ταυτόχρονα αναγνωρίζει έμπρακτα τη συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές. Ειδικότερα, όταν ο παραβάτης αποδεικνύει ότι προχώρησε άμεσα σε τεκμηριωμένες διορθωτικές ενέργειες, όπως απόσυρση προϊόντος από την αγορά, αποκατάσταση βλάβης και λήψη μέτρων για την αποτροπή επανάληψης της παράβασης, προβλέπεται μείωση του προστίμου κατά 30%.

Ο Υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Γιάννης Ανδριανός, δήλωσε: «Με τη νέα απόφαση βάζουμε σαφείς και αντικειμενικούς κανόνες στον τρόπο με τον οποίο υπολογίζονται οι διοικητικές κυρώσεις για τα γεωργικά φάρμακα.

Διαμορφώνουμε ένα σύστημα στο οποίο η κύρωση συνδέεται με τη βαρύτητα, την επικινδυνότητα και τα πραγματικά χαρακτηριστικά κάθε παράβασης. Έτσι, αυστηροποιείται η αντιμετώπιση των σοβαρών και επαναλαμβανόμενων παραβάσεων, αλλά ταυτόχρονα προβλέπεται αναλογική μεταχείριση όταν οι επιπτώσεις είναι περιορισμένες ή όταν ο παραβάτης συνεργάζεται άμεσα και προχωρά σε ουσιαστικές διορθωτικές ενέργειες.

Ο στόχος μας είναι σταθερός και σαφής: αποτελεσματικοί έλεγχοι, προστασία του καταναλωτή, του παραγωγού που λειτουργεί νόμιμα, και του περιβάλλοντος, με κανόνες σαφείς και δίκαιους για όλους».

Διαβάστε το ΦΕΚ

Το λεκάνιο της ελιάς (Saissetia oleae), που ανήκει στην οικογένεια Coccidae, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους εντομολογικούς εχθρούς της καλλιέργειας και θεωρείται ο τρίτος κατά σειρά σπουδαιότητας μετά τον δάκο (Bactrocera oleae) και τον πυρηνοτρήτη (Prays oleae).

Παράλληλα, πρόκειται για είδος με ιδιαίτερα μεγάλη γεωγραφική εξάπλωση και ευρύ φάσμα φυτών-ξενιστών. Έχει καταγραφεί σε 108 χώρες και μπορεί να προσβάλει φυτά που ανήκουν σε 239 γένη και 82 οικογένειες, μεταξύ των οποίων η ελιά, τα εσπεριδοειδή και διάφορα καλλωπιστικά φυτά.

Βιολογία και φαινολογία του λεκανίου

Το Saissetia oleae είναι ωοτόκο είδος και στην Ελλάδα, όπως και στις υπόλοιπες μεσογειακές χώρες, αναπαράγεται κατά κανόνα παρθενογενετικά. Σε ορισμένες χώρες, ωστόσο, αναφέρεται και ως αμφιγονικό, καθώς έχουν καταγραφεί αρσενικά άτομα. Χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερα υψηλή γονιμότητα, καθώς κάθε θηλυκό μπορεί να γεννήσει από 1.000 έως 3.000 ωά, ενώ σύμφωνα με ορισμένες μελέτες ο αριθμός αυτός μπορεί να φθάσει ακόμη και τις 4.000. Τα ωά γεννώνται σταδιακά και παραμένουν προστατευμένα κάτω από τον ισχυρά χιτινισμένο δερματοσκελετό του θηλυκού μέχρι την εκκόλαψη των ερπουσών. Η υψηλή αυτή γονιμότητα συμβάλλει στην ταχεία ανάπτυξη των πληθυσμών του στους φυτικούς ξενιστές του και στην εκδήλωση σοβαρών συμπτωμάτων προσβολής.

Ο αριθμός των γενεών επηρεάζεται τόσο από το είδος του φυτού-ξενιστή όσο και από τις περιβαλλοντικές συνθήκες. Στην Ελλάδα το λεκάνιο συμπληρώνει κατά κανόνα μία γενεά τον χρόνο στην ελιά, ενώ σε νότιες και παραθαλάσσιες περιοχές της χώρας, καθώς και σε αρδευόμενους ελαιώνες, έχει παρατηρηθεί και η ανάπτυξη μερικής δεύτερης γενεάς.

Μετά την εκκόλαψη κάτω από το κέλυφος των θηλυκών, οι έρπουσες εξέρχονται και περιπλανώνται πάνω στα φύλλα και τους βλαστούς μέχρι να εγκατασταθούν ως νύμφες πρώτης ηλικίας. Επιλέγουν συνήθως σημεία όπου προστατεύονται από την αφυδάτωση, κυρίως την κάτω επιφάνεια των φύλλων και κατά μήκος των νευρώσεων, όπου εξασφαλίζουν επάρκεια τροφής. Στη συνέχεια εξελίσσονται σε νύμφες δεύτερης και τρίτης ηλικίας και ακολούθως σε ακμαία, τα οποία συναντώνται και πάνω σε βλαστούς και κλαδίσκους.

Ο ακριβής χρόνος εμφάνισης των διαφορετικών σταδίων δεν είναι αυστηρά καθορισμένος, καθώς επηρεάζεται από τη γεωγραφική θέση, τις κλιματικές συνθήκες και τις καλλιεργητικές πρακτικές κάθε περιοχής και έτους. Ειδικότερα, στην Κεντρική Ελλάδα, τα ενήλικα θηλυκά εμφανίζονται συνήθως την άνοιξη και στις αρχές του θέρους και ωοτοκούν κυρίως τον Ιούνιο και τον Ιούλιο. Οι έρπουσες εκκολάπτονται σταδιακά και μέχρι το φθινόπωρο αναπτύσσονται οι νύμφες πρώτης και δεύτερης ηλικίας, που αποτελούν τα στάδια διαχείμασης του εντόμου, ενώ ένα μικρό ποσοστό νυμφών προλαβαίνει να εξελιχθεί σε ακμαία μέχρι τον Οκτώβριο. Κατά τη θερμή περίοδο του έτους, οι αναπτυσσόμενες νύμφες παράγουν μελιτώματα, με τα οποία καλύπτονται οι φυτικοί ιστοί.

Ζημιές και συνθήκες που ευνοούν τις προσβολές

Οι ζημιές που προκαλεί το λεκάνιο στην ελιά οφείλονται αφενός στη μύζηση των φυτικών χυμών και αφετέρου στη δημιουργία καπνιάς πάνω στα μελιτώματα που παράγει. Η μύζηση των χυμών οδηγεί σε εξασθένηση των δέντρων, ενώ η καπνιά παρεμποδίζει τη φωτοσύνθεση. Ως αποτέλεσμα, περιορίζεται η ανάπτυξη του φυτού και υποβαθμίζεται η παραγωγή. Σε περιπτώσεις σοβαρών προσβολών μπορεί να παρατηρηθούν φυλλόπτωση και ξηράνσεις κλάδων.

Οι προσβολές ευνοούνται σε ακλάδευτους ελαιώνες με πυκνή και ανεπαρκώς αεριζόμενη κόμη, σε ελαιώνες με βαριά εδάφη που δεν αποστραγγίζουν εύκολα, σε αρδευόμενους ελαιώνες, καθώς και σε παραθαλάσσιες και απάνεμες περιοχές.

Από την άλλη πλευρά, οι έρπουσες και οι νεαρές νύμφες πρώτης και δεύτερης ηλικίας, λόγω του μικρού μεγέθους και του λεπτού σώματός τους, είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες στην αφυδάτωση και, όταν επικρατούν ξηροθερμικές συνθήκες,  εμφανίζουν υψηλά ποσοστά θνησιμότητας.

Καλλιεργητικά μέτρα και στοχευμένες επεμβάσεις

Στην αντιμετώπιση του λεκανίου πρέπει να δίνεται πρωτίστως προτεραιότητα στον περιορισμό των συνθηκών που ευνοούν την ανάπτυξη των πληθυσμών του. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με την εφαρμογή κατάλληλων καλλιεργητικών μέτρων, τα οποία είναι σχετικά απλά, έχουν μικρό κόστος και συμβάλλουν στην αποφυγή των δυσμενών επιπτώσεων που μπορεί να προκαλέσει η υπερβολική ή άστοχη χρήση εντομοκτόνων.

Η μεγάλη διάρκεια της περιόδου ωοτοκίας έχει ως αποτέλεσμα οι έρπουσες και οι νύμφες πρώτης και δεύτερης ηλικίας να είναι παρούσες στην καλλιέργεια σχεδόν καθ' όλη τη θερμή περίοδο του έτους. Η ευαισθησία των νεαρών αυτών σταδίων, και ιδιαίτερα των ερπουσών, στην αφυδάτωση, καθιστά ιδιαίτερα σημαντικό το σωστό κλάδεμα και  την εξασφάλιση καλού αερισμού και φωτισμού της κόμης των ελαιοδέντρων. Στα βασικά καλλιεργητικά μέτρα περιλαμβάνονται επίσης η αποφυγή της υπερβολικής αζωτούχου λίπανσης, η ισορροπημένη άρδευση και η απομάκρυνση των ιδιαίτερα προσβεβλημένων βλαστών, ώστε να περιορίζονται οι αναμολύνσεις.

Εφόσον κριθεί αναγκαία η χημική καταπολέμηση, θα πρέπει προηγουμένως να εκτιμώνται τα είδη και οι πληθυσμοί των φυσικών εχθρών που υπάρχουν στον ελαιώνα. Η μεγάλη διάρκεια της ωοτοκίας δυσχεραίνει τον χρονισμό των επεμβάσεων, καθώς τα ευαίσθητα στα εντομοκτόνα στάδια του εντόμου, κυρίως οι έρπουσες, είναι παρόντα στην καλλιέργεια για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Ως κατάλληλος χρόνος εφαρμογής των ψεκασμών θεωρείται ο Αύγουστος, όταν έχει εκκολαφθεί το μεγαλύτερο ποσοστό των ερπουσών και ο πληθυσμός αποτελείται κυρίως από τα νεαρά αυτά άτομα, τα οποία είναι περισσότερο ευαίσθητα στα εντομοκτόνα. Επειδή, όμως, η φαινολογία του λεκανίου διαφέρει ανάλογα με την περιοχή και το έτος, απαιτείται τακτική παρακολούθηση της εξέλιξης των εκκολάψεων των ερπουσών πριν από τη λήψη απόφασης για επέμβαση.

Συνήθως εφαρμόζεται γαλάκτωμα θερινού ορυκτελαίου ή εγκεκριμένο οργανικό συνθετικό εντομοκτόνο. Ωστόσο, επειδή η περίοδος εφαρμογής των ψεκασμών συμπίπτει με την παρουσία και τη δράση των φυσικών εχθρών του λεκανίου, οι επεμβάσεις θα πρέπει, κατά το δυνατόν, να αποφεύγονται και, όταν κρίνονται απαραίτητες, να πραγματοποιούνται τοπικά, σε συγκεκριμένες εστίες της καλλιέργειας με έντονα προσβεβλημένα δέντρα. Η παρουσία και η δράση των ωφέλιμων οργανισμών αποτελούν, άλλωστε, βασική παράμετρο στη διαχείριση των πληθυσμών του λεκανίου.

Οι φυσικοί εχθροί και η βιολογική καταπολέμηση

Σημαντικό ρόλο στον φυσικό περιορισμό των πληθυσμών του λεκανίου διαδραματίζουν τα παρασιτοειδή και τα αρπακτικά έντομα. Σε παγκόσμιο επίπεδο έχουν καταγραφεί συνολικά 78 είδη ωφέλιμων εντόμων, τα οποία ανήκουν σε 39 γένη και 13 οικογένειες. Στα παρασιτοειδή περιλαμβάνονται κυρίως Υμενόπτερα των οικογενειών Aphelinidae, Encyrtidae και Pteromalidae, ενώ στα αρπακτικά συγκαταλέγονται κυρίως Κολεόπτερα της οικογένειας Coccinellidae και Νευρόπτερα της οικογένειας Chrysopidae.

Στην Ελλάδα αναφέρονται αρκετά σημαντικά ωφέλιμα είδη, μεταξύ των οποίων παρασιτοειδή των γενών Coccophagus και Metaphycus, το ωοφάγο Scutellista caerulea, το Νευρόπτερο Chrysoperla carnea και αρπακτικά Κολεόπτερα όπως τα Exochomus quadripustulatus και Rhyzobius forestieri. Στους φυσικούς εχθρούς του λεκανίου περιλαμβάνεται επίσης ο εντομοπαθογόνος μύκητας Verticillium lecanii.

Τα κοκκοειδή αποτελούν πρόσφορο πεδίο για την εφαρμογή μεθόδων βιολογικής καταπολέμησης. Στην Ελλάδα εφαρμόστηκαν με επιτυχία από εντομολόγους του Εργαστηρίου Βιολογικής Καταπολέμησης του Μπενακείου Φυτοπαθολογικού Ινστιτούτου τόσο η Κλασική Βιολογική Καταπολέμηση, που βασίζεται στην εισαγωγή και εγκατάσταση εξωτικών ωφέλιμων ειδών, όσο και η Διαχείριση, με στόχο τη διαφύλαξη και ενίσχυση των ήδη υπαρχόντων ωφέλιμων οργανισμών.

Στο πλαίσιο της Κλασικής Βιολογικής Καταπολέμησης πραγματοποιήθηκε η εισαγωγή και εγκατάσταση του παρασιτοειδούς Metaphycus helvolus σε ελαιώνες και του αρπακτικού Rhyzobius forestieri σε εσπεριδοειδώνες. Για την αντιμετώπιση σοβαρών προσβολών σε ελαιώνες της περιοχής Αράχοβας–Άμφισσας εφαρμόστηκε επίσης μαζική εκτροφή στο εντομοτροφείο και εξαπόλυση του αρπακτικού Exochomus quadripustulatus.

