Κομμίωση λαιμού στα εσπεριδοειδή: Τα μέτρα πρόληψης και αντιμετώπισης τη φθινοπωρινή περίοδο

Η P J Condellis S.A. παρουσιάζει ένα ολοκληρωμένο χαρτοφυλάκιο λύσεων γεωργίας ακριβείας για όλες τις βασικές εργασίες στο χωράφι.

Περιλαμβάνει τα γεωργικά drones XAG P150 Max, τα συστήματα αυτόματης καθοδήγησης Raven και Fleet Pro, τον εγκέφαλο Raven RCM και το σύστημα διαφοροποιημένης εφαρμογής Augmenta.

Ξεχωρίζει ένα ειδικό σκεύασμα που ανέπτυξε η ίδια η εταιρεία. Το σκεύασμα κάνει ορατή την κάλυψη του ψεκασμού σε φύλλα και καρπούς, ώστε ο παραγωγός να έχει τον έλεγχο.

Κάθε πέρασμα στο χωράφι, κάθε εφαρμογή φυτοπροστατευτικού και κάθε κιλό λιπάσματος επηρεάζουν το κόστος και την απόδοση της καλλιέργειας. Γι’ αυτό η γεωργία ακριβείας είναι για τον παραγωγό ένα πρακτικό εργαλείο που του δίνει περισσότερο έλεγχο στις εργασίες και καλύτερη αξιοποίηση των εισροών.

Με αυτή τη λογική, η P J Condellis S.A. επιλέγει λύσεις που αξιοποιούν τόσο τα σύγχρονα μηχανήματα όσο και τον εξοπλισμό που υπάρχει ήδη στην εκμετάλλευση.

Η κάλυψη του ψεκασμού γίνεται ορατή

Στον ψεκασμό με drone, ο παραγωγός θέλει να μάθει αν το ψεκαστικό νέφος φτάνει πραγματικά εκεί που χρειάζεται. 
Για να απαντήσει στην πράξη, ο Αρίσταρχος Μαράνογλου, Ειδικός Γεωργίας Ακριβείας της εταιρείας, έκανε δεκάδες δοκιμές σε ιδιόκτητα χωράφια. Οι δοκιμές κάλυψαν ελαιώνες, φιστικεώνες, καρυδεώνες, αμπελώνες, καλαμπόκι, βαμβάκι και άλλες καλλιέργειες.
Από αυτή τη δουλειά προέκυψε το ειδικό σκεύασμα της P J Condellis S.A., μια λύση που εμφανίζεται για πρώτη φορά στην ελληνική αγορά. Το σκεύασμα δείχνει πώς κατανέμεται ο ψεκασμός στο φυτό. 
Ο παραγωγός μπορεί να κρίνει μόνος του το αποτέλεσμα.

«Ο αγρότης χρειάζεται κατανόηση των προβλημάτων του και πραγματικές λύσεις, χωρίς ρίσκο για την επόμενη μέρα», δηλώνει ο Αρίσταρχος Μαράνογλου, Ειδικός Γεωργίας Ακριβείας και Υπεύθυνος Κεντρικής και Νοτίου Ελλάδος της P J Condellis S.A. «Χρειάζεται λύσεις αποδεδειγμένες, προσιτές, που να του δίνουν το μέγιστο αποτέλεσμα στην παραγωγή με τα λιγότερα δυνατά έξοδα και τις λιγότερες απώλειες».

Το σκεύασμα χρησιμοποιείται με τα γεωργικά drones της XAG, που εφάρμοσε πρώτη τον φυγοκεντρικό ψεκασμό ήδη από το 2016.
Το πιο χαρακτηριστικό αποτέλεσμα καταγράφηκε σε φιστικεώνα μετά από ψεκασμό με το XAG P150 Max. Κάτω από ειδικό φωτισμό, το σκεύασμα εμφανίστηκε στα φύλλα της κορυφής, αλλά και κατά μήκος του κορμού ως τη βάση του δέντρου.
Αυτό δείχνει ότι το ψεκαστικό νέφος διαπέρασε ολόκληρο το φύλλωμα.

XAG P150 Max: εκεί όπου δυσκολεύεται το τρακτέρ

Το XAG P150 Max διαθέτει δεξαμενή 80 λίτρων και πλοήγηση RTK με ακρίβεια εκατοστού. Σε μεγάλες καλλιέργειες ψεκάζει έως 140 στρέμματα την ώρα, ανάλογα με τις συνθήκες και την εφαρμογή. 
Εργάζεται άνετα σε πλαγιές, ελαιώνες και αμπελώνες, όπου η πρόσβαση με τρακτέρ είναι δύσκολη. Επειδή δεν πατά την καλλιέργεια, δεν τραυματίζει τα φυτά και δεν συμπιέζει το έδαφος. 
Σύμφωνα με τα στοιχεία του κατασκευαστή, η κατανάλωση νερού μειώνεται έως και 90% σε σύγκριση με τον συμβατικό ψεκασμό, ανάλογα με τη μέθοδο και τις συνθήκες.

Υποστήριξη σε όλη τη χώρα, σε συνεργασία με την Tractor GPS

Η P J Condellis S.A. διαθέτει τα drones XAG σε συνεργασία με την Tractor GPS, επίσημο εισαγωγέα της μάρκας στην Ελλάδα. 
Μέσω της συνεργασίας, η εταιρεία και το δίκτυό της υποστηρίζουν παραγωγούς σε Θεσσαλία, Στερεά Ελλάδα και Εύβοια, Αττική, Δυτική Ελλάδα, Πελοπόννησο, Ιόνια Νησιά, Κυκλάδες, Δωδεκάνησα και Κρήτη. 
Ο παραγωγός δεν αγοράζει μόνο τον εξοπλισμό. 
Έχει δίπλα του εκπαίδευση και τεχνική υποστήριξη από ανθρώπους που γνωρίζουν τις ανάγκες της περιοχής του.

Αυτόματη καθοδήγηση: ακρίβεια σε κάθε πέρασμα

Για την αυτόματη καθοδήγηση, η εταιρεία προσφέρει τα συστήματα Raven του ομίλου CNH (Case IH – New Holland) και τα συστήματα Fleet Pro. 
Με αυτά το τρακτέρ ακολουθεί σταθερές, ακριβείς γραμμές χωρίς επικαλύψεις ή κενά. Ο χειριστής κουράζεται λιγότερο, και η ακρίβεια μεταφράζεται σε εξοικονόμηση σπόρου, λιπάσματος και καυσίμου. 
Τα Fleet Pro κάνουν την αυτόματη καθοδήγηση πιο προσιτή από ποτέ. Προσαρμόζονται σε τρακτέρ διαφορετικών μαρκών και ηλικιών, ανάλογα με τη συμβατότητα του εξοπλισμού.

Περισσότερος έλεγχος σε εφαρμογές και παρελκόμενα

Οι λύσεις της εταιρείας καλύπτουν και άλλες εργασίες πέρα από τον ψεκασμό και την καθοδήγηση:

• Augmenta: διαφοροποιημένη εφαρμογή (VRA) λιπασμάτων και φυτοπροστατευτικών. Η δόση προσαρμόζεται σε πραγματικό χρόνο στην κατάσταση της καλλιέργειας.
• Raven RCM: μετατρέπει συμβατά παρελκόμενα σε ISOBUS και τα συνδέει με την οθόνη του τρακτέρ. Έτσι αποκτούν ακριβή δοσολογία και διαφοροποιημένη εφαρμογή, χωρίς αγορά νέου μηχανήματος.
• Raven Hawkeye: ελέγχει κάθε μπεκ ξεχωριστά και διακόπτει αυτόματα τον ψεκασμό όπου έχει ήδη γίνει εφαρμογή, στις άκρες και στα κεφάλια του χωραφιού. Το αποτέλεσμα είναι λιγότεροι διπλοψεκασμοί, λιγότερο φάρμακο και λιγότερη σπατάλη.
• Implement Steering: κρατά το παρελκόμενο στη γραμμή εργασίας, ακόμη και όταν το τρακτέρ αποκλίνει ή το έδαφος έχει κλίση.

Αναβάθμιση αντί για αντικατάσταση

Η γεωργία ακριβείας δεν προϋποθέτει πάντα νέο εξοπλισμό. Με τις κατάλληλες προσθήκες, ο παραγωγός αναβαθμίζει τα συμβατά μηχανήματα που ήδη διαθέτει, με κόστος σημαντικά χαμηλότερο από μια νέα αγορά. Η P J Condellis S.A. καλύπτει κάθε ανάγκη: τρακτέρ, παρελκόμενα, τεχνολογία και το δικό της δίκτυο RTK. Το δίκτυο δίνει ακρίβεια εκατοστού μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα σε όλα τα συμβατά μηχανήματα, ανεξαρτήτως μάρκας.
Πίσω από κάθε λύση βρίσκεται η εξειδικευμένη ομάδα της εταιρείας, που γνωρίζει το χωράφι και τα μηχανήματα. Στέκεται δίπλα στον παραγωγό από την πρώτη εγκατάσταση έως την τελευταία ρύθμιση, όποτε τη χρειαστεί. Η τεχνολογία αποδίδει στο έπακρο μόνο όταν τη στηρίζουν οι σωστοί άνθρωποι.

Τεχνολογία με επίκεντρο τον παραγωγό

«Η γεωργία ακριβείας δεν είναι μόνο για τα μεγάλα αγροκτήματα. Είναι για κάθε Έλληνα παραγωγό που θέλει το μέγιστο αποτέλεσμα με το μικρότερο δυνατό κόστος. Στόχος μας είναι η δική του επιτυχία», τονίζει ο Αρίσταρχος Μαράνογλου.
Η P J Condellis S.A. εξυπηρετεί παραγωγούς από τα γραφεία της σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Λάρισα και Πάτρα.

Ένα drone πετά πάνω από τον πειραματικό οπωρώνα του Ινστιτούτου Φυλλοβόλων Δένδρων Νάουσας του ΕΛΓΟ–ΔΗΜΗΤΡΑ, ακολουθώντας προκαθορισμένη διαδρομή και απελευθερώνοντας στείρα αρσενικά άτομα της μύγας της Μεσογείου. Η εικόνα αποτυπώνει μια διαφορετική προσέγγιση στη φυτοπροστασία, με στόχο τον περιορισμό της αναπαραγωγής του εντόμου και, σταδιακά, τη μείωση και τελικά ακόμα και την εξάλειψη του πληθυσμού του.

Την επίδειξη παρακολούθησε από κοντά ο ΑγροΤύπος στις 29 Σεπτεμβρίου 2026, στο πλαίσιο της ημερίδας «Drone και εξαπόλυση στειρωμένων εντόμων: Νέες προσεγγίσεις στην καταπολέμηση των εχθρών των καλλιεργειών». Η εκδήλωση διοργανώθηκε από το Εργαστήριο Εντομολογίας και Γεωργικής Ζωολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, σε συνεργασία με το γερμανικό Πανεπιστήμιο Justus Liebig του Γκίσεν, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού ερευνητικού έργου REACT, που χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα Horizon Europe.

Μετά την επίδειξη, οι εργασίες συνεχίστηκαν στο Συνεδριακό Κέντρο ΕΡΙΑ, με παρουσιάσεις και συζητήσεις για την εφαρμογή της Τεχνικής Εξαπόλυσης Στείρων Εντόμων (Sterile Insect Technique – SIT), τη διαχείριση της μύγας της Μεσογείου και των νέων χωροκατακτητικών μυγών των φρούτων, καθώς και τις προκλήσεις που δημιουργούν για τη φυτοπροστασία και την εμπορία των αγροτικών προϊόντων.

Πώς λειτουργεί η εξαπόλυση στείρων εντόμων

Η SIT βασίζεται στη μαζική εκτροφή και στείρωση εντόμων και στην απελευθέρωση αρσενικών ατόμων στις περιοχές όπου υπάρχουν άγριοι πληθυσμοί. Όταν τα στειρωμένα αρσενικά συζεύγονται με άγρια θηλυκά, δεν προκύπτουν βιώσιμοι απόγονοι. Με επαναλαμβανόμενες εξαπολύσεις και κατάλληλη αναλογία στείρων προς άγρια αρσενικά, επιδιώκεται η σταδιακή μείωση του πληθυσμού.

Σε αντίθεση με τη δράση ενός εντομοκτόνου, η μέθοδος παρεμβαίνει στην αναπαραγωγή του εντόμου. Η αποτελεσματικότητά της εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από την ανταγωνιστικότητα των στείρων αρσενικών, τη συχνότητα των εξαπολύσεων και το μέγεθος του άγριου πληθυσμού. Στο πλαίσιο του REACT, η μύγα της Μεσογείου (Ceratitis capitata) αξιοποιείται για την αξιολόγηση της μεθόδου και την ανάπτυξη στρατηγικών που θα μπορούσαν να εφαρμοστούν στην αντιμετώπιση χωροκατακτητικών ειδών, όπως τα Bactrocera dorsalis και Bactrocera zonata, των οποίων η παρουσία έχει σημειωθεί πρόσφατα στην Ελλάδα.

Στις δοκιμές της Κεντρικής Μακεδονίας, η μαζική παραγωγή των εντόμων πραγματοποιούνταν στην Πάτρα, από την ερευνητική ομάδα του κ.  Αντώνη Αυγουστίνου, στο πλαίσιο του έργου REACT. Ο συντονισμός των δοκιμών πραγματοποιούνταν από το Εργαστήριο Εντομολογίας και Γεωργικής Ζωολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Όπως ανέφερε στην παρουσίασή του ο υποψήφιος διδάκτορας του Π.Θ., Βασίλης Ροδοβίτης, η εβδομαδιαία παραγωγή έφτανε περίπου τα 200.000 στείρα αρσενικά.

Στην προετοιμασία τους αξιοποιήθηκε τροφή εμπλουτισμένη με βακτήρια του γένους Enterobacter, μέσω συνεργασίας με την ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου Πατρών. Η στείρωση πραγματοποιούνταν με ακτινοβόληση στο στάδιο της νύμφης και στη συνέχεια τα έντομα μεταφέρονταν στη Νάουσα Ημαθίας, σε ειδικές εγκαταστάσεις που βρίσκονται στους χώρους των συνεργαζόμενων εταιρειών και προετοιμάζονταν για τις εξαπολύσεις.

Πριν από την εξαπόλυσή τους, τα έντομα σημαίνονταν με φθορίζον χρωστική ώστε να διακρίνονται από τα άγρια άτομα που συλλαμβάνονται στις παγίδες. Η διάκριση αυτή είναι απαραίτητη για την αξιολόγηση της εφαρμογής, καθώς ο συνολικός αριθμός των συλλήψεων δεν αποτυπώνει από μόνος του την πορεία του άγριου πληθυσμού.

Η πτήση του drone και η κατανομή των εντόμων

Κατά την επίδειξη στη Νάουσα εξηγήθηκε ότι τα έντομα διατηρούνται σε χαμηλή θερμοκρασία, ώστε να παραμένουν προσωρινά αδρανή κατά τη μεταφορά και την εξαπόλυσή τους. Μετά την εξαπόλυσή τους, ανακτούν σταδιακά τη δραστηριότητά τους, μέσα σε περίπου 10–15 λεπτά.

Η εξαπόλυση πραγματοποιείται μέσω ειδικής κασέτας προσαρμοσμένης στο drone. Για την πλήρη εξαπόλυση των εντόμων που περιείχε η συγκεκριμένη κασέτα απαιτούνταν, σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν, περίπου οκτώμισι λεπτά συνεχούς πτήσης.

Κατά τη συζήτηση έγινε αναφορά σε πιλοτικές εξαπολύσεις σε περιοχή 250 στρεμμάτων και σε μικρότερες πειραματικές εκτάσεις, ακόμη και 10 στρεμμάτων. Ωστόσο, διευκρινίστηκε ότι η κάλυψη των 250 στρεμμάτων με μία μόνο μπαταρία δεν ήταν δεδομένη για το συγκεκριμένο drone. Η κάλυψη της έκτασης εξαρτάται επομένως από την αυτονομία του drone, τη χωρητικότητα της κασέτας και τον σχεδιασμό της διαδρομής.

Όπως εξηγήθηκε κατά την επίδειξη, το drone συνεχίζει τη διασπορά των στειρωμένων εντόμων  και κατά την επιστροφή του. Επομένως, η διαδρομή πρέπει να σχεδιάζεται έτσι ώστε να αποφεύγεται η επαναλαμβανόμενη εξαπόλυση στα ίδια σημεία και να επιτυγχάνεται κατά το δυνατόν ομοιόμορφη κατανομή των εντόμων.

Δοκιμές 2025–2026: Αποτελέσματα και προκλήσεις

Ο κ. Ροδοβίτης παρουσίασε την πορεία και τα ευρήματα των ερευνητικών δοκιμών της SIT στους οπωρώνες της Κεντρικής Μακεδονίας κατά το 2025 και το 2026. Η παρουσίαση αφορούσε τις πειραματικές εφαρμογές της μεθόδου και όχι αποκλειστικά την εναέρια εξαπόλυση που επιδείχθηκε στη Νάουσα. Το 2025 οι εξαπολύσεις πραγματοποιούνταν από το έδαφος και όχι με drone, σε προκαθορισμένα σημεία των οπωρώνων. Η αξιολόγηση βασίστηκε στις συλλήψεις παγίδων και στη σύγκριση με θέσεις αναφοράς. Τα αποτελέσματα διέφεραν σημαντικά μεταξύ των δύο πειραματικών οπωρώνων: στον πρώτο καταγράφηκε ιδιαίτερα ικανοποιητική καταστολή του άγριου πληθυσμού, ενώ στον δεύτερο η αποτελεσματικότητα ήταν περιορισμένη.

Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα, η παρουσία γειτονικών οπωρώνων και άλλων διαθέσιμων ξενιστών ενδέχεται να διευκόλυνε την είσοδο άγριων εντόμων στην περιοχή εξαπόλυσης, επηρεάζοντας την αποτελεσματικότητα της παρέμβασης. Η εμπειρία αυτή αξιοποιήθηκε στον σχεδιασμό των δοκιμών του 2026. Οι ερευνητές έδωσαν μεγαλύτερη έμφαση στην επιλογή απομονωμένων οπωρώνων, με περιορισμένη παρουσία άλλων διαθέσιμων ξενιστών στην ευρύτερη περιοχή. Παράλληλα, επιλέχθηκαν συγκρίσιμες θέσεις αναφοράς για την αξιολόγηση της εξέλιξης των πληθυσμών.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στην ημερίδα, στις περιοχές εφαρμογής της SIT οι συλλήψεις άγριων εντόμων διατηρούνταν σε χαμηλά επίπεδα. Ο κ. Ροδοβίτης ανέφερε επίσης ότι, έως τον χρόνο συλλογής των δεδομένων, δεν είχε διαπιστωθεί προσβολή στους καρπούς που είχαν εξεταστεί στα σημεία εφαρμογής το 2026. Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι τα στοιχεία της παρουσίασης είχαν συγκεντρωθεί περίπου δέκα ημέρες πριν από την ημερίδα και ότι αναμενόταν ακόμη η φθινοπωρινή κορύφωση του πληθυσμού.

Τα ευρήματα είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά για τις συγκεκριμένες περιοχές και τις συνθήκες παρακολούθησης, χωρίς ωστόσο να τεκμηριώνουν εξάλειψη της μύγας της Μεσογείου από την ευρύτερη περιοχή ή να διασφαλίζουν αντίστοιχη αποτελεσματικότητα σε διαφορετικές συνθήκες.

Από την πειραματική εφαρμογή στον παραγωγό

Ο καθηγητής Εφαρμοσμένης Εντομολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, κ. Νικόλαος Παπαδόπουλος, στάθηκε στη σημασία της συστηματικής παρακολούθησης των πληθυσμών, αναφερόμενος στο δίκτυο παγίδων που διατηρείται στην περιοχή επί περίπου οκτώ χρόνια, μέσα από τα ερευνητικά έργα FFIPM και REACT. Παράλληλα, υπογράμμισε την ανάγκη διατήρησης και αξιοποίησης των δεδομένων από τους γεωπόνους και τους παραγωγούς, ώστε η ερευνητική γνώση να μπορεί να μεταφερθεί στην πράξη.

Η μετάβαση από τις πειραματικές δοκιμές σε εφαρμογές μεγαλύτερης κλίμακας προϋποθέτει οργανωμένο σχεδιασμό, εξασφάλιση των αναγκαίων πόρων και συντονισμό των εμπλεκόμενων φορέων. Η μαζική εκτροφή και οι επαναλαμβανόμενες εξαπολύσεις πρέπει, άλλωστε, να συνοδεύονται από συνεχή παρακολούθηση και αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας.

Η επίδειξη στη Νάουσα ανέδειξε τις δυνατότητες της εναέριας εξαπόλυσης, ενώ οι δοκιμές του 2025 και του 2026 κατέδειξαν τη σημασία των συνθηκών εφαρμογής. Για την αξιοποίηση της SIT στην πράξη, το ζητούμενο δεν είναι μόνο η τεχνολογία του drone, αλλά η ένταξή της σε ένα οργανωμένο πρόγραμμα φυτοπροστασίας, με συστηματική παρακολούθηση και αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.

Ο ψευδόκοκκος και οι ψώρες συγκαταλέγονται στους εχθρούς των εσπεριδοειδών που απαιτούν παρακολούθηση κατά τη φθινοπωρινή περίοδο. Η παρουσία τους μπορεί να επηρεάσει την κατάσταση των δέντρων και την ποιότητα των καρπών, ενώ η έγκαιρη αναγνώριση των προσβολών συμβάλλει στην επιλογή των κατάλληλων μέτρων αντιμετώπισης.

