Ο ΟΠΕΚΕΠΕ διενεργεί τακτικά ελέγχους και σε κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις, με στόχο τη διασφάλιση της ορθής και διαφανούς χορήγησης των ενισχύσεων. Οι κτηνοτρόφοι καλούνται να αποδείξουν όχι μόνο την τυπική επιλεξιμότητα, αλλά και την κανονική λειτουργία της μονάδας τους μέσα από έγγραφα, μητρώα και καταγραφές. Στο άρθρο αυτό παρουσιάζουμε αναλυτικά τι ζητείται, πώς να προετοιμαστεί ο κτηνοτρόφος και τι να προσέξει, ώστε να αποφύγει προβλήματα και καθυστερήσεις.
Πότε και πώς γίνεται ο έλεγχος σε κτηνοτροφικές μονάδες
Οι έλεγχοι πραγματοποιούνται είτε δειγματοληπτικά, είτε στοχευμένα με βάση κριτήρια κινδύνου, είτε λόγω καταγγελιών. Περιλαμβάνουν διοικητικό έλεγχο στα γραφεία (μέσω εγγράφων και ψηφιακών αρχείων), αλλά και επιτόπια επίσκεψη στη μονάδα. Ο παραγωγός ειδοποιείται εγκαίρως μέσω του ΚΥΔ, τηλεφωνικά από τον ΟΠΕΚΕΠΕ ή με επίσημο έγγραφο/email.
Τι πρέπει να προσκομίσει ο κτηνοτρόφος (δικαιολογητικά & έγγραφα)
Στην περίπτωση που ο έλεγχος αφορά κτηνοτροφική εκμετάλλευση, ιδίως αιγοπροβατοτροφικές μονάδες, ο παραγωγός καλείται να προσκομίσει δικαιολογητικά που αποδεικνύουν τη λειτουργία, την παραγωγική δραστηριότητα και την ιχνηλασιμότητα της μονάδας του. Σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο του ΟΠΕΚΕΠΕ και τις απαιτήσεις του Ολοκληρωμένου Μητρώου Στήριξης (ΟΜΣ), τα κυριότερα δικαιολογητικά περιλαμβάνουν:
1.Μητρώο Αιγοπροβάτων ή Βοοειδών (με καταγραφή ζώων, γεννήσεων, θανάτων, πωλήσεων και εισαγωγών/εξαγωγών).
2.Μητρώο Εισροών-Εκροών (με αναλυτικά στοιχεία για ζωοτροφές, φάρμακα, παραγόμενα προϊόντα).
3.Δελτίο Εμβολιασμών ή κτηνιατρικά δελτία, σύμφωνα με τις οδηγίες της Κτηνιατρικής Υπηρεσίας.
4.Τιμολόγια Πώλησης Γάλακτος ή άλλων ζωικών προϊόντων, ως αποδεικτικά ενεργής παραγωγής.
5.Τιμολόγια Προμήθειας Ζωοτροφών (με ημερομηνίες και ποσότητες), για τεκμηρίωση της θρέψης.
6.Καταστάσεις ζωικού κεφαλαίου από ΕΛΓΟ ή πλατφόρμα ΟΠΕΚΕΠΕ.
7.Υπεύθυνη Δήλωση για τη διάθεση της κοπριάς ή της κοπροσωρού (σε ιδιώτη, ΚΥΔ ή μονάδα κομποστοποίησης).
8.Αντίγραφο ταυτότητας και εξουσιοδότηση, εφόσον ο έλεγχος γίνεται από τρίτο πρόσωπο.
9.Άδεια σταβλικών εγκαταστάσεων ή εγγραφή στο Ολοκληρωμένο Μητρώο Σταβλισμού (ΟΜΣ).
10.Βιβλίο μετακινήσεων ζώων, αν έχουν δηλωθεί αγοραπωλησίες ή μεταφορές.
11.Πιστοποιήσεις (σε περίπτωση ένταξης σε βιολογικά ή άλλα καθεστώτα του ΠΑΑ).
12.Πρόσφατες φωτογραφίες του στάβλου ή της κοπροσωρού, εφόσον ζητηθούν από τον ελεγκτή.
Ανάλογα με την περίπτωση και την περιοχή, οι ελεγκτές του ΟΠΕΚΕΠΕ μπορεί να ζητήσουν επιπλέον τεκμηρίωση, γι’ αυτό είναι σημαντικό ο φάκελος της μονάδας να είναι ενημερωμένος και πλήρης.
