Ένα drone πετά πάνω από τον πειραματικό οπωρώνα του Ινστιτούτου Φυλλοβόλων Δένδρων Νάουσας του ΕΛΓΟ–ΔΗΜΗΤΡΑ, ακολουθώντας προκαθορισμένη διαδρομή και απελευθερώνοντας στείρα αρσενικά άτομα της μύγας της Μεσογείου. Η εικόνα αποτυπώνει μια διαφορετική προσέγγιση στη φυτοπροστασία, με στόχο τον περιορισμό της αναπαραγωγής του εντόμου και, σταδιακά, τη μείωση και τελικά ακόμα και την εξάλειψη του πληθυσμού του.
Την επίδειξη παρακολούθησε από κοντά ο ΑγροΤύπος στις 29 Σεπτεμβρίου 2026, στο πλαίσιο της ημερίδας «Drone και εξαπόλυση στειρωμένων εντόμων: Νέες προσεγγίσεις στην καταπολέμηση των εχθρών των καλλιεργειών». Η εκδήλωση διοργανώθηκε από το Εργαστήριο Εντομολογίας και Γεωργικής Ζωολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, σε συνεργασία με το γερμανικό Πανεπιστήμιο Justus Liebig του Γκίσεν, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού ερευνητικού έργου REACT, που χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα Horizon Europe.
Μετά την επίδειξη, οι εργασίες συνεχίστηκαν στο Συνεδριακό Κέντρο ΕΡΙΑ, με παρουσιάσεις και συζητήσεις για την εφαρμογή της Τεχνικής Εξαπόλυσης Στείρων Εντόμων (Sterile Insect Technique – SIT), τη διαχείριση της μύγας της Μεσογείου και των νέων χωροκατακτητικών μυγών των φρούτων, καθώς και τις προκλήσεις που δημιουργούν για τη φυτοπροστασία και την εμπορία των αγροτικών προϊόντων.
Πώς λειτουργεί η εξαπόλυση στείρων εντόμων
Η SIT βασίζεται στη μαζική εκτροφή και στείρωση εντόμων και στην απελευθέρωση αρσενικών ατόμων στις περιοχές όπου υπάρχουν άγριοι πληθυσμοί. Όταν τα στειρωμένα αρσενικά συζεύγονται με άγρια θηλυκά, δεν προκύπτουν βιώσιμοι απόγονοι. Με επαναλαμβανόμενες εξαπολύσεις και κατάλληλη αναλογία στείρων προς άγρια αρσενικά, επιδιώκεται η σταδιακή μείωση του πληθυσμού.
Σε αντίθεση με τη δράση ενός εντομοκτόνου, η μέθοδος παρεμβαίνει στην αναπαραγωγή του εντόμου. Η αποτελεσματικότητά της εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από την ανταγωνιστικότητα των στείρων αρσενικών, τη συχνότητα των εξαπολύσεων και το μέγεθος του άγριου πληθυσμού. Στο πλαίσιο του REACT, η μύγα της Μεσογείου (Ceratitis capitata) αξιοποιείται για την αξιολόγηση της μεθόδου και την ανάπτυξη στρατηγικών που θα μπορούσαν να εφαρμοστούν στην αντιμετώπιση χωροκατακτητικών ειδών, όπως τα Bactrocera dorsalis και Bactrocera zonata, των οποίων η παρουσία έχει σημειωθεί πρόσφατα στην Ελλάδα.
Στις δοκιμές της Κεντρικής Μακεδονίας, η μαζική παραγωγή των εντόμων πραγματοποιούνταν στην Πάτρα, από την ερευνητική ομάδα του κ. Αντώνη Αυγουστίνου, στο πλαίσιο του έργου REACT. Ο συντονισμός των δοκιμών πραγματοποιούνταν από το Εργαστήριο Εντομολογίας και Γεωργικής Ζωολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Όπως ανέφερε στην παρουσίασή του ο υποψήφιος διδάκτορας του Π.Θ., Βασίλης Ροδοβίτης, η εβδομαδιαία παραγωγή έφτανε περίπου τα 200.000 στείρα αρσενικά.