Για την παρουσία και τη διαχείριση των συγκεκριμένων εχθρών, ο ΑγροΤύπος επικοινώνησε με την Ομάδα Παραγωγών «Άραχθος», η οποία, πέρα από την καλλιέργεια ακτινιδίων, δραστηριοποιείται και στα εσπεριδοειδή.

Ψευδόκοκκος: Συμπτώματα και αντιμετώπιση

Ο ψευδόκοκκος προσβάλλει καρπούς, φύλλα και κλαδιά των εσπεριδοειδών, σχηματίζοντας χαρακτηριστικές λευκές αποικίες. Οι προσβολές εντοπίζονται συχνότερα σε δέντρα με πυκνή βλάστηση, ιδιαίτερα στα σκιερά σημεία της κόμης, όπου επικρατεί αυξημένη υγρασία. Παράλληλα, οι μελιτώδεις εκκρίσεις του ευνοούν την ανάπτυξη μυκήτων της καπνιάς, επηρεάζοντας την εμφάνιση των προσβεβλημένων καρπών.

Η παρακολούθηση των δέντρων και η εκτίμηση της έκτασης της προσβολής είναι καθοριστικές για την επιλογή των κατάλληλων μέτρων. Σε οπωρώνες όπου το ποσοστό των προσβεβλημένων καρπών υπερβαίνει το 10%, συνιστάται αντιμετώπιση. Όταν ο ψευδόκοκκος συνυπάρχει με άλλα κοκκοειδή, μπορεί να πραγματοποιηθεί συνδυασμένη επέμβαση, με κατάλληλα εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά προϊόντα.

Στην περιοχή της Άρτας, σύμφωνα με τον γεωπόνο της Ομάδας Παραγωγών «Άραχθος», ο ψευδόκοκκος εμφανίζεται κατά τόπους, χωρίς να παρατηρούνται εκτεταμένες προσβολές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η αντιμετώπισή του καλύπτεται και από φυτοπροστατευτικές επεμβάσεις που πραγματοποιούνται για άλλους εχθρούς, εφόσον τα χρησιμοποιούμενα προϊόντα είναι εγκεκριμένα και για τον ψευδόκοκκο.

Ψώρες: Φθινοπωρινές προσβολές και μέτρα προστασίας

Στα εσπεριδοειδή συναντώνται διάφορα είδη ψωρών, μεταξύ των οποίων η κόκκινη, η μαύρη και η μυτιλόμορφη ψώρα. Κατά τη φθινοπωρινή περίοδο μπορεί να παρατηρηθούν αυξημένοι πληθυσμοί ευαίσθητων προνυμφικών σταδίων, γεγονός που καθιστά σημαντικό τον τακτικό έλεγχο των δέντρων και την έγκαιρη διαπίστωση των προσβολών.

Για τον περιορισμό των πληθυσμών τους, ιδιαίτερη σημασία έχουν οι καλλιεργητικοί χειρισμοί που βελτιώνουν τον αερισμό της κόμης και μειώνουν την υγρασία στο εσωτερικό των δέντρων, όπως το καθάρισμα και το αραίωμα της πυκνής βλάστησης. Το κατάλληλο κλάδεμα διευκολύνει παράλληλα την αποτελεσματικότερη εφαρμογή των φυτοπροστατευτικών επεμβάσεων.

Όταν απαιτείται χημική αντιμετώπιση, μπορούν να χρησιμοποιηθούν εγκεκριμένα εντομοκτόνα, με προτίμηση σε προϊόντα χαμηλής τοξικότητας και ήπιας δράσης στα ωφέλιμα έντομα ή σε κατάλληλους συνδυασμούς με θερινό πολτό, σύμφωνα με τις ισχύουσες εγκρίσεις και οδηγίες εφαρμογής.

Στην περιοχή της Άρτας, σύμφωνα με τον γεωπόνο της Ομάδας Παραγωγών «Άραχθος», οι ψώρες εμφανίζονται κατά τόπους, χωρίς να αποτελούν αυτή την περίοδο πρόβλημα αντίστοιχης έντασης με τον αλευρώδη και τον τετράνυχο. Η παρουσία τους, ωστόσο, δεν συνεπάγεται αυτομάτως την ανάγκη ξεχωριστής επέμβασης, γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία της παρακολούθησης και της αξιολόγησης των προσβολών.

Η παρουσία του αλευρώδη και του τετράνυχου στους οπωρώνες εσπεριδοειδών απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή κατά τη φθινοπωρινή περίοδο, καθώς οι επικρατούσες συνθήκες μπορούν να ευνοήσουν την ανάπτυξη των πληθυσμών τους. Οι προσβολές επηρεάζουν τόσο τη φυλλική επιφάνεια όσο και τους καρπούς, καθιστώντας σημαντική την έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και την εφαρμογή κατάλληλων μέτρων φυτοπροστασίας, ιδιαίτερα καθώς ορισμένες ποικιλίες εισέρχονται στη συγκομιστική περίοδο.

Για την παρουσία των δύο εχθρών και τη διαχείριση των προσβολών, ο ΑγροΤύπος επικοινώνησε με την Ομάδα Παραγωγών «Άραχθος», η οποία δραστηριοποιείται στην καλλιέργεια ακτινιδίων και εσπεριδοειδών.

Αλευρώδης: Συνθήκες ανάπτυξης, ζημιές και αντιμετώπιση

Οι φθινοπωρινές συνθήκες ευνοούν την ανάπτυξη του αλευρώδη, ιδιαίτερα σε δέντρα με πυκνό φύλλωμα και νεαρή βλάστηση, όπου επικρατεί αυξημένη σχετική υγρασία. Οι ζημιές προκαλούνται από την απομύζηση φυτικών χυμών και την παραγωγή μελιτωδών εκκρίσεων, πάνω στις οποίες αναπτύσσονται μύκητες της καπνιάς, ρυπαίνοντας τους καρπούς και υποβαθμίζοντας την εμπορική τους εμφάνιση.

Για τον περιορισμό των προσβολών, σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν η αφαίρεση και άμεση απομάκρυνση των λαίμαργων βλαστών, ο καλός αερισμός της κόμης, η ισορροπημένη άρδευση και η αποφυγή υπερβολικής όψιμης αζωτούχου λίπανσης. Το κατάλληλο κλάδεμα διευκολύνει παράλληλα την αποτελεσματικότερη εφαρμογή των φυτοπροστατευτικών επεμβάσεων. Όπου απαιτείται χημική αντιμετώπιση, μπορούν να χρησιμοποιηθούν κατάλληλα εγκεκριμένα εκλεκτικά εντομοκτόνα ή σκευάσματα θερινού πολτού, σύμφωνα με τις ισχύουσες οδηγίες και τους όρους χρήσης τους.

Στην περιοχή της Άρτας, όπως αναφέρει γεωπόνος της Ομάδας Παραγωγών «Άραχθος», οι προσβολές από αλευρώδη εμφανίζονται ηπιότερες σε σχέση με τα προηγούμενα δύο έως τρία χρόνια, χωρίς ωστόσο να έχει εκλείψει το πρόβλημα. Ιδιαίτερη δυσκολία δημιουργεί η παρουσία εγκαταλελειμμένων οπωρώνων, οι οποίοι μπορούν να λειτουργούν ως εστίες διατήρησης πληθυσμών του εχθρού, δυσχεραίνοντας τη διαχείριση των προσβολών ακόμη και σε γειτονικές καλλιέργειες που δέχονται συστηματική φροντίδα.

Τετράνυχος: Συμπτώματα και αντιμετώπιση των προσβολών

Στα εσπεριδοειδή, προσβολές από τετράνυχο μπορούν να εκδηλωθούν τόσο στα φύλλα όσο και στους καρπούς. Χαρακτηριστικά συμπτώματα ορισμένων προσβολών είναι η σταχτιά όψη των φύλλων και οι αποχρωματισμοί των καρπών, ενώ ορισμένα είδη αναπτύσσονται κατά μήκος της κεντρικής νεύρωσης στην επάνω επιφάνεια των φύλλων. Σε περιπτώσεις έντονων προσβολών μπορεί να παρατηρηθεί φυλλόπτωση, ιδιαίτερα στα χαμηλότερα κλαδιά, με αποτέλεσμα την εξασθένηση των δέντρων και τη μείωση της παραγωγής.

Οι συνθήκες του φθινοπώρου μπορούν να ευνοήσουν την ανάπτυξη συγκεκριμένων ειδών τετράνυχου, λόγω του συνδυασμού θερμοκρασίας, υγρασίας και φωτοπεριόδου. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στις λεμονιές, με τακτικό έλεγχο των φύλλων και των καρπών για την έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων. Η διασπορά μπορεί να πραγματοποιηθεί με τον άνεμο, αλλά και μέσω της μεταφοράς προσβεβλημένων φύλλων και καρπών. Όταν διαπιστώνονται συμπτώματα, απαιτείται έγκαιρη αξιολόγηση της προσβολής και εφαρμογή των κατάλληλων μέτρων αντιμετώπισης.

Στην περιοχή της Άρτας, ο τετράνυχος συγκαταλέγεται, μαζί με τον αλευρώδη, στους εχθρούς που απασχολούν περισσότερο τους παραγωγούς εσπεριδοειδών, σύμφωνα με τον γεωπόνο της Ομάδας Παραγωγών «Άραχθος». Οι προσβολές παραμένουν διαχειρίσιμες με τις κατάλληλες φυτοπροστατευτικές επεμβάσεις, χωρίς αυτό να αναιρεί την ανάγκη παρακολούθησης των οπωρώνων.

Καθώς ορισμένες ποικιλίες εσπεριδοειδών εισέρχονται στη συγκομιστική περίοδο, ιδιαίτερη σημασία αποκτά η τήρηση των προβλεπόμενων χρονικών διαστημάτων μεταξύ της τελευταίας φυτοπροστατευτικής επέμβασης και της συγκομιδής των καρπών.

Εξαπλώνεται το φαινόμενο της παραμόρφωσης των καρπών σε περισσότερες ποικιλίες ροδακινιάς παράλληλα με την εμφάνιση ξηρών βλαστών (ξερές βέργες), ενώ από την πλευρά τους οι παραγωγοί ζητούν από τον ΕΛΓΑ την ασφαλιστική κάλυψη των ζημιών στην παραγωγή και στο φυτικό κεφάλαιο.

Τη σοβαρότητα του προβλήματος που αντιμετωπίζουν οι ροδακινοπαραγωγοί της Περιφερειακής Ενότητας Λάρισας με την παραμόρφωση των καρπών, διαπίστωσε κλιμάκιο της Αντιπεριφέρειας Πρωτογενούς Τομέα και Αγροτικής Οικονομίας, κατά την επίσκεψή του στον Αγροτικό Συνεταιρισμό Γιάννουλης.

Η Περιφέρεια Θεσσαλίας συνεχίζει τις επιτόπιες επισκέψεις και την καταγραφή των προβλημάτων που απειλούν την παραγωγή και το εισόδημα των αγροτών.

Στόχος είναι η στενή συνεργασία με τους παραγωγικούς φορείς και την επιστημονική κοινότητα, ώστε η διερεύνηση των αιτίων να οδηγήσει σε τεκμηριωμένες λύσεις και συγκεκριμένες παρεμβάσεις.

Επικεφαλής του κλιμακίου ήταν ο Θεματικός Αντιπεριφερειάρχης Πρωτογενούς Τομέα και Αγροτικής Οικονομίας, κ. Δημήτριος Τσέτσιλας. Συμμετείχαν επίσης ο Γενικός Διευθυντής Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής Θεσσαλίας, Δρ. Δημήτριος Σταυρίδης, ο Διευθυντής Αγροτικής Οικονομίας της Π.Ε. Λάρισας, κ. Δημήτριος Πίχλιβας, και ο Αναπληρωτής Καθηγητής Φυτοπαθολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, κ. Ιωάννης Βαγγέλας.

Το κλιμάκιο ενημερώθηκε από τον πρόεδρο του Συνεταιρισμού, κ. Λευτέρη Ντάνο, τον αντιπρόεδρο, κ. Γιάννη Μακρή, καθώς και από άλλα μέλη, για την έκταση των ζημιών και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι παραγωγοί. Στην συνάντηση παρευρέθηκε και η Αντιδήμαρχος Αγροτικής και Περιαστικής Ανάπτυξης, κ. Ελισσάβετ (Ελίζα) Παπαδοπούλου.

Το πρόβλημα επεκτείνεται σε περισσότερες ποικιλίες

Οι αυτοψίες που έχουν προηγηθεί στον Τύρναβο, στον Δήμο Τεμπών και σε άλλες καλλιεργητικές περιοχές της Λάρισας καταδεικνύουν ότι το φαινόμενο της παραμόρφωσης των καρπών εξακολουθεί να προκαλεί έντονη ανησυχία.

Ενώ αρχικά είχε παρατηρηθεί κυρίως στις ποικιλίες «Α-37» και «Άνδρος», πλέον καταγράφεται και στις ποικιλίες «Κατερίνα», «Evert», καθώς και σε ισπανικές ποικιλίες που θεωρούνταν περισσότερο ανθεκτικές.

Παρά την έγκαιρη ενημέρωση και την εφαρμογή των καλλιεργητικών οδηγιών από τους παραγωγούς, το πρόβλημα επιμένει, με τις απώλειες σε ορισμένες εκμεταλλεύσεις να προσεγγίζουν ακόμη και το 100% της εμπορεύσιμης παραγωγής.

Παράλληλα, η εμφάνιση ξηρών βλαστών (ξερές βέργες) εντείνει την ανησυχία για την κατάσταση των δέντρων και τη διατήρηση του φυτικού κεφαλαίου.

Στις ροδακινιές έχει ήδη καταγραφεί ο μύκητας φουζικόκκο (Fusicoccum) και διερευνάται η πιθανή συμμετοχή και άλλων παραγόντων.

Η αποσαφήνιση των αιτίων απαιτεί συστηματική επιστημονική έρευνα, ώστε να προσδιοριστούν οι μηχανισμοί που προκαλούν τις παραμορφώσεις και να διαμορφωθούν αποτελεσματικές οδηγίες για την προστασία των καλλιεργειών.

Η επιστημονική έρευνα

Ιδιαίτερη σημασία έχει η συνεργασία της Περιφέρειας Θεσσαλίας με την επιστημονική κοινότητα και, ειδικότερα, η συμβολή του αναπληρωτή καθηγητή Φυτοπαθολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, κ. Ιωάννη Βαγγέλα, στην επιστημονική διερεύνηση του προβλήματος. Η εξειδικευμένη γνώση και η επιστημονική του υποστήριξη συμβάλλουν στην αξιολόγηση των δεδομένων από τις καλλιέργειες και στην προσπάθεια να αποσαφηνιστούν τα αίτια της εκτεταμένης ζημιάς.
Διεκδίκηση αποζημιώσεων και ουσιαστική στήριξη των παραγωγών

Η Περιφερειακή Αρχή, υπό τον Περιφερειάρχη Θεσσαλίας κ. Δημήτρη Κουρέτα, στηρίζει τις διεκδικήσεις των παραγωγών και των συνεταιρισμών για την άμεση αντιμετώπιση των συνεπειών της ζημιάς.

Στο πλαίσιο αυτό, τίθενται ως προτεραιότητες:

• Η εξέταση της δυνατότητας άμεσων και πλήρων αποζημιώσεων για τις διαπιστωμένες ζημιές, μέσω των προβλεπόμενων διαδικασιών του ΕΛΓΑ ή άλλων κατάλληλων προγραμμάτων αποζημίωσης.
• Η αναθεώρηση του κανονισμού του ΕΛΓΑ, ώστε να εξεταστεί η πληρέστερη ασφαλιστική κάλυψη των ζημιών στην παραγωγή και στο φυτικό κεφάλαιο.

Ο Θεματικός Αντιπεριφερειάρχης Πρωτογενούς Τομέα και Αγροτικής Οικονομίας, κ. Δημήτριος Τσέτσιλας, δήλωσε: «Η επέκταση της παραμόρφωσης των καρπών σε περισσότερες ποικιλίες ροδακινιάς επιβεβαιώνει ότι βρισκόμαστε μπροστά σε ένα σύνθετο πρόβλημα, με σοβαρές οικονομικές συνέπειες για τους παραγωγούς της περιοχής μας. Οι άνθρωποι της παραγωγής έχουν εφαρμόσει τις οδηγίες που τους έχουν δοθεί, αλλά εξακολουθούν να βλέπουν τις καλλιέργειές τους να πλήττονται. Οφείλουμε, επομένως, να εντείνουμε την προσπάθεια για την εξεύρεση αποτελεσματικών λύσεων.

Θέλω να υπογραμμίσω τη σημασία της επιστημονικής συνδρομής του καθηγητή Φυτοπαθολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, κ. Ιωάννη Βαγγέλα, καθώς και την πρωτοβουλία και την υποστήριξη της Περιφέρειας Θεσσαλίας στην ερευνητική προσπάθεια του Μπενάκειου Φυτοπαθολογικού Ινστιτούτου. Η επιστημονική γνώση πρέπει να μετατραπεί σε πρακτικά εργαλεία για τον παραγωγό: σε αξιόπιστη διάγνωση, σαφείς οδηγίες και αποτελεσματικές μεθόδους αντιμετώπισης.

Η Περιφέρειακή Αρχή του Δημήτρη Κουρέτα, βρίσκεται σε συνεχή επικοινωνία με τους παραγωγούς, τους συνεταιρισμούς και τους επιστήμονες, συμβάλλοντας στην καταγραφή του προβλήματος και στην προώθηση της έρευνας. Ταυτόχρονα, στηρίζουμε την ανάγκη για ουσιαστική κρατική παρέμβαση και δίκαιη αποζημίωση των πληγέντων.

Στόχος μας είναι να μη μείνουμε μόνο στη διαπίστωση της ζημιάς. Χρειάζεται συντονισμένη προσπάθεια, επιστημονικά τεκμηριωμένες λύσεις και ένα αποτελεσματικό πλαίσιο στήριξης, ώστε να προστατευθεί το εισόδημα των ροδακινοπαραγωγών και να διασφαλιστεί η συνέχιση της καλλιέργειας στην περιοχή μας».

Με την ολοκλήρωση της συγκομιδής των ροδάκινων και των νεκταρινιών, το ενδιαφέρον των παραγωγών στρέφεται στη μετασυλλεκτική φροντίδα των οπωρώνων και στην προστασία των δέντρων ενόψει της επόμενης καλλιεργητικής περιόδου. Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν οι προληπτικές επεμβάσεις για τον περιορισμό των μολυσμάτων, με το κορύνεο και το βακτηριακό έλκος να συγκαταλέγονται στις ασθένειες που απαιτούν προσοχή κατά τη φθινοπωρινή περίοδο.

Στο πλαίσιο αυτό, ο ΑγροΤύπος επικοινώνησε με την πρόεδρο της Ομάδας Παραγωγών Οπωροκηπευτικών του Αγροτικού Συνεταιρισμού Ευρύτερης Περιοχής Αμυνταίου (ΑΣΕΠΑ), κ. Διαμαντούλα Κρητικού, προκειμένου να ενημερωθεί για τις μετασυλλεκτικές επεμβάσεις που πραγματοποιούνται στους οπωρώνες. Κατά τη συζήτηση, η ίδια αναφέρθηκε επίσης στα φαινόμενα ξήρανσης βλαστών και παραμόρφωσης καρπών, καθώς και στις επιπτώσεις της φετινής χαλαζόπτωσης.

Κορύνεο: Προστασία των δέντρων κατά τη φυλλόπτωση

Το κορύνεο αποτελεί μυκητολογική ασθένεια της ροδακινιάς και της νεκταρινιάς, με τις μετασυλλεκτικές επεμβάσεις να αποσκοπούν στον περιορισμό των μολυσμάτων που παραμένουν στους οπωρώνες και μπορούν να αποτελέσουν πηγή νέων μολύνσεων.

Μεταξύ των συνιστώμενων μέτρων περιλαμβάνονται δύο προστατευτικοί ψεκασμοί, ο πρώτος κατά την περίοδο της φυλλόπτωσης και ο δεύτερος λίγο πριν από την έναρξη διόγκωσης των οφθαλμών, με κατάλληλα και εγκεκριμένα για την καλλιέργεια μυκητοκτόνα. Παράλληλα, με ξηρό καιρό και πριν από τις επεμβάσεις, συνιστάται η αφαίρεση και η καταστροφή των προσβεβλημένων κλάδων, σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις. Οι συγκεκριμένες μυκητοκτόνες επεμβάσεις συμβάλλουν ταυτόχρονα και στην αντιμετώπιση του εξώασκου.

Στην περιοχή του Αμυνταίου, όπως αναφέρει η κ. Κρητικού, έχουν ήδη ξεκινήσει μετασυλλεκτικές παρεμβάσεις, με τους παραγωγούς να ακολουθούν τις οδηγίες των γεωπόνων στο πλαίσιο της ολοκληρωμένης φυτοπροστασίας. Η ίδια διευκρινίζει ότι κατά τη φετινή καλλιεργητική περίοδο δεν διαπιστώθηκαν ιδιαίτερα προβλήματα από το κορύνεο, τον εξώασκο και το βακτηριακό έλκος στους οπωρώνες της ομάδας, με την προσοχή να παραμένει στραμμένη στην πρόληψη και στην προστασία των δέντρων.

Βακτηριακό έλκος: Πρόληψη των μολύνσεων το φθινόπωρο και τον χειμώνα

Το βακτηριακό έλκος αποτελεί επίσης σημαντική ασθένεια των πυρηνοκάρπων, με το φθινόπωρο και τον χειμώνα να συνιστούν περιόδους αυξημένου κινδύνου για νέες μολύνσεις. Η ευπάθεια των φυτικών ιστών, σε συνδυασμό με τις ευνοϊκές για το βακτήριο καιρικές συνθήκες, καθιστά ιδιαίτερα σημαντική την προληπτική προστασία των δέντρων.

