Στην ανάγκη να υπάρξει μια πλήρη αναδιάρθρωση του πλαισίου πιστοποίησης των βιολογικών προϊόντων, αναφέρεται ο κ. Σπύρος Πρωτοψάλτης, Γενικός Γραμματέας Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και Επικεφαλής της Ομάδας Συντονισμού (Task Force) για την βιολογική γεωργία.
Στην αποκλειστική συνέντευξη που έδωσε στον ΑγροΤύπο μιλάει ακόμη για το ευρύτερο όραμα που έχει για την ελληνική ύπαιθρο και τον αγροτικό τομέα, καθώς και για τις εμπειρίες του από την προηγούμενη θητεία του στη ΔΥΠΑ αλλά και στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Κύριε Πρωτοψάλτη, αναλάβατε πρόσφατα καθήκοντα σε έναν τομέα που επηρεάζει άμεσα την ελληνική οικονομία και κοινωνία. Ποια είναι η πρώτη σας προτεραιότητα;
Απ: Η αγροτική παραγωγή βρίσκεται στην καρδιά της υπαίθρου και της εθνικής μας οικονομίας. Πρώτος μου στόχος είναι η αποκατάσταση εμπιστοσύνης στο σύστημα που διέπει τις ενισχύσεις και τους ελέγχους. Βήμα-βήμα επιλύουμε χρόνια προβλήματα, με λογοδοσία, διαφάνεια και σεβασμό προς τον παραγωγό και τον φορολογούμενο πολίτη. Θέλουμε ένα σύστημα που να λειτουργεί με καθαρούς κανόνες και να υπηρετεί τους πραγματικούς ανθρώπους της παραγωγής.
Έχετε δηλώσει ότι στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα δίκαιο και αποτελεσματικό σύστημα ενισχύσεων. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;
Απ: Σημαίνει να θεραπεύσουμε χρόνιες παθογένειες. Δεν μπορεί να συνεχίζεται μια κατάσταση όπου επιτήδειοι εκμεταλλεύονται τα κενά του συστήματος. Ξεκαθαρίζουμε ότι κάθε ευρώ δημόσιου χρήματος πρέπει να κατευθύνεται στους συνεπείς και πραγματικούς παραγωγούς. Προχωράμε με αποφασιστικά βήματα σε θεσμικές παρεμβάσεις που θωρακίζουν την αξιοπιστία του συστήματος.
Τι γίνεται με τους ελέγχους στον τομέα των βιολογικών προϊόντων; Έχουν υπάρξει συγκεκριμένες ενέργειες;
Απ: Συγκροτήθηκε ειδική Task Force για τη βιολογική παραγωγή. Ο στόχος είναι η πλήρης αναδιάρθρωση του πλαισίου πιστοποίησης, ώστε να διασφαλιστεί:
- η αξιοπιστία της ένδειξης «βιολογικό» για τον καταναλωτή,
- η δίκαιη κατανομή ενισχύσεων στους παραγωγούς που τηρούν τους κανόνες,
- η αποτελεσματική εποπτεία των φορέων πιστοποίησης,
- και η εξάλειψη κάθε φαινομένου παραπλάνησης ή αθέμιτου ανταγωνισμού.
Η αναμόρφωση αυτή είναι απαραίτητη όχι μόνο για την ακεραιότητα του συστήματος αλλά και για την ενίσχυση της ελληνικής βιολογικής παραγωγής, ως ποιοτικού πυλώνα της αγροτικής μας πολιτικής.
Έχουν υπάρξει παρατυπίες σε επίπεδο οργανισμών πιστοποίησης;
Απ: Δυστυχώς, ναι. Οι πρώτοι έλεγχοι αποκάλυψαν σημαντικές παραβάσεις. Ήδη έχουν επιβληθεί τα πρώτα πρόστιμα, ύψους 56.000 ευρώ, σε συγκεκριμένους φορείς πιστοποίησης. Αυτές οι παραβάσεις δεν πρόκειται να μείνουν αναπάντητες. Θα ακολουθήσουν επιπλέον πρόστιμα, κυρώσεις και - όπου χρειάζεται - αφαίρεση αδειών. Δεν μπορούμε να δεχτούμε ένα σύστημα που λειτουργεί με ασάφεια και επιτρέπει φαινόμενα παραπλάνησης του καταναλωτή ή αθέμιτου ανταγωνισμού εις βάρος των συνεπών παραγωγών.