Στην προετοιμασία τους αξιοποιήθηκε τροφή εμπλουτισμένη με βακτήρια του γένους Enterobacter, μέσω συνεργασίας με την ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου Πατρών. Η στείρωση πραγματοποιούνταν με ακτινοβόληση στο στάδιο της νύμφης και στη συνέχεια τα έντομα μεταφέρονταν στη Νάουσα Ημαθίας, σε ειδικές εγκαταστάσεις που βρίσκονται στους χώρους των συνεργαζόμενων εταιρειών και προετοιμάζονταν για τις εξαπολύσεις.
Πριν από την εξαπόλυσή τους, τα έντομα σημαίνονταν με φθορίζον χρωστική ώστε να διακρίνονται από τα άγρια άτομα που συλλαμβάνονται στις παγίδες. Η διάκριση αυτή είναι απαραίτητη για την αξιολόγηση της εφαρμογής, καθώς ο συνολικός αριθμός των συλλήψεων δεν αποτυπώνει από μόνος του την πορεία του άγριου πληθυσμού.
Η πτήση του drone και η κατανομή των εντόμων
Κατά την επίδειξη στη Νάουσα εξηγήθηκε ότι τα έντομα διατηρούνται σε χαμηλή θερμοκρασία, ώστε να παραμένουν προσωρινά αδρανή κατά τη μεταφορά και την εξαπόλυσή τους. Μετά την εξαπόλυσή τους, ανακτούν σταδιακά τη δραστηριότητά τους, μέσα σε περίπου 10–15 λεπτά.
Η εξαπόλυση πραγματοποιείται μέσω ειδικής κασέτας προσαρμοσμένης στο drone. Για την πλήρη εξαπόλυση των εντόμων που περιείχε η συγκεκριμένη κασέτα απαιτούνταν, σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν, περίπου οκτώμισι λεπτά συνεχούς πτήσης.
Κατά τη συζήτηση έγινε αναφορά σε πιλοτικές εξαπολύσεις σε περιοχή 250 στρεμμάτων και σε μικρότερες πειραματικές εκτάσεις, ακόμη και 10 στρεμμάτων. Ωστόσο, διευκρινίστηκε ότι η κάλυψη των 250 στρεμμάτων με μία μόνο μπαταρία δεν ήταν δεδομένη για το συγκεκριμένο drone. Η κάλυψη της έκτασης εξαρτάται επομένως από την αυτονομία του drone, τη χωρητικότητα της κασέτας και τον σχεδιασμό της διαδρομής.
Όπως εξηγήθηκε κατά την επίδειξη, το drone συνεχίζει τη διασπορά των στειρωμένων εντόμων και κατά την επιστροφή του. Επομένως, η διαδρομή πρέπει να σχεδιάζεται έτσι ώστε να αποφεύγεται η επαναλαμβανόμενη εξαπόλυση στα ίδια σημεία και να επιτυγχάνεται κατά το δυνατόν ομοιόμορφη κατανομή των εντόμων.
Δοκιμές 2025–2026: Αποτελέσματα και προκλήσεις
Ο κ. Ροδοβίτης παρουσίασε την πορεία και τα ευρήματα των ερευνητικών δοκιμών της SIT στους οπωρώνες της Κεντρικής Μακεδονίας κατά το 2025 και το 2026. Η παρουσίαση αφορούσε τις πειραματικές εφαρμογές της μεθόδου και όχι αποκλειστικά την εναέρια εξαπόλυση που επιδείχθηκε στη Νάουσα. Το 2025 οι εξαπολύσεις πραγματοποιούνταν από το έδαφος και όχι με drone, σε προκαθορισμένα σημεία των οπωρώνων. Η αξιολόγηση βασίστηκε στις συλλήψεις παγίδων και στη σύγκριση με θέσεις αναφοράς. Τα αποτελέσματα διέφεραν σημαντικά μεταξύ των δύο πειραματικών οπωρώνων: στον πρώτο καταγράφηκε ιδιαίτερα ικανοποιητική καταστολή του άγριου πληθυσμού, ενώ στον δεύτερο η αποτελεσματικότητα ήταν περιορισμένη.
Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα, η παρουσία γειτονικών οπωρώνων και άλλων διαθέσιμων ξενιστών ενδέχεται να διευκόλυνε την είσοδο άγριων εντόμων στην περιοχή εξαπόλυσης, επηρεάζοντας την αποτελεσματικότητα της παρέμβασης. Η εμπειρία αυτή αξιοποιήθηκε στον σχεδιασμό των δοκιμών του 2026. Οι ερευνητές έδωσαν μεγαλύτερη έμφαση στην επιλογή απομονωμένων οπωρώνων, με περιορισμένη παρουσία άλλων διαθέσιμων ξενιστών στην ευρύτερη περιοχή. Παράλληλα, επιλέχθηκαν συγκρίσιμες θέσεις αναφοράς για την αξιολόγηση της εξέλιξης των πληθυσμών.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στην ημερίδα, στις περιοχές εφαρμογής της SIT οι συλλήψεις άγριων εντόμων διατηρούνταν σε χαμηλά επίπεδα. Ο κ. Ροδοβίτης ανέφερε επίσης ότι, έως τον χρόνο συλλογής των δεδομένων, δεν είχε διαπιστωθεί προσβολή στους καρπούς που είχαν εξεταστεί στα σημεία εφαρμογής το 2026. Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι τα στοιχεία της παρουσίασης είχαν συγκεντρωθεί περίπου δέκα ημέρες πριν από την ημερίδα και ότι αναμενόταν ακόμη η φθινοπωρινή κορύφωση του πληθυσμού.
Τα ευρήματα είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά για τις συγκεκριμένες περιοχές και τις συνθήκες παρακολούθησης, χωρίς ωστόσο να τεκμηριώνουν εξάλειψη της μύγας της Μεσογείου από την ευρύτερη περιοχή ή να διασφαλίζουν αντίστοιχη αποτελεσματικότητα σε διαφορετικές συνθήκες.
Από την πειραματική εφαρμογή στον παραγωγό
Ο καθηγητής Εφαρμοσμένης Εντομολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, κ. Νικόλαος Παπαδόπουλος, στάθηκε στη σημασία της συστηματικής παρακολούθησης των πληθυσμών, αναφερόμενος στο δίκτυο παγίδων που διατηρείται στην περιοχή επί περίπου οκτώ χρόνια, μέσα από τα ερευνητικά έργα FFIPM και REACT. Παράλληλα, υπογράμμισε την ανάγκη διατήρησης και αξιοποίησης των δεδομένων από τους γεωπόνους και τους παραγωγούς, ώστε η ερευνητική γνώση να μπορεί να μεταφερθεί στην πράξη.
Η μετάβαση από τις πειραματικές δοκιμές σε εφαρμογές μεγαλύτερης κλίμακας προϋποθέτει οργανωμένο σχεδιασμό, εξασφάλιση των αναγκαίων πόρων και συντονισμό των εμπλεκόμενων φορέων. Η μαζική εκτροφή και οι επαναλαμβανόμενες εξαπολύσεις πρέπει, άλλωστε, να συνοδεύονται από συνεχή παρακολούθηση και αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας.
Η επίδειξη στη Νάουσα ανέδειξε τις δυνατότητες της εναέριας εξαπόλυσης, ενώ οι δοκιμές του 2025 και του 2026 κατέδειξαν τη σημασία των συνθηκών εφαρμογής. Για την αξιοποίηση της SIT στην πράξη, το ζητούμενο δεν είναι μόνο η τεχνολογία του drone, αλλά η ένταξή της σε ένα οργανωμένο πρόγραμμα φυτοπροστασίας, με συστηματική παρακολούθηση και αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.