Μεταξύ των συνιστώμενων επεμβάσεων περιλαμβάνονται δύο προστατευτικοί ψεκασμοί, ο πρώτος στην έναρξη της φυλλόπτωσης και ο δεύτερος όταν έχει ολοκληρωθεί περίπου το 75% αυτής, με κατάλληλα και εγκεκριμένα για την καλλιέργεια φυτοπροστατευτικά προϊόντα. Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η απομάκρυνση των προσβεβλημένων κλάδων με ξηρό καιρό, πριν από την πρώτη επέμβαση, καθώς και η προστασία των πληγών και των τομών κλαδέματος με κατάλληλα εγκεκριμένα σκευάσματα.

Ξηρές βέργες και παραμορφωμένοι καρποί: Προβληματισμός χωρίς σαφή διάγνωση

Πέρα από τις γνωστά ζητήματα, η κ. Κρητικού αναδεικνύει τον προβληματισμό που υπάρχει γύρω από την εμφάνιση ξηραμένων βλαστών, γνωστών στους παραγωγούς ως «ξερές βέργες», καθώς και παραμορφωμένων καρπών. Όπως εξηγεί, δεν υπάρχουν ακόμη σαφείς διαγνώσεις για την αιτιολογία των συγκεκριμένων φαινομένων στις περιπτώσεις που παρακολουθούνται, γεγονός που καθιστά αναγκαία την περαιτέρω διερεύνησή τους.

Στο πλαίσιο των παρεμβάσεων που πραγματοποιούνται, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον προσεκτικό καθαρισμό των δέντρων και στην απομάκρυνση των ήδη ξηραμένων βλαστών. Παράλληλα, σύμφωνα με την πρόεδρο, εφαρμόζονται πρόσθετα μέτρα φροντίδας και προστασίας των οπωρώνων, με βάση τις οδηγίες που λαμβάνουν οι παραγωγοί, χωρίς να έχει αποσαφηνιστεί η αιτία των συγκεκριμένων συμπτωμάτων.

Η ίδια διευκρινίζει ότι στην περιοχή υπάρχουν ενδείξεις των φαινομένων αυτών, χωρίς όμως να έχει καταγραφεί ιδιαίτερα έντονη ή γενικευμένη εμφάνισή τους στους οπωρώνες της ομάδας. Η εξέλιξη της κατάστασης παρακολουθείται, προκειμένου να διαμορφωθεί πληρέστερη εικόνα. Όπως επισημαίνει η κ. Κρητικού, η εφαρμογή των οδηγιών των γεωπόνων και η συστηματική παρακολούθηση αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την προστασία των καλλιεργειών. «Είμαστε σχεδόν πάντα σε ετοιμότητα», σημειώνει χαρακτηριστικά, αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι οι καιρικές συνθήκες μπορούν να επηρεάσουν την εξέλιξη των προβλημάτων.

Χαλαζόπτωση και αυξημένο κόστος παραγωγής: Μία από τις δυσκολότερες χρονιές

Παρά τη σχετικά καλή εικόνα των οπωρώνων ως προς τη φυτοϋγεία, η φετινή χρονιά αποδείχθηκε ιδιαίτερα δύσκολη για τους παραγωγούς της περιοχής του Αμυνταίου. Σύμφωνα με την κ. Κρητικού, οι χαλαζοπτώσεις προκάλεσαν σημαντικές ζημιές σε αγροτεμάχια που επλήγησαν, υποβαθμίζοντας την εμπορική αξία των καρπών, χωρίς ωστόσο οι ζημιές να εκτείνονται στο σύνολο των αγροτεμαχίων. Παράλληλα, το αυξημένο κόστος παραγωγής και οι τιμές διάθεσης επιβάρυναν περαιτέρω την οικονομική κατάσταση των καλλιεργητών.

Η ίδια χαρακτηρίζει τη χρονιά ως μία από τις χειρότερες, επισημαίνοντας ότι η οικονομική πίεση δεν περιορίστηκε στα χαλαζόπληκτα προϊόντα. Ακόμη και για τα ροδάκινα που δεν είχαν υποστεί ζημιές, οι τιμές διάθεσης, σύμφωνα με την εκτίμησή της, δεν ανταποκρίθηκαν στο αυξημένο κόστος καλλιέργειας. Χαρακτηριστική είναι η προσωπική της αναφορά σε νεκταρίνια που είχαν υποστεί ζημιές από το χαλάζι και διατέθηκαν προς χυμοποίηση με τιμή μόλις 4 λεπτά το κιλό. Όπως εξηγεί, οι καρποί είχαν κατά τα άλλα πολύ καλά χαρακτηριστικά, ωστόσο οι ζημιές από το χαλάζι οδήγησαν σε σημαντική εμπορική υποβάθμιση.

Παράλληλα, αναφέρει ότι μετά τις χαλαζοπτώσεις πραγματοποιήθηκαν παρεμβάσεις για την προστασία των δέντρων, την επούλωση των τραυματισμών και τον περιορισμό περαιτέρω προβλημάτων στους οπωρώνες. Οι παραγωγοί προχώρησαν στις απαραίτητες εργασίες, ακόμη και σε επαναληπτικές εφαρμογές όπου χρειάστηκε, χωρίς όμως αυτό να μπορεί να ανατρέψει την εμπορική υποβάθμιση των καρπών που είχαν ήδη πληγεί.

Με τη συγκομιδή του κελυφωτού φιστικιού να έχει ολοκληρωθεί ή να βρίσκεται προς ολοκλήρωση, ανάλογα με την περιοχή, και τα δένδρα να κατευθύνονται σταδιακά προς τη φυλλόπτωση, η προσοχή μεταφέρεται πλέον στους χειρισμούς που μπορούν να συμβάλουν στον περιορισμό του μολύσματος ενόψει της επόμενης καλλιεργητικής περιόδου.

Μία από τις ασθένειες που απασχολούν τη φιστικιά είναι η σεπτορίωση (Septoria spp.), η οποία εκδηλώνεται κυρίως στο φύλλωμα και, όταν η προσβολή είναι έντονη, μπορεί να προκαλέσει πρόωρη φυλλόπτωση και εξασθένηση των δένδρων. Την περίοδο αυτή, καθώς η καλλιέργεια πλησιάζει στη φυλλόπτωση, ιδιαίτερη σημασία αποκτά η διαχείριση του μολύσματος που μπορεί να αποτελέσει την αφετηρία νέων μολύνσεων την επόμενη χρονιά.

Η σεπτορίωση στην παρούσα φάση της καλλιέργειας

Όπως εξηγεί στον ΑγροΤύπο ο κ. Βασίλης Ζυγομήτρος, αυτή την εποχή η προσβολή από τη σεπτορίωση έχει ήδη πραγματοποιηθεί, ενώ στα προσβεβλημένα δένδρα αρχίζει σταδιακά η πτώση των φύλλων.

Η ασθένεια προσβάλλει τα φύλλα της φιστικιάς, στα οποία σχηματίζονται πολυάριθμες νεκρωτικές κηλίδες, ενώ σε σοβαρότερες περιπτώσεις μπορεί να προκαλέσει πρόωρη φυλλόπτωση. Η εξέλιξή της συνδέεται στενά με την παρουσία υγρασίας, με τις μολύνσεις να ξεκινούν από την άνοιξη και, όταν επικρατούν ευνοϊκές συνθήκες, να μπορούν να συνεχιστούν έως την πτώση των φύλλων.

Στη συγκεκριμένη χρονική φάση, επομένως, το ενδιαφέρον μετατοπίζεται από την προσβολή που έχει ήδη εκδηλωθεί στον περιορισμό των πηγών μολύσματος που μπορούν να τροφοδοτήσουν τον νέο κύκλο της ασθένειας.

Τα πεσμένα φύλλα και το μόλυσμα της επόμενης περιόδου

Η διαχείριση της σεπτορίωσης δεν σταματά με την ολοκλήρωση της παραγωγικής περιόδου. Οι μύκητες που προκαλούν την ασθένεια διαχειμάζουν στα προσβεβλημένα φύλλα που πέφτουν στο έδαφος, από τα οποία μπορεί να προέλθει το πρωτογενές μόλυσμα της επόμενης άνοιξης.

Γι' αυτό, μετά τη φυλλόπτωση αποκτά ιδιαίτερη σημασία η διαχείριση των πεσμένων φύλλων, κυρίως σε φιστικεώνες όπου έχει καταγραφεί έντονη προσβολή. Η απομάκρυνσή τους ή η ενσωμάτωσή τους στο έδαφος με ελαφρύ φρεζάρισμα αποτελούν καλλιεργητικές πρακτικές που συμβάλλουν στον περιορισμό του μολύσματος που παραμένει στον αγρό.

Στη σημασία των εργασιών αυτών στέκεται και ο κ. Ζυγομήτρος, επισημαίνοντας ότι όταν έχει προηγηθεί προσβολή πρέπει να αξιοποιούνται οι δυνατότητες περιορισμού του μολύσματος ενόψει της νέας καλλιεργητικής περιόδου. «Ειδικά αν έχεις προσβολή, πρέπει να κάνεις όλες εκείνες τις δράσεις οι οποίες θα αποτρέψουν να έχεις μόλυσμα την καινούργια χρονιά», σημειώνει.

«Με όσο λιγότερο μόλυσμα πας στην επόμενη χρονιά, τόσο λιγότερα προβλήματα θα αντιμετωπίσεις»

Για τον ίδιο, αυτή είναι και η βασική λογική που πρέπει να διέπει τους χειρισμούς μετά τη συγκομιδή, όχι μόνο απέναντι στη σεπτορίωση αλλά γενικότερα όταν έχει προηγηθεί φυτοπαθολογικό πρόβλημα. «Με όσο λιγότερο μόλυσμα πας στην επόμενη χρονιά, τόσο λιγότερα προβλήματα θα αντιμετωπίσεις και τόσο πιο εύκολα θα τα διαχειριστείς», αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Ζυγομήτρος.

Στην περίπτωση της σεπτορίωσης, η αρχή αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς το παθογόνο διατηρείται στα πεσμένα προσβεβλημένα φύλλα. Οι χειρισμοί κατά και μετά τη φυλλόπτωση συνδέονται έτσι άμεσα με το φυτοϋγειονομικό φορτίο με το οποίο θα εισέλθει ο φιστικεώνας στη νέα καλλιεργητική περίοδο.

Σε φιστικεώνες με ιστορικό έντονων προσβολών, η κατάσταση της προηγούμενης χρονιάς, σε συνδυασμό με τις συνθήκες υγρασίας και βροχόπτωσης, αποτελεί σημαντικό στοιχείο για τον σχεδιασμό της φυτοπροστασίας της νέας περιόδου, καθώς την άνοιξη ξεκινά ο νέος κύκλος μολύνσεων της ασθένειας.

Η ανθράκωση (Gnomonia leptostyla) αποτελεί μία από τις μυκητολογικές ασθένειες που απασχολούν την καλλιέργεια της καρυδιάς, με την ένταση των προσβολών να διαφοροποιείται ανάλογα με την περιοχή, τις καιρικές συνθήκες και τη φυτοπροστατευτική διαχείριση. Η υψηλή σχετική υγρασία στην κόμη μπορεί να ευνοήσει την εξέλιξή της, ενώ ιδιαίτερη σημασία έχουν η έγκαιρη προστασία και τα καλλιεργητικά μέτρα που συμβάλλουν στον περιορισμό του μολύσματος.

Για την ασθένεια και όσα πρέπει να προσέξουν οι παραγωγοί αυτή την περίοδο, ο ΑγροΤύπος επικοινώνησε με τον γεωπόνο του Συνεταιρισμού Καρυδιών «ΓΑΙΑ ΔΟΜΟΚΟΥ» και υποψήφιο διδάκτορα στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, κ. Χαράλαμπο Ψαρογιάννη, ο οποίος στέκεται ιδιαίτερα και στην ανάγκη σωστής διάκρισης της ανθράκωσης από άλλες αλλοιώσεις των καρπών.

Η έγκαιρη αντιμετώπιση περιόρισε τις προσβολές

Στους καρυδεώνες που παρακολουθεί ο κ. Ψαρογιάννης είχαν καταγραφεί ήδη από την άνοιξη ορισμένες ενδείξεις της ασθένειας. Όπως αναφέρει, από τα μέσα Μαΐου είχαν παρατηρηθεί χαρακτηριστικά κιτρινίσματα σε φύλλα στο εσωτερικό της κόμης, ενώ η ασθένεια είχε εντοπιστεί και νωρίτερα, γεγονός που οδήγησε έγκαιρα σε μέτρα αντιμετώπισης και περιορισμού. «Όσοι είχαν κάνει τον περιορισμό της ασθένειας βλέπουμε ότι έχουν πάει καλά. Οι παραγωγές δεν έχουν θέμα», επισημαίνει.

Η εξέλιξη της ανθράκωσης συνδέεται στενά με τις συνθήκες που επικρατούν στον καρυδεώνα. Αυξημένη σχετική υγρασία στην κόμη, ανεπαρκής αερισμός και ελλιπής κάλυψη κατά τους ψεκασμούς μπορούν να δημιουργήσουν ευνοϊκότερες συνθήκες για την ασθένεια. Στο πλαίσιο αυτό, σημασία έχουν επίσης το σωστό κλάδεμα και η διαχείριση της άρδευσης.

Ο κ. Ψαρογιάννης επισημαίνει παράλληλα ότι οι διαθέσιμες εγκεκριμένες φυτοπροστατευτικές επιλογές για τις μυκητολογικές ασθένειες της καρυδιάς είναι περιορισμένες, ενώ στους καρυδεώνες απασχολεί, πέρα από την ανθράκωση, και η βοτρυοσφαίρια. Καθώς η καλλιέργεια βρίσκεται πλέον κοντά ή μέσα στη συγκομιδή, οι δυνατότητες επέμβασης περιορίζονται περαιτέρω από τα προβλεπόμενα χρονικά διαστήματα μεταξύ εφαρμογής και συγκομιδής.

Δεν είναι κάθε εσωτερικό μαύρισμα ανθράκωση

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται, σύμφωνα με τον κ. Ψαρογιάννη, στην αναγνώριση των συμπτωμάτων. «Δεν μπορούμε να μιλάμε για ανθράκωση χωρίς αλλοίωση στο περικάρπιο», αναφέρει, επισημαίνοντας ότι στην περίπτωση της ανθράκωσης εμφανίζονται χαρακτηριστικές αλλοιώσεις στο περικάρπιο, ενώ συμπτώματα παρατηρούνται και στα φύλλα. Παράλληλα, εφιστά την προσοχή στη διάκριση από τη βακτηρίωση. Στην περιοχή όπου δραστηριοποιείται, όπως αναφέρει, η βακτηρίωση από Xanthomonas αποτελεί σημαντικό φυτοπαθολογικό πρόβλημα, ενώ καταγράφονται και όψιμες προσβολές.

Η διάκριση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς, όπως σημειώνει, στο παρελθόν υπήρχε η τάση διαφορετικές αλλοιώσεις να αποδίδονται συλλήβδην στην ανθράκωση. «Δεν είναι όλα ίδια», τονίζει, υπογραμμίζοντας την ανάγκη να αξιολογούνται τα επιμέρους συμπτώματα πριν μια αλλοίωση αποδοθεί σε συγκεκριμένη ασθένεια.

Η απότομη πτώση της θερμοκρασίας και το εσωτερικό καφέτιασμα

Μια διαφορετική εικόνα παρατήρησε φέτος ο κ. Ψαρογιάννης σε ορισμένους κατά τα άλλα υγιείς καρπούς, οι οποίοι εξωτερικά δεν παρουσίαζαν αλλοίωση στο περικάρπιο ή στο κέλυφος, αλλά μετά το άνοιγμά τους εμφάνιζαν σκουρότερο χρωματισμό στην ψίχα. Όπως εξηγεί, παρακολουθούσε την εξέλιξη και την ωρίμανση καρπών ήδη από τον Αύγουστο χωρίς να έχει εντοπίσει ανάλογη εικόνα. Το φαινόμενο παρατηρήθηκε μετά την έντονη μεταβολή του καιρού, όταν η θερμοκρασία από επίπεδα κοντά στους 38 βαθμούς υποχώρησε στους 14-15 βαθμούς κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει στο στάδιο ωρίμανσης στο οποίο βρίσκονταν οι καρποί εκείνη τη στιγμή. Όπως εξηγεί, το εδώδιμο μέρος του καρυδιού μπορεί να ωριμάζει έως και 15-20 ημέρες νωρίτερα από το περικάρπιο. Έτσι, εξωτερικά το περικάρπιο μπορεί να μην έχει ακόμη εμφανίσει ράγισμα, ενώ η ωρίμανση της ψίχας έχει ήδη προχωρήσει. Σε περιοχές όπου η ωρίμανση είχε ολοκληρωθεί δεν παρατήρησε το ίδιο φαινόμενο, ενώ όπου η θερμοκρασιακή μεταβολή συνέπεσε με την ολοκλήρωση της ωρίμανσης της ψίχας, το καφέτιασμα εμφανίστηκε σε μικρό ποσοστό καρπών και κυρίως στο κάτω ένα τρίτο της κόμης.

Με βάση την εικόνα που έχει σχηματίσει από τις επισκέψεις του στους καρυδεώνες, ο ίδιος εκτιμά ότι ενδέχεται να πρόκειται για αντίδραση των δέντρων σε μια έντονα στρεσογόνο μεταβολή, με την κατάσταση των δέντρων, τη θρέψη, την άρδευση και το μικροκλίμα κάθε περιοχής να μπορούν να διαφοροποιούν την αντίδρασή τους. Διευκρινίζει, ωστόσο, ότι πρόκειται για επιτόπια παρατήρηση και προσωπική εκτίμηση και όχι για συμπέρασμα που έχει επιβεβαιωθεί μέσω ειδικής επιστημονικής ή εργαστηριακής διερεύνησης.

Η παρατήρηση αποκτά πρακτική σημασία στη συγκομιδή, καθώς οι συγκεκριμένοι καρποί μπορεί εξωτερικά να μην παρουσιάζουν εμφανές πρόβλημα, ενώ ορισμένοι έχουν ήδη πέσει στο έδαφος πριν από την κύρια συλλογή. «Καλό είναι να την ελέγξουν οι παραγωγοί για να μην βάλουν αυτά τα καρύδια μέσα στην καλή τους παραγωγή και την ανακατέψουν», αναφέρει ο κ. Ψαρογιάννης, εφιστώντας την προσοχή στους καρπούς που έχουν πέσει πριν ξεκινήσει η κανονική συγκομιδή.

Μετά τη συγκομιδή, έμφαση στην υγιεινή του καρυδεώνα

Με τη συγκομιδή να βρίσκεται σε εξέλιξη ή να ξεκινά, ανάλογα με την περιοχή και την ποικιλία, ιδιαίτερη σημασία αποκτά η μείωση του μολύσματος που θα παραμείνει στον καρυδεώνα για την επόμενη καλλιεργητική περίοδο. Ο μύκητας διαχειμάζει στα προσβεβλημένα φυτικά όργανα που πέφτουν στο έδαφος, γι' αυτό σε περιπτώσεις έντονης προσβολής απαιτείται προσεκτική διαχείριση των φυτικών υπολειμμάτων.

Ο κ. Ψαρογιάννης προτείνει, μετά τη συγκομιδή και τη φυλλόπτωση, σχολαστικό καθαρισμό των καρυδεώνων όπου έχει καταγραφεί σοβαρό πρόβλημα. Όπως εξηγεί, προσβεβλημένοι και συχνά κούφιοι καρποί μπορούν να απομακρύνονται με τη χρήση φυσητήρων μαζί με τα υπόλοιπα προσβεβλημένα φυτικά τμήματα, καθώς ο καταστροφέας δεν εξασφαλίζει από μόνος του την καταστροφή κάθε προσβεβλημένου καρπού που έχει πέσει στο έδαφος. «Το καλύτερο θεωρώ ότι είναι να περιμένουν και τη φυλλόπτωση και να μπουν και να καθαρίσουν το χωράφι τους», σημειώνει.

Στα μέτρα περιορισμού του πρωτογενούς μολύσματος περιλαμβάνονται επίσης η απομάκρυνση των ξερών πεσμένων φύλλων ή η ενσωμάτωσή τους στο έδαφος με ελαφρύ φρεζάρισμα και το σωστό κλάδεμα για καλύτερο αερισμό της κόμης. Σε περιπτώσεις μεγάλης προσβολής μπορεί να εφαρμόζεται εγκεκριμένο χαλκούχο σκεύασμα πριν ή μετά την πτώση των φύλλων, πάντοτε σύμφωνα με την έγκριση και τις οδηγίες χρήσης του εκάστοτε φυτοπροστατευτικού προϊόντος.

Η αντιμετώπιση της ανθράκωσης δεν εξαντλείται, επομένως, σε μία φυτοπροστατευτική επέμβαση. Η έγκαιρη προστασία κατά την καλλιεργητική περίοδο, η σωστή αναγνώριση των συμπτωμάτων, ο καλός αερισμός της κόμης και η διαχείριση του προσβεβλημένου φυτικού υλικού αποτελούν διαδοχικά μέρη μιας συνολικότερης στρατηγικής, με στόχο τον περιορισμό τόσο των προσβολών όσο και του διαθέσιμου μολύσματος για την επόμενη περίοδο.

