Πολλοί παραγωγοί αναρωτιούνται κάθε χρόνο πότε θα πληρωθούν ή αν υπολογίστηκε σωστά η αναδιανεμητική ενίσχυση, χωρίς όμως να γνωρίζουν από πού προκύπτει και τι ακριβώς καλύπτει αυτό το καθεστώς. Στις επόμενες ενότητες, παρουσιάζονται με απλό και κατανοητό τρόπο όλα τα βασικά σημεία γύρω από την αναδιανεμητική στήριξη — ποιοι τη δικαιούνται, πώς υπολογίζεται και τι πρέπει να προσέξει κάθε παραγωγός ώστε να αποφύγει καθυστερήσεις ή αποκλίσεις στις πληρωμές.
Τι είναι η αναδιανεμητική;
Η συμπληρωματική αναδιανεμητική εισοδηματική στήριξη για τη βιωσιμότητα – γνωστή απλούστερα ως αναδιανεμητική ενίσχυση – αποτελεί ένα από τα βασικά εργαλεία της νέας Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ). Σκοπός της είναι να αναδιανέμει μέρος του γεωργικού εισοδήματος από τις μεγαλύτερες προς τις μικρότερες εκμεταλλεύσεις, ενισχύοντας τη βιωσιμότητα και τη σταθερότητα των γεωργών.
Πρόκειται για μια ετήσια, αποσυνδεδεμένη ενίσχυση, που χορηγείται επιπλέον της βασικής εισοδηματικής στήριξης. Δεν συνδέεται με την παραγωγή ή με συγκεκριμένα προϊόντα, αλλά με το μέγεθος και τη δομή της γεωργικής εκμετάλλευσης.
Η ενίσχυση αυτή εφαρμόζεται και στις τρεις αγρονομικές περιφέρειες που έχουν οριστεί στο πλαίσιο της ΚΑΠ:
στις αροτραίες καλλιέργειες, στις μόνιμες καλλιέργειες, και στους βοσκοτόπους.
Μέσω της αναδιανεμητικής, το σύστημα επιδιώκει να προσφέρει δικαιότερη κατανομή των ενισχύσεων, δίνοντας οικονομική «ανάσα» στις μικρές και μεσαίες εκμεταλλεύσεις που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής γεωργίας.
Ποιοι είναι δικαιούχοι
Για να δικαιούται ένας παραγωγός την αναδιανεμητική εισοδηματική στήριξη, πρέπει να είναι ενεργός γεωργός και να διαθέτει δικαιώματα βασικής ενίσχυσης – είτε από προηγούμενα έτη, είτε μέσω μεταβίβασης ή εθνικού αποθέματος.
Η ενίσχυση αυτή αφορά τις επιλέξιμες εκτάσεις που δηλώνονται στην Ενιαία Αίτηση Ενίσχυσης και όχι αποκλειστικά στα εκτάρια που αντιστοιχούν στα δικαιώματα. Δηλαδή, μπορεί να χορηγηθεί και για επιπλέον επιλέξιμα εκτάρια, πέρα από εκείνα που συνδέονται άμεσα με δικαιώματα βασικής ενίσχυσης.
Δεν απαιτείται παραγωγή για τη λήψη της συγκεκριμένης στήριξης. Ωστόσο, ο παραγωγός οφείλει να δηλώνει όλες τις εκτάσεις της εκμετάλλευσής του, χωρίς να δημιουργεί τεχνητές προϋποθέσεις για την είσπραξη της ενίσχυσης — όπως κατάτμηση ή τεχνητή μείωση της δηλούμενης έκτασης σε σχέση με το προηγούμενο έτος.
Αντίθετα, η αύξηση της έκτασης θεωρείται νόμιμη και θεμιτή πράξη, καθώς δεν παραβιάζει τους κανόνες επιλεξιμότητας.
Η στήριξη καταβάλλεται ανά εκτάριο σε ετήσια βάση και κατανέμεται στις τρεις αγρονομικές περιφέρειες: αροτραίων καλλιεργειών, μόνιμων καλλιεργειών και βοσκοτόπων. Για κάθε τύπο εκμετάλλευσης υφίστανται κατώτερα και ανώτερα όρια επιλέξιμης έκτασης, τα οποία ορίζονται με βάση το είδος και τη σύνθεση της εκμετάλλευσης (αμιγής ή μικτή) και χρησιμοποιούνται από τον ΟΠΕΚΕΠΕ για τον αυτόματο υπολογισμό της επιλεξιμότητας μέσω της Ενιαίας Αίτησης Ενίσχυσης.