Η αποτελεσματική αξιοποίηση της ωφέλιμης εντομοπανίδας προϋποθέτει την αναγνώριση των ειδών που υπάρχουν στην καλλιέργεια, τη γνώση των βιολογικών και φαινολογικών χαρακτηριστικών τους και τη συνεχή παρακολούθηση των πληθυσμών τους σε σχέση με εκείνους του λεκανίου. Η βιολογική καταπολέμηση μπορεί να βασιστεί είτε στα ήδη υπάρχοντα ωφέλιμα είδη μιας περιοχής είτε στην ενίσχυση των πληθυσμών τους μέσω προγραμματισμένων εξαπολύσεων.

Η όξινη σήψη αποτελεί μία από τις σημαντικές ασθένειες της περιόδου ωρίμασης των σταφυλιών. Η ευαισθησία των βοτρύων αυξάνεται όσο πλησιάζει ο τρύγος και, όταν επικρατούν ευνοϊκές συνθήκες, η ασθένεια μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα, προκαλώντας σημαντικές απώλειες στην παραγωγή και υποβάθμιση της ποιότητας των σταφυλιών.

Καθώς οι αμπελώνες εισέρχονται σταδιακά στην περίοδο της ωρίμασης, ανάλογα με την ποικιλία και την περιοχή, η πρόληψη της όξινης σήψης αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Για το θέμα αυτό, η κα Παπαφίγκου εξηγεί τα βασικά χαρακτηριστικά της ασθένειας, τους παράγοντες που ευνοούν την ανάπτυξή της, τις πρακτικές που συμβάλλουν στον περιορισμό της και την εικόνα που καταγράφεται σήμερα στην περιοχή του Τυρνάβου.

Πότε εμφανίζεται και πώς εξελίσσεται η όξινη σήψη

Η όξινη σήψη εκδηλώνεται κατά την περίοδο της ωρίμασης των σταφυλιών, όταν η περιεκτικότητα των ραγών σε σάκχαρα φτάνει περίπου το 10%. Από το στάδιο αυτό και μέχρι τον τρύγο, η ευαισθησία των σταφυλιών αυξάνεται σημαντικά, γεγονός που καθιστά απαραίτητη τη συστηματική παρακολούθηση των αμπελώνων.

Η ασθένεια προκαλείται από ένα σύμπλοκο βακτηρίων και σακχαρομυκήτων. Η μόλυνση πραγματοποιείται πάντοτε μέσω πληγών στις ράγες, με αποτέλεσμα να αναπτύσσεται ταχύτατα σήψη, η οποία μπορεί να επεκταθεί σε ολόκληρο το σταφύλι. Σε έντονες προσβολές, οι απώλειες στην παραγωγή είναι δυνατόν να είναι ιδιαίτερα σημαντικές.

Σημαντικό ρόλο στη μετάδοση της ασθένειας διαδραματίζει η μύγα του ξυδιού (Drosophila melanogaster), η οποία επισκέπτεται τις τραυματισμένες ράγες και μεταφέρει το μόλυσμα. Η παρουσία του εντόμου στον αμπελώνα αποτελεί ένδειξη ύπαρξης της ασθένειας.

Πληγές στις ράγες, ωίδιο και ευδεμίδα αυξάνουν τον κίνδυνο

Όπως επισημαίνει η κα Παπαφίγκου, η όξινη σήψη ευνοείται ιδιαίτερα όταν οι ράγες έχουν ήδη υποστεί τραυματισμούς. «Όσο πλησιάζουμε στην ωρίμαση, τόσο μεγαλύτερη ευαισθησία παρουσιάζουν τα σταφύλια, ενώ η κατάσταση επιδεινώνεται όταν υπάρχει προσβολή από ωίδιο ή ευδεμίδα», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Οι ασθένειες και τα έντομα που προκαλούν πληγές στις ράγες δημιουργούν τις προϋποθέσεις για την εγκατάσταση των παθογόνων μικροοργανισμών. Για τον λόγο αυτό, η έγκαιρη και αποτελεσματική αντιμετώπιση του ωιδίου, της ευδεμίδας, αλλά και άλλων εντόμων που προκαλούν φαγώματα στις ράγες, αποτελεί βασικό στοιχείο της πρόληψης. Παράλληλα, όπου απαιτείται επέμβαση με εγκεκριμένο εντομοκτόνο, θα πρέπει να τηρείται αυστηρά το προβλεπόμενο χρονικό διάστημα μεταξύ της εφαρμογής και της συγκομιδής.

Η σημασία της σωστής καλλιεργητικής διαχείρισης

Πέρα από τη φυτοπροστασία, ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στις καλλιεργητικές πρακτικές που επηρεάζουν την εξέλιξη της ασθένειας. «Σημαντικό είναι να εφαρμόζεται ορθολογικό πρόγραμμα άρδευσης, χωρίς υπερβολές, αλλά με τακτικά χρονικά διαστήματα, ενώ το ίδιο ισχύει και για τη λίπανση», σημειώνει η γεωπόνος.

Η υπερβολική άρδευση και λίπανση μπορούν να οδηγήσουν σε συνθήκες που επιβαρύνουν την καλλιέργεια και ευνοούν την εξέλιξη της όξινης σήψης. Αντίθετα, η ισορροπημένη διαχείριση της καλλιέργειας, σε συνδυασμό με την αποτελεσματική αντιμετώπιση του ωιδίου και της ευδεμίδας, συμβάλλει ουσιαστικά στον περιορισμό της. Όπως υπογραμμίζει η κα Παπαφίγκου, «η σωστή καταπολέμηση τόσο του ωιδίου όσο και της ευδεμίδας διευκολύνει συνολικά τη διαχείριση της όξινης σήψης στον αμπελώνα».

Όσον αφορά την εικόνα στον Τύρναβο, η κα Παπαφίγκου επισημαίνει ότι η όξινη σήψη παρατηρείται και στους αμπελώνες της περιοχής. Ωστόσο, οι παραγωγοί είναι εξοικειωμένοι με την ασθένεια και γνωρίζουν τις βασικές πρακτικές που απαιτούνται για την αντιμετώπισή της. Παράλληλα, όπως σημειώνει, ο Οινοποιητικός Συνεταιρισμός ενημερώνει τους παραγωγούς για ζητήματα που αφορούν την ασθένεια, όποτε αυτό κρίνεται αναγκαίο.

Οι πρόσφατες βροχοπτώσεις που καταγράφηκαν σε αρκετές περιοχές της χώρας, σε συνδυασμό με την αυξημένη σχετική υγρασία, επανέφεραν στο προσκήνιο την ανάγκη προστασίας των μηλεώνων από το φουζικλάδιο. Παρότι η περίοδος των εντονότερων ανοιξιάτικων μολύνσεων έχει παρέλθει, οι συνθήκες αυτές μπορούν να ευνοήσουν τη δραστηριότητα του παθογόνου και την αύξηση του μολυσματικού φορτίου, ιδιαίτερα σε οπωρώνες όπου η ασθένεια είχε ήδη εμφανιστεί την άνοιξη.

Όπως εξηγεί ο κ. Μούσιας, το φουζικλάδιο εξακολουθεί να απαιτεί προσοχή ακόμη και στις αρχές Αυγούστου. Η προστασία αφορά τόσο τη διατήρηση υγιούς φυλλώματος και της ομαλής λειτουργίας των δέντρων όσο και τον περιορισμό του κινδύνου μετασυλλεκτικής εκδήλωσης της ασθένειας στο ψυγείο.

Οι βροχές αυξάνουν την επαγρύπνηση, αλλά δεν σημαίνουν πάντα σοβαρή μόλυνση

Σύμφωνα με τον κ. Μούσια, κάθε βροχόπτωση αυτή την εποχή αποτελεί λόγο επαγρύπνησης, χωρίς όμως να σημαίνει αυτομάτως ότι θα ακολουθήσει σοβαρή προσβολή. «Η βροχή από μόνη της δεν σημαίνει ότι θα υπάρξει σοβαρή προσβολή», επισημαίνει, εξηγώντας ότι η πιθανότητα μόλυνσης εξαρτάται από τον συνδυασμό της θερμοκρασίας, της διάρκειας διαβροχής των φύλλων και του μολυσματικού φορτίου που έχει διαμορφωθεί στον οπωρώνα, τόσο από την προηγούμενη περίοδο όσο και από τις προσβολές της άνοιξης.

Οι θερμοκρασίες που θεωρούνται ιδιαίτερα ευνοϊκές για το παθογόνο κυμαίνονται περίπου μεταξύ 14 και 25°C. Ωστόσο, μόλυνση μπορεί να προκληθεί ακόμη και στους 11–13°C, εφόσον η φυλλική επιφάνεια παραμείνει βρεγμένη για περισσότερες ώρες. Αντίθετα, μια σύντομη βροχή, ακόμη και σε θερμοκρασίες 20–25°C, δεν συνεπάγεται από μόνη της σοβαρή μόλυνση, ενώ τόσο οι πολύ χαμηλές όσο και οι ιδιαίτερα υψηλές θερμοκρασίες διαφοροποιούν τον κίνδυνο.

Καθοριστικός είναι, επομένως, ο συνδυασμός θερμοκρασίας και διάρκειας διαβροχής. Για την εκτίμησή του υπάρχουν πίνακες που συσχετίζουν τις δύο αυτές παραμέτρους και βοηθούν στην αξιολόγηση του κατά πόσο μια βροχόπτωση μπορεί να θεωρηθεί μολυσματική.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτεί και η παρατεταμένη σχετική υγρασία, κυρίως σε περιοχές με υγρό μικροκλίμα, όπως ο Κίσσαβος. «Η βροχή λειτουργεί σαν καμπανάκι για τον παραγωγό. Η υγρασία όμως είναι πιο ύπουλη, γιατί πολλές φορές δεν γίνεται αντιληπτή», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Όταν επικρατεί υψηλή υγρασία και δεν φυσάει, τα φύλλα μπορεί να παραμένουν βρεγμένα για πολλές ώρες, δημιουργώντας ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη του μύκητα. Σε αντίθεση με τη βροχή, που κινητοποιεί άμεσα τον παραγωγό, η υγρασία μπορεί να οδηγήσει σε εφησυχασμό, σε καθυστέρηση μιας νέας επέμβασης ή στην εκτίμηση ότι επαρκεί ένας ψεκασμός που πραγματοποιήθηκε λίγες ημέρες νωρίτερα, ακόμη και για λόγους κόστους.

Για τον λόγο αυτό, η απόφαση για επέμβαση πρέπει να βασίζεται στη συνολική εικόνα των καιρικών συνθηκών, στη διάρκεια διαβροχής και στο ιστορικό της ασθένειας στον οπωρώνα. Σε περιπτώσεις όπως οι πρόσφατες, η επέμβαση χρειάζεται να πραγματοποιείται όσο το δυνατόν πιο έγκαιρα, ώστε να περιορίζεται η βλάστηση και η περαιτέρω ανάπτυξη του μύκητα.

Η προστασία ξεκινά την άνοιξη και συνεχίζεται μέχρι τη συγκομιδή

Το φουζικλάδιο απαιτεί συνεχή, πολυπλευρή και μακροχρόνια διαχείριση. Η σημαντικότερη περίοδος εξάπλωσής του είναι η άνοιξη, όταν η άνοδος της θερμοκρασίας συνδυάζεται με αυξημένη υγρασία και συχνές βροχοπτώσεις. «Η προστασία ξεκινά από τη στιγμή που υπάρχει πράσινη φυλλική επιφάνεια, δηλαδή από την έκπτυξη των οφθαλμών, και συνεχίζεται μέχρι τη συγκομιδή», αναφέρει ο κ. Μούσιας.

Οι επεμβάσεις πραγματοποιούνται σε ιδιαίτερα συχνά διαστήματα μέχρι περίπου τα μέσα Ιουνίου. Φέτος, λόγω των βροχοπτώσεων που συνεχίστηκαν και μέσα στον Ιούνιο, παρατάθηκαν μέχρι και τα μέσα Ιουλίου. Στη συνέχεια δεν διακόπτονται, αλλά γίνονται σε πιο αραιά διαστήματα, περίπου ανά 15 ημέρες, ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες, την εικόνα του οπωρώνα και τον βαθμό κινδύνου.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι εφαρμογές λίγο πριν από τη συγκομιδή, όταν προηγούνται βροχοπτώσεις, ώστε να περιορίζεται το μολυσματικό φορτίο που μπορεί να συνοδεύσει τους καρπούς στη συντήρηση. Οι επεμβάσεις αυτές πρέπει να πραγματοποιούνται με τήρηση των χρόνων αναμονής των φυτοπροστατευτικών προϊόντων και των επιτρεπτών ορίων υπολειμμάτων (MRLs).

Κατά την ανοιξιάτικη περίοδο, η προστασία μπορεί να γίνεται προληπτικά, πριν από αναμενόμενες βροχές, με διασυστηματικά μυκητοκτόνα, ενώ μετά τη βροχή εφαρμόζονται συνήθως σκευάσματα επαφής ή συνδυασμοί επαφής και διασυστηματικής δράσης. «Ο συνδυασμός των δύο τύπων μυκητοκτόνων δίνει συνήθως καλύτερα αποτελέσματα όταν οι συνθήκες είναι δύσκολες», σημειώνει.

Την άνοιξη η προστασία αφορά τόσο το φουζικλάδιο όσο και το ωίδιο. Το ωίδιο ευνοείται περισσότερο από ξηροθερμικές συνθήκες και προκαλεί την κύρια ζημιά του νωρίτερα μέσα στην καλλιεργητική περίοδο, κυρίως μέχρι τον Ιούνιο ή τον Ιούλιο. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στις ανοιχτόχρωμες ποικιλίες Golden, Gala και Granny Smith κ.α., οι οποίες εμφανίζουν μεγαλύτερη ευαισθησία και καταλαμβάνουν τα τελευταία χρόνια σημαντικό μέρος της παραγωγής.

Σε δύσκολες ανοιξιάτικες συνθήκες, οι συνδυασμένες εφαρμογές μπορούν να συμβάλουν στην ταυτόχρονη προστασία από φουζικλάδιο και ωίδιο. Την περίοδο που διανύουμε, ωστόσο, το ενδιαφέρον στρέφεται κυρίως στη συνέχιση της προστασίας από το φουζικλάδιο.