Η περίοδος μετά την ολοκλήρωση της συγκομιδής αποτελεί κατάλληλη στιγμή για τον έλεγχο των φιστικεώνων και την απομάκρυνση προσβεβλημένων φυτικών οργάνων που μπορούν να αποτελέσουν πηγή μολύσματος για την επόμενη καλλιεργητική περίοδο. Μεταξύ των ασθενειών που μπορεί να απασχολήσουν την καλλιέργεια βρίσκεται η βοτρυοσφαίρια (Botryosphaeria dothidea), η οποία μπορεί να προκαλέσει ξηράνσεις φύλλων, καρπών, ταξικαρπιών και κλάδων.

Για την εικόνα που επικρατεί αυτή την περίοδο και τη σημασία των μετασυλλεκτικών χειρισμών, ο ΑγροΤύπος επικοινώνησε με τον πρόεδρο και παραγωγό του Αγροτικού Συνεταιρισμού Κελυφωτού Φιστικιού Μώλου – Θερμοπυλών, κ. Βασίλη Ζυγομήτρο.

Χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα στην περιοχή

Στην περιοχή του Μώλου και των Θερμοπυλών δεν καταγράφεται αυτή την περίοδο ιδιαίτερο πρόβλημα από βοτρυοσφαίρια, σύμφωνα με τον κ. Ζυγομήτρο. Όπως αναφέρει, όταν εμφανίζεται πρόβλημα, συνήθως γίνεται αντιληπτό προς το τέλος της περιόδου, λίγο πριν από τη συγκομιδή.

Η απουσία έντονης προσβολής, ωστόσο, δεν αναιρεί τη σημασία του ελέγχου του φιστικεώνα μετά τη συγκομιδή. Τα προσβεβλημένα όργανα που παραμένουν πάνω στα δέντρα μπορούν να αποτελέσουν πηγή μολύσματος για την επόμενη καλλιεργητική περίοδο.

Στόχος η μείωση του μολύσματος

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει ο κ. Ζυγομήτρος στους χειρισμούς που ακολουθούν τη συγκομιδή, κυρίως όταν έχει προηγηθεί προσβολή. «Πρέπει να κάνεις όλες εκείνες τις δράσεις οι οποίες θα αποτρέψουν να έχεις μόλυσμα την καινούργια χρονιά», αναφέρει, υπογραμμίζοντας ότι όσο μικρότερο είναι το μόλυσμα που παραμένει ενόψει της νέας περιόδου, τόσο λιγότερα και ευκολότερα διαχειρίσιμα προβλήματα μπορεί να αντιμετωπίσει ο παραγωγός.

Στο πλαίσιο των μέτρων υγιεινής του οπωρώνα, ιδιαίτερη σημασία έχει η συλλογή και καταστροφή των προσβεβλημένων φυτικών οργάνων πριν από την πτώση των φύλλων, περίοδο κατά την οποία η προσβεβλημένη βλάστηση διακρίνεται από την υγιή. Αντίστοιχα, τα ξερά φύλλα που έχουν πέσει στο έδαφος μπορούν να απομακρύνονται ή να ενσωματώνονται στο έδαφος με ελαφρύ φρεζάρισμα, ώστε να περιορίζονται οι πηγές μολύσματος για την επόμενη καλλιεργητική περίοδο.

Οι καρποί που παραμένουν στα δέντρα

Προσοχή χρειάζεται και στους καρπούς που παραμένουν πάνω στα δέντρα μετά τη συγκομιδή, καθώς μπορούν επίσης να αποτελέσουν πηγή μολύσματος. Η απομάκρυνσή τους, πάντως, δεν είναι εύκολη αμέσως μετά τη συλλογή, καθώς, όπως εξηγεί ο κ. Ζυγομήτρος, αυτή την περίοδο δεν αποκολλώνται εύκολα από το δέντρο.

Η διαδικασία γίνεται ευκολότερη αργότερα, όταν αρχίσουν τα κρύα. «Το σωστό είναι να γίνεται», τονίζει, σημειώνοντας ότι κατά τον χειμώνα οι καρποί που έχουν παραμείνει στα δέντρα μπορούν να απομακρυνθούν πολύ ευκολότερα.

Οι πληγές της συγκομιδής

Ένα ακόμη σημείο που απαιτεί προσοχή αφορά τις πληγές που μπορεί να δημιουργηθούν στα δέντρα κατά τη συγκομιδή. Σύμφωνα με τον κ. Ζυγομήτρο, στην παραδοσιακή συλλογή με χτύπημα των κλάδων μπορούν να προκληθούν τραυματισμοί, οι οποίοι αποτελούν σημεία εισόδου για παθογόνα. Όπως αναφέρει, στις περιπτώσεις αυτές ακολουθεί παρέμβαση με χαλκούχα ή μυκητοκτόνα σκευάσματα, με στόχο την προστασία των πληγών που έχουν δημιουργηθεί.

Σημαντικό πλεονέκτημα παρουσιάζει, από αυτή την άποψη, η μηχανική συγκομιδή με δονητές κορμού. Όπως επισημαίνει ο ίδιος, πέρα από την οικονομία και τις μικρότερες απαιτήσεις σε εργατικά χέρια, «ένα μεγάλο πλεονέκτημα είναι ότι δεν δημιουργεί πληγές στο δέντρο κατά τη συλλογή», με αποτέλεσμα, όπως εξηγεί, να περιορίζονται και οι μολύνσεις.

Καθώς η συγκομιδή των πρώιμων ποικιλιών έχει ολοκληρωθεί ή οδεύει προς ολοκλήρωση σε αρκετούς αμπελώνες, η προσοχή στρέφεται σταδιακά στις εργασίες που ακολουθούν τον τρύγο και στην προστασία των πρέμνων από εχθρούς και ασθένειες. Για την εξέλιξη της συγκομιδής και τις εργασίες που ακολουθούν, ο ΑγροΤύπος επικοινώνησε με τη γεωπόνο του Οινοποιητικού Συνεταιρισμού Τυρνάβου, κα Ζαΐρα Παπαφίγκου.

Ολοκληρώθηκε ο τρύγος στις πρώιμες ποικιλίες

Στην περιοχή του Τυρνάβου, ο τρύγος έχει ήδη ολοκληρωθεί στις πρώιμες ποικιλίες Sauvignon, Chardonnay και Μαλαγουζιά, όπως ανέφερε στον ΑγροΤύπο η κα Παπαφίγκου, ενώ ο τρύγος στην περιοχή συνεχίζεται.

Μετά τη συγκομιδή, η παρακολούθηση των αμπελώνων συνεχίζεται. Περονόσπορος, ασθένειες του ξύλου και ψευδόκοκκοι είναι μεταξύ των περιπτώσεων που απαιτούν προσοχή αυτή την περίοδο, με στόχο τον περιορισμό των προσβολών και την προστασία των πρέμνων ενόψει της επόμενης καλλιεργητικής περιόδου.

Περονόσπορος σε υγρές περιοχές

Στις ιδιαίτερα υγρές περιοχές, όπου εμφανίζονται συχνά όψιμες προσβολές περονοσπόρου, μετά τη συγκομιδή συνιστάται ψεκασμός με βορδιγάλειο πολτό ή άλλο χαλκούχο σκεύασμα που επιτρέπεται για χρήση στην καλλιέργεια.

Η επέμβαση αποσκοπεί στην καταστροφή των ωοσπορίων του μύκητα που σχηματίζονται στα φύλλα και αποτελούν πηγή μολύνσεων την επόμενη άνοιξη.

Σήμανση των πρέμνων με ασθένειες ξύλου

Το διάστημα πριν από την πτώση του φυλλώματος, τα πρέμνα που έχουν προσβληθεί από ασθένειες του ξύλου μπορούν ακόμη να εντοπιστούν σχετικά εύκολα. Τα προσβεβλημένα πρέμνα παραμένουν αναγνωρίσιμα, καθώς φέρουν βραχίονες και κεφαλές με καχεκτική, χλωρωτική βλάστηση, ενώ εμφανίζονται επίσης ξηράνσεις σε φύλλα και κληματίδες.

Σε αυτό το στάδιο συνιστάται η σήμανση των προσβεβλημένων πρέμνων, για παράδειγμα με πλαστική ταινία, ώστε να εντοπίζονται εύκολα κατά την περίοδο του κλαδέματος. Τότε μπορούν να κλαδευτούν τελευταία και να εφαρμοστούν τα προβλεπόμενα μέτρα προστασίας, ώστε να περιοριστεί η εξάπλωση των ασθενειών του ξύλου μέσα στον αμπελώνα.

Προσοχή στους ψευδόκοκκους

Στους αμπελώνες όπου υπάρχει προσβολή από ψευδόκοκκους συνιστάται ψεκασμός με κατάλληλο και εγκεκριμένο εντομοκτόνο, με πλήρη κάλυψη τόσο της βλάστησης όσο και του κορμού των πρέμνων.

Όταν η προσβολή δεν είναι γενικευμένη, συνιστάται ο ψεκασμός να περιορίζεται στα προσβεβλημένα πρέμνα, τα οποία παράλληλα σημαίνονται. Από την έναρξη της νέας βλαστικής περιόδου, τα συγκεκριμένα πρέμνα πρέπει να ελέγχονται προσεκτικά για την παρουσία πληθυσμών των εντόμων. Στόχος της επέμβασης είναι η μείωση του πληθυσμού των ψευδόκοκκων πριν αποσυρθούν για διαχείμαση στο ριζικό σύστημα ή κάτω από τα ρυτιδώματα του πρέμνου.

Η ΑΑΔΕ δημοσίευσε την εγκύκλιο με τη γνωστοποίηση της τιμής ελαιολάδου του ελαιοκομικού έτους 2026-2027, για την εφαρμογή των διατάξεων της εισφοράς δακοκτονίας.

Όπως αναφέρει η εισφορά δακοκτονίας ορίζεται σε ποσοστό 2% επί της αξίας του ελαιόλαδου που παράγεται. Αυτή υπολογίζεται στη μικρότερη τιμή συγκέντρωσης για τις ποιότητες των βρώσιμων λαδιών κατά το χρόνο της παραγωγής, δηλαδή την τιμή (παρέμβασης) για το κοινό παρθένο ελαιόλαδο οξύτητας 2% - 3,3%.

Με τις ίδιες διατάξεις, η εισφορά δακοκτονίας στις πωλούμενες χονδρικά από τους παραγωγούς ή τους εντολοδόχους αυτών ελιές, ορίζεται όπως και πριν σε ποσοστό 2% επί της τιμολογιακής αξίας πώλησής τους.

Όπως τονίζει η ΑΑΔΕ, η κατώτατη τιμή αναφοράς για την κατηγορία ελαιολάδου Λαμπάντε (lampante) με οξύτητα δύο βαθμών, είναι στα 1.524 ευρώ/τόνο, η οποία και θα λαμβάνεται υπόψη για τον υπολογισμό της εισφοράς δακοκτονίας του λαδιού, για το ελαιοκομικό έτος 2026-2027.

Στο ανωτέρω ποσό αναλογεί ανά κιλό, εισφορά δακοκτονίας 1,524 x 2% = 0,030 ευρώ. Σημειώνεται ότι το ποσό των 1.524 ευρώ/τόνο, μειώνεται, κατά 36,70 ευρώ/τόνο, για κάθε επιπλέον βαθμό οξύτητας.

Δείτε την απόφαση της ΑΑΔΕ

Η είσοδος στη φθινοπωρινή περίοδο και οι βροχοπτώσεις που έχουν ήδη σημειωθεί σε ορισμένες περιοχές, αλλά και εκείνες που αναμένονται το επόμενο διάστημα, επαναφέρουν στο προσκήνιο την προστασία της ελιάς από το κυκλοκόνιο και το γλοιοσπόριο. Πρόκειται για δύο ασθένειες των οποίων η εξέλιξη συνδέεται με τις επικρατούσες καιρικές συνθήκες και ιδιαίτερα με την παρουσία βροχής και υψηλής υγρασίας.

Με αφορμή την περίοδο, ο ΑγροΤύπος επικοινώνησε με τον Προϊστάμενο του Περιφερειακού Κέντρου Προστασίας Φυτών, Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Ιωαννίνων, γεωπόνο κ. Ανδρέα Καμπλέτσα. Όπως ανέφερε, σε αυτή τη φάση αναμένεται να φανεί πώς θα εξελιχθεί ο καιρός το επόμενο διάστημα και κατά πόσο θα υπάρξουν ουσιαστικές βροχοπτώσεις και όχι μόνο μεμονωμένα φαινόμενα.

Κυκλοκόνιο: Οι συνθήκες που ευνοούν τις μολύνσεις

Το κυκλοκόνιο εκδηλώνεται συνήθως στα φύλλα της ελιάς με τις χαρακτηριστικές κηλίδες που είναι γνωστές ως «μάτι παγωνιού». Ο μύκητας μπορεί επίσης να προσβάλει τους μίσχους των φύλλων και τους ποδίσκους των καρπών, ενώ σε σοβαρές προσβολές προκαλούνται φυλλόπτωση και καρπόπτωση, οδηγώντας τα δέντρα σε καχεξία. Σπανιότερα προσβάλλονται οι καρποί και οι νεαροί κλαδίσκοι.

Για την πραγματοποίηση των μολύνσεων είναι απαραίτητη η παρουσία βροχής ή υψηλής υγρασίας σε συνδυασμό με σχετικά χαμηλές θερμοκρασίες. Για τον λόγο αυτό, η εξέλιξη των καιρικών συνθηκών κατά τη φθινοπωρινή περίοδο αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Γλοιοσπόριο: Προσβολές κατά την ωρίμανση

Το γλοιοσπόριο, γνωστό επίσης ως παστέλα ή ανθράκωση, προσβάλλει κυρίως τις ελιές κατά τη διάρκεια της ωρίμανσης, προκαλώντας σήψεις στους καρπούς. Σε επιδημικά χρόνια μπορεί να μειώσει σημαντικά τόσο την απόδοση όσο και την ποιότητα του παραγόμενου ελαιολάδου.

Οι προσβεβλημένοι καρποί που παραμένουν επάνω στο δέντρο μετατρέπονται σε «μούμιες», ενώ σε εκείνους που πέφτουν στο έδαφος εμφανίζεται σήψη και, υπό συνθήκες υψηλής υγρασίας, χαρακτηριστική ρόδινη γλοιώδης μάζα.

Οι φθινοπωρινές βροχές και η φυτοπροστασία

Η έναρξη των φθινοπωρινών βροχοπτώσεων συνδέεται με την έναρξη των δευτερογενών μολύνσεων από τα δύο παθογόνα, όταν επικρατούν ευνοϊκές συνθήκες. Κατά τον φθινοπωρινό ψεκασμό επιδιώκεται η ταυτόχρονη αντιμετώπιση κυκλοκονίου και γλοιοσπορίου.

Για την αντιμετώπιση των δύο ασθενειών χρησιμοποιούνται εγκεκριμένα μυκητοκτόνα, με προληπτική ή/και θεραπευτική δράση, σύμφωνα πάντα με την εγκεκριμένη χρήση και τις οδηγίες της ετικέτας. Σε ακάλυπτους ελαιώνες, θα πρέπει να εξετάζεται η ανάγκη εφαρμογής θεραπευτικού μυκητοκτόνου αμέσως μετά από βροχόπτωση, σύμφωνα με την εγκεκριμένη χρήση και τις οδηγίες της ετικέτας.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στην επιλογή του φυτοπροστατευτικού προϊόντος, καθώς πρέπει να λαμβάνονται υπόψη το στάδιο ωρίμανσης των καρπών και το προβλεπόμενο χρονικό διάστημα μεταξύ εφαρμογής και συγκομιδής, ώστε τα υπολείμματα να παραμένουν εντός των επιτρεπόμενων ορίων.

Καθώς οι συνθήκες διαφοροποιούνται ανά περιοχή και η χρονική στιγμή της επέμβασης συνδέεται και με το στάδιο ωρίμανσης και τον χρόνο που απομένει έως τη συγκομιδή, οι παραγωγοί είναι σκόπιμο να παρακολουθούν τις γεωργικές προειδοποιήσεις της περιοχής τους και να συμβουλεύονται τον γεωπόνο τους πριν από οποιαδήποτε φυτοπροστατευτική επέμβαση.

Με τον τρύγο να βρίσκεται σε εξέλιξη, η προστασία των σταφυλιών που παραμένουν στο αμπέλι εξακολουθεί να απασχολεί τους παραγωγούς. Στους όψιμους αμπελώνες, ένα από τα ζητήματα που παραμένουν στο προσκήνιο αυτή την περίοδο είναι η ευδεμίδα, καθώς, ανάλογα με την ποικιλία και την παρουσία δραστηριότητας του εντόμου, μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να χρειαστεί επαναληπτική επέμβαση.

Για το θέμα μίλησε στον ΑγροΤύπο η γεωπόνος του Οινοποιητικού Συνεταιρισμού Τυρνάβου, κα Ζαΐρα Παπαφίγκου.

Στο επίκεντρο οι όψιμες ποικιλίες

Όπως εξηγεί η κα Παπαφίγκου, η ανάγκη για νέα επέμβαση δεν αφορά συνολικά τους αμπελώνες, αλλά εξετάζεται ανάλογα με την ποικιλία και την παρουσία δραστηριότητας του εντόμου.

«Τώρα μιλάμε για τις όψιμες ποικιλίες, γιατί ο τρύγος είναι ήδη σε εξέλιξη», αναφέρει χαρακτηριστικά. Στην περιοχή, όπως διευκρινίζει, πρόκειται μεταξύ άλλων για λευκές οινοποιήσιμες ποικιλίες που είναι λίγο πιο όψιμες.

Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να εξεταστεί δεύτερη επέμβαση για την ευδεμίδα, εφόσον εξακολουθεί να καταγράφεται δραστηριότητα του εντόμου. «Για τις όψιμες μπορεί να γίνει ένας δεύτερος επαναληπτικός ψεκασμός, αφού ο πρώτος έχει γίνει ήδη», σημειώνει η ίδια.

Αντίστοιχα, στις επιτραπέζιες ποικιλίες που βρίσκονται κοντά στη συγκομιδή, το ενδεχόμενο επαναληπτικής επέμβασης εξετάζεται εφόσον διαπιστώνεται δραστηριότητα της ευδεμίδας.

Η παρακολούθηση καθορίζει την επέμβαση

Το γεγονός ότι βρισκόμαστε σε αυτή τη χρονική περίοδο δεν σημαίνει ότι απαιτείται επέμβαση σε όλους τους αμπελώνες. Καθοριστική είναι η παρουσία δραστηριότητας της ευδεμίδας, όπως αυτή αποτυπώνεται από την παρακολούθηση του εντόμου και την εικόνα στον αμπελώνα.

Όπου λειτουργούν δίκτυα φερομονικών παγίδων, οι συλλήψεις δίνουν επιπλέον στοιχεία για την εξέλιξη της πτήσης και μπορούν να συνεκτιμηθούν πριν από μια νέα επέμβαση.

Προσοχή κοντά στη συγκομιδή

Όσο πλησιάζει η συγκομιδή, ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στην επιλογή του φυτοπροστατευτικού προϊόντος. Θα πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο εγκεκριμένα σκευάσματα για τη συγκεκριμένη χρήση, με βάση και το χρονικό διάστημα που απομένει μέχρι τον τρύγο.

Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να τηρείται αυστηρά ο προβλεπόμενος χρόνος αναμονής του εκάστοτε φυτοπροστατευτικού προϊόντος πριν από τη συγκομιδή.

Αποζημιώσεις κερασιών για προανθικό παγετό 2025 στις 30 Σεπτεμβρίου, μελέτη για στήριξη των παραγωγών δαμάσκηνου γιατί έμεινε απούλητη το 2026, επανέρχεται το θέμα της συνδεδεμένης ενίσχυσης στα συμπύρηνα ροδάκινα αλλά και πρόγραμμα αναδιάρθωσης καλλιεργειών με ποικιλίες που είναι ανθεκτικές στην παραμόρφωση των καρπών.

Αυτά ανέφερε ο Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Μαργαρίτης Σχοινάς, στο πλαίσιο της περιοδείας του, την Τετάρτη (2/9), στην Πέλλα της Κεντρικής Μακεδονίας.

Ο κ. Σχοινάς συναντήθηκε με γεωργούς και κτηνοτρόφους της περιοχής, πραγματοποίησε αυτοψία σε καλλιέργειες, ενώ τόνισε την ανάγκη δημιουργίας ενός νέου πλαισίου συνεργασίας μεταξύ του πρωτογενούς και του δευτερογενούς τομέα παραγωγής.

Στις συναντήσεις ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη δεινή θέση στην οποία έχουν περιέλθει η δενδροκαλλιέργεια και η κτηνοτροφία, εξαιτίας του δυσβάσταχτου κόστους παραγωγής, των χαμηλών τιμών και των μεγάλων δυσκολιών στη διάθεση των προϊόντων.

Ο Υπουργός επαναβεβαίωσε τη δέσμευσή του από τη συνεδρίαση της Κοινοβουλευτικής Ομάδας της Νέας Δημοκρατίας ότι οι κερασοπαραγωγοί θα αποζημιωθούν έως το τέλος Σεπτεμβρίου.

Ο κ. Νίκος Δημητριάδης, παραγωγός και πρώην πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Δήμου Σκύδρας, που ήταν στην σύσκεψη με τον κ. Σχοινά, τόνισε στον ΑγροΤύπο ότι «ο υπουργός δήλωσε ότι οι αποζημιώσεις για τις ζημιές στο προανθικό στάδιο του 2025 (κυρίως σε κερασοπαραγωγούς, μηλοπαραγωγούς και άλλες δενδρώδεις καλλιέργειες από παγετούς) συνολικού ύψους 80 εκατ. ευρώ προγραμματίζεται να καταβληθούν μέχρι το τέλος Σεπτεμβρίου 2026. Ωστόσο δεν έχει ακόμη αποφασιστεί ούτε το ποσό ούτε η διαδικασία με την οποία θα καταβληθούν οι αποζημιώσεις (στρεμματική ενίσχυση κ.α.)».