Τι ελέγχεται και ποιες παραλείψεις κοστίζουν
Κατά τον επιτόπιο ή διοικητικό έλεγχο, ο ελεγκτής εξετάζει αν η φυσική παρουσία των ζώων αντιστοιχεί στα δηλωμένα στοιχεία, αν το Μητρώο Ζώων είναι πλήρως ενημερωμένο την ημέρα του ελέγχου και αν το παραγόμενο γάλα ή κρέας είναι συμβατό με τον αριθμό και το είδος των ζώων της εκμετάλλευσης. Παράλληλα, ελέγχεται η επάρκεια σε αγορές ζωοτροφών, οι οποίες πρέπει να είναι ανάλογες της δηλωμένης δυναμικότητας, αλλά και η κατάσταση των εγκαταστάσεων, συμπεριλαμβανομένης της ύπαρξης άδειας σταβλισμού ή εγγραφής στο ΟΜΣ.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη σωστή σήμανση των ζώων. Η ταυτοποίηση με ενώτια ή άλλα εγκεκριμένα μέσα (όπως ηλεκτρονικά bolus ή microchips) αποτελεί υποχρέωση του κτηνοτρόφου και ελέγχεται αυστηρά. Κάθε ζώο πρέπει να φέρει νόμιμη ταυτότητα και να έχει καταγραφεί έγκαιρα στο Μητρώο, ενώ οποιαδήποτε μεταβολή -όπως γεννήσεις, θάνατοι, αγορές ή σφαγές- πρέπει να δηλώνεται άμεσα τόσο στον ΕΛΟΓΑΚ όσο και στο πληροφοριακό σύστημα του ΟΠΕΚΕΠΕ. Η απουσία σήμανσης ή η καθυστέρηση καταγραφής μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές κυρώσεις, όπως περικοπή ενισχύσεων ή και αποκλεισμό από προγράμματα.
Οργάνωση, σωστή δήλωση και καλός φάκελος: το τρίπτυχο της επιτυχίας
Οι έλεγχοι σε κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις πραγματοποιούνται καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, με ιδιαίτερη ένταση από τον Οκτώβριο έως τον Φεβρουάριο, όταν διασταυρώνονται τα δηλωθέντα στοιχεία και δρομολογούνται οι τελικές πληρωμές. Για τον λόγο αυτό, είναι κρίσιμο κάθε μεταβολή στη μονάδα -όπως γεννήσεις, σφαγές, αγορές ή μετακινήσεις- να δηλώνεται χωρίς καθυστέρηση στα αρμόδια πληροφοριακά συστήματα. Η έγκαιρη και ορθή καταχώριση προστατεύει τον παραγωγό από προβλήματα ή αμφισβητήσεις και διασφαλίζει την απρόσκοπτη καταβολή των ενισχύσεων.
Παράλληλα, μια απλή αλλά ιδιαίτερα χρήσιμη πρακτική είναι η τήρηση ενός πλήρους και οργανωμένου προσωπικού φακέλου, σε έντυπη ή ψηφιακή μορφή. Ο φάκελος αυτός θα πρέπει να περιλαμβάνει τις δηλώσεις ΟΣΔΕ, τα μητρώα ζώων και εισροών-εκροών, τιμολόγια και αποδείξεις (για ζωοτροφές, γάλα, φάρμακα), δελτία ζύγισης, αποδεικτικά πώλησης γάλακτος, εμβολιασμούς, φωτογραφίες των εγκαταστάσεων, άδειες σταβλισμού και κάθε άλλο έγγραφο που επιβεβαιώνει τη σωστή λειτουργία της εκμετάλλευσης. Ένας ενημερωμένος φάκελος διευκολύνει την προετοιμασία για έλεγχο, μειώνει το άγχος και λειτουργεί ως ασπίδα σε περιπτώσεις ενστάσεων ή αμφισβητήσεων.
Συνέπειες μη συμμόρφωσης & πάγωμα πληρωμών
Σε περίπτωση που ο έλεγχος σε μια κτηνοτροφική μονάδα αποκαλύψει αποκλίσεις, ελλείψεις ή ανακριβή στοιχεία -όπως μη ενημερωμένα μητρώα, ζώα χωρίς σήμανση ή ελλιπή τεκμηρίωση παραγωγής- μπορεί να επιβληθούν περικοπές στις ενισχύσεις, επιστροφή αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών ή και αποκλεισμός από μελλοντικά μέτρα στήριξης. Ιδιαίτερα σε περιπτώσεις δόλου ή συστηματικών αποκλίσεων, οι κυρώσεις μπορεί να επηρεάσουν και επόμενες ενισχυτικές περιόδους.
Επιπλέον, όταν μια μονάδα ενταχθεί σε δείγμα ελέγχου, αναστέλλονται προσωρινά οι πληρωμές που σχετίζονται με το ζωικό κεφάλαιο, όπως δικαιώματα, συνδεδεμένες ενισχύσεις, βιολογική κτηνοτροφία ή αυτόχθονες φυλές. Η διαδικασία αυτή είναι προβλεπόμενη και ισχύει μέχρι την ολοκλήρωση του ελέγχου και την έκδοση του σχετικού πορίσματος. Αν δεν εντοπιστούν προβλήματα, οι πληρωμές αποδίδονται κανονικά και αναδρομικά.