Ο κίνδυνος μπορεί να εμφανιστεί και στο ψυγείο

Το φουζικλάδιο μπορεί να εκδηλωθεί και μετασυλλεκτικά. Μετά τα μέσα Ιουνίου ο καρπός αποκτά λεία επιδερμίδα, καθώς απομακρύνεται το λεγόμενο «χνούδι» και το μήλο «γυαλίζει», με αποτέλεσμα να περιορίζεται σημαντικά η πιθανότητα νέας ζημιάς όσο παραμένει πάνω στο δέντρο.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος έχει εκλείψει. «Αν υπάρχει μολυσματικό φορτίο, αυτό μπορεί να εκδηλωθεί αργότερα μέσα στο ψυγείο ως μετασυλλεκτική ασθένεια», τονίζει ο κ. Μούσιας. Ένας καρπός μπορεί, επομένως, να μεταφέρει μολυσματικό φορτίο χωρίς να εμφανίζει ορατά συμπτώματα στον οπωρώνα και το πρόβλημα να εκδηλωθεί κατά τη συντήρηση.

Παράλληλα, η ανάπτυξη του μύκητα στα φύλλα περιορίζει τη φωτοσυνθετική ικανότητα της μηλιάς και την παραγωγή των απαραίτητων θρεπτικών ουσιών. Αυτό επηρεάζει τη θρέψη και την ανάπτυξη των καρπών της τρέχουσας περιόδου, αλλά και τον σχηματισμό της παραγωγής της επόμενης χρονιάς, ο οποίος εξελίσσεται σταδιακά στη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου.

Η προστασία του φυλλώματος δεν αφορά, συνεπώς, μόνο τη φετινή παραγωγή και τη συντήρησή της, αλλά και τη διατήρηση της ευρωστίας και της παραγωγικότητας των δέντρων την επόμενη χρονιά.

Οι βροχές του Ιουνίου κράτησαν σε επαγρύπνηση τους παραγωγούς στον Κίσσαβο

Στην περιοχή του Κισσάβου, η φετινή καλλιεργητική περίοδος δεν μπορεί να χαρακτηριστεί εύκολη. Σε αρκετούς οπωρώνες είχαν εμφανιστεί προσβολές ήδη από τα τέλη Μαΐου και τις αρχές Ιουνίου, ενώ οι συχνές βροχοπτώσεις σχεδόν σε όλη τη διάρκεια του Ιουνίου διατήρησαν αυξημένη την πίεση της ασθένειας και κατέστησαν αναγκαία τη συνέχιση των επεμβάσεων μέχρι τα μέσα Ιουλίου.

«Δεν είχαμε μια καθαρή και εύκολη άνοιξη», αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Μούσιας. Η προηγούμενη παρουσία της ασθένειας είχε καταστήσει τους παραγωγούς περισσότερο υποψιασμένους. Έπειτα από ένα μικρό διάλειμμα, οι πρόσφατες βροχοπτώσεις τούς κινητοποίησαν εκ νέου, με σημαντικό ποσοστό να πραγματοποιεί νέα επέμβαση. Η κάλυψη δεν έφτασε το 100%, κάτι που, όπως εξηγεί, δύσκολα συμβαίνει κατά τους θερινούς μήνες. Ωστόσο, ανταποκρίθηκε αρκετά μεγάλο μέρος των παραγωγών.

Ο βοτρύτης αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μυκητολογικές ασθένειες του αμπελιού, καθώς μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ποιοτικές και ποσοτικές απώλειες στην παραγωγή όταν επικρατήσουν ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξή του. Αν και ο μύκητας μπορεί να προσβάλει όλα τα μέρη του φυτού, οι σημαντικότερες ζημιές καταγράφονται κατά την ανθοφορία και αργότερα, στην περίοδο της ωρίμανσης των σταφυλιών.

Δεδομένου ότι η ανθοφορία έχει πλέον ολοκληρωθεί, αυτή την περίοδο η προσοχή των αμπελουργών στρέφεται κυρίως στην προστασία των σταφυλιών κατά την ωρίμανση, όταν οι συνθήκες μπορούν να ευνοήσουν την εκδήλωση της ασθένειας.

Από την ανθοφορία έως την ωρίμανση: Τα στάδια με τη μεγαλύτερη επικινδυνότητα

Όπως εξηγεί η κα. Παπαφίγκου, ο βοτρύτης μπορεί να προσβάλει όλα τα μέρη του αμπελιού, ωστόσο οι μεγαλύτερες ζημιές παρατηρούνται κατά την ανθοφορία και αργότερα, στο στάδιο της ωρίμανσης των σταφυλιών.

Κατά την ανθοφορία, η προσβολή των ταξιανθιών μπορεί να προκαλέσει ανθόρροια, ενώ σε σοβαρές περιπτώσεις οι ταξιανθίες είναι δυνατόν να ξεραθούν ολοκληρωτικά, μειώνοντας σημαντικά το παραγωγικό δυναμικό του πρέμνου.

Αργότερα, κατά την ωρίμανση, η ασθένεια εκδηλώνεται στα σταφύλια με χαρακτηριστικά συμπτώματα. Οι προσβεβλημένες ρώγες αποκτούν μωβ-καφέ χρωματισμό και εμφανίζουν τη χαρακτηριστική γκρίζα σήψη, η οποία αποτελεί το γνώρισμα της ασθένειας.

«Αυτό που μας ενδιαφέρει περισσότερο είναι η προσβολή κατά την ανθοφορία και στη συνέχεια κατά την ωρίμανση, γιατί τότε προκαλούνται και τα σημαντικότερα προβλήματα στην παραγωγή», επισημαίνει χαρακτηριστικά.

Πότε αυξάνεται ο κίνδυνος προσβολής

Στο στάδιο της ωρίμανσης, όπου βρίσκεται αυτή την περίοδο η καλλιέργεια, ο κίνδυνος εμφάνισης του βοτρύτη αυξάνεται σημαντικά όταν τα σταφύλια αποκτήσουν περιεκτικότητα σε σάκχαρα τουλάχιστον 8%. Ωστόσο, για την εγκατάσταση και την ανάπτυξη του μύκητα καθοριστικό ρόλο παίζει και η ύπαρξη τραυματισμών στις ρώγες.

Όπως αναφέρει η κα. Παπαφίγκου, πληγές που έχουν προκληθεί από προσβολές ωιδίου, ευδεμίδας, χαλαζόπτωσης ή από οποιοδήποτε άλλο μηχανικό αίτιο αποτελούν πύλες εισόδου για τον μύκητα και αυξάνουν σημαντικά την πιθανότητα ανάπτυξης της ασθένειας.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται επίσης σε περιόδους βροχοπτώσεων, ειδικά όταν συνυπάρχουν τραυματισμοί στους καρπούς. Όπως σημειώνει, σε τέτοιες συνθήκες έχουν παρατηρηθεί έντονες προσβολές σε αμπελοτεμάχια της περιοχής.

Παράλληλα, κατά τον σχεδιασμό της φυτοπροστασίας θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη και το ιστορικό προσβολών κάθε αμπελώνα, καθώς αγροτεμάχια που έχουν παρουσιάσει προβλήματα στο παρελθόν ενδέχεται να εμφανίσουν αυξημένο κίνδυνο και τις επόμενες καλλιεργητικές περιόδους.

Προληπτική προστασία και σωστή διαχείριση του αμπελώνα

Η γεωπόνος τονίζει ότι η αντιμετώπιση του βοτρύτη βασίζεται κυρίως στην πρόληψη. Για τον λόγο αυτό συστήνεται η εφαρμογή εγκεκριμένων βοτρυδιοκτόνων προληπτικά, καθώς όταν η ασθένεια εγκατασταθεί, η καταπολέμησή της γίνεται δυσκολότερη.

Η ασθένεια μπορεί να εμφανιστεί τόσο στις λευκές όσο και στις ερυθρές ποικιλίες, με μεγαλύτερη όμως ευπάθεια να παρουσιάζουν οι πυκνόραγες ποικιλίες. Όπως εξηγεί η κα. Παπαφίγκου, στις περιπτώσεις αυτές ο μύκητας μπορεί να βρίσκεται λανθάνων ήδη από το στάδιο της ανθοφορίας και, όταν αργότερα αυξηθούν τα σάκχαρα και δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες, να εκδηλωθεί η προσβολή.

Εκτός από τις πυκνόραγες ποικιλίες, αυξημένη ευαισθησία εμφανίζουν και ποικιλίες με λεπτό φλοιό στις ρώγες. Σύμφωνα με την κα. Παπαφίγκου, στην περιοχή του Τυρνάβου χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν ο Ροδίτης και η Μαλαγουζιά.

Για τον λόγο αυτό, στις πυκνόραγες ποικιλίες θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική η προληπτική εφαρμογή βοτρυδιοκτόνου πριν από το κλείσιμο του σταφυλιού. Διαφορετικά, ακόμη και αν πραγματοποιηθεί μεταγενέστερος ψεκασμός, είναι δύσκολο να επιτευχθεί ικανοποιητική κάλυψη στο εσωτερικό του σταφυλιού.

«Αν δεν γίνει προληπτικός ψεκασμός πριν από το κλείσιμο του τσαμπιού, στις πυκνόραγες ποικιλίες η αντιμετώπιση γίνεται πολύ πιο δύσκολη, γιατί πλέον δεν μπορεί να καλυφθεί σωστά το σταφύλι», υπογραμμίζει.

Οι κρίσιμες επεμβάσεις και οι καλλιεργητικές πρακτικές

Πέρα από τη χημική προστασία, σημαντικό ρόλο στη διαχείριση του βοτρύτη διαδραματίζουν και οι καλλιεργητικές πρακτικές που συμβάλλουν στη βελτίωση του μικροκλίματος μέσα στην κόμη.

Εργασίες όπως το κορυφολόγημα, το βλαστολόγημα και το ξεφύλλισμα, όταν πραγματοποιούνται στο κατάλληλο στάδιο, βελτιώνουν τον αερισμό και τον φωτισμό των πρέμνων, περιορίζουν τη σχετική υγρασία και διευκολύνουν την καλύτερη κάλυψη των σταφυλιών κατά τους ψεκασμούς.

Παράλληλα, συνιστάται η απομάκρυνση των ζιζανίων και της αυτοφυούς βλάστησης από τη βάση των πρέμνων, καθώς και η αποφυγή υπερβολικής αζωτούχου λίπανσης, ώστε να μην αναπτύσσεται υπερβολική βλάστηση που δημιουργεί ευνοϊκές συνθήκες για την εγκατάσταση του μύκητα. Όπως επισημαίνει η γεωπόνος, πρόκειται για βασικές πρακτικές που εφαρμόζονται γενικότερα στη διαχείριση πολλών μυκητολογικών ασθενειών.

Ειδικότερα στις οινοποιήσιμες ποικιλίες, οι σημαντικότερες επεμβάσεις για τον βοτρύτη είναι τρεις: η πρώτη κατά την έναρξη ή προς το τέλος της ανθοφορίας, όταν περίπου το 80% των ανθέων βρίσκεται ανοικτό, η δεύτερη πριν από το κλείσιμο του σταφυλιού και η τρίτη στο στάδιο της ωρίμανσης.

Σύμφωνα με την κα. Παπαφίγκου, οι συγκεκριμένες εφαρμογές αποτελούν τους βασικότερους χρόνους προστασίας απέναντι στον βοτρύτη και συμβάλλουν ουσιαστικά στον περιορισμό των προσβολών όταν συνδυάζονται με σωστή καλλιεργητική διαχείριση.

Ο περονόσπορος αποτελεί μία από τις πιο γνωστές και συνηθισμένες ασθένειες της πατάτας και δεν αναμένεται να πάψει να απασχολεί τις πατατοπαραγωγικές περιοχές. Η ένταση και η έκτασή του διαφοροποιούνται ανάλογα με την περιοχή, τις καιρικές συνθήκες, την καλλιεργητική περίοδο και την ποικιλία.

Οι βροχοπτώσεις που επικράτησαν, αλλά και όσες ενδέχεται να σημειωθούν σε ορισμένες περιοχές, μπορούν να δημιουργήσουν ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη του παθογόνου, καθιστώντας αναγκαία την επαγρύπνηση και τη συστηματική παρακολούθηση της καλλιέργειας.

Όπως επισημαίνει ο κ. Ελευθεριάδης, σε παραδοσιακές πατατοπαραγωγικές περιοχές, όπως το Νευροκόπι, η ασθένεια είναι οικεία στους παραγωγούς και οι ενέργειες αντιμετώπισής της είναι στοχευμένες και γνώριμες. Αντίστοιχη εμπειρία υπάρχει και σε άλλες περιοχές της χώρας όπου η καλλιέργεια της πατάτας είναι αναπτυγμένη. Το κρίσιμο, ωστόσο, είναι η αντιμετώπιση να ξεκινά πριν από την εκδήλωση των συμπτωμάτων, με βάση την κατανόηση του μηχανισμού εξέλιξης της ασθένειας.

Η αντιμετώπιση αρχίζει πριν εμφανιστούν οι πρώτες κηλίδες

Το σημαντικότερο στοιχείο στη διαχείριση του περονόσπορου είναι η έγκαιρη πρόληψη. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Ελευθεριάδης, «ο παραγωγός πρέπει να δράσει πριν δει τα συμπτώματα», καθώς, όταν εμφανιστούν οι πρώτες κηλίδες, η μόλυνση έχει ήδη πραγματοποιηθεί.

Η γνώση του μηχανισμού ανάπτυξης του περονόσπορου επιτρέπει και ορθότερη διαχείριση. Για τον λόγο αυτό, οι παραγωγοί θα πρέπει να βρίσκονται σε επαγρύπνηση, να παρακολουθούν την καλλιέργεια και να λαμβάνουν υπόψη τις βροχοπτώσεις και γενικότερα τις συνθήκες υγρασίας, ώστε να επεμβαίνουν πριν από την εκδήλωση των συμπτωμάτων με κατάλληλα και εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά προϊόντα.