Πάντως πληροφορίες του ΑγροΤύπου αναφέρουν ότι τη διαδικασία των αποζημιώσεων για τις ζημιές στο προανθικό του 2025 θα την αναλάβει το Υπουργείο Οικονομικών σε συνεργασία με την ΑΑΔΕ.

Στην συνέχεια ο Υπουργός είχε συνάντηση με τον Αντιπεριφερειάρχη Πέλλας κ. Ιορδάνη Τζαμτζή. Ο κ. Τζαμτζής δήλωσε στον ΑγροΤύπο ότι ενημέρωσε τον Υπουργό για το αγροτικό προφίλ της Πέλλας, τα ιδιαίτερα ποιοτικά χαρακτηριστικά και εξαγώγιμο χαρακτήρα των παραγωγών της περιοχής, την υψηλή ανάπτυξη της μεταποίησης φρούτων και λαχανικών.

Όπως του ανέφερε ο υπουργός οι κερασοπαραγωγοί και οι άλλοι καλλιεργητές που επλήγησαν από τον παγετό του 2025 θα αποζημιωθούν στα τέλη Σεπτεμβρίου. Το ΥπΑΑΤ θα μελετήσει αν θα καταβληθούν ενισχύσεις σε παραγωγούς δαμάσκηνου επειδή φέτος είχε προβλήματα η εμπορία του προϊόντοςκαι μεγάλες ποσότητες έμειναν απούλητες. Στην συνέχεια συζητήθηκε η ανάγκη άμεσης ένταξης του συμπύρηνου ροδάκινου σε καθεστώς συνδεδεμένης ενίσχυσης αλλά και οικονομικής στήριξης για την αναδιάρθωση της καλλιέργειας με ποικιλίες που να είναι ανθεκτικές στην παραμόρφωση των καρπών.

Ο Αντιπεριφερειάρχης κατέθεσε γραπτό υπόμνημα με τα θέματα, μαζί με τις προτάσεις της Περιφερειακής Ενότητας Πέλλας, στο οποίο αναφέρει τα εξής:

Παραμόρφωση καρπών στα ροδάκινα

Από το 2023 η ΔΑΟΚ Πέλλας παρακολουθεί συστηματικά το πρόβλημα στις καλλιέργειες ροδακινιάς και νεκταρινιάς. Για την διερεύνηση και επίλυση του προβλήματος της παραμόρφωσης των καρπών στο ροδάκινο, η Περιφερειακή Ενότητα προχώρησε στη σύσταση ειδικής Ομάδας Εργασίας. Σε στενή συνεργασία με το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο, ταυτοποιήθηκε η αιτία του προβλήματος, η οποία αποδίδεται με μεγάλη πιθανότητα σε ακάρεα του γένους Eriophyes sp., και εδώ και τρία χρόνια παρέχονται στοχευμένες επιστημονικές οδηγίες αντιμετώπισης στους καλλιεργητές.

Το φαινόμενο εκδηλώνεται με δύο συμπτώματα: την Άνοιξη εμφανίζονται οφθαλμοί που δεν εκπτύσσονται δημιουργώντας «τυφλές» (αλλά όχι ξερές) βέργες, και από τον Μάιο έως τη συγκομιδή παρατηρείται έντονη παραμόρφωση των καρπών. Τα ακάρεα αποικίζουν τους οφθαλμούς από το προηγούμενο καλοκαίρι και φθινόπωρο.

Παρότι εκδίδονται συστηματικά από την ΠΕ Πέλλας τεχνικές οδηγίες αντιμετώπισης, διαπιστώνεται ότι το πρόβλημα επιδεινώνεται στις ευαίσθητες ποικιλίες όπως είναι η Andross και η A37, ενώ και οι εγκαταλειμμένοι οπωρώνες λόγω του προβλήματος, αποτελούν εστίες προσβολής.

Επειδή το πρόβλημα επηρεάζει άμεσά το παρόν και το μέλλον της ροδακινοκαλλιέργειεας στην ΠΕ Πέλλας, ζητείται η εφαρμογή στοχευμένων μέτρων οικονομικής στήριξης, προκειμένου να στηριχθεί το χαμένο εισόδημα των παραγωγών και παράλληλα η επιδότηση της αντικατάστασης των ευαίσθητων ποικιλιών με ανθεκτικότερες ποικιλίες, ιδιαίτερα στα βιομηχανικά (συμπύρηνα) ροδάκινα που εμφανίζεται και το μεγαλύτερο πρόβλημα.

Ξήρανση παραγωγικών κλάδων στα ροδάκινα και νεκταρίνια (Ξερές βέργες)

Τα τελευταία έτη παρατηρείται έντονο φαινόμενο με ξερές βέργες σε ροδακινιές, νεκταρινιές και βερικοκιές. Όσον αφορά τα ροδάκινα, το πρόβλημα απασχολεί την υπηρεσία μας από το 2023 και αποδίδεται στον φυτοπαθογόνο μύκητα Diaporthe amygdali ή Fusicoccum amygdali. Η εξάπλωσή του ευνοήθηκε από τις παρατεταμένα υψηλές θερμοκρασίες μέχρι τις αρχές του χειμώνα, οι οποίες επιμήκυναν την περίοδο φυλλόπτωσης, δίνοντας περισσότερες ευκαιρίες εισόδου στον μύκητα. Οι παραγωγοί και οι αγροτικοί σύλλογοι ζητούν αποζημιώσεις, ωστόσο η οικονομική ενίσχυση για απώλεια παραγωγής λόγω ασθενειών δεν αποτελεί αρμοδιότητα της ΔΑΟΚ, ούτε υπάρχει κάποιο σχετικό μέτρο εφαρμογής με τα σημερινά δεδομένα.

Απαιτείται η δημιουργία ειδικού προγράμματος οικονομικής στήριξης για την κάλυψη της απώλειας παραγωγής λόγω της ασθένειας. Παράλληλα, η ΠΕ Πέλλας ενημερώνει τους καλλιεργητές για την υιοθέτηση ορθών καλλιεργητικών πρακτικών, όπως η αφαίρεση και το κάψιμο των ξερών βεργών πριν τα αραιώματα, το θερινό κλάδεμα και οι στοχευμένοι φθινοπωρινοί ψεκασμοί.

Αδιάθετα δαμάσκηνα

Οι παραγωγοί της περιοχής αναφέρουν τεράστιες δυσχέρειες στη διάθεση της φετινής παραγωγής δαμάσκηνων. Υπάρχουν μεγάλες ποσότητες οι οποίες παραμένουν εντελώς αδιάθετες στα χωράφια.

Προτείνουμε την ενεργοποίηση μηχανισμών απόσυρσης ή χορήγηση έκτακτης στρεμματικής ενίσχυσης λόγω διαταραχής της αγοράς, ώστε να καλυφθεί το υψηλό κόστος καλλιέργειας που έχει ήδη επενδυθεί από τους αγρότες.

Χαμηλές τιμές παραγωγού

Πολλά από τα κύρια παραγόμενα προϊόντα μας όπως ροδάκινα, κεράσια, δαμάσκηνα, βερίκοκα κ.ά. είναι αντιμέτωπα με ιδιαίτερα χαμηλές τιμές απορρόφησης από το εμπόριο. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με το εξαιρετικά αυξημένο κόστος των αγροτικών εφοδίων και της ενέργειας, καθιστά την καλλιέργεια μη βιώσιμη.

Προτείνουμε παρέμβαση στους μηχανισμούς της αγοράς, αυστηροποίηση των ελέγχων για τη διασφάλιση υγιούς ανταγωνισμού και ενίσχυση του ρόλου των Ομάδων και των Οργανώσεων Παραγωγών στη διάθεση των προϊόντων.

Εμφάνιση γραμμώσεων στα ροδάκινα

Αμέσως μετά από τις βροχοπτώσεις του Αυγούστου, εμφανίστηκε έντονο πρόβλημα με γραμμώσεις στον φλοιό των ροδάκινων. Η ζημιά εντοπίζεται σε περιοχές που έβρεξε, όπως τα Καλύβια Σκύδρας (όπου καταγράφηκαν 3,6 mm βροχής στις 23/08/2026) οι Γαλατάδες και άλλους οικισμούς και καθιστά τους καρπούς πρακτικά μη εμπορεύσιμους.

Η ΠΕ Πέλλας έχει ήδη ζητήσει εγγράφως από το υποκατάστημα του ΕΛΓΑ Βέροιας την άμεση καταγραφή του προβλήματος και των πληγεισών ποικιλιών. Προτείνουμε την ταχύτατη αξιολόγηση και ένταξη του φαινομένου σε πρόγραμμα αποζημίωσης.

Απλήρωτος ο περυσινός προανθικός παγετός έτους 2025

Εκκρεμούν ζητήματα από το πρόγραμμα Κ.Ο.Ε. "ad hoc 2025" για τον περυσινό προανθικό παγετό καθώς το έτος 2025, δενδρώδεις καλλιέργειες, όπως τα κεράσια, τα μήλα και τα αχλάδια, υπέστησαν σημαντικές ζημιές από μη καλυπτόμενα ασφαλιστικά αίτια και έμειναν άδικα εκτός αποζημιώσεων, σε αντίθεση με άλλα προϊόντα. Από την πλευρά της, η ΔΑΟΚ Πέλλας έχει ήδη αποστείλει εγκαίρως στη Διεύθυνση Ασφάλισης & Ενισχύσεων του ΕΛΓΑ τα απαραίτητα στατιστικά στοιχεία και τις εκτιμήσεις αποδόσεων, τιμών και ζημιάς ανά καλλιέργεια, ολοκληρώνοντας το δικό της σκέλος. Απαιτείται η άμεση πληρωμή των δικαιούχων του προανθικού παγετού.

Συνδεδεμένη ενίσχυση στα συμπύρηνα ροδάκινα

Η καλλιέργεια των συμπύρηνων ροδάκινων πιέζεται ασφυκτικά, καθώς συνδυάζεται το πολύ υψηλό κόστος παραγωγής με τις εξαιρετικά χαμηλές τιμές απορρόφησης του προϊόντος, θέτοντας σε κίνδυνο τη βιωσιμότητά της. Κρίνεται απολύτως απαραίτητο να στηριχθεί η συγκεκριμένη καλλιέργεια με την άμεση ένταξή της σε καθεστώς συνδεδεμένης ενίσχυσης.

Λειτουργία χώρων παραλαβής και συγκέντρωσης οπωροκηπευτικών

Η υφιστάμενη εγκύκλιος (422/2015) που ρύθμιζε τη λειτουργία των Κέντρων Συγκέντρωσης ροδάκινων και νεκταρινιών δεν δίνει λύσεις στην συγκέντρωση της ά ύλης οπωροκηπευτικών και στην οργανωμένη προώθηση της στις βιομηχανίες και στα συσκευαστήρια, και επιφορτίζει τη ΔΑΟΚ με ελέγχους που εκφεύγουν των αρμοδιοτήτων της (π.χ. έλεγχος για γεφυροπλάστιγγες, ανυψωτικά κ.α). Προτείνεται η κατάργηση της προβληματικής εγκυκλίου και η έκδοση μιας νέας, σαφούς οδηγίας. Η νέα οδηγία θα πρέπει να διαχωρίζει τις απαραίτητες λειτουργικές άδειες (οι οποίες θα ελέγχονται από τις αντίστοιχες πολεοδομικές/τεχνικές υπηρεσίες) και να εξειδικεύει τα θέματα υγιεινής και ασφάλειας της πρώτης ύλης βασιζόμενη αποκλειστικά στο Παράρτημα 1 του Κανονισμού (ΕΚ) 852/2004.

Το κρυπτοβλαβές (Cryptoblabes gnidiella) έχει ενταχθεί τα τελευταία δύο χρόνια στην παρακολούθηση των αμπελώνων, μετά την πρώτη καταγραφή του στην Ελλάδα ως εχθρού της καλλιέργειας το 2024. Η παρουσία του εντόμου ήταν ήδη γνωστή στη χώρα μας, χωρίς όμως μέχρι τότε να έχει καταγραφεί ότι προκαλούσε προσβολές στο αμπέλι. Η εικόνα άλλαξε όταν διαπιστώθηκαν προσβολές σε βιολογικούς αμπελώνες στην Περιφερειακή Ενότητα Δράμας.

Όπως εξηγεί ο κ. Σίμογλου, η πρώτη εκείνη χρονιά είχε ουσιαστικά διερευνητικό χαρακτήρα και αποτέλεσε το σημείο εκκίνησης για συστηματικότερη παρακολούθηση, με το ενδιαφέρον να επικεντρώνεται κυρίως στην περίοδο της ωρίμανσης και στις όψιμες ποικιλίες.

Από την πλευρά του Π.Κ.Π.Φ.Π.Φ.Ε Καβάλας επισημαίνεται ότι το έντομο παρακολουθείται και τη φετινή χρονιά, ενώ έχουν ήδη εκδοθεί δύο σχετικά Τεχνικά Δελτία Γεωργικών Προειδοποιήσεων, τον Ιούλιο και τον Αύγουστο. Σύμφωνα με την ενημέρωση που δόθηκε στον ΑγροΤύπο, καταγράφεται πτήση του εντόμου, χωρίς μέχρι τη συγκεκριμένη επικοινωνία να έχουν εντοπιστεί προσβολές στους αμπελώνες που παρακολουθούνται.

Από τις όψιμες προσβολές του 2024 στη συστηματική παρακολούθηση

Η διερεύνηση του κρυπτοβλαβούς ξεκίνησε από ένα πρακτικό πρόβλημα που είχε παρατηρηθεί στους αμπελώνες. Όπως αναφέρει ο κ. Σίμογλου, τα προηγούμενα χρόνια εμφανίζονταν ορισμένες όψιμες προσβολές στα σταφύλια, οι οποίες αποδίδονταν στην ευδεμίδα. Η εικόνα αυτή χρειαζόταν περαιτέρω διερεύνηση και έτσι, το 2024, τοποθετήθηκαν για πρώτη φορά στην Ελλάδα φερομονικές παγίδες για το συγκεκριμένο έντομο, σε βιολογικούς αμπελώνες όπου δεν πραγματοποιούνταν ψεκασμοί και εφαρμοζόταν η μέθοδος της παρεμπόδισης σύζευξης για την αντιμετώπιση της ευδεμίδας.

Η παρακολούθηση έδωσε συλλήψεις ενηλίκων στις παγίδες, ενώ στις όψιμες προσβολές της ίδιας χρονιάς επιβεβαιώθηκε η παρουσία του εντόμου και στα ατελή στάδιά του. Τα στοιχεία αυτά τεκμηρίωσαν την παρουσία του κρυπτοβλαβούς στις συγκεκριμένες προσβολές και οδήγησαν στην πρώτη καταγραφή του Cryptoblabes gnidiella ως εχθρού του αμπελιού στην Ελλάδα. Η διαπίστωση δημοσιεύθηκε στη συνέχεια ως πρώτη καταγραφή στη χώρα, συμβάλλοντας παράλληλα στην ενημέρωση παραγωγών και γεωπόνων ότι οι όψιμες προσβολές δεν πρέπει να αποδίδονται αυτομάτως στην ευδεμίδα.

Από το 2025 το έντομο εντάχθηκε στο πλαίσιο των Γεωργικών Προειδοποιήσεων για την περιοχή αρμοδιότητας του Περιφερειακού Κέντρου Καβάλας. Παράλληλα, σε συνεργασία με το Ελληνικό Μεσογειακό Πανεπιστήμιο τοποθετήθηκαν παγίδες και στο Ηράκλειο, όπου επίσης καταγράφηκαν συλλήψεις. Έγινε ακόμη προσπάθεια επέκτασης της παρακολούθησης σε άλλες περιοχές της χώρας, με αποσπασματικά στοιχεία, χωρίς όμως το ίδιο επίπεδο συστηματικών δεδομένων που υπάρχει για τη Δράμα και το Ηράκλειο.

Στο πλαίσιο της παρακολούθησης του Π.Κ.Π.Φ.Π.Φ.Ε Καβάλας υπάρχει συνεργασία με τις αρμόδιες ΔΑΟΚ της περιοχής. Στο πρώτο Τεχνικό Δελτίο επισημαίνεται επίσης ότι η εξάπλωση, το γενετικό υλικό και ο καθορισμός των γενεών του εντόμου εξακολουθούν να διερευνώνται τόσο στην Ελλάδα όσο και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες όπου καλλιεργείται το αμπέλι.

Από τα μέσα Ιουλίου αυξάνονται οι συλλήψεις – Στο επίκεντρο η ωρίμανση

Ελάχιστος αριθμός συλλήψεων καταγράφονται από τον Μάιο, όπως εξηγεί ο κ. Σίμογλου επικαλούμενος και τη σχετική βιβλιογραφία, χωρίς όμως τότε να γίνεται αισθητή η παρουσία του εντόμου μέσω προσβολών.

«Από τα μέσα ή τέλη Ιουλίου αυξάνονται δραματικά οι συλλήψεις. Το ίδιο συμβαίνει και εδώ», σημειώνει ο κ. Σίμογλου, προσθέτοντας ότι τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο η πτήση είναι ιδιαίτερα αυξημένη. Για τον λόγο αυτό, το ενδιαφέρον μεταφέρεται κυρίως στην περίοδο της ωρίμανσης των σταφυλιών. Πολλές ποικιλίες συγκομίζονται ήδη από τα μέσα Αυγούστου, ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι πιο όψιμες, που παραμένουν στους αμπελώνες τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο. Αντίθετα, σύμφωνα με τον ίδιο, το έντομο δεν αποτελεί το κύριο ζήτημα κατά την άνθηση, την καρπόδεση ή τα πρώιμα στάδια ανάπτυξης του σταφυλιού.

Το Τεχνικό Δελτίο του Ιουλίου αναφέρει, με βάση έρευνες σε ευρωπαϊκές χώρες, ότι το έντομο εμφανίζει 3-4 γενεές, με τη δεύτερη γενεά, η οποία συμπίπτει με την ωρίμανση των σταφυλιών, να προκαλεί τις περισσότερες προσβολές. Το Cryptoblabes gnidiella έχει πολλούς ξενιστές, μεταξύ των οποίων το αμπέλι, τα εσπεριδοειδή και τα πυρηνόκαρπα, παρουσιάζοντας ιδιαίτερη προτίμηση στο αμπέλι.

Στο νεότερο Τεχνικό Δελτίο η προσοχή στρέφεται στην τρέχουσα γενεά, η οποία συμπίπτει με την ωρίμανση των σταφυλιών και μπορεί να προκαλέσει προσβολές στους βότρεις. Σημαντικότερο παράγοντα για τις προσβολές αποτελούν οι όψιμες ποικιλίες, περισσότερο από ό,τι οι αυξημένοι πληθυσμοί του εντόμου, ενώ οι υψηλές θερμοκρασίες συμβάλλουν στην αύξηση του πληθυσμού.

Οι προσβολές στους βότρεις και η δυσκολία διάκρισης από την ευδεμίδα

Ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του κρυπτοβλαβούς είναι ότι η παρουσία του μπορεί να μην αναγνωρίζεται εύκολα όταν συνυπάρχουν προσβολές από άλλους εχθρούς. Σύμφωνα με τα Τεχνικά Δελτία, οι νεαρές προνύμφες προσελκύονται από χυμούς ραγών που έχουν προσβληθεί από ευδεμίδα ή ψευδόκοκκο, καθώς και από σήψεις ή ρωγμές ώριμων ραγών. Τα σάκχαρα των προσβεβλημένων σταφυλιών και το μελίτωμα που συνδέεται με προσβολές ψευδόκοκκου αποτελούν τροφή για τις νεαρές προνύμφες και ευνοούν την ταχύτερη ανάπτυξή τους.

Η προσβολή μπορεί, ωστόσο, να αφορά και υγιείς βότρεις. Οι προνύμφες προκαλούν επιφανειακές διαβρώσεις στους μίσχους, διαταράσσοντας το αγγειακό σύστημα, με αποτέλεσμα να μπορεί να προκληθεί ξήρανση της ράγας. Η σωστή παρακολούθηση αποκτά επομένως ιδιαίτερη σημασία. Όπως εξηγεί ο κ. Σίμογλου, οι όψιμες προσβολές δεν θα πρέπει να αποδίδονται αυτομάτως στην ευδεμίδα, καθώς η παρουσία του κρυπτοβλαβούς μπορεί να παραμένει απαρατήρητη όταν οι ζημιές θεωρούνται αποτέλεσμα άλλου εχθρού.

Το ενδιαφέρον για το έντομο δεν περιορίζεται στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τον κ. Σίμογλου, τα τελευταία περίπου 20 χρόνια φαίνεται ότι διευρύνεται η σημασία του για την αμπελοκαλλιέργεια στην περιοχή της Μεσογείου. Έχει αναφερθεί ως εχθρός αμπελώνων στην Ιταλία και έχει απασχολήσει και τη νότια Γαλλία, ενώ ανταλλαγή πληροφοριών έχει υπάρξει μεταξύ επιστημόνων από την Πορτογαλία, την Ισπανία, τη Γαλλία, την Ιταλία, τού Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου και της ΔΑΟΚ Δράμας. Πρόκειται, σύμφωνα με τον ίδιο, για έντομο της Μεσογειακής Λεκάνης που συνδέεται περισσότερο με θερμές συνθήκες, ενώ από Γάλλους ερευνητές έχει μεταφερθεί η εικόνα μετακίνησης του εντόμου και των προσβολών του από τη μεσογειακή ακτή προς το εσωτερικό της Γαλλίας, καθώς μεταβάλλονται οι συνθήκες. Η πρώτη καταγραφή στην Π.Ε. Δράμας και οι μεταγενέστερες συλλήψεις στην Π.Ε. Ηρακλείου και Π.Ε Καβάλας δείχνουν επίσης ότι η παρουσία του στην Ελλάδα δεν περιορίζεται στην περιοχή όπου διαπιστώθηκε αρχικά.