Ποια είναι τα όρια των εκμεταλλεύσεων
Η ενίσχυση αφορά αποκλειστικά σε εκμεταλλεύσεις που εμπίπτουν στα καθορισμένα κατώτατα και ανώτατα όρια επιλέξιμης έκτασης.
Για τις αροτραίες καλλιέργειες, το ελάχιστο όριο είναι δύο εκτάρια (20 στρέμματα) και το ανώτατο έντεκα εκτάρια (110 στρέμματα).
Για τις μόνιμες καλλιέργειες, το ελάχιστο όριο είναι ένα εκτάριο (10 στρέμματα) και το ανώτατο τέσσερα εκτάρια (40 στρέμματα).
Για τους βοσκοτόπους, τα όρια κυμαίνονται από ένα έως δεκαεπτά εκτάρια (10 έως 170 στρέμματα).
Στις μικτές εκμεταλλεύσεις, δηλαδή εκείνες που συνδυάζουν περισσότερους από έναν τύπους καλλιεργειών ή βοσκοτόπων, εφαρμόζεται συντελεστής μετατροπής, ώστε να προκύπτουν τα λεγόμενα «ισοδύναμα εκτάρια».
Ο υπολογισμός γίνεται με τον τύπο:
Α × 1,55 + Μ × 4,25 + Β × 1 ≤ 17,
όπου:
Α = αροτραίες καλλιέργειες,
Μ = μόνιμες καλλιέργειες,
Β = βοσκότοποι.
Αν το αποτέλεσμα υπερβαίνει τα 17 εκτάρια (170 στρέμματα), η εκμετάλλευση θεωρείται εκτός ορίων και δεν δικαιούται αναδιανεμητική στήριξη.
Παράδειγμα 1:
Ένας παραγωγός με 6 εκτάρια αροτραίων, 1 εκτάριο μόνιμων και 4 εκτάρια βοσκοτόπων έχει:
6×1,55 + 1×4,25 + 4×1 = 17,55 εκτάρια.
Εφόσον υπερβαίνει το ανώτατο όριο, δεν δικαιούται ενίσχυση.
Παράδειγμα 2:
Μια εκμετάλλευση με 4 εκτάρια αροτραίων και 2 εκτάρια μόνιμων καλλιεργειών δίνει:
4×1,55 + 2×4,25 = 13,65 εκτάρια.
Το αποτέλεσμα είναι εντός ορίων, επομένως η εκμετάλλευση θεωρείται επιλέξιμη.
Ποια είναι τα ποσά και πώς κατανέμεται η στήριξη
Το συνολικό ποσό των άμεσων ενισχύσεων που διατίθεται ετησίως για την αναδιανεμητική ενίσχυση κατανέμεται μεταξύ των τριών αγρονομικών περιφερειών, με ποσοστό 45,60% να αφορά τις αροτραίες καλλιέργειες, 27,50% τις μόνιμες καλλιέργειες και 26,90% τους βοσκοτόπους.
Η ενίσχυση υπολογίζεται με βάση την επιλέξιμη έκταση και αποδίδεται ανά εκτάριο. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, η ενδεικτική τιμή μονάδας ανέρχεται περίπου σε 138 ευρώ ανά εκτάριο για τις αροτραίες καλλιέργειες, 116 ευρώ για τις μόνιμες και 177 ευρώ για τους βοσκοτόπους.
Τα ποσά αυτά είναι ενδεικτικά και ενδέχεται να διαφοροποιούνται κάθε έτος, ανάλογα με τα αποτελέσματα των διασταυρωτικών και γεωχωρικών ελέγχων, καθώς και με το ύψος των διαθέσιμων κονδυλίων στο πλαίσιο της ΚΑΠ. Σε κάθε περίπτωση, το ύψος της αναδιανεμητικής στήριξης δεν μπορεί να υπερβαίνει τον εθνικό μέσο όρο των άμεσων ενισχύσεων ανά εκτάριο για το αντίστοιχο έτος υποβολής αιτήσεων.
Η διαδικασία υποβολής αίτησης
Το αίτημα για τη λήψη της αναδιανεμητικής στήριξης υποβάλλεται μέσα από την Ενιαία Αίτηση Ενίσχυσης (ΟΣΔΕ) και αφορά το σύνολο της εκμετάλλευσης. Στα αιτήματα ενίσχυσης δηλώνεται με τον αντίστοιχο κωδικό 0405, που αφορά τη Συμπληρωματική Αναδιανεμητική Εισοδηματική Στήριξη για τη Βιωσιμότητα. Στις περισσότερες περιπτώσεις, το αίτημα συμπληρώνεται αυτόματα από το πληροφοριακό σύστημα, εφόσον οι εκτάσεις του παραγωγού βρίσκονται εντός των προβλεπόμενων ορίων και υπήρχαν δηλωμένες και στο προηγούμενο έτος.