Στις πατατοπαραγωγικές περιοχές, τα κέντρα γεωργικών προειδοποιήσεων αξιοποιούν δεδομένα από μετεωρολογικούς σταθμούς, ώστε να προσδιορίζουν πότε διαμορφώνονται ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη του παθογόνου. Ενδεικτικά, όταν καταγράφονται τουλάχιστον 10 ώρες διύγρανσης, με ελάχιστη θερμοκρασία περίπου 14°C κατά τη διάρκειά της, δημιουργούνται συνθήκες που ευνοούν τη μόλυνση. Σε αυτή την περίπτωση, η επέμβαση θα πρέπει να γίνεται άμεσα. «Δεν περιμένουμε να δούμε κηλίδες», τονίζει ο κ. Ελευθεριάδης.

Από τη μόλυνση έως τη σπορίωση

Η εξέλιξη της ασθένειας ακολουθεί συγκεκριμένα στάδια. Αρχικά πραγματοποιείται η μόλυνση και ακολουθεί η περίοδος επώασης, κατά την οποία εμφανίζονται κιτρινωπές, λαδιές κηλίδες, χωρίς σαφώς καθορισμένη περιφερειακή άλω. Η εξέλιξη των κηλίδων αποτελεί βασικό στοιχείο για την αξιολόγηση της πορείας της προσβολής. Όταν μία κηλίδα σταματήσει να εξελίσσεται, αποκτά σαφώς καθορισμένα περιφερειακά όρια. Αντίθετα, όταν παραμένει ενεργή, η προσβολή συνεχίζει να αναπτύσσεται.

Μετά την επώαση ακολουθεί το στάδιο της σπορίωσης. Τότε εμφανίζεται στην κάτω επιφάνεια των φύλλων η χαρακτηριστική λευκή εξάνθηση, η οποία αντιστοιχεί στα σπόρια του παθογόνου. Η εικόνα αυτή σημαίνει ότι έχουν παρέλθει περίπου πέντε ημέρες από τη μόλυνση, ανάλογα και με τη θερμοκρασία.

Το ζητούμενο είναι η καλλιέργεια να μην φτάσει σε αυτό το στάδιο. Οι εντοπισμένες κηλίδες εμφανίζονται συχνότερα σε σημεία με πολύ πλούσια και πυκνή βλάστηση, καθώς και σε φυτά που έχουν δεχθεί υψηλή αζωτούχο θρέψη. Οι παράγοντες αυτοί, όταν συνδυάζονται με ευνοϊκές καιρικές συνθήκες, μπορούν να οδηγήσουν σε εντονότερη εκδήλωση της ασθένειας.

Καλλιεργητική πρόληψη και σωστά διαστήματα εφαρμογών

Η διαχείριση ξεκινά πριν από την εκδήλωση του περονόσπορου, με την αποφυγή της υπερβολικής αζωτούχου λίπανσης και την εξασφάλιση καλής κυκλοφορίας του αέρα μεταξύ των φυτών. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στη διαχείριση της άρδευσης, καθώς η υπερβολή στην υγρασία και στο άζωτο μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο.

Εφόσον πραγματοποιηθεί ψεκασμός, η πορεία της προσβολής αξιολογείται μετά από τρεις έως πέντε ημέρες. Αν διαπιστωθεί ότι οι κηλίδες δεν έχουν οριοθετηθεί, γεγονός που υποδηλώνει ότι εξακολουθούν να είναι ενεργές, η εφαρμογή επαναλαμβάνεται στο πενθήμερο.

Επανάληψη της εφαρμογής νωρίτερα δεν θεωρείται ενδεδειγμένη. Όπως επισημαίνει ο κ. Ελευθεριάδης, η επανεπέμβαση μέσα σε τρεις ημέρες είναι άσκοπη, περιττή και επιζήμια, καθώς δεν έχει προλάβει να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα της προηγούμενης εφαρμογής.

Σε μη επιθετικές συνθήκες, τα μεσοδιαστήματα των ψεκασμών είναι περίπου 10 ημέρες, ενώ σε επιθετικές συνθήκες περιορίζονται στις 7 ημέρες. Μία αποτυχημένη εφαρμογή μπορεί να επαναληφθεί στο πενθήμερο, όχι όμως νωρίτερα.

Σε περιόδους ιδιαίτερα αυξημένης πίεσης, ο κ. Ελευθεριάδης προτείνει τη χρήση μεγάλου όγκου ψεκαστικού υγρού, περίπου 100 λίτρων νερού ανά στρέμμα, διατηρώντας τη συνιστώμενη δόση του σκευάσματος ανά στρέμμα. Παράλληλα, η προσθήκη κατάλληλου προσκολλητικού μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη παραμονή του ψεκαστικού υγρού στο φύλλωμα, σε περίπτωση που ακολουθήσει βροχή.

Από το φύλλωμα στους κονδύλους

Μετά τη σπορίωση, τα σπόρια του παθογόνου μπορούν να παρασυρθούν από το νερό της βροχής ή της άρδευσης, να φτάσουν στο έδαφος και, με την κίνηση του νερού, να προσεγγίσουν τους κονδύλους. Όταν παρατηρείται διόγκωση των φακιδίων, τα σπόρια μπορούν να βλαστήσουν μέσω αυτών και να προκαλέσουν τον λεγόμενο περονόσπορο των κονδύλων.

Όπως διευκρινίζει ο κ. Ελευθεριάδης, δεν μπορεί να εμφανιστεί περονόσπορος στους κονδύλους χωρίς να έχει προηγηθεί περονόσπορος στο φύλλωμα. Εάν, όμως, η ασθένεια εμφανιστεί στα φύλλα, η επέκτασή της στους κονδύλους μπορεί να αποτραπεί με σωστή εφαρμογή, στον κατάλληλο χρόνο και με εγκεκριμένο φυτοπροστατευτικό προϊόν.

Η ένταση της ασθένειας διαφοροποιείται και ανάλογα με τα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής. Σε λεκανοπέδια όπως το Νευροκόπι, όπου παρατηρούνται συνθήκες αναστροφής και ομίχλης, οι εμφανίσεις του περονόσπορου είναι συνήθως εντονότερες. Αντίθετα, στις ανοιχτές πεδινές περιοχές, όπου δεν ευνοούνται αντίστοιχες συνθήκες, τα προβλήματα είναι κατά κανόνα λιγότερα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα της επίδρασης των καιρικών συνθηκών αποτελεί, σύμφωνα με τον κ. Ελευθεριάδη, το 2000, όταν οι πολύ συχνές βροχοπτώσεις προκάλεσαν σχεδόν πλήρη αδυναμία αντιμετώπισης της ασθένειας. Οι παραγωγοί δεν μπορούσαν να εισέλθουν εγκαίρως στα χωράφια, ενώ υπήρχαν περιπτώσεις κατά τις οποίες έβρεχε μόλις δύο ώρες μετά τον ψεκασμό, με αποτέλεσμα να ξεπλένεται το εφαρμοζόμενο σκεύασμα.

Σε άλλες περιπτώσεις, τα ύψη βροχής ήταν τόσο μεγάλα, ώστε απαιτούνταν έως και πέντε ημέρες για να καταστεί δυνατή η πρόσβαση στο χωράφι. Εκείνη τη χρονιά, όπως θυμάται, η καταστροφή της παραγωγής έφτασε περίπου το 80%-90%, καθώς οι πατάτες είχαν σαπίσει και σε πολλές περιπτώσεις δεν απέμενε προϊόν για συγκομιδή.

Σήμερα, πάντως, υπάρχουν ισχυρά εργαλεία στη φαρέτρα της φυτοπροστασίας για την αντιμετώπιση του περονόσπορου. Ο κ. Ελευθεριάδης εκτιμά ότι οι έμπειροι πατατοπαραγωγοί, τόσο στο Νευροκόπι όσο και στις υπόλοιπες περιοχές της χώρας όπου η καλλιέργεια είναι αναπτυγμένη, γνωρίζουν τον μηχανισμό της ασθένειας και συνολικά τη διαχειρίζονται σωστά. Όπως επισημαίνει, η μεγαλύτερη προσοχή απαιτείται στην πρόληψη, ιδιαίτερα ως προς τη διαχείριση της άρδευσης και της αζωτούχου λίπανσης, καθώς και στην έγκαιρη επέμβαση. Ο περονόσπορος θα εξακολουθήσει να εμφανίζεται, όμως η γνώση του μηχανισμού του και η δράση πριν από τα πρώτα συμπτώματα καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την αποτελεσματικότητα της αντιμετώπισής του.

Την κατ΄ εξαίρεση αποζημίωση από τον ΕΛΓΑ για τις εκτεταμένες ζημιές από περονόσπορο ζητούν οι αμπελουργοί της Καβάλας.

Ο κ. Γρηγόρης Γρουζίδης, παραγωγός και πρόεδρος Αγροτικού Συλλόγου Παγγαίου, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι «υπάρχουν φέτος μεγάλες ζημιές από τον περονόσπορο στα αμπέλια της Καβάλας. Οι επαναλαμβανόμενες βροχοπτώσεις, την περίοδο Μαΐου και Ιουνίου, διατήρησαν υψηλή την υγρασία στους αμπελώνες, ενώ ταυτόχρονα δυσχέραναν σημαντικά την πρόσβαση των παραγωγών στα αγροτεμάχια.

Όταν οι αμπελουργοί κατάφεραν να κάνουν ψεκασμούς δεν είχαν τα αναμενόμενα αποτελέσματα και έτσι υπάρχει μεγάλη ζημιά στην παραγωγή των σταφυλιών. Σε μεγάλη έκταση του κάμπου η ζημιά ανέρχεται σχεδόν στο 100% της παραγωγής.

Ζητάμε από το ΥπΑΑΤ να υπάρξει κατά εξαίρεση αποζημίωση από τον ΕΛΓΑ. Έχει συμβεί στο παρελθόν να πληρώνει ο ΕΛΓΑ κατά εξαίρεση αποζημιώσεις για ζημιές από τον περονόσπορο αλλά και για ζημιές στο προανθικό στάδιο (που είναι εκτός Κανονισμού Ασφάλισης).

Η διοίκηση του ΕΛΓΑ θέλει να αποζημιώσει τους αμπελουργούς μέσω των Κρατικών Οικονομικών Ενισχύσεων (ΚΟΕ) - πρώην ΠΣΕΑ. Αυτό όμως θα έχει σαν αποτέλεσμα πρώτον να υπάρχει μεγάλη καθυστέρηση στην πληρωμή (ακόμη δεν έχουν πληρώσει ΚΟΕ για το 2021 και δεύτερον να καταβληθούν «οριζόντια»  οι αποζημιώσεις (που είναι άδικο γιατί θα αποζημιωθούν και όσοι δεν έπαθαν ζημιά). Για αυτό ζητάμε να προχωρήσουν οι εκτιμητές του ΕΛΓΑ στην καταγραφή των ζημιών».

Η επιστολή προς το ΥπΑΑΤ αναφέρει τα εξής:

Ο Αγροτικός Σύλλογος Παγγαίου, μετά από δύο έκτακτες Γενικές Συνελεύσεις που πραγματοποιήθηκαν με τη συμμετοχή των αμπελοκαλλιεργητών της περιοχής, σας μεταφέρει την επιτακτική απαίτηση των παραγωγών για την άμεση και κατ’ εξαίρεση αποζημίωσή τους για τις εκτεταμένες ζημιές που υπέστησαν οι αμπελοκαλλιέργειες της περιοχής από τον περονόσπορο κατά την καλλιεργητική περίοδο 2026.

Η φετινή κατάσταση στους αμπελώνες του Δήμου Παγγαίου έχει λάβει πρωτοφανείς διαστάσεις. Η προσβολή από τον περονόσπορο δεν περιορίστηκε σε μεμονωμένες εκμεταλλεύσεις, αλλά έπληξε μεγάλο τμήμα της αμπελουργικής ζώνης, με ιδιαίτερα έντονα προβλήματα στις Δημοτικές Ενότητες Ελευθερών, Πιερέων και Ορφανού.

Οι παραγωγοί βρέθηκαν αντιμέτωποι με εξαιρετικά δυσμενείς και επαναλαμβανόμενες καιρικές συνθήκες κατά την κρίσιμη περίοδο Μαΐου–Ιουνίου. Οι αυξημένες βροχοπτώσεις και τα μεγάλα διαστήματα υψηλής σχετικής υγρασίας δημιούργησαν συνθήκες ιδιαίτερα ευνοϊκές για την ανάπτυξη και τη συνεχή αναμόλυνση από τον περονόσπορο.

Παράλληλα, οι συνεχείς βροχοπτώσεις περιόρισαν αντικειμενικά τη δυνατότητα των παραγωγών να πραγματοποιήσουν έγκαιρα και αποτελεσματικά τις απαιτούμενες φυτοπροστατευτικές επεμβάσεις. Σε πολλές περιπτώσεις δεν υπήρχαν επαρκή χρονικά «παράθυρα» για την είσοδο των γεωργικών μηχανημάτων στους αμπελώνες, ενώ η επαναλαμβανόμενη διαβροχή της βλάστησης περιόριζε τη διάρκεια αποτελεσματικότητας των εφαρμογών. Ως αποτέλεσμα, οι ζημιές είναι ιδιαίτερα σοβαρές και αφορούν τόσο τη φυτική ανάπτυξη όσο και, κυρίως, την παραγωγή σταφυλιών.

Για τις επιτραπέζιες ποικιλίες, μάλιστα, η προσβολή έχει προκαλέσει όχι μόνο σημαντική ποσοτική απώλεια αλλά και σοβαρή υποβάθμιση της εμπορικής αξίας και της εμπορευσιμότητας του προϊόντος.

Κύριε Υπουργέ, οι αμπελοκαλλιεργητές της περιοχής θεωρούν ότι η συγκεκριμένη περίπτωση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως μία συνήθης φυτοπαθολογική προσβολή. Πρόκειται για μία εξαιρετική κατάσταση μεγάλης έκτασης, η οποία προέκυψε από τον συνδυασμό ιδιαίτερα δυσμενών καιρικών συνθηκών, αυξημένης πίεσης του παθογόνου και αντικειμενικής αδυναμίας αποτελεσματικής φυτοπροστατευτικής αντιμετώπισης.