Συστηματικός έλεγχος των βοτρύων – Ιδιαίτερη προσοχή όπου εφαρμόζεται μέθοδος «Κομφούζιο»

Με βάση το εγκατεστημένο δίκτυο φερομονικών παγίδων στις περιοχές αρμοδιότητας του Περιφερειακού Κέντρου Καβάλας, το νεότερο Τεχνικό Δελτίο αναφέρει ότι η πτήση του εντόμου συνεχίζεται με αυξητική τάση και συστήνει στους αμπελοκαλλιεργητές να ελέγχουν συστηματικά τους βότρεις για πιθανή παρουσία προσβολής από οποιοδήποτε λεπιδόπτερο, ιδιαίτερα στις όψιμες ποικιλίες.

Αυξημένη προσοχή απαιτείται στους αμπελώνες όπου εφαρμόζεται η μέθοδος «Κομφούζιο», δηλαδή η παρεμπόδιση σύζευξης για την ευδεμίδα, και ταυτόχρονα δεν πραγματοποιείται κάποια άλλη φυτοπροστατευτική επέμβαση για την αντιμετώπισή της.

Εφόσον δεν πραγματοποιείται άλλη επέμβαση, το έντομο μπορεί να συνεχίσει να αναπτύσσει τους πληθυσμούς του χωρίς να γίνεται άμεσα αντιληπτό από τον καλλιεργητή. Για τον λόγο αυτό, η παρακολούθηση του αμπελώνα παραμένει απαραίτητη ακόμη και όπου εφαρμόζεται η συγκεκριμένη μέθοδος.

Λόγω του ότι οι παραγωγοί βρίσκονται σε περίοδο συγκομιδής, συστήνεται η χρήση του Bacillus thuringiensis με χρήση προσκολλητικού, σύμφωνα με τις διεθνείς πρακτικές, τόσο στους βιολογικούς όσο και στους συμβατικούς αμπελώνες.

Οι παραγωγοί μπορούν να ενημερώνονται για τις γεωργικές προειδοποιήσεις και τις συστάσεις φυτοπροστασίας μέσω της επίσημης ιστοσελίδας του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, όπου αναρτώνται τα Τεχνικά Δελτία Γεωργικών Προειδοποιήσεων των Περιφερειακών Κέντρων Προστασίας Φυτών, Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου (Π.Κ.Π.Φ.Π.Φ.Ε.), καθώς και μέσω των σχετικών ανακοινώσεων και δελτίων των κατά τόπους ΔΑΟΚ.

Η καρπόκαψα παραμένει ένας από τους σημαντικότερους εχθρούς της μηλιάς και απαιτεί συστηματική παρακολούθηση και τήρηση οργανωμένου προγράμματος αντιμετώπισης όσο ο καρπός παραμένει πάνω στα δένδρα. Η εξέλιξη του εντόμου και ο χρόνος εμφάνισης των γενεών διαφοροποιούνται ανάλογα με την περιοχή και τη χρονιά, γεγονός που καθιστά σημαντική τη συνεχή παρακολούθηση των μηλεώνων και την προσαρμογή των επεμβάσεων στα δεδομένα κάθε περίπτωσης.

Για την πορεία της καρπόκαψας αυτή την περίοδο, τον τρόπο παρακολούθησης και το πρόγραμμα αντιμετώπισης, ο ΑγροΤύπος επικοινώνησε με τον έμπειρο γεωπόνο του Α.Σ. Ορεινά Κισσάβου, κ. Γιάννη Μούσια.

Η τρίτη γενιά συμπλέκεται με τη δεύτερη – Ήπια μέχρι στιγμής η χρονιά

Όπως εξηγεί ο κ. Μούσιας, ο ακριβής προσδιορισμός της έναρξης της τρίτης πτήσης δεν είναι πάντοτε εύκολος, καθώς, σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει μεταξύ πρώτης και δεύτερης γενιάς, η δεύτερη γενιά δεν παρουσιάζει σαφή διακοπή πριν από την εμφάνιση της τρίτης.

«Η δεύτερη γενιά μπλέκει με την εμφάνιση της τρίτης γενιάς», επισημαίνει, διευκρινίζοντας ότι στην πράξη αυτό δεν μεταβάλλει ιδιαίτερα τον τρόπο αντιμετώπισης. Από τη στιγμή που έχει ξεκινήσει η δεύτερη γενιά, στα κτήματα που εμφανίζουν ιστορικό ή διαπιστώνεται πρόβλημα συνεχίζεται η λήψη μέτρων, με την ένταση των επεμβάσεων να προσαρμόζεται στον βαθμό προσβολής, στις συλλήψεις και στο ιστορικό κάθε αγροτεμαχίου.

Σε ό,τι αφορά τη φετινή εικόνα, μέχρι στιγμής πρόκειται, σύμφωνα με τον ίδιο, για μία σχετικά ήπια χρονιά, χωρίς μεγάλης έκτασης προβλήματα. Οι περισσότερες περιπτώσεις εντοπίζονται σε περιοχές και κτήματα που είχαν ήδη ιστορικό προσβολών, ενώ η γενικότερη εικόνα παραμένει ελεγχόμενη. Σε αυτό συμβάλλει, μεταξύ άλλων, και η ευρύτερη χρήση της μεθόδου Κομφούζιο στην περιοχή, ενώ, όπως σημειώνει, οι συνθήκες διαφοροποιούνται από χρονιά σε χρονιά και μπορούν αντίστοιχα να ευνοούν ή όχι την εξέλιξη του πληθυσμού.

Ο κ. Μούσιας ξεκαθαρίζει, πάντως, ότι αυτή την περίοδο δεν μπορεί να γίνει λόγος για πληθυσμιακή υποχώρηση του εντόμου και δεν υπάρχει περιθώριο εφησυχασμού. «Δεν είμαστε κάπου για να χαλαρώσουμε», σημειώνει, καθώς προσβολές μπορούν να εμφανιστούν ακόμη και στις αρχές Σεπτεμβρίου. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται ακόμη και όταν ένα κτήμα εμφανίζεται καθαρό, ώστε αυτή η εικόνα να μην οδηγήσει σε πρόωρη χαλάρωση της παρακολούθησης.

«Η καρπόκαψα καταπολεμείται μόνο με πρόγραμμα» – Ο ρόλος παγίδων και Κομφούζιο

Κεντρικό σημείο στην αντιμετώπιση της καρπόκαψας αποτελεί, σύμφωνα με τον κ. Μούσια, η συστηματική παρακολούθηση και όχι η επέμβαση μόνο μετά την εμφάνιση του προβλήματος. «Η καρπόκαψα είναι ένα έντομο το οποίο καταπολεμείται μόνο με πρόγραμμα. Δεν μπορεί να εφαρμοστεί το “είδα και το έκανα”, όπως μπορεί να συμβεί, για παράδειγμα, με τη μελίγκρα ή τον τετράνυχο», τονίζει. Το πρόγραμμα προσαρμόζεται ανάλογα με το ιστορικό του κτήματος, τις συλλήψεις στις παγίδες, τη χρήση της μεθόδου Κομφούζιο και το φυτοπροστατευτικό προϊόν που επιλέγεται.

Η εφαρμογή της μεθόδου Κομφούζιο, η οποία χρησιμοποιείται πλέον σε μεγάλο ποσοστό των κτημάτων της περιοχής, ξεκινά περίπου κατά την πτώση των πετάλων ή λίγες ημέρες αργότερα. Μέσω της παρεμπόδισης της σύζευξης αρσενικών και θηλυκών περιορίζεται η αναπαραγωγή και, κατά συνέπεια, η δημιουργία των επόμενων γενεών.

Η πρώτη εμφάνιση της καρπόκαψας τοποθετείται χρονικά περίπου δύο εβδομάδες μετά την πτώση των πετάλων, χωρίς, όπως διευκρινίζει ο ίδιος, να μπορούν να δοθούν σταθερές ημερομηνίες, καθώς αυτές διαφοροποιούνται από χρονιά σε χρονιά.

Σημαντικό εργαλείο για τον ακριβέστερο προσδιορισμό της πτήσης αποτελούν οι παγίδες φερομόνης. Μέσω των συλλήψεων προσδιορίζεται με μεγαλύτερη ακρίβεια η εξέλιξη της γενιάς και ο κατάλληλος χρόνος επέμβασης. Με βάση τα δεδομένα των συλλήψεων μπορούν να χρησιμοποιηθούν οι λεγόμενοι ρυθμιστές ανάπτυξης, με ωοκτόνο και προνυφοκτόνο δράση, οι οποίοι στοχεύουν στο αυγό και την προνύμφη και όχι στα ακμαία.

Μετά τον πρώτο ψεκασμό μπορεί να ακολουθήσει δεύτερη επέμβαση σε διάστημα περίπου 8 έως 15 ημερών, ανάλογα με το χρησιμοποιούμενο σκεύασμα και τις συλλήψεις που καταγράφονται στις παγίδες. Στον προγραμματισμό λαμβάνονται επίσης υπόψη οι ανακοινώσεις της αρμόδιας Διεύθυνσης Γεωργίας, οι οποίες συμβάλλουν στον προσδιορισμό του κατάλληλου χρόνου εφαρμογής και των επιλογών φυτοπροστασίας.

Η πρώτη γενιά μπορεί να διαρκέσει περίπου μέχρι τις αρχές Ιουνίου, γύρω στις 10 Ιουνίου. Ακολουθεί μία διακοπή περίπου μίας έως δύο εβδομάδων και στη συνέχεια ξεκινά η αντιμετώπιση της δεύτερης γενιάς, η οποία αργότερα συμπλέκεται με την τρίτη.

Από εκεί και πέρα το πρόγραμμα συνεχίζεται με τις απαιτούμενες επεμβάσεις για τη δεύτερη και την τρίτη γενιά, με χρήση των κατάλληλων εντομοκτόνων, πέραν των ρυθμιστών ανάπτυξης. Στις όψιμες, πράσινες ποικιλίες μπορεί, ανάλογα με την περίπτωση, να φτάσει χρονικά ακόμη και έως τα τέλη Σεπτεμβρίου.

Το ιστορικό του κτήματος σημαντικότερο από την ποικιλία

Σε ό,τι αφορά την ευαισθησία των διαφορετικών ποικιλιών μηλιάς, ο κ. Μούσιας διευκρινίζει ότι μπορεί να παρατηρείται κάποια προτίμηση του εντόμου, χωρίς όμως αυτή να αποτελεί τον παράγοντα που καθορίζει το πρόγραμμα αντιμετώπισης. «Γενικότερα, η καρπόκαψα χτυπάει όλες τις ποικιλίες», αναφέρει, προσθέτοντας ότι στις ποικιλίες που καλλιεργούνται στην περιοχή δεν μπορεί κάποια να χαρακτηριστεί ουσιαστικά ανθεκτική στην καρπόκαψα.

Μεγαλύτερη βαρύτητα έχουν το ιστορικό του συγκεκριμένου κτήματος, οι συλλήψεις στις παγίδες και η κατάσταση των γειτονικών αγροτεμαχίων, τα οποία σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν να δημιουργήσουν πρόσθετη πίεση.

Καθοριστικός είναι, τέλος, και ο χρόνος συγκομιδής κάθε ποικιλίας. Μετά τη συγκομιδή του καρπού παύει η ανάγκη επεμβάσεων ειδικά για την καρπόκαψα και η φυτοπροστασία στρέφεται, εφόσον απαιτείται, σε άλλα έντομα, ασθένειες ή καλλιεργητικές ανάγκες. Αντίθετα, «στις ποικιλίες που υπάρχουν οι καρποί πάνω», όπως επισημαίνει ο κ. Μούσιας, η αντιμετώπιση της καρπόκαψας συνεχίζεται όσο ο καρπός παραμένει στο δένδρο και μέχρι να πλησιάσει η συγκομιδή.

Σε αυξημένη επιφυλακή τίθενται οι παραγωγοί και οι αρμόδιες φυτοϋγειονομικές υπηρεσίες στη Λευκάδα, μετά την επιβεβαίωση της παρουσίας του μαύρου ακανθώδους αλευρώδη (Aleurocanthus spiniferus), σε καλλιέργεια αμπελιού στην περιοχή Καλλιγονίου.

Όπως αναφέρει ενημερωτική ανακοίνωση που εξέδωσε η ΕΘΕΑΣ, το έντομο εντοπίστηκε στο πλαίσιο του Ετήσιου Εθνικού Προγράμματος Επισκοπήσεων για το 2026. Δύο κίτρινες κολλητικές παγίδες, οι οποίες είχαν τοποθετηθεί στον αμπελώνα για την παρακολούθηση του εντόμου Scaphoideus titanus, εξετάστηκαν από το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο. Από την εργαστηριακή ανάλυση διαπιστώθηκε η παρουσία ατόμων του Aleurocanthus spiniferus.

Ο μαύρος ακανθώδης αλευρώδης χαρακτηρίζεται ως ενωσιακός επιβλαβής οργανισμός καραντίνας. Η παρουσία του στην Ευρωπαϊκή Ένωση έγινε γνωστή το 2008, όταν εντοπίστηκε στην Απουλία της Ιταλίας, ενώ στην Ελλάδα καταγράφηκε για πρώτη φορά το 2016 στην Κέρκυρα. Εκεί είχαν παρατηρηθεί εκτεταμένες προσβολές σε εσπεριδοειδή, αμπέλια και τριανταφυλλιές, ενώ έκτοτε το έντομο έχει εξαπλωθεί και σε άλλες περιοχές της χώρας.

Αν και θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικός εχθρός των εσπεριδοειδών, μπορεί να προσβάλει περισσότερα από 95 είδη φυτών. Στους ξενιστές του περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, το αμπέλι, η συκιά, η ροδιά, η μηλιά, η αχλαδιά, η μουριά, η δάφνη, ο κισσός και η ιτιά. Μπορεί επίσης να εγκατασταθεί στη φυσική βλάστηση, σε πάρκα και ιδιωτικούς κήπους.

Βασικό σύμπτωμα της προσβολής είναι η ανάπτυξη πυκνών αποικιών προνυμφών στην κάτω επιφάνεια των φύλλων. Παράλληλα, στα φύλλα και στους καρπούς εμφανίζονται μελιτώματα, πάνω στα οποία αναπτύσσεται ο μύκητας της καπνιάς. Σε σοβαρές προσβολές, η επιφάνεια του φυτού μπορεί να αποκτήσει σχεδόν ολοκληρωτικά μαύρη όψη, ενώ προκαλούνται καταστροφή του νεαρού φυλλώματος, εξασθένηση των δέντρων και υποβάθμιση της παραγωγής.

Η εξάπλωση σε μικρές αποστάσεις γίνεται με την πτήση των ενηλίκων και τη βοήθεια του ανέμου. Σε μεγαλύτερες αποστάσεις, το έντομο μπορεί να μεταφερθεί με προσβεβλημένα φυτά, καρπούς, κλαδιά, φορτία, οχήματα ή ακόμη και με την προσκόλλησή του σε ανθρώπους.

Οι παραγωγοί καλούνται να χρησιμοποιούν πιστοποιημένο πολλαπλασιαστικό υλικό, να αποφεύγουν τη μετακίνηση φυτών και καρπών από προσβεβλημένες περιοχές και να ελέγχουν συστηματικά τις καλλιέργειές τους. Σε περίπτωση ύποπτων συμπτωμάτων απαιτείται άμεση ενημέρωση των αρμόδιων υπηρεσιών. Συνιστώνται επίσης το κλάδεμα και η καταστροφή των προσβεβλημένων κλαδιών, καθώς και έγκαιρες επεμβάσεις με φυτοπροστατευτικά προϊόντα που προστατεύουν τα ωφέλιμα έντομα.

Το πράσινο σκουλήκι είναι ένας γνωστός εχθρός του αραβοσίτου, με την παρουσία του να γίνεται κυρίως αντιληπτή από τις προσβολές στις κορυφές των σπαδίκων. Πέρα από την άμεση ζημιά που μπορεί να προκαλέσει, ιδιαίτερη σημασία αποκτούν οι δευτερογενείς συνέπειες της προσβολής, καθώς στα σημεία αυτά μπορεί να ευνοηθεί η ανάπτυξη μυκήτων και, υπό κατάλληλες συνθήκες, η παραγωγή μυκοτοξινών, με αποτέλεσμα την επιβάρυνση του παραγόμενου προϊόντος.

Για την παρουσία του πράσινου σκουληκιού στον αραβόσιτο, τη σημασία των προσβολών του και την εικόνα που διαμορφώνεται στην καλλιέργεια μίλησε στον ΑγροΤύπο ο γεωπόνος της ΔΑΟΚ Δράμας, κ. Κωνσταντίνος Σίμογλου. 

Η πρώτη γενιά και οι προσβολές στις κορυφές των σπαδίκων

Στον αραβόσιτο, το πράσινο σκουλήκι εντοπίζεται συνήθως κατά την πρώτη γενιά του εντόμου, δηλαδή τον Ιούνιο και έως περίπου τα μέσα Ιουλίου. Πρόκειται για την περίοδο κατά την οποία η καλλιέργεια βρίσκεται σε στάδιο που την καθιστά ελκυστική για το έντομο. Όπως εξηγεί ο κ. Σίμογλου, τότε ο αραβόσιτος «είναι τρυφερός, είναι πάνω στην άνθηση» και διαθέτει αρκετά φρέσκα φυτικά μέρη στα οποία μπορεί να τραφεί και να αναπτυχθεί το έντομο.

Σε χρονιές κατά τις οποίες υπάρχει παρουσία πράσινου σκουληκιού, οι προσβολές γίνονται αντιληπτές εκείνη την περίοδο και λίγο αργότερα, μέσα στον Ιούλιο, κυρίως στις κορυφές των σπαδίκων. «Στην πραγματικότητα αυτό είναι κατά κύριο λόγο που κάνει. Προσβάλλει τον σπάδικα στην κορυφή», αναφέρει.

Για το 2026, ωστόσο, σύμφωνα με τον ίδιο, το πράσινο σκουλήκι δεν απασχόλησε ιδιαίτερα ούτε τον αραβόσιτο ούτε το βαμβάκι. Στον αραβόσιτο δεν έκανε αισθητή την παρουσία του κατά τη συγκεκριμένη περίοδο και δεν εντοπίστηκαν ιδιαίτερες προσβολές. Με τις καλλιέργειες πλέον να έχουν σε μεγάλο βαθμό ολοκληρώσει τον κύκλο τους και τις συγκομιδές να πλησιάζουν, η φετινή χρονιά εξελίσσεται χωρίς κάτι ιδιαίτερο από πλευράς του συγκεκριμένου εχθρού.

Από την προσβολή του σπάδικα στους μύκητες και τις μυκοτοξίνες

Με βάση την εικόνα και τις μετρήσεις που έχουν πραγματοποιηθεί στην περιοχή, η άμεση απώλεια καρπού από το πράσινο σκουλήκι δεν φαίνεται να αποτελεί το σημαντικότερο μέρος του προβλήματος. Ο κ. Σίμογλου επισημαίνει ότι, στο πλαίσιο εκτεταμένων μετρήσεων που έχουν γίνει για το Diabrotica, υπήρχε παράλληλα η δυνατότητα παρατήρησης και άλλων ζημιών στους σπάδικες. Με βάση αυτές τις παρατηρήσεις, η άμεση απώλεια καρπού ή κόκκου από το πράσινο σκουλήκι δεν φαίνεται να είναι σημαντική. Μάλιστα, όπως σημειώνει, σε μια χρονιά ευνοϊκή για την πυραλίδα, η τελευταία θα μπορούσε να προκαλέσει μεγαλύτερη ζημιά από το πράσινο σκουλήκι.

Μεγαλύτερη σημασία αποκτούν οι δευτερογενείς συνέπειες της προσβολής, καθώς στα σημεία αυτά μπορούν να αναπτυχθούν μύκητες και, υπό ευνοϊκές συνθήκες, να προκύψει ζήτημα μυκοτοξινών. «Περισσότερο έντονη παρουσία έχουν οι μύκητες, που μπορεί να ξεκινήσουν από μια τέτοια προσβολή», αναφέρει ο κ. Σίμογλου. Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε χρονιές ευνοϊκές για την ανάπτυξη μυκήτων και ιδιαίτερα όταν επικρατούν υψηλές θερμοκρασίες, καθώς μπορεί να αυξηθεί η παραγωγή μυκοτοξινών και να επιβαρυνθεί το παραγόμενο προϊόν.

Η διάσταση αυτή αφορά πλέον όχι μόνο την καλλιεργητική ζημιά αλλά και την ασφάλεια των παραγόμενων τροφίμων ή ζωοτροφών. Σύμφωνα με τον γεωπόνο της ΔΑΟΚ Δράμας, στο παρελθόν έχουν υπάρξει συγκεκριμένες χρονιές, με ιδιαίτερες συνθήκες, κατά τις οποίες καταγράφηκαν προβλήματα από αυξημένες συγκεντρώσεις μυκοτοξινών.