Πόσο κρίσιμο είναι για εσάς να είναι πραγματικά «βιολογικό» ένα προϊόν που φτάνει στο ράφι;
Απ: Είναι ζήτημα αξιοπιστίας και δικαιοσύνης. Όταν ο καταναλωτής πληρώνει παραπάνω για ένα προϊόν με την ένδειξη «βιολογικό», έχει κάθε δικαίωμα να είναι βέβαιος πως αυτό ανταποκρίνεται στις αυστηρές προδιαγραφές. Η παραπλάνηση δεν πλήττει μόνο τον καταναλωτή αλλά και τους παραγωγούς που επενδύουν χρόνο, κόπο και πόρους για να λειτουργούν με υπευθυνότητα. Και να είμαστε ξεκάθαροι: οι περισσότεροι παραγωγοί είναι σωστοί, έντιμοι και κάνουν τη δουλειά τους με σεβασμό στον καταναλωτή και στη φύση. Δεν πρέπει να αφήσουμε τη μειοψηφία των παραβατών να στιγματίζει έναν ολόκληρο κλάδο. Για αυτό προχωράμε σε εντατικούς ελέγχους, όχι για να τιμωρήσουμε γενικά, αλλά για να ενισχύσουμε τους σωστούς, να προστατεύσουμε την αξιοπιστία της βιολογικής παραγωγής και να διασφαλίσουμε την εμπιστοσύνη των πολιτών.
Ποιο είναι το ευρύτερο όραμά σας για την ελληνική ύπαιθρο και τον αγροτικό τομέα;
Απ: Θέλουμε έναν πρωτογενή τομέα που να είναι οικονομικά βιώσιμος, περιβαλλοντικά υπεύθυνος και κοινωνικά δίκαιος. Θέλουμε να ξαναδώσουμε προοπτική σε νέους ανθρώπους που επιλέγουν να ασχοληθούν με τη γη, με τα ζώα και την αλιεία. Μια αγροτική ανάπτυξη που δεν θα εξαρτάται από επιδοματικού χαρακτήρα παρεμβάσεις, αλλά θα στηρίζεται σε παραγωγή, εξωστρέφεια και καινοτομία. Έναν τομέα που να δημιουργεί εισόδημα, θέσεις εργασίας και να συμβάλλει στην εθνική προσπάθεια για βιώσιμη ανάπτυξη.
Τι πρέπει να χαρακτηρίζει το νέο μοντέλο αγροτικής πολιτικής;
Απ: Πάνω απ’ όλα, διαφάνεια και λογοδοσία. Θέλουμε ένα κράτος που ελέγχει, συντονίζει, αλλά και εμπνέει εμπιστοσύνη. Οι πολιτικές μας πρέπει να βασίζονται σε δεδομένα, όχι σε εξυπηρετήσεις. Ξεκαθαρίζουμε ότι είμαστε στο πλευρό των συνεπών και αποκλείουμε όσους εκμεταλλεύονται το σύστημα. Το στοίχημα είναι να δημιουργήσουμε ένα σταθερό και αξιόπιστο περιβάλλον για όλους όσοι μοχθούν στην ύπαιθρο.
Από την θητεία σας στη Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης (ΔΥΠΑ) ποια συμπεράσματα μεταφέρετε στη νέα σας αποστολή στο ΥπΑΑΤ;
Απ: Η εμπειρία μου στη ΔΥΠΑ απέδειξε ότι ακόμα και οι πιο σύνθετες αλλαγές μπορούν να υλοποιηθούν, εφόσον υπάρχει σχέδιο, διαφάνεια και συνεχής διάλογος με την κοινωνία. Εκεί είδαμε στην πράξη πώς η δημόσια διοίκηση μπορεί να μετασχηματιστεί σε έναν μηχανισμό που λειτουργεί με πυξίδα τον πολίτη. Αυτή τη λογική συνεχίζω να εφαρμόζω και σήμερα, στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, για να χτίσουμε μια αγροτική πολιτική που βασίζεται στην εμπιστοσύνη, τη λογοδοσία και τη μετρήσιμη αποτελεσματικότητα.