Για τον λόγο αυτό ζητούμε από την Πολιτεία να εξετάσει τη συγκεκριμένη περίπτωση ως μία εξαιρετική περίπτωση, να αξιολογήσει αντικειμενικά την πραγματική έκταση των ζημιών και να εξασφαλίσει την αναγκαία οικονομική στήριξη των παραγωγών.

Για τους λόγους αυτούς ζητούμε:

1. Την άμεση παρέμβαση του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και του ΕΛΓΑ για την καταγραφή και αξιολόγηση των ζημιών στους αμπελώνες της Π.Ε. Καβάλας.

2. Την έναρξη αναγγελίας ζημιάς ώστε οι παραγωγοί που έχουν πληγεί να δηλώσουν τα αγροτεμάχια τους.

3. Την αποστολή αρμόδιων κλιμακίων για επιτόπιες αυτοψίες στις πληγείσες αμπελουργικές περιοχές του Δήμου Παγγαίου, με αντικειμενική αποτύπωση του ποσοστού και της έκτασης των ζημιών.

4. Την κατ’ εξαίρεση αποζημίωση των πληγέντων αμπελοκαλλιεργητών μέσω της συνήθης διαδικασίας του ΕΛΓΑ, δεδομένης της έκτασης και της ιδιαιτερότητας της φετινής καταστροφής.

5. Την αναγνώριση του έκτακτου χαρακτήρα της φετινής ζημιάς, λαμβάνοντας υπόψη τα μετεωρολογικά δεδομένα, την εξέλιξη της προσβολής και την πραγματική απώλεια παραγωγής.

6. Την αξιοποίηση της επιστημονικής και τεχνικής τεκμηρίωσης που έχει συγκεντρώσει ο Αγροτικός Σύλλογος Παγγαίου, καθώς και κάθε πρόσθετου στοιχείου που θα ζητηθεί από τους αρμόδιους φορείς.

7. Την όσο το δυνατό συντομότερη αποζημίωση των πληγέντων παραγωγών εντός της τρέχουσας καλλιεργητικής περιόδου ώστε να δύναται να συνεχίσουν την άσκηση του επαγγέλματος τους.

Κύριε Υπουργέ, η αμπελοκαλλιέργεια αποτελεί βασικό πυλώνα της οικονομικής και κοινωνικής ζωής του Παγγαίου και ευρύτερα της Π.Ε. Καβάλας. Οι συνέπειες της φετινής καταστροφής δεν περιορίζονται στους παραγωγούς, αλλά επεκτείνονται στις οινοποιητικές επιχειρήσεις, στα συσκευαστήρια, στην εμπορία, στην απασχόληση και συνολικά στην τοπική οικονομία.

Οι παραγωγοί, οι οποίοι επί σειρά ετών επενδύουν στην καλλιέργεια, στην παραγωγή και στην τοπική οικονομία, δεν είναι δυνατόν να αφεθούν μόνοι τους να επωμιστούν το βάρος μιας ζημιάς τέτοιας έκτασης και έντασης.

Η απόφαση των δύο έκτακτων Γενικών Συνελεύσεων του Αγροτικού Συλλόγου Παγγαίου αποτυπώνει με σαφήνεια την αγωνία και την απαίτηση των αμπελοκαλλιεργητών για άμεση και ουσιαστική κρατική παρέμβαση. Ζητούμε, επομένως, την άμεση ανταπόκριση του Υπουργείου, την προσωπική σας παρέμβαση και την έναρξη της απαιτούμενης διαδικασίας, ώστε οι πληγέντες αμπελοκαλλιεργητές να αποζημιωθούν για τις απώλειες που υπέστησαν. Είμαστε στη διάθεση του Υπουργείου, του ΕΛΓΑ και κάθε αρμόδιου φορέα για την προσκόμιση όλων των απαραίτητων στοιχείων και την πλήρη τεκμηρίωση της ζημιάς.

Η πυραλίδα είναι ένα έντομο που οι περισσότεροι παραγωγοί γνωρίζουν κυρίως ως εχθρό του αραβοσίτου. Ωστόσο, όταν αναπτύσσονται υψηλοί πληθυσμοί σε περιοχές όπου ο αραβόσιτος συνυπάρχει με τη βιομηχανική πιπεριά, το έντομο μπορεί να μετακινηθεί και να προσβάλει και τους καρπούς της πιπεριάς. Στην Ξάνθη το φαινόμενο είναι γνωστό εδώ και πολλά χρόνια και παρακολουθείται συστηματικά, προκειμένου οι παραγωγοί και οι υπόλοιποι εμπλεκόμενοι να ενημερώνονται εγκαίρως και να περιορίζονται οι απώλειες.

Ένα παλαιό πρόβλημα σε συγκεκριμένες ζώνες καλλιέργειας

Σύμφωνα με τον κ. Στεργιανόπουλο, η πυραλίδα δεν συγκαταλέγεται στους κύριους εχθρούς της πιπεριάς. Μπορεί, όμως, να εξελιχθεί σε υπολογίσιμο πρόβλημα όταν εμφανίζονται μεγάλοι πληθυσμοί του εντόμου και η καλλιέργεια της βιομηχανικής πιπεριάς βρίσκεται κοντά σε εκτάσεις αραβοσίτου. Το πρόβλημα έχει παρατηρηθεί κυρίως σε χωριά των δυτικών περιοχών της Ξάνθης, όπου καλλιεργείται εδώ και χρόνια βιομηχανική πιπεριά και παράλληλα υπάρχει έντονη παρουσία αραβοσίτου. Σε αυτές τις ζώνες τοποθετούνται και οι παγίδες του δικτύου παρακολούθησης, καθώς εκεί έχει εμφανιστεί διαχρονικά η προσβολή.

Αντίθετα, από την έως τώρα εικόνα δεν έχουν προκύψει αντίστοιχες ενδείξεις σε πιπεριές θερμοκηπίου, ενώ δεν έχουν αναφερθεί ιδιαίτερα προβλήματα ούτε σε υπαίθριες πιπεριές που προορίζονται για νωπή κατανάλωση. Η παρατήρηση αφορά κυρίως την κόκκινη βιομηχανική πιπεριά που προορίζεται για μεταποίηση.

Όπως εξηγεί ο ίδιος, η ενασχόληση των αρμόδιων υπηρεσιών με το ζήτημα ξεκίνησε πριν από πολλά χρόνια και σταδιακά οργανώθηκε περισσότερο. Η ΔΑΟΚ Ξάνθης, σε συνεργασία με το αρμόδιο Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών, παρακολουθεί την πορεία των πληθυσμών μέσω παγίδων και επιτόπιων ελέγχων στις καλλιέργειες.

Στην ανάπτυξη αυτής της οργανωμένης παρακολούθησης συνέβαλε και το ενδιαφέρον των επιχειρήσεων που παραλαμβάνουν και μεταποιούν τη βιομηχανική πιπεριά. Οι επιχειρήσεις ζητούσαν ενημέρωση για την εξέλιξη του εντόμου και για τις ενέργειες των αρμόδιων υπηρεσιών, καθώς η παρουσία προνύμφης στο παραλαμβανόμενο προϊόν μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα στη μεταποίηση και στην εμπορία του.

Μέσα από τη μακροχρόνια παρακολούθηση έχει διαπιστωθεί ότι η γενιά που συνδέεται με τις προσβολές στην πιπεριά παρουσιάζει συνήθως τη μεγαλύτερη πληθυσμιακή ένταση προς τα τέλη Ιουλίου. Η προσβολή εμφανιζόταν παλαιότερα κάθε χρόνο, με διαφορετική όμως ένταση ανά καλλιεργητική περίοδο.

Η προσβολή του καρπού και οι συνέπειες για τη μεταποίηση

Όταν οι πληθυσμοί της πυραλίδας αυξάνονται στον αραβόσιτο, το έντομο μπορεί να μετακινηθεί προς τις γειτονικές καλλιέργειες πιπεριάς. Η προνύμφη αρχικά κινείται κάτω από την επιδερμίδα του καρπού και στη συνέχεια τον διατρυπά και εισέρχεται στο εσωτερικό του. «Τρυπάει την πιπεριά, μπαίνει μέσα στον καρπό και τον υποβαθμίζει», αναφέρει ο κ. Στεργιανόπουλος.

Στα πρώτα στάδια η προσβολή δεν είναι πάντοτε εύκολο να εντοπιστεί, επειδή η προνύμφη μπορεί να βρίσκεται κάτω από την επιδερμίδα. Όσο όμως προχωρά στο εσωτερικό του καρπού, η ζημιά γίνεται περισσότερο εμφανής.

Η οπή που δημιουργείται αποτελεί παράλληλα πύλη εισόδου για δευτερογενείς προσβολές, με αποτέλεσμα ο καρπός να αρχίζει να σαπίζει. Σε αυτές τις περιπτώσεις η ζημιά δεν περιορίζεται μόνο στην ποιοτική υποβάθμιση, αλλά μπορεί να οδηγήσει και σε ποσοτικές απώλειες, καθώς οι προσβεβλημένοι καρποί δεν είναι δυνατόν να παραδοθούν.

Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα σοβαρό για τη βιομηχανική πιπεριά, επειδή η παρουσία προνύμφης ή προσβεβλημένου καρπού μπορεί να αποτελέσει αιτία απόρριψης μιας ποσότητας από τη μεταποιητική επιχείρηση. Παράλληλα, εάν το έντομο περάσει απαρατήρητο κατά την παραλαβή και εμφανιστεί αργότερα στο συσκευασμένο προϊόν, μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στις πωλήσεις, στις εξαγωγές και στις σχέσεις της επιχείρησης με τους πελάτες της.

Όπως επισημαίνει ο γεωπόνος της ΔΑΟΚ Ξάνθης, αυτός είναι και ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους οι επιχειρήσεις μεταποίησης αποδίδουν ιδιαίτερη σημασία στην πρόληψη και στην έγκαιρη ενημέρωση.

Οι παγίδες δείχνουν την τάση, το χωράφι την πραγματική εικόνα

Οι παραγωγοί της περιοχής γνωρίζουν πλέον εδώ και χρόνια τον κίνδυνο και προσπαθούν να παρεμβαίνουν προτού η προσβολή εγκατασταθεί στους καρπούς. Σύμφωνα με τον γεωπόνο, η αύξηση του πληθυσμού μπορεί να αρχίσει να διακρίνεται από τις αρχές ή τα μέσα Ιουλίου και να κορυφωθεί προς το τέλος του μήνα.

Αρκετοί παραγωγοί προχωρούν νωρίς σε μία πρώτη επέμβαση με βιολογικό σκεύασμα, προκειμένου να περιορίσουν τον αρχικό πληθυσμό χωρίς να επιβαρύνουν αδικαιολόγητα την καλλιέργεια. Η πρακτική αυτή έχει συμβάλει τα τελευταία χρόνια ώστε η κορύφωση του Ιουλίου να μην εμφανίζεται με την ίδια ένταση που καταγραφόταν παλαιότερα.

Εφόσον η πρώτη επέμβαση συγκρατήσει τον πληθυσμό και η εικόνα παραμένει ελεγχόμενη, ενδέχεται να μην απαιτηθεί δεύτερος ψεκασμός. Εάν, όμως, προς τα τέλη Ιουλίου διαπιστωθεί νέα ή έντονη αύξηση και εμφανιστούν προνύμφες στους καρπούς, μπορεί να χρειαστεί νέα αντιμετώπιση, πάντοτε με βάση την κατάσταση της καλλιέργειας και τις επιτρεπόμενες επιλογές.

Οι παγίδες παρέχουν σημαντική πληροφόρηση για την εξέλιξη των πτήσεων και την ανοδική τάση του πληθυσμού, δεν αρκούν όμως από μόνες τους για τη λήψη απόφασης. «Ο παραγωγός πρέπει να παρακολουθεί το χωράφι του», τονίζει ο κ. Στεργιανόπουλος, σημειώνοντας ότι μια ξαφνική αύξηση των συλλήψεων μπορεί να σηματοδοτεί την έναρξη νέας πίεσης από το έντομο.

Παράλληλα με τις παγίδες, οι γεωπόνοι των υπηρεσιών πραγματοποιούν επιτόπιες παρατηρήσεις και, όταν απαιτείται, δειγματοληπτικούς ελέγχους στους αγρούς, εξετάζοντας τους καρπούς και αναζητώντας προνύμφες ή συμπτώματα προσβολής.

Σταθερή εικόνα και αυξημένη προσοχή πριν από τη συγκομιδή

Με βάση την εικόνα των τελευταίων τεσσάρων έως πέντε ετών, οι πληθυσμοί της πυραλίδας στην περιοχή παρουσιάζουν σχετική σταθερότητα, χωρίς να έχουν καταγραφεί μεγάλες εξάρσεις. Μέχρι στιγμής, οι παραγωγοί φαίνεται ότι αντιμετωπίζουν και προλαβαίνουν το πρόβλημα, αξιοποιώντας την εμπειρία που έχει αποκτηθεί και την ενημέρωση από τα δελτία γεωργικών προειδοποιήσεων.

Η κατάσταση, ωστόσο, δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη κάθε χρόνο. Τα έντομα επηρεάζονται από τις θερμοκρασίες και γενικότερα από τις κλιματικές συνθήκες, οι οποίες μπορούν να μεταβάλουν την εξέλιξη και την πληθυσμιακή τους πυκνότητα. Για τον λόγο αυτό η παρακολούθηση πρέπει να συνεχίζεται σε όλη την κρίσιμη περίοδο.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και το στάδιο στο οποίο βρίσκεται ο καρπός, καθώς μετά τις 15-20 Αυγούστου αρχίζει σταδιακά η συγκομιδή της βιομηχανικής πιπεριάς. Όσο πλησιάζει η συλλογή, περιορίζονται και τα περιθώρια πραγματοποίησης επεμβάσεων, επειδή πρέπει να τηρούνται αυστηρά τα προβλεπόμενα χρονικά διαστήματα μεταξύ της εφαρμογής ενός φυτοπροστατευτικού προϊόντος και της συγκομιδής. Στις πιπεριές που πρόκειται να διατεθούν στο εμπόριο πραγματοποιούνται έλεγχοι για υπολείμματα φυτοπροστατευτικών προϊόντων τόσο από τις αρμόδιες υπηρεσίες όσο και από τις μεταποιητικές επιχειρήσεις, στο πλαίσιο των συστημάτων ελέγχου που εφαρμόζουν. Επομένως, οποιαδήποτε επέμβαση απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή ως προς την επιλογή του σκευάσματος, τον χρόνο εφαρμογής και την τήρηση των οδηγιών χρήσης.