Αν ο παραγωγός υποβάλλει αίτηση για πρώτη φορά – για παράδειγμα λόγω κληρονομιάς ή κατανομής δικαιωμάτων από το Εθνικό Απόθεμα – δεν διενεργείται έλεγχος σε δήλωση προηγούμενου έτους.
Επιπλέον, αν κατά την υποβολή της αίτησης δεν εμφανίζονται δικαιώματα βασικής στήριξης, το αίτημα καταχωρείται κανονικά και η πληρωμή πραγματοποιείται όταν αποκτηθούν τα δικαιώματα μεταγενέστερα, αν αποκτηθούν.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται για τους παραγωγούς που λαμβάνουν εκτάσεις μέσω κατανομής βοσκοτόπων, καθώς οφείλουν να αιτηθούν ρητά τη συμμετοχή τους στην αναδιανεμητική ενίσχυση, προκειμένου να εξεταστεί η επιλεξιμότητά τους.
Η ρήτρα καταστρατήγησης και οι τεχνητές συνθήκες
Η αναδιανεμητική ενίσχυση συνοδεύεται από αυστηρή ρήτρα καταστρατήγησης, η οποία αποσκοπεί στην αποτροπή τεχνητών ή καταχρηστικών πρακτικών. Δεν επιτρέπεται η διαίρεση ή η κατάτμηση μιας εκμετάλλευσης με σκοπό την είσπραξη της ενίσχυσης. Αν αποδειχθεί ότι μια εκμετάλλευση χωρίστηκε ή μεταβιβάστηκε τεχνητά με μοναδικό στόχο την είσπραξη της στήριξης, η ενίσχυση δεν χορηγείται και, εφόσον έχει ήδη καταβληθεί, ανακτάται ως αχρεωστήτως καταβληθείσα.
Ως τεχνητή δημιουργία προϋποθέσεων θεωρείται κάθε ενέργεια που αλλοιώνει την πραγματική εικόνα της εκμετάλλευσης, όπως η υποβολή ψευδών ή παραπλανητικών στοιχείων, η απόκρυψη δεδομένων ή η εικονική μεταβίβαση. Για να διαπιστωθεί αν υπάρχει τέτοια περίπτωση, εξετάζεται εάν η πράξη –όπως πώληση, εκμίσθωση ή μεταβίβαση– είναι πραγματική, νόμιμη και αν ο νέος κάτοχος ασκεί πράγματι τη γεωργική δραστηριότητα με δική του ευθύνη και οικονομικό ρίσκο.
Η αρμόδια αρχή διατηρεί το δικαίωμα να απορρίψει τη χορήγηση της ενίσχυσης σε περιπτώσεις τεχνητής μείωσης ή κατάτμησης της εκμετάλλευσης. Αντίθετα, η πραγματική αύξηση της έκτασης θεωρείται θεμιτή πράξη και δεν συνιστά παραβίαση των όρων.
Συνοψίζοντας
Η αναδιανεμητική ενίσχυση δεν είναι μια επιπλέον πληρωμή, αλλά ένας μηχανισμός κατανομής του διαθέσιμου ποσού των άμεσων ενισχύσεων. Για να μπορέσει ο παραγωγός να γνωρίζει τι δικαιούται και γιατί, χρειάζεται να κατανοεί τη λογική του μέτρου – πώς υπολογίζεται, σε ποιες εκτάσεις εφαρμόζεται και ποιες προϋποθέσεις το επηρεάζουν. Μόνο έτσι μπορεί να ελέγχει αν η πληρωμή που λαμβάνει είναι σωστή, να εντοπίζει εγκαίρως πιθανά λάθη ή αποκλίσεις και να προχωρά σε διορθώσεις χωρίς καθυστερήσεις.
Η ενημέρωση και η καλή κατανόηση του πλαισίου είναι τελικά το σημαντικότερο «εργαλείο» που έχει στα χέρια του κάθε γεωργός.
Πηγές:
ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΕΝΙΑΙΩΝ ΑΙΤΗΣΕΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΣΣΚΑΠ 2023-2027