Έχουν υπάρξει περιπτώσεις επιστροφής φορτίων καλαμποκιού επειδή οι συγκεντρώσεις βρίσκονταν πάνω από τα επιτρεπόμενα όρια, ενώ έχουν καταγραφεί ακόμη και απορρίψεις γάλακτος από γαλακτοβιομηχανίες. Όπως εξηγεί, οι γαλακτοβιομηχανίες ελέγχουν τα επίπεδα των μυκοτοξινών και, όταν τα ζώα έχουν τραφεί με επιβαρυμένο καλαμπόκι, μπορεί αντίστοιχα να επιβαρυνθεί και το παραγόμενο γάλα. «Έχουν συμβεί και αυτά. Ήταν συγκεκριμένες χρονιές με πολύ ιδιαίτερες συνθήκες», υπογραμμίζει.

Ως προς την αντιμετώπιση των συγκεκριμένων μυκήτων, ο κ. Σίμογλου αναφέρει ότι αυτή τη στιγμή δεν υπάρχουν συγκεκριμένα μυκητοκτόνα με αυτόν τον στόχο. Στο παρελθόν, όπως θυμάται, είχε δοθεί για μία χρονιά κατ’ εξαίρεση άδεια διάρκειας 120 ημερών, κατά παρέκκλιση, για σκεύασμα εφαρμογής στο έδαφος, με στόχο τον περιορισμό επιβλαβών μυκήτων, μεταξύ των οποίων είδη Fusarium και άλλοι μύκητες που μπορούν να παράγουν μυκοτοξίνες.

Η δυνατότητα αυτή δεν συνεχίστηκε και, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν υπήρξε αντίστοιχη άδεια τη φετινή χρονιά. Συνεπώς, στην παρούσα φάση δεν υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο διαθέσιμο εργαλείο με στόχο τους συγκεκριμένους μύκητες. Υπό αυτή την έννοια, μεγαλύτερη σημασία αποκτά η διαχείριση των εντόμων που μπορούν να διευκολύνουν την εγκατάστασή τους, όπως η πυραλίδα ή το πράσινο σκουλήκι. Πρόκειται, ωστόσο, για ένα ευρύτερο ζήτημα που απαιτεί συστηματική παρακολούθηση και δεν είναι απλό να εφαρμοστεί σε επίπεδο παραγωγού.

Γιατί συνήθως δεν γίνονται επεμβάσεις για το πράσινο σκουλήκι

Σε αντίθεση με το βαμβάκι, όπου υπάρχει πρόγραμμα παρακολούθησης του πράσινου σκουληκιού, στον αραβόσιτο το συγκεκριμένο έντομο δεν παρακολουθείται στο αντίστοιχο πλαίσιο. Στην καλλιέργεια του αραβοσίτου παρακολουθείται, αντίθετα, το Diabrotica.

Με βάση τη φετινή εικόνα και την απουσία ιδιαίτερων προσβολών, ο κ. Σίμογλου δεν θεωρεί ότι πραγματοποιήθηκαν ψεκασμοί στον αραβόσιτο με στόχο το πράσινο σκουλήκι. Ακόμη όμως και γενικότερα, από την εμπειρία του στην περιοχή, το συγκεκριμένο έντομο δεν φαίνεται να αποτελεί εχθρό για τον οποίο οι παραγωγοί προχωρούν συστηματικά σε επεμβάσεις.

Ένας επιπλέον παράγοντας είναι η δυσκολία πραγματοποίησης εφαρμογών στο συγκεκριμένο στάδιο της καλλιέργειας. Όπως εξηγεί ο κ. Σίμογλου, από την άνθηση και μετά η επέμβαση γίνεται πολύ δύσκολη, δεν διαθέτουν όλοι οι παραγωγοί τη δυνατότητα να την πραγματοποιήσουν, ενώ παράλληλα είναι και κοστοβόρα. «Νομίζω ότι αφήνεται, δεν ψεκάζεται», αναφέρει χαρακτηριστικά, διευκρινίζοντας ότι, εάν πραγματοποιούνται τέτοιες εφαρμογές, πρόκειται πιθανότατα για ελάχιστες περιπτώσεις που αποτελούν εξαίρεση και όχι για μια γενικευμένη πρακτική.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι αποκλείεται μια επέμβαση, εφόσον αυτή κριθεί αναγκαία. Όπως επισημαίνει ο κ. Σίμογλου, όταν πραγματοποιείται θα πρέπει να γίνεται ορθολογικά, ενώ καθοριστική είναι και η επιλογή του κατάλληλου χρόνου εφαρμογής, η εκτίμηση του οποίου αποτελεί ένα σύνθετο ζήτημα και προϋποθέτει συστηματική παρακολούθηση.

Σύμφωνα με ανακοίνωση του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, ξεκίνησαν οι πρώτες παραδόσεις των υλικών για το Πρόγραμμα Δακοκτονίας της περιόδου 2026–2028, μετά την ολοκλήρωση της διαγωνιστικής διαδικασίας και του προβλεπόμενου προσυμβατικού ελέγχου.

Οι σχετικές συμφωνίες και οι αντίστοιχες εκτελεστικές συμβάσεις υπεγράφησαν το πρώτο δεκαπενθήμερο του Αυγούστου. Ο ηλεκτρονικός ανοικτός διεθνής διαγωνισμός είχε προκηρυχθεί στις 9 Απριλίου 2026, με συνολικό προϋπολογισμό 42.993.699,20 ευρώ, συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ. Η προμήθεια έχει σχεδιαστεί για τρία χρόνια, μέσω συμφωνίας αρχικής διάρκειας δύο ετών και με δυνατότητα παράτασης για ένα ακόμη έτος, ώστε να καλύπτονται οι ανάγκες του Προγράμματος έως και το 2028.

Όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση, ο σχεδιασμός προβλέπει τη δυνατότητα προσαρμογής των ποσοτήτων των υλικών κάθε έτους, με βάση τα δεδομένα από την εφαρμογή του Προγράμματος και τις πραγματικές ανάγκες των ελαιοκομικών περιοχών.

Ο Υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Γιάννης Ανδριανός έκανε την ακόλουθη δήλωση:

«Από την πρώτη στιγμή θέσαμε ως προτεραιότητα να ολοκληρώνονται οι διαδικασίες για την προμήθεια των υλικών δακοκτονίας πολύ νωρίτερα απ’ ό,τι συνέβαινε κατά το παρελθόν και να περάσουμε από τον ετήσιο σε έναν σταθερό πολυετή προγραμματισμό.

Με τη συστηματική δουλειά των υπηρεσιών του Υπουργείου, την απόφαση έγκρισης του Ελεγκτικού Συνεδρίου, την υπογραφή των συμβάσεων μέσα στο καλοκαίρι και την έναρξη ήδη των πρώτων παραδόσεων, ο στόχος αυτός γίνεται πράξη.

Ο νέος σχεδιασμός επιτρέπει την έγκαιρη παραλαβή των υλικών και την εξόφληση των αναδόχων πριν από τη λήξη του οικονομικού έτους. Έτσι αποφεύγεται η μεταφορά υποχρεώσεων στην επόμενη οικονομική χρήση. Παράλληλα, περιορίζεται σημαντικά το διοικητικό βάρος για το Υπουργείο, βελτιώνεται ο δημοσιονομικός προγραμματισμός και παρέχεται στους αναδόχους η δυνατότητα να οργανώνουν έγκαιρα την παραγωγή και τις παραδόσεις τους, με ταχύτερη εξόφληση και καλύτερη ταμειακή ρευστότητα.

Σημαντικό πλεονέκτημα της συμφωνίας-πλαίσιο είναι ότι τα επόμενα έτη δεν θα χρειάζεται να επαναλαμβάνεται από την αρχή ολόκληρη η διεθνής διαγωνιστική διαδικασία. Οι εκτελεστικές συμβάσεις θα μπορούν να ολοκληρώνονται ταχύτερα, με στόχο οι παραδόσεις να ξεκινούν ήδη από τις αρχές του καλοκαιριού. Ταυτόχρονα, δημιουργείται η δυνατότητα διατήρησης αποθέματος για την άμεση αντιμετώπιση έκτακτων αναγκών.

Το σημαντικότερο όμως θετικό αποτέλεσμα αφορά τους παραγωγούς. Η έγκαιρη διαθεσιμότητα των κατάλληλων υλικών αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για να γίνονται οι επεμβάσεις στον σωστό χρόνο, να περιορίζονται οι απώλειες και να προστατεύονται η ποσότητα και η ποιότητα της παραγωγής, το ελληνικό ελαιόλαδο και το εισόδημα των ελαιοπαραγωγών.

Η επιτυχία της δακοκτονίας απαιτεί έγκαιρο προγραμματισμό σε όλα τα στάδια – από τις αναγκαίες πιστώσεις και την πρόσληψη του προσωπικού μέχρι την παρακολούθηση των δακοπαγίδων και την ορθή εκτέλεση των ψεκασμών – καθώς και στενή συνεργασία ανάμεσα στο Υπουργείο, τις Περιφέρειες, τις αρμόδιες υπηρεσίες, την επιστημονική κοινότητα και τους παραγωγούς.

Με σταθερά λοιπόν βήματα, εξασφαλίζουμε την αποτελεσματική και επιστημονικά τεκμηριωμένη αντιμετώπιση του δάκου προχωρώντας παράλληλα για την αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογικών εργαλείων, όπως οι ηλεκτρονικές παγίδες, τη χρήση συστημάτων GPS στα ψεκαστικά μέσα και τον αυτοματοποιημένο έλεγχο των δολωματικών ψεκασμών, ώστε το Πρόγραμμα να γίνεται διαρκώς αποτελεσματικότερο».

Με απόφαση του Υφυπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Γιάννη Ανδριανού η οποία δημοσιεύθηκε σε ΦΕΚ θεσπίζεται νέο, αναλυτικό και ενιαίο πλαίσιο για τον υπολογισμό των διοικητικών προστίμων που επιβάλλονται για παραβάσεις της νομοθεσίας σχετικά με τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων και την ορθολογική χρήση των γεωργικών φαρμάκων.

Με τη νέα απόφαση εξειδικεύεται ο τρόπος επιμέτρησης των κυρώσεων εντός των ορίων που προβλέπει ο ν. 4036/2012, ώστε το ύψος κάθε προστίμου να ανταποκρίνεται στην πραγματική βαρύτητα και επικινδυνότητα της παράβασης. Βασικός στόχος είναι ένα σύστημα κυρώσεων διαφανές, αντικειμενικό, αποτελεσματικό και αναλογικό, το οποίο διακρίνει τις τυπικές ή χαμηλής επικινδυνότητας παραβάσεις από εκείνες που μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές συνέπειες για την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον.

Στην κατεύθυνση αυτή, για πρώτη φορά οι παραβάσεις αποτυπώνονται αναλυτικά και αντιστοιχίζονται σε συγκεκριμένη βαθμολογία, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά και τη σοβαρότητά τους.

Στα θέματα διάθεσης φυτοπροστατευτικών προϊόντων προβλέπεται διαβάθμιση από τις παραβάσεις χαμηλής επικινδυνότητας έως τις περιπτώσεις πολύ υψηλής επικινδυνότητας, όπως η παράνομη εμπορία μεγάλων ποσοτήτων μη εγκεκριμένων προϊόντων ή προϊόντων που περιέχουν δραστικές ουσίες απαγορευμένες στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην προστασία της υγείας των καταναλωτών. Για τις παραβάσεις που αφορούν υπολείμματα φυτοπροστατευτικών προϊόντων στα τρόφιμα, η αξιολόγηση της επικινδυνότητας συνδέεται με επιστημονικά και μετρήσιμα κριτήρια, μεταξύ των οποίων το ευρωπαϊκά αναγνωρισμένο μοντέλο εκτίμησης διατροφικής επικινδυνότητας της EFSA και ο βαθμός υπέρβασης των Ανώτατων Ορίων Υπολειμμάτων.

Παράλληλα, εξειδικεύονται οι κυρώσεις για παραβάσεις των κανόνων ορθολογικής χρήσης των γεωργικών φαρμάκων, όπως η μη τήρηση των όρων της ετικέτας, η απουσία της προβλεπόμενης συνταγής, η μη τήρηση της ηλεκτρονικής καταγραφής, η εμπορία χωρίς τις νόμιμες προϋποθέσεις, καθώς και η χρήση που δημιουργεί κινδύνους για τον άνθρωπο ή το περιβάλλον.

Το νέο σύστημα προβλέπει αυστηρότερη αντιμετώπιση της παρεμπόδισης των ελέγχων και της υποτροπής, ενώ ταυτόχρονα αναγνωρίζει έμπρακτα τη συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές. Ειδικότερα, όταν ο παραβάτης αποδεικνύει ότι προχώρησε άμεσα σε τεκμηριωμένες διορθωτικές ενέργειες, όπως απόσυρση προϊόντος από την αγορά, αποκατάσταση βλάβης και λήψη μέτρων για την αποτροπή επανάληψης της παράβασης, προβλέπεται μείωση του προστίμου κατά 30%.

Ο Υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Γιάννης Ανδριανός, δήλωσε: «Με τη νέα απόφαση βάζουμε σαφείς και αντικειμενικούς κανόνες στον τρόπο με τον οποίο υπολογίζονται οι διοικητικές κυρώσεις για τα γεωργικά φάρμακα.

Διαμορφώνουμε ένα σύστημα στο οποίο η κύρωση συνδέεται με τη βαρύτητα, την επικινδυνότητα και τα πραγματικά χαρακτηριστικά κάθε παράβασης. Έτσι, αυστηροποιείται η αντιμετώπιση των σοβαρών και επαναλαμβανόμενων παραβάσεων, αλλά ταυτόχρονα προβλέπεται αναλογική μεταχείριση όταν οι επιπτώσεις είναι περιορισμένες ή όταν ο παραβάτης συνεργάζεται άμεσα και προχωρά σε ουσιαστικές διορθωτικές ενέργειες.

Ο στόχος μας είναι σταθερός και σαφής: αποτελεσματικοί έλεγχοι, προστασία του καταναλωτή, του παραγωγού που λειτουργεί νόμιμα, και του περιβάλλοντος, με κανόνες σαφείς και δίκαιους για όλους».

Διαβάστε το ΦΕΚ

Το λεκάνιο της ελιάς (Saissetia oleae), που ανήκει στην οικογένεια Coccidae, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους εντομολογικούς εχθρούς της καλλιέργειας και θεωρείται ο τρίτος κατά σειρά σπουδαιότητας μετά τον δάκο (Bactrocera oleae) και τον πυρηνοτρήτη (Prays oleae).

Παράλληλα, πρόκειται για είδος με ιδιαίτερα μεγάλη γεωγραφική εξάπλωση και ευρύ φάσμα φυτών-ξενιστών. Έχει καταγραφεί σε 108 χώρες και μπορεί να προσβάλει φυτά που ανήκουν σε 239 γένη και 82 οικογένειες, μεταξύ των οποίων η ελιά, τα εσπεριδοειδή και διάφορα καλλωπιστικά φυτά.

Βιολογία και φαινολογία του λεκανίου

Το Saissetia oleae είναι ωοτόκο είδος και στην Ελλάδα, όπως και στις υπόλοιπες μεσογειακές χώρες, αναπαράγεται κατά κανόνα παρθενογενετικά. Σε ορισμένες χώρες, ωστόσο, αναφέρεται και ως αμφιγονικό, καθώς έχουν καταγραφεί αρσενικά άτομα. Χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερα υψηλή γονιμότητα, καθώς κάθε θηλυκό μπορεί να γεννήσει από 1.000 έως 3.000 ωά, ενώ σύμφωνα με ορισμένες μελέτες ο αριθμός αυτός μπορεί να φθάσει ακόμη και τις 4.000. Τα ωά γεννώνται σταδιακά και παραμένουν προστατευμένα κάτω από τον ισχυρά χιτινισμένο δερματοσκελετό του θηλυκού μέχρι την εκκόλαψη των ερπουσών. Η υψηλή αυτή γονιμότητα συμβάλλει στην ταχεία ανάπτυξη των πληθυσμών του στους φυτικούς ξενιστές του και στην εκδήλωση σοβαρών συμπτωμάτων προσβολής.

Ο αριθμός των γενεών επηρεάζεται τόσο από το είδος του φυτού-ξενιστή όσο και από τις περιβαλλοντικές συνθήκες. Στην Ελλάδα το λεκάνιο συμπληρώνει κατά κανόνα μία γενεά τον χρόνο στην ελιά, ενώ σε νότιες και παραθαλάσσιες περιοχές της χώρας, καθώς και σε αρδευόμενους ελαιώνες, έχει παρατηρηθεί και η ανάπτυξη μερικής δεύτερης γενεάς.

Μετά την εκκόλαψη κάτω από το κέλυφος των θηλυκών, οι έρπουσες εξέρχονται και περιπλανώνται πάνω στα φύλλα και τους βλαστούς μέχρι να εγκατασταθούν ως νύμφες πρώτης ηλικίας. Επιλέγουν συνήθως σημεία όπου προστατεύονται από την αφυδάτωση, κυρίως την κάτω επιφάνεια των φύλλων και κατά μήκος των νευρώσεων, όπου εξασφαλίζουν επάρκεια τροφής. Στη συνέχεια εξελίσσονται σε νύμφες δεύτερης και τρίτης ηλικίας και ακολούθως σε ακμαία, τα οποία συναντώνται και πάνω σε βλαστούς και κλαδίσκους.

Ο ακριβής χρόνος εμφάνισης των διαφορετικών σταδίων δεν είναι αυστηρά καθορισμένος, καθώς επηρεάζεται από τη γεωγραφική θέση, τις κλιματικές συνθήκες και τις καλλιεργητικές πρακτικές κάθε περιοχής και έτους. Ειδικότερα, στην Κεντρική Ελλάδα, τα ενήλικα θηλυκά εμφανίζονται συνήθως την άνοιξη και στις αρχές του θέρους και ωοτοκούν κυρίως τον Ιούνιο και τον Ιούλιο. Οι έρπουσες εκκολάπτονται σταδιακά και μέχρι το φθινόπωρο αναπτύσσονται οι νύμφες πρώτης και δεύτερης ηλικίας, που αποτελούν τα στάδια διαχείμασης του εντόμου, ενώ ένα μικρό ποσοστό νυμφών προλαβαίνει να εξελιχθεί σε ακμαία μέχρι τον Οκτώβριο. Κατά τη θερμή περίοδο του έτους, οι αναπτυσσόμενες νύμφες παράγουν μελιτώματα, με τα οποία καλύπτονται οι φυτικοί ιστοί.

Ζημιές και συνθήκες που ευνοούν τις προσβολές

Οι ζημιές που προκαλεί το λεκάνιο στην ελιά οφείλονται αφενός στη μύζηση των φυτικών χυμών και αφετέρου στη δημιουργία καπνιάς πάνω στα μελιτώματα που παράγει. Η μύζηση των χυμών οδηγεί σε εξασθένηση των δέντρων, ενώ η καπνιά παρεμποδίζει τη φωτοσύνθεση. Ως αποτέλεσμα, περιορίζεται η ανάπτυξη του φυτού και υποβαθμίζεται η παραγωγή. Σε περιπτώσεις σοβαρών προσβολών μπορεί να παρατηρηθούν φυλλόπτωση και ξηράνσεις κλάδων.

Οι προσβολές ευνοούνται σε ακλάδευτους ελαιώνες με πυκνή και ανεπαρκώς αεριζόμενη κόμη, σε ελαιώνες με βαριά εδάφη που δεν αποστραγγίζουν εύκολα, σε αρδευόμενους ελαιώνες, καθώς και σε παραθαλάσσιες και απάνεμες περιοχές.

Από την άλλη πλευρά, οι έρπουσες και οι νεαρές νύμφες πρώτης και δεύτερης ηλικίας, λόγω του μικρού μεγέθους και του λεπτού σώματός τους, είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες στην αφυδάτωση και, όταν επικρατούν ξηροθερμικές συνθήκες,  εμφανίζουν υψηλά ποσοστά θνησιμότητας.

Καλλιεργητικά μέτρα και στοχευμένες επεμβάσεις

Στην αντιμετώπιση του λεκανίου πρέπει να δίνεται πρωτίστως προτεραιότητα στον περιορισμό των συνθηκών που ευνοούν την ανάπτυξη των πληθυσμών του. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με την εφαρμογή κατάλληλων καλλιεργητικών μέτρων, τα οποία είναι σχετικά απλά, έχουν μικρό κόστος και συμβάλλουν στην αποφυγή των δυσμενών επιπτώσεων που μπορεί να προκαλέσει η υπερβολική ή άστοχη χρήση εντομοκτόνων.

Η μεγάλη διάρκεια της περιόδου ωοτοκίας έχει ως αποτέλεσμα οι έρπουσες και οι νύμφες πρώτης και δεύτερης ηλικίας να είναι παρούσες στην καλλιέργεια σχεδόν καθ' όλη τη θερμή περίοδο του έτους. Η ευαισθησία των νεαρών αυτών σταδίων, και ιδιαίτερα των ερπουσών, στην αφυδάτωση, καθιστά ιδιαίτερα σημαντικό το σωστό κλάδεμα και  την εξασφάλιση καλού αερισμού και φωτισμού της κόμης των ελαιοδέντρων. Στα βασικά καλλιεργητικά μέτρα περιλαμβάνονται επίσης η αποφυγή της υπερβολικής αζωτούχου λίπανσης, η ισορροπημένη άρδευση και η απομάκρυνση των ιδιαίτερα προσβεβλημένων βλαστών, ώστε να περιορίζονται οι αναμολύνσεις.