Καθοριστικός είναι και ο ρόλος των γεωπόνων που συμβουλεύουν τους παραγωγούς και διαθέτουν φυτοπροστατευτικά προϊόντα. Όπως επισημαίνει ο κ. Στεργιανόπουλος, χρειάζεται σωστή καθοδήγηση και, όπου είναι δυνατόν, επιτόπια εξέταση της καλλιέργειας, ώστε να διαπιστώνεται εάν πράγματι απαιτείται επέμβαση και ποια επιλογή είναι κατάλληλη.

Η συστηματική έκδοση των δελτίων έχει συμβάλει ώστε παραγωγοί, γεωπόνοι, υπηρεσίες και μεταποιητικές επιχειρήσεις να βρίσκονται πλέον σε αυξημένη εγρήγορση. Οι εμπλεκόμενοι γνωρίζουν την περίοδο κατά την οποία μπορεί να εμφανιστεί το πρόβλημα και αναμένουν την ενημέρωση από το δίκτυο παρακολούθησης, γεγονός που έχει βοηθήσει στον έγκαιρο περιορισμό των προσβολών.

Με πρωτοβουλία του Υφυπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Γιάννη Ανδριανού, επιταχύνθηκαν φέτος οι διαδικασίες για την προμήθεια των απαραίτητων υλικών δακοκτονίας για τρία χρόνια, ώστε να αντιμετωπιστούν οι καθυστερήσεις που θέτουν σε κίνδυνο την ελαιοπαραγωγή.

Συγκεκριμένα, για πρώτη φορά η σχετική διαδικασία προχωρά ήδη μέσα στον Ιούλιο, αντί για τον Σεπτέμβριο ή ακόμη και τον Οκτώβριο, όπως συνέβαινε σε προηγούμενες χρονιές. Παράλληλα, ύστερα από σχετική κατεύθυνση του Υφυπουργού, επιλέχθηκε η σύναψη πολυετούς συμφωνίας-πλαίσιο, ώστε να υπάρχει έγκαιρος και σταθερός προγραμματισμός και για τα επόμενα έτη.

Με την Πράξη 201/2026 του Ελεγκτικού Συνεδρίου, η οποία κοινοποιήθηκε στο Υπουργείο στις 22 Ιουλίου, κρίθηκε ότι δεν κωλύεται η υπογραφή των έξι συμφωνιών-πλαίσιο για την προμήθεια των βασικών υλικών δακοκτονίας και των αντίστοιχων πρώτων εκτελεστικών συμβάσεων, με την προσθήκη της προβλεπόμενης εξειδίκευσης στη ρήτρα αναπροσαρμογής των τιμών.

Η διαδικασία αφορά συμφωνία-πλαίσιο διάρκειας δύο ετών, με δυνατότητα παράτασης για ένα ακόμη έτος και συνολικό προϋπολογισμό 38.038.502 ευρώ πλέον ΦΠΑ.

Μετά την υπογραφή των συμβάσεων και την ολοκλήρωση των απαραίτητων ελέγχων από τις αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου ως προς την τήρηση των τεχνικών και χημικών προδιαγραφών, τα υλικά θα αποσταλούν στις Περιφερειακές Ενότητες για την κάλυψη των αναγκών του φετινού προγράμματος δακοκτονίας. Για το αυτοτελές τμήμα που αφορά τις δακοπαγίδες, η σχετική σύμβαση θα υποβληθεί εκ νέου στον προβλεπόμενο έλεγχο του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

Ο Υφυπουργός δήλωσε: «Από την πρώτη στιγμή έθεσα ως προτεραιότητα να ολοκληρωθούν οι διαδικασίες για τα υλικά δακοκτονίας πολύ νωρίτερα από ό,τι συνέβαινε τα προηγούμενα χρόνια - και όχι για ένα χρόνο, αλλά για 2+1. Με συνεχή παρακολούθηση, συντονισμό και τη συστηματική δουλειά των υπηρεσιών του Υπουργείου, η διαδικασία προχωρά φέτος ήδη μέσα στον Ιούλιο.

Παράλληλα για πρώτη φορά, προχωρήσαμε σε έναν απολύτως αναγκαίο πολυετή σχεδιασμό, ώστε να μη χρειάζεται κάθε χρόνο να ξεκινά η ίδια διαδικασία από την αρχή. Αυτό επιτρέπει να αποφεύγονται καθυστερήσεις που μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο την ελαιοπαραγωγή.

Σταθερός μας στόχος είναι τα απαραίτητα υλικά να βρίσκονται έγκαιρα στις περιοχές όπου χρειάζονται, για την αποτελεσματική προστασία της παραγωγής, της ποιότητας του ελληνικού ελαιολάδου και του εισοδήματος των παραγωγών μας».

Τα πλαστικά έχουν γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της σύγχρονης γεωργίας, από τα θερμοκήπια και τα δίχτυα προστασίας έως τις συσκευασίες φυτοφαρμάκων, λιπασμάτων και αγροτικών προϊόντων.

Όμως, μετά την τόσο μεγάλη επιβάρυνση των εδαφών και των υδάτινων πόρων πανευρωπαικά, η τάση της νέας ΚΑΠ μετά το 2028 είναι η μεγαλύτερη μείωση της χρήσης πλαστικών σε όλα τα επίπεδα από το χωράφι ως τον καταναλωτή (π.χ. συσκευασίες ρεβιθιών, ρυζιού κ.ά.). Μετά το 2028 υπάρχουν προτάσεις ώστε κομμάτι των επιδοτήσεων να κατευθυνθεί σ’ όσους χρησιμοποιούν φιλικά περιβαλλοντικές συσκευασίες.

Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάστηκαν στην Επιτροπή Προστασίας Περιβάλλοντος της Βουλής, διεθνώς ανακυκλώνεται μόλις το 23% των γεωργικών πλαστικών ενώ στην Ελλάδα η κατάσταση είναι ακόμη πιο προβληματική. Μεγάλο μέρος των πλαστικών αποβλήτων από τη γεωργία καταλήγει σε ανεξέλεγκτη καύση, ταφή ή εγκατάλειψη στο περιβάλλον. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η μετάβαση σε πιο φιλικές προς το περιβάλλον συσκευασίες και υλικά, δεν αποτελεί πλέον επιλογή, αλλά αναγκαιότητα.

Το θέμα αναδείχθηκε κατά την παρουσίαση της μελέτης του WWF Ελλάς με τίτλο: «Ελλάδα χωρίς πλαστική ρύπανση», όπου ο υπεύθυνος Προγραμμάτων Πρόληψης Αποβλήτων, Αχιλλέας Πληθάρας αλλά και ο καθηγητής και πρώην πρόεδρος του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου Γιάννης Καλαβρουζιώτης παρουσίασαν ανησυχητικά στοιχεία για την έκταση του προβλήματος.

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΑΠΟ ΠΛΑΣΤΙΚΟ

Οι επιστήμονες προειδοποίησαν πως η γεωργία αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες πηγές πλαστικής ρύπανσης στην ξηρά. Σε παγκόσμιο επίπεδο ο αγροτικός τομέας καταναλώνει περίπου 2,25 εκατομμύρια τόνους πλαστικών κάθε χρόνο. Τα υλικά αυτά χρησιμοποιούνται σ’  όλα τα στάδια της παραγωγής: στις μεμβράνες θερμοκηπίων, στα φύλλα εδαφοκάλυψης, στα δίχτυα συγκομιδής, στους σωλήνες άρδευσης, στα σακιά, στα τελάρα, στις συσκευασίες αγροχημικών, ακόμη και σε συσκευασίες τροφίμων προς βρώση.

Φυσικά, η χρήση τους αύξησε σημαντικά την παραγωγικότητα της γεωργίας, εξοικονόμησε νερό και βελτίωσε την ποιότητα των προϊόντων. Παράλληλα όμως δημιούργησε ένα σοβαρό πρόβλημα διαχείρισης αποβλήτων, καθώς τα περισσότερα γεωργικά πλαστικά είναι έντονα επιβαρυμένα με χώμα, υπολείμματα φυτών και χημικές ουσίες, γεγονός που δυσκολεύει την ανακύκλωσή τους.

ΡΥΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στην κοινοβουλευτική Επιτροπή Περιβάλλοντος στην Ελλάδα  παράγονται κάθε χρόνο περίπου 800 τόνοι πλαστικών συσκευασιών φυτοφαρμάκων και αγροχημικών, χωρίς όμως να υπάρχει οργανωμένο σύστημα συλλογής και ανακύκλωσης σε εθνικό επίπεδο. Το αποτέλεσμα είναι πολλές από αυτές τις συσκευασίες να παραμένουν στα χωράφια, να θάβονται ή ακόμη και να καίγονται.

Όπως υπογράμμισε ο καθηγητής Γιάννης Καλαβρουζιώτης, το πρόβλημα δεν οφείλεται στην απροθυμία των αγροτών. Αντίθετα, πολλοί παραγωγοί δηλώνουν πρόθυμοι να συμμετάσχουν σε προγράμματα ανακύκλωσης, αρκεί να δημιουργηθεί το κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο και να οργανωθεί ένα αξιόπιστο δίκτυο συλλογής.

ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΜΙΚΡΟΠΛΑΣΤΙΚΩΝ ΣΤΑ ΧΩΡΑΦΙΑ

Η μεγαλύτερη ανησυχία των επιστημόνων αφορά στα μικροπλαστικά. Με την πάροδο του χρόνου, οι πλαστικές μεμβράνες, τα δίχτυα και οι συσκευασίες διασπώνται σε μικροσκοπικά σωματίδια που παραμένουν στο έδαφος για δεκαετίες.

Σύμφωνα με τις έρευνες του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου, μικροπλαστικά έχουν ήδη εντοπιστεί σε γεωργικά εδάφη διαφόρων περιοχών της χώρας, ακόμη και σε ελαιώνες, οι οποίοι αποτελούν από τις σημαντικότερες καλλιέργειες της Ελλάδας. Οι επιστήμονες προειδοποίησαν πως τα εδάφη δέχονται έως και 23 φορές περισσότερα μικροπλαστικά απ’ ό,τι οι ωκεανοί, γεγονός που αποδεικνύει ότι η πλαστική ρύπανση δεν είναι μόνο θαλάσσιο αλλά κυρίως αγροτικό και χερσαίο πρόβλημα.

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ

Πολλοί δεν γνωρίζουν μέχρι σήμερα πως δεν πρέπει να γίνεται καύση των σκουπιδιών. Τα πλαστικά απελευθερώνουν, όχι μόνο μικροπλαστικά αλλά και επικίνδυνες χημικές ουσίες, όπως φθαλικές ενώσεις και υπερφθοριωμένες ουσίες, που χρησιμοποιούνται κατά την παραγωγή τους. Οι ουσίες αυτές μπορούν να μεταφερθούν στο έδαφος, στον υδροφόρο ορίζοντα και τελικά στην τροφική αλυσίδα. Δυστυχώς, η ανεξέλεγκτη καύση πλαστικών εξακολουθεί ν’ αποτελεί συνηθισμένη πρακτική σε αρκετές αγροτικές περιοχές, παρότι απελευθερώνει διοξίνες, βαρέα μέταλλα και επικίνδυνα αιωρούμενα σωματίδια, με σοβαρές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία αλλά και στην υγεία των ίδιων των παραγωγών.

ΑΥΣΤΗΡΟΠΟΙΕΙΤΑΙ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΑ ΠΛΑΣΤΙΚΑ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη ξεκινήσει να αυστηροποιεί το θεσμικό πλαίσιο για τα πλαστικά. Από το 2028 απαγορεύεται η χρήση μικροπλαστικών σε ορισμένες εφαρμογές, ενώ από το 2031 οι περιορισμοί θα επεκταθούν και σε συγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά προϊόντα. Παράλληλα, η νέα ευρωπαϊκή πολιτική για την υγεία των εδαφών προβλέπει αυστηρότερη παρακολούθηση της ποιότητας των αγροτικών εκτάσεων, ενώ η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική μετά το 2028 αναμένεται να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στην προστασία των φυσικών πόρων.

ΜΟΝΟΔΡΟΜΟΣ ΟΙ ΝΕΕΣ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΕΣ

Η μετάβαση δεν αφορά μόνο στα πλαστικά, που χρησιμοποιούνται στα χωράφια αλλά και στις συσκευασίες των αγροχημικών, των λιπασμάτων και των ίδιων των αγροτικών προϊόντων. Οι ειδικοί προτείνουν τη χρήση ανακυκλώσιμων ή βιοδιασπώμενων υλικών, όπου αυτό είναι τεχνικά εφικτό, καθώς και την ανάπτυξη συστημάτων επαναχρησιμοποίησης συσκευασιών. Παράλληλα, ζητούν τη δημιουργία συστημάτων διευρυμένης ευθύνης παραγωγού, ώστε οι επιχειρήσεις που διαθέτουν τέτοια προϊόντα στην αγορά να συμμετέχουν οικονομικά στη συλλογή και ανακύκλωσή τους.

