Πριν από μερικές δεκαετίες ο αγροτουρισμός ως ιδέα, που καλλιεργήθηκε στην Ελλάδα κυρίως μέσω των προγραμμάτων Leader, βασιζόταν στο απλό σκεπτικό, ότι η ελληνική ενδοχώρα άξιζε την ευκαιρία ν΄ αναδειχθεί.
Σπίτια με αρχιτεκτονική παράδοση, τοπική γαστρονομία και ει δυνατόν σύνδεση με κάποιες δραστηριότητες στη φύση: πεζοπορία, ράφτινγκ, κανόε - καγιάκ κ.ά., προσέλκυαν το κοινό, που πια έχει γίνει πιο απαιτητικό. Οι εραστές της φύσης, όμως, μεγάλωσαν και κάποιοι ζητούν κι άλλες υποδομές.
Έτσι, αντί για τα απλά κάμπινγκ πλέον υπάρχουν τα πολυτελή Glamping, έρχονται έτοιμα σπίτια προκατασκευασμένα είτε από ελληνικές είτε από ξένες εταιρείες, κυρίως από τη Σκανδιναβία, γίνονται μετατροπές σε υπάρχουσες υποδομές π.χ. ανεμόμυλοι ανακαινίζονται και γίνονται τουριστικές κατοικίες κ.ο.κ.
Η επαναφορά του αγροτουρισμού με άλλους όρους
Το μοντέλο Τουρισμού της Υπαίθρου δούλεψε, σε ορισμένες περιοχές π.χ. Αράχωβα, Ζαγοροχώρια, Αχέροντας, Λουτρά Πόζαρ, ορεινή Κορινθία για διάφορους λόγους ενώ σε άλλες περιοχές δεν εξελίχθηκε, όπως θα έπρεπε για διάφορους λόγους.
Σήμερα, ο αγροτουρισμός, όμως, παρά τα όποια προβλήματα δημιουργήθηκαν το τελευταίο διάστημα, επανέρχεται στο προσκήνιο, όχι με όρους παρελθόντος. Ο άνθρωπος που θ΄ ασχοληθεί πια με τον αγροτουρισμό εφόσον είναι παραγωγός, οφείλει να έχει στο μυαλό του, όχι μόνο το κομμάτι της αγροτικής παραγωγής και της φιλοξενίας αλλά μία ολοκληρωμένη εικόνα, την οποία θα πρέπει να παρουσιάσει και να συνεργαστεί με τους γύρω του. Επιπλέον, όσοι αγρότες ενδιαφέρονται για το σήμα του αγροτουρισμού, μπορούν να υποβάλλουν αίτηση αλλά να έχουν τις κατάλληλες υποδομές, ώστε να μπορέσουν ν΄ ανταποκριθούν στο υπουργείο Τουρισμού.
Το παλαιό μοντέλο του αγροτουρισμού συνδέεται άμεσα, με αυτό που αποκαλείται Τουρισμός Υπαίθρου κι αποτελεί μία ομπρέλα δράσεων, με κύριο άξονα το αγροτικό περιβάλλον. Πολλοί μέχρι σήμερα εξακολουθούν να μπερδεύουν αυτές τις δυο έννοιες, θεωρώντας πως είναι ταυτόσημες. Όμως, ο Αγροτουρισμός συνδέεται άμεσα και με την αγροτική παραγωγή στη χώρα μας, ενώ ο Τουρισμός της Υπαίθρου σχετίζεται αλλά όχι σε ευθεία γραμμή. Ο Τουριμός της Υπαίθρου μπορεί ν΄ αφορά στη δημιουργία ενός επισκέψιμου οινοποιείου, που δεν ανήκει απαραίτητα σε παραγωγό. Επίσης, μπορεί μία ξενοδοχειακή μονάδα της υπαίθρου ν΄ αποτελεί αφετηρία για πεζοπορία, ιπποτουρισμό, το αλεξίπτωτο πλαγιάς κ.ά. αλλά αυτό δεν είναι αγροτουρισμός, διότι εκεί οι ταξιδιώτες συμμετέχουν, κλαδεύοντας, αρμέγοντας, κ.ά.