Εφόσον κριθεί αναγκαία η χημική καταπολέμηση, θα πρέπει προηγουμένως να εκτιμώνται τα είδη και οι πληθυσμοί των φυσικών εχθρών που υπάρχουν στον ελαιώνα. Η μεγάλη διάρκεια της ωοτοκίας δυσχεραίνει τον χρονισμό των επεμβάσεων, καθώς τα ευαίσθητα στα εντομοκτόνα στάδια του εντόμου, κυρίως οι έρπουσες, είναι παρόντα στην καλλιέργεια για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Ως κατάλληλος χρόνος εφαρμογής των ψεκασμών θεωρείται ο Αύγουστος, όταν έχει εκκολαφθεί το μεγαλύτερο ποσοστό των ερπουσών και ο πληθυσμός αποτελείται κυρίως από τα νεαρά αυτά άτομα, τα οποία είναι περισσότερο ευαίσθητα στα εντομοκτόνα. Επειδή, όμως, η φαινολογία του λεκανίου διαφέρει ανάλογα με την περιοχή και το έτος, απαιτείται τακτική παρακολούθηση της εξέλιξης των εκκολάψεων των ερπουσών πριν από τη λήψη απόφασης για επέμβαση.

Συνήθως εφαρμόζεται γαλάκτωμα θερινού ορυκτελαίου ή εγκεκριμένο οργανικό συνθετικό εντομοκτόνο. Ωστόσο, επειδή η περίοδος εφαρμογής των ψεκασμών συμπίπτει με την παρουσία και τη δράση των φυσικών εχθρών του λεκανίου, οι επεμβάσεις θα πρέπει, κατά το δυνατόν, να αποφεύγονται και, όταν κρίνονται απαραίτητες, να πραγματοποιούνται τοπικά, σε συγκεκριμένες εστίες της καλλιέργειας με έντονα προσβεβλημένα δέντρα. Η παρουσία και η δράση των ωφέλιμων οργανισμών αποτελούν, άλλωστε, βασική παράμετρο στη διαχείριση των πληθυσμών του λεκανίου.

Οι φυσικοί εχθροί και η βιολογική καταπολέμηση

Σημαντικό ρόλο στον φυσικό περιορισμό των πληθυσμών του λεκανίου διαδραματίζουν τα παρασιτοειδή και τα αρπακτικά έντομα. Σε παγκόσμιο επίπεδο έχουν καταγραφεί συνολικά 78 είδη ωφέλιμων εντόμων, τα οποία ανήκουν σε 39 γένη και 13 οικογένειες. Στα παρασιτοειδή περιλαμβάνονται κυρίως Υμενόπτερα των οικογενειών Aphelinidae, Encyrtidae και Pteromalidae, ενώ στα αρπακτικά συγκαταλέγονται κυρίως Κολεόπτερα της οικογένειας Coccinellidae και Νευρόπτερα της οικογένειας Chrysopidae.

Στην Ελλάδα αναφέρονται αρκετά σημαντικά ωφέλιμα είδη, μεταξύ των οποίων παρασιτοειδή των γενών Coccophagus και Metaphycus, το ωοφάγο Scutellista caerulea, το Νευρόπτερο Chrysoperla carnea και αρπακτικά Κολεόπτερα όπως τα Exochomus quadripustulatus και Rhyzobius forestieri. Στους φυσικούς εχθρούς του λεκανίου περιλαμβάνεται επίσης ο εντομοπαθογόνος μύκητας Verticillium lecanii.

Τα κοκκοειδή αποτελούν πρόσφορο πεδίο για την εφαρμογή μεθόδων βιολογικής καταπολέμησης. Στην Ελλάδα εφαρμόστηκαν με επιτυχία από εντομολόγους του Εργαστηρίου Βιολογικής Καταπολέμησης του Μπενακείου Φυτοπαθολογικού Ινστιτούτου τόσο η Κλασική Βιολογική Καταπολέμηση, που βασίζεται στην εισαγωγή και εγκατάσταση εξωτικών ωφέλιμων ειδών, όσο και η Διαχείριση, με στόχο τη διαφύλαξη και ενίσχυση των ήδη υπαρχόντων ωφέλιμων οργανισμών.

Στο πλαίσιο της Κλασικής Βιολογικής Καταπολέμησης πραγματοποιήθηκε η εισαγωγή και εγκατάσταση του παρασιτοειδούς Metaphycus helvolus σε ελαιώνες και του αρπακτικού Rhyzobius forestieri σε εσπεριδοειδώνες. Για την αντιμετώπιση σοβαρών προσβολών σε ελαιώνες της περιοχής Αράχοβας–Άμφισσας εφαρμόστηκε επίσης μαζική εκτροφή στο εντομοτροφείο και εξαπόλυση του αρπακτικού Exochomus quadripustulatus.

Η αποτελεσματική αξιοποίηση της ωφέλιμης εντομοπανίδας προϋποθέτει την αναγνώριση των ειδών που υπάρχουν στην καλλιέργεια, τη γνώση των βιολογικών και φαινολογικών χαρακτηριστικών τους και τη συνεχή παρακολούθηση των πληθυσμών τους σε σχέση με εκείνους του λεκανίου. Η βιολογική καταπολέμηση μπορεί να βασιστεί είτε στα ήδη υπάρχοντα ωφέλιμα είδη μιας περιοχής είτε στην ενίσχυση των πληθυσμών τους μέσω προγραμματισμένων εξαπολύσεων.

Η όξινη σήψη αποτελεί μία από τις σημαντικές ασθένειες της περιόδου ωρίμασης των σταφυλιών. Η ευαισθησία των βοτρύων αυξάνεται όσο πλησιάζει ο τρύγος και, όταν επικρατούν ευνοϊκές συνθήκες, η ασθένεια μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα, προκαλώντας σημαντικές απώλειες στην παραγωγή και υποβάθμιση της ποιότητας των σταφυλιών.

Καθώς οι αμπελώνες εισέρχονται σταδιακά στην περίοδο της ωρίμασης, ανάλογα με την ποικιλία και την περιοχή, η πρόληψη της όξινης σήψης αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Για το θέμα αυτό, η κα Παπαφίγκου εξηγεί τα βασικά χαρακτηριστικά της ασθένειας, τους παράγοντες που ευνοούν την ανάπτυξή της, τις πρακτικές που συμβάλλουν στον περιορισμό της και την εικόνα που καταγράφεται σήμερα στην περιοχή του Τυρνάβου.

Πότε εμφανίζεται και πώς εξελίσσεται η όξινη σήψη

Η όξινη σήψη εκδηλώνεται κατά την περίοδο της ωρίμασης των σταφυλιών, όταν η περιεκτικότητα των ραγών σε σάκχαρα φτάνει περίπου το 10%. Από το στάδιο αυτό και μέχρι τον τρύγο, η ευαισθησία των σταφυλιών αυξάνεται σημαντικά, γεγονός που καθιστά απαραίτητη τη συστηματική παρακολούθηση των αμπελώνων.

Η ασθένεια προκαλείται από ένα σύμπλοκο βακτηρίων και σακχαρομυκήτων. Η μόλυνση πραγματοποιείται πάντοτε μέσω πληγών στις ράγες, με αποτέλεσμα να αναπτύσσεται ταχύτατα σήψη, η οποία μπορεί να επεκταθεί σε ολόκληρο το σταφύλι. Σε έντονες προσβολές, οι απώλειες στην παραγωγή είναι δυνατόν να είναι ιδιαίτερα σημαντικές.

Σημαντικό ρόλο στη μετάδοση της ασθένειας διαδραματίζει η μύγα του ξυδιού (Drosophila melanogaster), η οποία επισκέπτεται τις τραυματισμένες ράγες και μεταφέρει το μόλυσμα. Η παρουσία του εντόμου στον αμπελώνα αποτελεί ένδειξη ύπαρξης της ασθένειας.

Πληγές στις ράγες, ωίδιο και ευδεμίδα αυξάνουν τον κίνδυνο

Όπως επισημαίνει η κα Παπαφίγκου, η όξινη σήψη ευνοείται ιδιαίτερα όταν οι ράγες έχουν ήδη υποστεί τραυματισμούς. «Όσο πλησιάζουμε στην ωρίμαση, τόσο μεγαλύτερη ευαισθησία παρουσιάζουν τα σταφύλια, ενώ η κατάσταση επιδεινώνεται όταν υπάρχει προσβολή από ωίδιο ή ευδεμίδα», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Οι ασθένειες και τα έντομα που προκαλούν πληγές στις ράγες δημιουργούν τις προϋποθέσεις για την εγκατάσταση των παθογόνων μικροοργανισμών. Για τον λόγο αυτό, η έγκαιρη και αποτελεσματική αντιμετώπιση του ωιδίου, της ευδεμίδας, αλλά και άλλων εντόμων που προκαλούν φαγώματα στις ράγες, αποτελεί βασικό στοιχείο της πρόληψης. Παράλληλα, όπου απαιτείται επέμβαση με εγκεκριμένο εντομοκτόνο, θα πρέπει να τηρείται αυστηρά το προβλεπόμενο χρονικό διάστημα μεταξύ της εφαρμογής και της συγκομιδής.

Η σημασία της σωστής καλλιεργητικής διαχείρισης

Πέρα από τη φυτοπροστασία, ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στις καλλιεργητικές πρακτικές που επηρεάζουν την εξέλιξη της ασθένειας. «Σημαντικό είναι να εφαρμόζεται ορθολογικό πρόγραμμα άρδευσης, χωρίς υπερβολές, αλλά με τακτικά χρονικά διαστήματα, ενώ το ίδιο ισχύει και για τη λίπανση», σημειώνει η γεωπόνος.

Η υπερβολική άρδευση και λίπανση μπορούν να οδηγήσουν σε συνθήκες που επιβαρύνουν την καλλιέργεια και ευνοούν την εξέλιξη της όξινης σήψης. Αντίθετα, η ισορροπημένη διαχείριση της καλλιέργειας, σε συνδυασμό με την αποτελεσματική αντιμετώπιση του ωιδίου και της ευδεμίδας, συμβάλλει ουσιαστικά στον περιορισμό της. Όπως υπογραμμίζει η κα Παπαφίγκου, «η σωστή καταπολέμηση τόσο του ωιδίου όσο και της ευδεμίδας διευκολύνει συνολικά τη διαχείριση της όξινης σήψης στον αμπελώνα».

Όσον αφορά την εικόνα στον Τύρναβο, η κα Παπαφίγκου επισημαίνει ότι η όξινη σήψη παρατηρείται και στους αμπελώνες της περιοχής. Ωστόσο, οι παραγωγοί είναι εξοικειωμένοι με την ασθένεια και γνωρίζουν τις βασικές πρακτικές που απαιτούνται για την αντιμετώπισή της. Παράλληλα, όπως σημειώνει, ο Οινοποιητικός Συνεταιρισμός ενημερώνει τους παραγωγούς για ζητήματα που αφορούν την ασθένεια, όποτε αυτό κρίνεται αναγκαίο.

Οι πρόσφατες βροχοπτώσεις που καταγράφηκαν σε αρκετές περιοχές της χώρας, σε συνδυασμό με την αυξημένη σχετική υγρασία, επανέφεραν στο προσκήνιο την ανάγκη προστασίας των μηλεώνων από το φουζικλάδιο. Παρότι η περίοδος των εντονότερων ανοιξιάτικων μολύνσεων έχει παρέλθει, οι συνθήκες αυτές μπορούν να ευνοήσουν τη δραστηριότητα του παθογόνου και την αύξηση του μολυσματικού φορτίου, ιδιαίτερα σε οπωρώνες όπου η ασθένεια είχε ήδη εμφανιστεί την άνοιξη.

Όπως εξηγεί ο κ. Μούσιας, το φουζικλάδιο εξακολουθεί να απαιτεί προσοχή ακόμη και στις αρχές Αυγούστου. Η προστασία αφορά τόσο τη διατήρηση υγιούς φυλλώματος και της ομαλής λειτουργίας των δέντρων όσο και τον περιορισμό του κινδύνου μετασυλλεκτικής εκδήλωσης της ασθένειας στο ψυγείο.

Οι βροχές αυξάνουν την επαγρύπνηση, αλλά δεν σημαίνουν πάντα σοβαρή μόλυνση

Σύμφωνα με τον κ. Μούσια, κάθε βροχόπτωση αυτή την εποχή αποτελεί λόγο επαγρύπνησης, χωρίς όμως να σημαίνει αυτομάτως ότι θα ακολουθήσει σοβαρή προσβολή. «Η βροχή από μόνη της δεν σημαίνει ότι θα υπάρξει σοβαρή προσβολή», επισημαίνει, εξηγώντας ότι η πιθανότητα μόλυνσης εξαρτάται από τον συνδυασμό της θερμοκρασίας, της διάρκειας διαβροχής των φύλλων και του μολυσματικού φορτίου που έχει διαμορφωθεί στον οπωρώνα, τόσο από την προηγούμενη περίοδο όσο και από τις προσβολές της άνοιξης.

Οι θερμοκρασίες που θεωρούνται ιδιαίτερα ευνοϊκές για το παθογόνο κυμαίνονται περίπου μεταξύ 14 και 25°C. Ωστόσο, μόλυνση μπορεί να προκληθεί ακόμη και στους 11–13°C, εφόσον η φυλλική επιφάνεια παραμείνει βρεγμένη για περισσότερες ώρες. Αντίθετα, μια σύντομη βροχή, ακόμη και σε θερμοκρασίες 20–25°C, δεν συνεπάγεται από μόνη της σοβαρή μόλυνση, ενώ τόσο οι πολύ χαμηλές όσο και οι ιδιαίτερα υψηλές θερμοκρασίες διαφοροποιούν τον κίνδυνο.

Καθοριστικός είναι, επομένως, ο συνδυασμός θερμοκρασίας και διάρκειας διαβροχής. Για την εκτίμησή του υπάρχουν πίνακες που συσχετίζουν τις δύο αυτές παραμέτρους και βοηθούν στην αξιολόγηση του κατά πόσο μια βροχόπτωση μπορεί να θεωρηθεί μολυσματική.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτεί και η παρατεταμένη σχετική υγρασία, κυρίως σε περιοχές με υγρό μικροκλίμα, όπως ο Κίσσαβος. «Η βροχή λειτουργεί σαν καμπανάκι για τον παραγωγό. Η υγρασία όμως είναι πιο ύπουλη, γιατί πολλές φορές δεν γίνεται αντιληπτή», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Όταν επικρατεί υψηλή υγρασία και δεν φυσάει, τα φύλλα μπορεί να παραμένουν βρεγμένα για πολλές ώρες, δημιουργώντας ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη του μύκητα. Σε αντίθεση με τη βροχή, που κινητοποιεί άμεσα τον παραγωγό, η υγρασία μπορεί να οδηγήσει σε εφησυχασμό, σε καθυστέρηση μιας νέας επέμβασης ή στην εκτίμηση ότι επαρκεί ένας ψεκασμός που πραγματοποιήθηκε λίγες ημέρες νωρίτερα, ακόμη και για λόγους κόστους.

Για τον λόγο αυτό, η απόφαση για επέμβαση πρέπει να βασίζεται στη συνολική εικόνα των καιρικών συνθηκών, στη διάρκεια διαβροχής και στο ιστορικό της ασθένειας στον οπωρώνα. Σε περιπτώσεις όπως οι πρόσφατες, η επέμβαση χρειάζεται να πραγματοποιείται όσο το δυνατόν πιο έγκαιρα, ώστε να περιορίζεται η βλάστηση και η περαιτέρω ανάπτυξη του μύκητα.

Η προστασία ξεκινά την άνοιξη και συνεχίζεται μέχρι τη συγκομιδή

Το φουζικλάδιο απαιτεί συνεχή, πολυπλευρή και μακροχρόνια διαχείριση. Η σημαντικότερη περίοδος εξάπλωσής του είναι η άνοιξη, όταν η άνοδος της θερμοκρασίας συνδυάζεται με αυξημένη υγρασία και συχνές βροχοπτώσεις. «Η προστασία ξεκινά από τη στιγμή που υπάρχει πράσινη φυλλική επιφάνεια, δηλαδή από την έκπτυξη των οφθαλμών, και συνεχίζεται μέχρι τη συγκομιδή», αναφέρει ο κ. Μούσιας.

Οι επεμβάσεις πραγματοποιούνται σε ιδιαίτερα συχνά διαστήματα μέχρι περίπου τα μέσα Ιουνίου. Φέτος, λόγω των βροχοπτώσεων που συνεχίστηκαν και μέσα στον Ιούνιο, παρατάθηκαν μέχρι και τα μέσα Ιουλίου. Στη συνέχεια δεν διακόπτονται, αλλά γίνονται σε πιο αραιά διαστήματα, περίπου ανά 15 ημέρες, ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες, την εικόνα του οπωρώνα και τον βαθμό κινδύνου.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι εφαρμογές λίγο πριν από τη συγκομιδή, όταν προηγούνται βροχοπτώσεις, ώστε να περιορίζεται το μολυσματικό φορτίο που μπορεί να συνοδεύσει τους καρπούς στη συντήρηση. Οι επεμβάσεις αυτές πρέπει να πραγματοποιούνται με τήρηση των χρόνων αναμονής των φυτοπροστατευτικών προϊόντων και των επιτρεπτών ορίων υπολειμμάτων (MRLs).

Κατά την ανοιξιάτικη περίοδο, η προστασία μπορεί να γίνεται προληπτικά, πριν από αναμενόμενες βροχές, με διασυστηματικά μυκητοκτόνα, ενώ μετά τη βροχή εφαρμόζονται συνήθως σκευάσματα επαφής ή συνδυασμοί επαφής και διασυστηματικής δράσης. «Ο συνδυασμός των δύο τύπων μυκητοκτόνων δίνει συνήθως καλύτερα αποτελέσματα όταν οι συνθήκες είναι δύσκολες», σημειώνει.

Την άνοιξη η προστασία αφορά τόσο το φουζικλάδιο όσο και το ωίδιο. Το ωίδιο ευνοείται περισσότερο από ξηροθερμικές συνθήκες και προκαλεί την κύρια ζημιά του νωρίτερα μέσα στην καλλιεργητική περίοδο, κυρίως μέχρι τον Ιούνιο ή τον Ιούλιο. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στις ανοιχτόχρωμες ποικιλίες Golden, Gala και Granny Smith κ.α., οι οποίες εμφανίζουν μεγαλύτερη ευαισθησία και καταλαμβάνουν τα τελευταία χρόνια σημαντικό μέρος της παραγωγής.

Σε δύσκολες ανοιξιάτικες συνθήκες, οι συνδυασμένες εφαρμογές μπορούν να συμβάλουν στην ταυτόχρονη προστασία από φουζικλάδιο και ωίδιο. Την περίοδο που διανύουμε, ωστόσο, το ενδιαφέρον στρέφεται κυρίως στη συνέχιση της προστασίας από το φουζικλάδιο.

Ο κίνδυνος μπορεί να εμφανιστεί και στο ψυγείο

Το φουζικλάδιο μπορεί να εκδηλωθεί και μετασυλλεκτικά. Μετά τα μέσα Ιουνίου ο καρπός αποκτά λεία επιδερμίδα, καθώς απομακρύνεται το λεγόμενο «χνούδι» και το μήλο «γυαλίζει», με αποτέλεσμα να περιορίζεται σημαντικά η πιθανότητα νέας ζημιάς όσο παραμένει πάνω στο δέντρο.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος έχει εκλείψει. «Αν υπάρχει μολυσματικό φορτίο, αυτό μπορεί να εκδηλωθεί αργότερα μέσα στο ψυγείο ως μετασυλλεκτική ασθένεια», τονίζει ο κ. Μούσιας. Ένας καρπός μπορεί, επομένως, να μεταφέρει μολυσματικό φορτίο χωρίς να εμφανίζει ορατά συμπτώματα στον οπωρώνα και το πρόβλημα να εκδηλωθεί κατά τη συντήρηση.

Παράλληλα, η ανάπτυξη του μύκητα στα φύλλα περιορίζει τη φωτοσυνθετική ικανότητα της μηλιάς και την παραγωγή των απαραίτητων θρεπτικών ουσιών. Αυτό επηρεάζει τη θρέψη και την ανάπτυξη των καρπών της τρέχουσας περιόδου, αλλά και τον σχηματισμό της παραγωγής της επόμενης χρονιάς, ο οποίος εξελίσσεται σταδιακά στη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου.

Η προστασία του φυλλώματος δεν αφορά, συνεπώς, μόνο τη φετινή παραγωγή και τη συντήρησή της, αλλά και τη διατήρηση της ευρωστίας και της παραγωγικότητας των δέντρων την επόμενη χρονιά.

Οι βροχές του Ιουνίου κράτησαν σε επαγρύπνηση τους παραγωγούς στον Κίσσαβο

Στην περιοχή του Κισσάβου, η φετινή καλλιεργητική περίοδος δεν μπορεί να χαρακτηριστεί εύκολη. Σε αρκετούς οπωρώνες είχαν εμφανιστεί προσβολές ήδη από τα τέλη Μαΐου και τις αρχές Ιουνίου, ενώ οι συχνές βροχοπτώσεις σχεδόν σε όλη τη διάρκεια του Ιουνίου διατήρησαν αυξημένη την πίεση της ασθένειας και κατέστησαν αναγκαία τη συνέχιση των επεμβάσεων μέχρι τα μέσα Ιουλίου.

«Δεν είχαμε μια καθαρή και εύκολη άνοιξη», αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Μούσιας. Η προηγούμενη παρουσία της ασθένειας είχε καταστήσει τους παραγωγούς περισσότερο υποψιασμένους. Έπειτα από ένα μικρό διάλειμμα, οι πρόσφατες βροχοπτώσεις τούς κινητοποίησαν εκ νέου, με σημαντικό ποσοστό να πραγματοποιεί νέα επέμβαση. Η κάλυψη δεν έφτασε το 100%, κάτι που, όπως εξηγεί, δύσκολα συμβαίνει κατά τους θερινούς μήνες. Ωστόσο, ανταποκρίθηκε αρκετά μεγάλο μέρος των παραγωγών.