ΤΟ ΣΤΟΙΧΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΚΛΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

Όπως επισήμανε από την πλευρά του WWF, ο Αχιλλέας Πληθάρας, η αντιμετώπιση της πλαστικής ρύπανσης δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντική υποχρέωση αλλά και οικονομική ευκαιρία. Η χώρα πληρώνει κάθε χρόνο σημαντικά ποσά στην Ευρωπαϊκή Ένωση για πλαστικές συσκευασίες που δεν ανακυκλώνονται, ενώ παράλληλα επιβαρύνεται με το κόστος καθαρισμού του περιβάλλοντος. Όπως εξήγησε, η εφαρμογή των αρχών της κυκλικής οικονομίας μπορεί να μειώσει αυτά τα κόστη, να δημιουργήσει νέες επενδύσεις στην ανακύκλωση και να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής γεωργίας. Οι επιστήμονες τόνισαν την ανάγκη ανάπτυξης ενός οργανωμένου δικτύου συλλογής πλαστικών αποβλήτων σ’ όλες τις αγροτικές περιοχές, αλλά και εκπαίδευση των παραγωγών στις νέες πρακτικές.

ΚΥΚΛΟΣ: Διαχείριση κενών συσκευασιών

To ΚΥΚΛΟΣ Α.Ε. είναι το Συλλογικό Σύστημα Εναλλακτικής Διαχείρισης, που ιδρύθηκε σε συνεργασία με τον Ελληνικό Σύνδεσμο Φυτοπροστασίας (ΕΣΥΦ) για την οργάνωση, συλλογή και ανακύκλωση των κενών συσκευασιών από φυτοπροστατευτικά προϊόντα στην Ελλάδα. Όπως δήλωσε στον ΑγροΤύπο η γενική διευθύντρια του ΕΣΥΦ, Φραντζέσκα Υδραίου, το σχετικό νομοθετικό πλαίσιο για το πρόγραμμα ανακύκλωσης κενών συσκευασιών από φυτοπροστατευτικά προϊόντα κατατέθηκε τον περασμένο Νοέμβριο. Αυτή την περίοδο είμαστε στο στάδιο επεξεργασίας της σχετικής απόφασης. Εκτιμώ ότι από το προσεχές φθινόπωρο θα ξεκινήσει η εφαρμογή του προγράμματος. Η θέσπιση εθνικού συστήματος ανακύκλωσης για τις συσκευασίες φυτοπροστατευτικών προϊόντων αποτελεί σημαντικό βήμα για την περιβαλλοντική συμμόρφωση της χώρας, αλλά και πρόκληση για τον αγροτικό κόσμο, που καλείται να προσαρμοστεί σε ένα νέο, υποχρεωτικό πλαίσιο διαχείρισης. 

Η παρακολούθηση των εντομολογικών εχθρών αποτελεί βασικό στοιχείο της σύγχρονης βαμβακοκαλλιέργειας, καθώς επιτρέπει την έγκαιρη διαπίστωση πιθανών προσβολών και τη λήψη των κατάλληλων μέτρων μόνο όταν αυτό είναι πραγματικά αναγκαίο. Ανάμεσα στους εχθρούς που απασχολούν ορισμένες βαμβακοπαραγωγικές περιοχές της χώρας βρίσκεται και το ρόδινο σκουλήκι, η παρουσία του οποίου απαιτεί προσεκτική επιτήρηση, ιδιαίτερα στις περιοχές όπου έχει ιστορικό εμφάνισης ή όπου καταγράφεται τα τελευταία χρόνια.

Για τα χαρακτηριστικά του εντόμου, τον τρόπο με τον οποίο εκδηλώνεται η προσβολή, τη μεθοδολογία παρακολούθησης, αλλά και την εικόνα που διαμορφώνεται σήμερα στις διάφορες περιοχές της Ελλάδας, μίλησε στον ΑγροΤύπο ο γεωπόνος της ΔΑΟΚ Δράμας, κ. Κωνσταντίνος Σίμογλου.

Τα πρώτα σημάδια της προσβολής ξεκινούν από τα άνθη

Σύμφωνα με τον κ. Σίμογλου, κατά τα πρώτα στάδια της προσβολής το ρόδινο σκουλήκι εντοπίζεται στα άνθη του βαμβακιού, όπου οι προνύμφες αναπτύσσονται στο εσωτερικό τους. Οι προνύμφες εμφανίζουν μια ιδιαίτερη συμπεριφορά, καθώς παράγουν ίνες με τις οποίες «δένουν» τα πέταλα προς το εσωτερικό. Ως αποτέλεσμα, το άνθος δεν διατηρεί τη φυσιολογική ανοιχτή μορφή του, αλλά εμφανίζεται κλειστό και συσταλμένο προς τα μέσα.

«Το άνθος φαίνεται σαν ρόδακας», αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Σίμογλου, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για ένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικό γνώρισμα της παρουσίας του εντόμου. Εάν το άνθος ανοιχτεί, μπορεί να διαπιστωθεί η παρουσία της προνύμφης στο εσωτερικό του.

Αργότερα, όταν αρχίσουν να σχηματίζονται οι κάψες, οι νεαρές προνύμφες εισέρχονται στο εσωτερικό τους και προκαλούν ζημιές από μέσα, οι οποίες αποκτούν ιδιαίτερη σημασία όταν το ποσοστό προσβολής είναι υψηλό.

Η δειγματοληψία είναι το «κλειδί» για την έγκαιρη διαπίστωση της παρουσίας του

Η παρακολούθηση του ρόδινου σκουληκιού δεν βασίζεται μόνο στην εξωτερική παρατήρηση της καλλιέργειας, αλλά απαιτεί και δειγματοληπτικό έλεγχο. Οι παραγωγοί μπορούν αρχικά να εντοπίζουν τα χαρακτηριστικά κλειστά άνθη, τους λεγόμενους «ροδάκες». Παράλληλα, θα πρέπει να ανοίγονται δειγματοληπτικά κάψες, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν υπάρχουν προνύμφες στο εσωτερικό τους.

«Οι προνύμφες του ρόδινου σκουληκιού είναι αισθητά διαφορετικές από εκείνες του πράσινου σκουληκιού, καθώς έχουν ρόδινο χρωματισμό, από τον οποίο προέρχεται και η ονομασία του εντόμου», σημειώνει. Η δειγματοληψία, σύμφωνα με τον ίδιο, θα πρέπει να γίνεται σε κάψες σχετικά μικρής ηλικίας, άνω των 10 ημερών αλλά μικρότερες περίπου των 20-25 ημερών, ώστε να μπορεί να διαπιστωθεί εάν υπάρχει εσωτερική προσβολή.

Στις περιοχές όπου το ρόδινο σκουλήκι ενδημεί και είναι γνωστό στους παραγωγούς, οι καλλιεργητές έχουν ήδη αποκτήσει εμπειρία στην αναγνώρισή του και γνωρίζουν με ποιον τρόπο μπορούν να αναζητούν και να παρακολουθούν την παρουσία του. Αντίθετα, στις περιοχές όπου μέχρι πρόσφατα δεν ήταν γνωστό ως εχθρός, η ενημέρωση των παραγωγών και η σωστή παρακολούθηση αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία.

Ένας πιο «ύπουλος» εχθρός, με επιπτώσεις στην παραγωγή και την ποιότητα

Όταν η προσβολή αποκτήσει μεγάλη έκταση, οι κάψες καταστρέφονται εσωτερικά, δεν ανοίγουν φυσιολογικά, ξηραίνονται και τελικά δεν είναι παραγωγικές. Σε αυτές τις περιπτώσεις επηρεάζονται τόσο η παραγωγή όσο και η ποιότητα της καλλιέργειας.

Ο κ. Σίμογλου χαρακτηρίζει το ρόδινο σκουλήκι πιο «ύπουλο» σε σχέση με το πράσινο, καθώς η παρουσία του δεν γίνεται πάντοτε εύκολα αντιληπτή. «Το πράσινο σκουλήκι το βλέπει κανείς πιο εύκολα. Το ρόδινο μπορεί να γίνει αντιληπτό μόνο όταν πάρει κανείς κάψες και τις ανοίξει», επισημαίνει.

Σε αντίθεση με το ρόδινο, το οποίο δεν απασχολεί με την ίδια ένταση όλες τις βαμβακοπαραγωγικές περιοχές, το πράσινο σκουλήκι θεωρείται εχθρός-κλειδί για τη βαμβακοκαλλιέργεια σε όλη την Ελλάδα, όπου καλλιεργείται βαμβάκι.

Όπως εξηγεί, η υπηρεσία πραγματοποιεί άνοιγμα καψών στο πλαίσιο δειγματοληψιών για την αναζήτηση και άλλων εντόμων, μεταξύ των οποίων και μυζητικά έντομα, και ταυτόχρονα ελέγχεται εάν υπάρχει παρουσία ρόδινου σκουληκιού. Μέχρι σήμερα, ωστόσο, το ρόδινο σκουλήκι δεν έχει βρεθεί στις κάψες που έχουν ελεγχθεί από την υπηρεσία και δεν έχει διαπιστωθεί προσβολή στην περιοχή της Δράμας.

Διαφορετική η εικόνα στις βαμβακοπαραγωγικές περιοχές της χώρας

Το ρόδινο σκουλήκι δεν αποτελεί εχθρό-κλειδί σε όλες τις βαμβακοπαραγωγικές περιοχές της Ελλάδας και δεν απασχολεί με την ίδια ένταση το σύνολο των καλλιεργητικών ζωνών.

Σε ορισμένες περιοχές της Θεσσαλίας, όπου, σύμφωνα με τον κ. Σίμογλου, μπορεί να θεωρείται εφάμιλλος εχθρός του πράσινου σκουληκιού, καθώς και στη Ροδόπη, υπάρχει ιστορικό παρουσίας του εντόμου. Στις περιοχές όπου ενδημεί, οι αρμόδιες υπηρεσίες ενημερώνουν τους παραγωγούς μέσω δελτίων σχετικά με την εμφάνισή του, την παρακολούθηση των πληθυσμών και τον χρόνο κατά τον οποίο, εφόσον απαιτείται και επιτρέπεται, μπορεί να πραγματοποιηθεί ψεκασμός.

Αντίθετα, στις Σέρρες και στη Δράμα η εικόνα είναι διαφορετική. Το έντομο καταγράφεται στις παγίδες μόνο τα τελευταία δύο έως τρία χρόνια, ενώ κατά τα προηγούμενα χρόνια δεν υπήρχε ούτε ως απλή παρουσία. Μέχρι στιγμής δεν έχουν διαπιστωθεί ουσιαστικές προσβολές στην περιοχή και οι παραγωγοί δεν το γνωρίζουν ως εχθρό της καλλιέργειας. Το γεγονός αυτό, όπως εξηγεί ο κ. Σίμογλου, είναι από τη μία πλευρά θετικό, καθώς δείχνει ότι το έντομο δεν έχει ακόμη κάνει αισθητή την παρουσία του και δεν έχει προκαλέσει προσβολές ικανές να δημιουργήσουν εντύπωση στους καλλιεργητές.

Ωστόσο, το ζήτημα βρίσκεται υπό διερεύνηση και η παρουσία του παρακολουθείται. Η συστηματική πλέον ανίχνευσή του στις παγίδες αποτελεί, σύμφωνα με τον ίδιο, ένδειξη πιθανής εγκατάστασής του στη Βόρεια Ελλάδα, ενώ έως πολύ πρόσφατα δεν καταγραφόταν στην περιοχή.

Ο κ. Σίμογλου αποδίδει την εμφάνιση αυτή στη μεταβολή του κλίματος της χώρας και εκτιμά ότι, τουλάχιστον προς το παρόν, οι πληθυσμοί του ενδεχομένως ελέγχονται αποτελεσματικά από τους φυσικούς εχθρούς, με αποτέλεσμα να μην εκδηλώνεται κάποια προσβολή που να γίνεται αντιληπτή.

Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι κάθε περιοχή είναι διαφορετική, καθώς διαθέτει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, διαφορετικό μικρόκλιμα και διαφορετική σύνθεση ωφέλιμης εντομοπανίδας. Για τον λόγο αυτό, η εικόνα που καταγράφεται σε μία περιοχή δεν μπορεί να μεταφέρεται αυτόματα σε όλες τις υπόλοιπες βαμβακοπαραγωγικές ζώνες.

Παρακολούθηση και επεμβάσεις μόνο στο πλαίσιο της ολοκληρωμένης διαχείρισης

Ιδιαίτερη έμφαση δίνει ο κ. Σίμογλου στην αποφυγή τυχαίων και αλόγιστων ψεκασμών, επισημαίνοντας ότι η αρχή αυτή δεν αφορά μόνο το ρόδινο σκουλήκι, αλλά συνολικά τη διαχείριση των εχθρών της βαμβακοκαλλιέργειας.

«Το βασικό είναι να μην γίνονται αλόγιστοι ψεκασμοί», τονίζει. Όπως αναφέρει, σε περιοχές της Θεσσαλίας είχαν πραγματοποιηθεί πολλοί ψεκασμοί, ακόμη και με πυρεθροειδή, πρακτική που μπορεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις στην ωφέλιμη εντομοπανίδα, να συμβάλει στην ανάπτυξη ανθεκτικότητας και να αυξήσει το κόστος παραγωγής. Στην περίπτωση του πράσινου σκουληκιού, μάλιστα, είναι ήδη γνωστό ότι έχει αρχίσει να αναπτύσσεται ανθεκτικότητα στα πυρεθροειδή.

Η σταδιακά πιο εμφανής παρουσία του ρόδινου σκουληκιού στη Βόρεια Ελλάδα προκαλεί, όπως παραδέχεται ο ίδιος, έναν ήπιο προβληματισμό. Ο κ. Σίμογλου και άλλοι γεωπόνοι επιχειρούν σε αυτή τη φάση να διαπιστώσουν σε ποιον βαθμό το έντομο θα μπορούσε να επηρεάσει τη βαμβακοκαλλιέργεια τα επόμενα χρόνια.

Για τον λόγο αυτό, η εξέλιξη παρακολουθείται στενά, με βασική προτεραιότητα την έγκαιρη και σωστή ενημέρωση των παραγωγών. «Όταν προκύψει κάτι σημαντικό, ο κόσμος θα ενημερωθεί και θα ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα, πάντοτε στο πλαίσιο της ολοκληρωμένης διαχείρισης και όχι με ανεξέλεγκτες επεμβάσεις», καταλήγει.