Το πατρικό στο χωριό και οι νέες προκλήσεις
Κατά το παρελθόν, πολλοί Έλληνες επέλεξαν να δημιουργήσουν μονάδες σε πατρική περιουσία στο χωριό κ.ά. Αυτό το μοντέλο, με φωτεινές εξαιρέσεις, δεν ήταν πάντοτε λειτουργικό. Κι αυτό διότι πολλές φορές, μπορεί να μην υπήρχε μία έκταση σημαντική, για την ανάπτυξη της μονάδες, να μην υπήρχαν οι ανάλογες υποδομές (νερού, αποχέτευσης κ.ά.) ή να υπήρχαν δυσκολίες στις συγκοινωνίες, αδυναμίες στην τροφοδοσία με τοπικά τρόφιμα τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο λειτουργίας, υπερβολικά κόστη θέρμανσης ή ψύξης κ.ά.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα όμως είχε να κάνει με τις μονάδες καθεαυτές, που ήταν λιγοστές και δεν ήταν βιώσιμες, καθώς πρόκειται κατά κανόνες για μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις. Οι άνθρωποι που ασχολούνται με τον αγροτουρισμό πλέον, δεν έχουν λοιπόν να σκεφθούν μόνο αυτά, αλλά να δώσουν λύση και σε δυο επιπλέον προβλήματα: Το ένα ζήτημα είναι οι χώροι τους, να είναι προσβάσιμοι σε όλους και το δεύτερο βασικό ζήτημα, να υπάρχει χαμηλό ανθρακικό αποτύπωμα π.χ. δέντρα που χρειάζονται λιγοστό νερό, χώροι, που θερμαίνονται εύκολα, χρήση ποδηλάτων, ηλεκτρικών αυτοκινήτων κ.ά.
Το θέμα της εποχικότητας
Μόνιμο αγκάθι παραμένει φυσικά για όλες τις αγροτουριστικές μονάδες, το θέμα της εποχικότητας. Επιπλέον, υπάρχουν περιοχές, που είναι γεμάτες, ορισμένες μέρες του χρόνου και τις υπόλοιπες άδειες π.χ. κοντά σε χιονοδρομικά κέντρα. Ιδίως για τις περιοχές, που βασίζονται κυρίως σε Έλληνες και λιγότερο σε ξένους τουρίστες, το θέμα της πληρότητας είναι βασικό για να είναι μία μονάδα βιώσιμη. Το πωλητήριο προϊόντων μέσα στις μονάδες βοηθά να καλυφθούν κάποια έξοδα, αλλά οι μονάδες πρέπει να είναι έτσι φτιαγμένες, ώστε να έχουν λιγότερες λειτουργικές δαπάνες π.χ. χρήση φωτοβολταϊκών, φωτοκύτταρα για το φως, έξυπνες συσκευές που κλείνουν μόνες τους κ.ά. Παρόλα αυτά το ενδιαφέρον για τον αγροτουρισμό αναζωπυρώνεται το 2026, σύμφωνα με τις τάσεις, που καταγράφονται σε διεθνείς τουριστικές μελέτες, διότι ουκ ολίγοι ταξιδιώτες, αισθάνονται ότι δεν γεμίζουν τις μπαταρίες τους με τον μαζικό τουρισμό.
Ποια είναι τα στοιχεία όμως που κάνουν πιο ελκυστικό τον αγροτουρισμό;
Σύνδεση με τη Γαστρονομία: Το πρώτο στοιχείο που εντοπίζεται σε μελέτες και μετρήσεις, είναι πως όσοι ενδιαφέρονται για τον αγροτουρισμό, νοιάζονται και για την τοπική γαστρονομία ή την τοπική κουλτούρα γαστρονομίας. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει μία σημαντική βάση ταυτόχρονης προώθησης ελληνικών προϊόντων, που έχουν δυο κύρια στοιχεία ταυτότητα και αυθεντικότητα.
Εναλλακτικός Τουρισμός ως επιλογή: Το δεύτερο στοιχείο αφορά σε καθεαυτό τον εναλλακτικό τουρισμό ως συνειδητή επιλογή σε μία προσπάθεια απομάκρυνσης από το άγχος της καθημερινότητας. Παρατηρείται μία στροφή για ανόθευτη επαφή με τη φύση, καθώς έχει αρχίσει να ενοχλεί η κοσμοσυρροή στις κοσμοπολίτικες περιοχές, όπου η μία ομπρέλα είναι πάνω στην άλλη.
Τιμές – φωτιά σε κοσμοπολίτικα μέρη: Ένα άλλο στοιχείο, που επίσης είναι σημαντικό, είναι πως στις κοσμοπολίτικες περιοχές, οι τιμές σε ταβέρνες, ξαπλώστρες κ.ά. έχουν «τσιμπήσει» αισθητά και υπάρχει κόσμος που δεν μπορεί να ανταποκριθεί. Το “Value for money”, που θεωρείται αξία για τους ταξιδιώτες εδώ καταπατάται. Σε ξένες πλατφόρμες, ενώ καταγράφεται η ομορφιά των ελληνικών προορισμών, ταυτόχρονα καταγράφεται και η δυσαρέσκεια για τις τιμές. Έτσι, ο τουρισμός της Υπαίθρου επιλέγεται ως μία λύση προσιτή απέναντι σε μία μέση οικογένεια ή ζευγάρια.