Είναι σημαντική η εκπαίδευση και η κατάρτιση των αγροτών στις νέες τεχνολογίες της αγροτικής παραγωγής;
Απ: Η γεωργία, η κτηνοτροφία και η αλιεία του μέλλοντος δεν μπορούν να βασίζονται μόνο στην εμπειρία και την παράδοση. Χρειάζονται και γνώσεις στις νέες τεχνολογίες, την καινοτομία και τα σύγχρονα εργαλεία παραγωγής. Η Ελλάδα έχει εξαιρετικούς παραγωγούς, αλλά πρέπει να τους δώσουμε τα μέσα και τη γνώση για να αξιοποιήσουν συστήματα αυτοματισμού, ψηφιακής παρακολούθησης, γεωργίας και κτηνοτροφίας ακριβείας, καθώς και βιώσιμες μεθόδους διαχείρισης. Στη ΔΥΠΑ είχαμε υλοποιήσει ένα πιλοτικό πρόγραμμα κατάρτισης 100 ανέργων στη θεματική «Καινοτόμες Μέθοδοι στον Αγροτικό Τομέα», σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Ήταν ένα παράδειγμα του πώς η εξειδικευμένη εκπαίδευση μπορεί να φέρει τους νέους κοντά στην πρωτογενή παραγωγή με σύγχρονα μέσα. Σήμερα, ο ΕΛΓΟ «Δήμητρα» έχει υλοποιήσει εκτεταμένα προγράμματα κατάρτισης για νέους και υφιστάμενους επαγγελματίες του πρωτογενούς τομέα σε όλη τη χώρα, μέσα από πιστοποιημένα Κέντρα «ΔΗΜΗΤΡΑ». Αυτές οι δράσεις είναι κρίσιμες και θα πρέπει συνεχιστούν, γιατί η αναβάθμιση των δεξιοτήτων δεν είναι πολυτέλεια – είναι προϋπόθεση για έναν ανταγωνιστικό, βιώσιμο και καινοτόμο ελληνικό πρωτογενή τομέα.
Έχοντας ζήσει και εργαστεί για δύο δεκαετίες στις Ηνωμένες Πολιτείες, ποια στοιχεία από τη γεωργική πολιτική των ΗΠΑ θεωρείτε ότι αξίζει να μελετήσουμε ή να υιοθετήσουμε στην Ελλάδα;
Απ: Στις ΗΠΑ υπάρχει ένα αγροτικό σύστημα που βασίζεται σε τεράστιες παραγωγικές δυνατότητες, τεχνολογική υπεροχή και εξαγωγικό προσανατολισμό.
Ωστόσο, η Ελλάδα δεν μπορεί - ούτε και χρειάζεται - να ανταγωνιστεί τέτοιου τύπου μοντέλα σε όγκο ή κλίμακα. Αυτό που μπορούμε και πρέπει να κάνουμε είναι να επενδύσουμε στην ποιότητα, στην προστιθέμενη αξία και στην ταυτότητα των ελληνικών προϊόντων.
Παρακολουθούμε στενά βέλτιστες πρακτικές και από τις ΗΠΑ αλλά και από ευρωπαϊκές χώρες, που είναι πιο κοντά στη δική μας πραγματικότητα, όπως η Ιταλία, η Ισπανία ή η Γαλλία.
Η χρήση καινοτόμων τεχνολογιών στην καλλιέργεια, η αξιοποίηση της ζωικής παραγωγής, η ανάπτυξη του βιολογικού τομέα και η ανάδειξη της ελληνικής υπαίθρου ως παραγωγού κορυφαίας ποιότητας προϊόντων, είναι τομείς όπου η Ελλάδα πάντως μπορεί να πρωταγωνιστήσει.