Το πράσινο σκουλήκι αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους εχθρούς της βαμβακοκαλλιέργειας, γι' αυτό και η παρακολούθησή του είναι ιδιαίτερα σημαντική κατά τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου. Ωστόσο, η παρουσία ενηλίκων στις παγίδες δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει αντίστοιχη προσβολή στο χωράφι, ενώ η απόφαση για επέμβαση πρέπει να βασίζεται στον επιτόπιο έλεγχο της καλλιέργειας και στην τήρηση των ορίων επέμβασης.

Με αφορμή την περίοδο παρακολούθησης του εντόμου στις βαμβακοκαλλιέργειες, ο ΑγροΤύπος επικοινώνησε με τον γεωπόνο της ΔΑΟΚ Δράμας, κ. Κωνσταντίνο Σίμογλου, προκειμένου να αναδείξει τα σημεία στα οποία πρέπει να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή οι παραγωγοί κατά τον έλεγχο της καλλιέργειας, πότε απαιτείται πραγματικά επέμβαση και ποια λάθη θα πρέπει να αποφεύγονται στη διαχείριση του πράσινου σκουληκιού

Ήπια μέχρι σήμερα η παρουσία του εντόμου – Με καθυστέρηση εξελίσσονται οι πτήσεις

Σύμφωνα με τον κ. Σίμογλου, μέχρι στιγμής η εικόνα που καταγράφεται στην περιοχή είναι ιδιαίτερα ήπια, ενώ δεν έχουν εντοπιστεί προσβολές στις βαμβακοκαλλιέργειες. «Μέχρι στιγμής η εικόνα θα έλεγα ότι είναι πολύ ήπια από πλευράς παρουσίας του πράσινου σκουληκιού και, όταν λέμε παρουσία, εννοούμε πτήσεις και όχι προσβολές. Προσβολές δεν έχουν εντοπιστεί καθόλου», επισημαίνει.

Όπως εξηγεί, αυτή την περίοδο καταγράφεται στο βαμβάκι η πρώτη πτήση, η οποία αντιστοιχεί στην πρώτη γενιά του εντόμου που εκδηλώνεται στην καλλιέργεια. Πρόκειται, κατά κύριο λόγο, για μια γενιά που δεν απασχολεί ιδιαίτερα, ειδικά σε χρονιές όπως η φετινή, κατά την οποία η παρουσία της στην περιοχή δεν έχει γίνει αισθητή.

Παράλληλα, οι μέχρι τώρα παρατηρήσεις δείχνουν ότι η εξέλιξη των πτήσεων παρουσιάζει χρονική μετατόπιση. Η διαχειμάζουσα γενιά, η πτήση της οποίας υπό φυσιολογικές συνθήκες καταγράφεται περίπου στα μέσα Μαΐου, φέτος εμφανίστηκε στις αρχές Ιουνίου.

Ως συνέπεια αυτής της καθυστέρησης, η πρώτη γενιά που καταγράφεται σήμερα στο βαμβάκι ξεκίνησε περίπου την πρώτη εβδομάδα του Ιουλίου, δηλαδή, σύμφωνα με την εκτίμηση του κ. Σίμογλου, περίπου 7-10 ημέρες αργότερα από την αναμενόμενη ημερομηνία.

Με βάση τη συγκεκριμένη χρονική μετατόπιση και τους σχετικούς υπολογισμούς, ο ίδιος εκτιμά ότι και η επόμενη, δεύτερη πτήση στο βαμβάκι θα εμφανιστεί αντίστοιχα αργότερα.

Η δεύτερη πτήση καταγράφεται συνήθως από τα τέλη Ιουλίου έως τις αρχές Αυγούστου. Φέτος, ωστόσο, αναμένεται πιθανότατα μετά τις 30 Ιουλίου. Η εμφάνισή της θα μπορούσε να επισπευσθεί σε περίπτωση πολύ ισχυρού καύσωνα, ενδεχόμενο το οποίο ο κ. Σίμογλου δεν θεωρεί, με τα σημερινά δεδομένα, ιδιαίτερα πιθανό.

Προσβολές σε χτένια, άνθη και κάψες – Τα σημάδια που πρέπει να αναζητά ο παραγωγός

Το πράσινο σκουλήκι προκαλεί βλάβες στα παραγωγικά όργανα του βαμβακιού, προσβάλλοντας τα χτένια, τα άνθη και, στη συνέχεια, τις κάψες ή καρύδια και επηρεάζοντας έτσι την αναπαραγωγική φάση του φυτού. Οι ενδείξεις της προσβολής είναι συνήθως εμφανείς και μπορούν να αναγνωριστούν κατά τον επιτόπιο έλεγχο της καλλιέργειας. Ο παραγωγός μπορεί να εντοπίσει φαγωμένα χτένια και άνθη, οπές στις κάψες ή ακόμη και την ίδια την προνύμφη τη στιγμή που προσβάλλει το φυτό.

Επιπλέον, γύρω από την οπή εισόδου στην κάψα μπορεί να παρατηρηθούν περιττώματα, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για προνύμφες μεγαλύτερης ηλικίας. Τα συγκεκριμένα σημάδια, όπως εξηγεί ο κ. Σίμογλου, είναι ευδιάκριτα και αποτελούν ένδειξη της παρουσίας και της δραστηριότητας της προνύμφης.

Ανάλογα με την ένταση της προσβολής, μπορεί να προκληθεί πτώση χτενιών και καταστροφή καψών ή καρυδιών. Όταν η προνύμφη εισέλθει στο εσωτερικό μιας κάψας, η συγκεκριμένη κάψα δεν εξελίσσεται κανονικά. Οι επιπτώσεις στον τελικό αριθμό των καρυδιών εξαρτώνται, ωστόσο, τόσο από τη γενιά του εντόμου κατά την οποία εκδηλώνεται η προσβολή όσο και από το επίπεδο της προσβολής.

Στην πρώτη γενιά, στην οποία βρίσκεται αυτή την περίοδο η καλλιέργεια, το βαμβάκι εξακολουθεί να βρίσκεται σε εξέλιξη και σε διαρκή ανθοφορία, σχηματίζοντας νέα χτένια. Κατά συνέπεια, το φυτό διαθέτει ακόμη τη δυνατότητα να αναπληρώσει χτένια τα οποία ενδεχομένως θα προσβληθούν.

Για τον λόγο αυτό, το επίπεδο ανεκτής πυκνότητας είναι υψηλότερο κατά την πρώτη γενιά. Αντίθετα, στην επόμενη γενιά, όταν η καλλιέργεια θα βρίσκεται σε πιο προχωρημένο στάδιο και η δυνατότητα αναπλήρωσης θα είναι περιορισμένη, το όριο επέμβασης γίνεται χαμηλότερο και αυστηρότερο.

Οι παγίδες καταγράφουν τις πτήσεις, όχι την προσβολή

Ιδιαίτερη σημασία έχει, σύμφωνα με τον γεωπόνο της ΔΑΟΚ Δράμας, να μη συγχέονται οι συλλήψεις ενηλίκων στις παγίδες με την πραγματική προσβολή της καλλιέργειας. «Μπορεί να έχουμε πολύ υψηλές συλλήψεις στις παγίδες και να μην εντοπίζεται καθόλου προσβολή. Δεν έχει τεκμηριωθεί τέτοια συσχέτιση», τονίζει.

Οι παγίδες παρέχουν πληροφορίες για την παρουσία και την εξέλιξη των πτήσεων των ενηλίκων, αλλά ο αριθμός των συλλήψεων δεν δείχνει πόσο έντονη θα είναι τελικά η προσβολή στο χωράφι.

Για τον λόγο αυτό, η απόφαση για καταπολέμηση του εχθρού δεν πρέπει να λαμβάνεται με βάση τις συλλήψεις στις παγίδες, αλλά έπειτα από επιτόπιο έλεγχο της καλλιέργειας και καταμέτρηση νεαρών ζωντανών προνυμφών.

Για την πρώτη γενιά, ο κ. Σίμογλου αναφέρει επίπεδο ανεκτής πυκνότητας 6-7 νεαρών προνυμφών ανά 100 φυτά. Για την επόμενη γενιά, κατά την οποία το φυτό θα έχει μικρότερη δυνατότητα αναπλήρωσης των προσβεβλημένων παραγωγικών οργάνων, το όριο είναι χαμηλότερο και αντιστοιχεί σε 4 νεαρές προνύμφες ανά 100 φυτά.

Μόνο όταν η παρουσία των προνυμφών υπερβεί το αντίστοιχο όριο μπορεί να τεθεί ζήτημα επέμβασης για την καταπολέμηση του πράσινου σκουληκιού. Εφόσον η καταμέτρηση βρίσκεται κάτω από το όριο, δεν έχει φθάσει ακόμη η κατάλληλη χρονική στιγμή για επέμβαση. Μια εφαρμογή σε αυτή τη φάση δεν είναι συμφέρουσα ούτε πρακτικά ούτε οικονομικά και δεν αναμένεται να δώσει το επιθυμητό αποτέλεσμα.

Πιο πρακτικά, αντί να προχωρά κάθε φορά σε καταμέτρηση 100 φυτών, ο παραγωγός μπορεί, σύμφωνα με τον κ. Σίμογλου, να αναζητά ενδεικτικά μία νεαρή προνύμφη ανά 1,5 μέτρο γραμμής.

Ο συγκεκριμένος έλεγχος πρέπει, ωστόσο, να πραγματοποιείται δειγματοληπτικά σε διαφορετικά σημεία του αγρού. Δεν αρκεί, δηλαδή, ο παραγωγός να εντοπίσει μία προνύμφη στα πρώτα 1,5 μέτρα αμέσως μόλις εισέλθει στο χωράφι και να συμπεράνει ότι έχει ξεπεραστεί το όριο. Απαιτείται αντιπροσωπευτική εικόνα από περισσότερα σημεία της καλλιέργειας.

Όχι ψεκασμοί κατά συνήθεια – Καθοριστική η σωστή χρονική στιγμή

Ιδιαίτερη έμφαση δίνει ο κ. Σίμογλου στην αποφυγή ψεκασμών που πραγματοποιούνται αυτοματοποιημένα ή κατά συνήθεια, χωρίς να έχει προηγηθεί καταμέτρηση των προνυμφών και επιβεβαίωση ότι η επέμβαση απαιτείται πραγματικά στο συγκεκριμένο αγροτεμάχιο.

Η εμπειρία των τελευταίων 15 ετών έχει δείξει, όπως αναφέρει, ότι όταν ακολουθείται η διαδικασία παρακολούθησης, πραγματοποιούνται οι αναγκαίες μετρήσεις και εκτιμήσεις και διαπιστώνεται ότι πράγματι χρειάζεται επέμβαση, μία σωστή και στοχευμένη εφαρμογή είναι συνήθως επαρκής και δεν απαιτείται δεύτερος ψεκασμός.

Αντίθετα, στις περιπτώσεις κατά τις οποίες πραγματοποιούνται άστοχοι και πρόωροι ψεκασμοί, πριν από την έναρξη των εκκολάψεων της νέας γενιάς, συχνά προκύπτει ανάγκη δεύτερης εφαρμογής. Λίγες ημέρες μετά τον αρχικό ψεκασμό ξεκινούν οι εκκολάψεις και ο παραγωγός παρατηρεί την εμφάνιση νέων προνυμφών. Έτσι, μπορεί να θεωρήσει ότι η πρώτη επέμβαση δεν ήταν αποτελεσματική και να προχωρήσει σε δεύτερο ψεκασμό.

Στην πραγματικότητα, όμως, η πρώτη εφαρμογή ήταν εξαρχής άκαιρη και αναποτελεσματική, επειδή κατά τον χρόνο πραγματοποίησής της ο εχθρός δεν είχε ακόμη εμφανιστεί με τη μορφή των νεαρών προνυμφών που αποτελούν τον στόχο της επέμβασης.

Αποφυγή της οψίμισης και της υπερβολικής βλαστικής ανάπτυξης

Πέρα από την παρακολούθηση του εχθρού και τη σωστή χρονική τοποθέτηση των επεμβάσεων, ιδιαίτερη σημασία έχει και η συνολική καλλιεργητική διαχείριση του βαμβακιού. Στόχος των ενεργειών του παραγωγού πρέπει να είναι η αποφυγή της οψίμισης της καλλιέργειας, καθώς τα όψιμα, τρυφερά φυτά με έντονη βλαστική ανάπτυξη όχι μόνο ευνοούν την ανάπτυξη του πράσινου σκουληκιού, αλλά είναι και ιδιαίτερα ελκυστικά για την ωοτοκία του εντόμου.

Για τον λόγο αυτό απαιτείται προσοχή στη λίπανση και, όπου κρίνεται αναγκαίο, στην εφαρμογή ρυθμιστών ανάπτυξης, ώστε το φυτό να διατηρείται σε ισορροπημένη κατάσταση και να μη διοχετεύει υπερβολικά την ανάπτυξή του προς τη βλάστηση.

Η συγκεκριμένη διαχείριση, όπως επισημαίνει ο κ. Σίμογλου, εφαρμόζεται ούτως ή άλλως από τους παραγωγούς προκειμένου να δοθεί έμφαση στον σχηματισμό και στην ανάπτυξη των καρυδιών και των καψών.

Αντίστοιχη προσοχή απαιτείται και στην άρδευση. Η υπερβολική παροχή νερού μπορεί να ενισχύσει την έντονη βλαστική ανάπτυξη του φυτού, ακόμη και σε βάρος της καρπόδεσης, δημιουργώντας παράλληλα συνθήκες που ευνοούν περισσότερο την παρουσία του πράσινου σκουληκιού.

Κατά συνέπεια, η προστασία της καλλιέργειας δεν βασίζεται σε μηχανικές ή προληπτικές επεμβάσεις, αλλά στον συστηματικό έλεγχο του αγρού, στην τήρηση των ορίων επέμβασης, στη σωστή χρονική στιγμή της εφαρμογής και στην ισορροπημένη διαχείριση της λίπανσης, της ανάπτυξης και της άρδευσης.