Κόστος ακτοπλοϊκών εισιτηρίων: Σε νησιωτικές περιοχές παρότι θεωρούνται εξαιρετικοί προορισμοί, ειδικά για τουρίστες από το εξωτερικό υπάρχει πια έντονη η δυσαρέσκεια, κυρίως των Ελλήνων ταξιδιωτών και για τις τιμές των ακτοπλοϊκών εισιτηρίων, που το κόστος τους για τη μέση ελληνική οικογένεια ενίοτε καταντά απαγορευτικό. Επομένως, σε πολλές περιπτώσεις επιλέγονται τα μέρη της ηπειρωτικής Ελλάδας.
Τα μοντέλα ανάλυσης στον Αγροτουρισμό
Οι άνθρωποι που ενδιαφέρονται να επενδύσουν στον Αγροτουρισμό ή γενικότερα στον Τουρισμό της Υπαίθρου, είτε μπαίνοντας σε σχετικά προγράμματα είτε όχι, θα πρέπει να λάβουν υπόψη τα κύρια μοντέλα αναλύσεων, που έχουν θεωρηθεί σημαντικά, πέρα από το κόστος λειτουργίας. Πέρα από το κόστος η επιλογή του προορισμού, ο οποίος θα πρέπει να έχει κάποια συγκεκριμένα χαρακτηριστικά π.χ. εντυπωσιακό ποτάμι, ορνιθοπανίδα, αρχαιότητες, σπηλιές, δυνατότητα οδικής πρόσβασης, πρόσβασης στο θαλάσσιο μέτωπο ή σε κάποιο θρυλικό βουνό κ.ά.
Η βασική ανάλυση SWΟT (δηλαδή Δυνατά Σημεία, Αδυναμίες, Ευκαιρίες, Απειλές) μπορεί να συμβάλλει στην αξιολόγηση και στην επιλογή των δυνατών σημείων κάθε προορισμού, ώστε να αποφύγει κάποιος να επενδύσει βιαστικά ή να προβεί σε μία επιλογή ανάγκης, π.χ. ξοδεύοντας χρήματα στην πατρική γη, η οποία όμως δεν έχει τα στοιχεία, εκείνα, που θα προσελκύσει άμεσα τους ταξιδιώτες.
Για παράδειγμα μία SWOT ανάλυση, που χρησιμοποιείται και για άλλους λόγους, μπορεί ν΄ αναδείξει έναν προορισμό διότι π.χ. έχει ποιοτικά τρόφιμα ΠΓΕ – ΠΟΠ, σε συνδυασμό με ένα γραφικό και προσβάσιμο ποτάμι, που θα μπορεί να προσφέρει δράσεις στο νερό (π.χ. υπάρχουν ελληνικά ποτάμια, που δεν προσφέρονται για κανόε – καγιάκ). Επίσης, μπορεί ν΄ αναδείξει τις αδυναμίες π.χ. υψηλό κόστος καυσίμων για τον επισκέπτη, λόγω της μεγάλης χιλιομετρικής απόστασης από τα αστικά κέντρα ή άγνοια του συγκεκριμένου τουριστικού προορισμού από το ευρύ κοινό, οπότε πρέπει επανειλημμένα να διαφημιστεί για να τον μάθουν. Δύναται επίσης, να καταδείξει τις ευκαιρίες, π.χ. τη δυνατότητα αγοράς λόγω φτηνής γης ή ακόμη και τις τυχόν απειλές λ.χ. τον έντονο ανταγωνισμό στο κόστος λόγω των γειτονικών μονάδων.
Το μοντέλο Butler προβλέπει τον «διάδρομο» για τη δημιουργία ενός προορισμού από την εξερεύνηση ως την πτώση ή την αναζωογόνηση. Δείχνει όμως και τις δυσκολίες από την ανάπτυξη έως την εδραίωσή του. Αυτό το μοντέλο λαμβάνει υπόψη του, τις αρχικές παθογένειες, μέχρι να γίνει γνωστός ένας προορισμός ώσπου η αναγνωρισιμότητά του να εξελιχθεί τελικά σε πρόβλημα π.χ. παντελής έλλειψη πάρκινγκ, οχλαγωγία ακόμη και σε ώρες κοινής ησυχίας.
Την ίδια στιγμή για περιοχές, που είναι γνωστές για τον αγροτουρισμό ή τον Τουρισμό της Υπαίθρου, καλό είναι να χρησιμοποιούνται οι δείκτες φέρουσας ικανότητας, ώστε να μη χτίσει κάποιος μία αγροτουριστική μονάδα σε μία περιοχή, που είναι ήδη κορεσμένη και θα πρέπει ν΄ αντιμετωπίσει τον έντονο ανταγωνισμό.