Τι ισχύει για ΟΜΣ & ΟΠΕΚΕΠΕ - Πιστοποιήσεις
Η εγγραφή στο Ολοκληρωμένο Μητρώο Σταβλισμού (ΟΜΣ) είναι υποχρεωτική για κάθε μονάδα και πρέπει να ενημερώνεται τακτικά, ιδίως όταν υπάρχουν αλλαγές στη δυναμικότητα, στη χρήση ή στις εγκαταστάσεις. Σε δράσεις όπως η βιολογική κτηνοτροφία ή η διατήρηση αυτόχθονων φυλών, απαιτούνται επιπλέον πιστοποιήσεις από εγκεκριμένους φορείς, οι οποίες πρέπει να είναι σε ισχύ τη στιγμή του ελέγχου. Ο ΟΠΕΚΕΠΕ έχει πρόσβαση σε όλα αυτά τα δεδομένα και προχωρά σε διασταυρώσεις με την Κτηνιατρική Υπηρεσία και τους αρμόδιους φορείς πιστοποίησης. Η μη συνέπεια στις εγγραφές μπορεί να οδηγήσει σε περικοπή ενίσχυσης, ακόμα κι αν η μονάδα λειτουργεί κανονικά.
Καλή πρακτική είναι ο ετήσιος έλεγχος και η επιβεβαίωση των βασικών στοιχείων που δηλώνονται στο ΟΜΣ: η σταβλική δυναμικότητα, ο τύπος των εγκαταστάσεων και η γεωγραφική τους θέση. Οποιαδήποτε αλλαγή πρέπει να καταχωρίζεται άμεσα, καθώς ακόμη και μια απλή απόκλιση (π.χ. στα τετραγωνικά ή στον αριθμό των ζώων) μπορεί να επηρεάσει την επιλεξιμότητα.
Τι να αποφύγει ένας κτηνοτρόφος
Ο κτηνοτρόφος θα πρέπει να αποφεύγει τη διατήρηση μη ενημερωμένων μητρώων ή την ελλιπή καταγραφή ζώων, καθώς και την ύπαρξη ζώων χωρίς σήμανση ή ταυτότητα. Προβλήματα προκαλούνται επίσης από ελλιπή ή μη τεκμηριωμένη τροφοδοσία μέσω ζωοτροφών, από εγκαταστάσεις που δεν ανταποκρίνονται στις δηλώσεις της εκμετάλλευσης και από καθυστερήσεις στην υποβολή ή την επικαιροποίηση στοιχείων στο ΟΜΣ.
Ο έλεγχος από τον ΟΠΕΚΕΠΕ δεν είναι κάτι που πρέπει να φοβίζει τον κτηνοτρόφο, αλλά μια ευκαιρία να επιβεβαιώσει τη συνέπεια και τη σωστή λειτουργία της μονάδας του. Με σωστή προετοιμασία, διαφάνεια και οργάνωση, η διαδικασία μπορεί να εξελιχθεί ομαλά και χωρίς απώλειες - προς όφελος τόσο του ίδιου όσο και της αξιοπιστίας του επαγγέλματος.
Συχνές Ερωτήσεις
Αν δεν μπορώ να είμαι παρών στον έλεγχο, τι κάνω;
Μπορείς να εξουσιοδοτήσεις τρίτο πρόσωπο με υπεύθυνη δήλωση και αντίγραφο ταυτότητας.
Αν χάσω κάποιο τιμολόγιο, τι γίνεται;
Ζήτησε αντίγραφο από τον εκδότη ή προσκόμισε υπεύθυνη δήλωση τεκμηρίωσης.
Χρειάζεται ΟΜΣ και για μικρή μονάδα;
Ναι. Κάθε σταβλική εγκατάσταση πρέπει να είναι δηλωμένη και καταγεγραμμένη.
Αν έχω βιολογική εκτροφή, ζητούνται επιπλέον έγγραφα;
Ναι. Πρέπει να έχεις την ισχύουσα πιστοποίηση και τα σχετικά παραστατικά του φορέα.
Πότε ξεπαγώνει η πληρωμή μου;
Μετά την καταχώριση του πορίσματος του ελέγχου στο σύστημα του ΟΠΕΚΕΠΕ.
Αν μου ζητηθεί κάτι που δεν έχω εκείνη τη στιγμή;
Ενημέρωσε τους ελεγκτές και φρόντισε να το προσκομίσεις άμεσα μέσω του ΚΥΔ.
Αν δεν έχω κομποστοποιητή για την κοπριά, τι δηλώνω;
Υποβάλλεις υπεύθυνη δήλωση διάθεσης ή συνεργασίας με νόμιμο αποδέκτη.
Αν δεν είναι όλα τα ζώα σημασμένα ή ενημερωμένα στο μητρώο;
Θεωρείται σοβαρή παράλειψη και ενδέχεται να επιφέρει περικοπή ενίσχυσης.
Γίνεται έλεγχος και μετά το τέλος της περιόδου υποβολής αιτήσεων;
Ναι. Οι έλεγχοι πραγματοποιούνται όλο το έτος, κυρίως έως Φεβρουάριο.
Πηγές
Εγχειρίδιο Ελέγχου Αιρεσιμότητας και Πολλαπλής Συμμόρφωσης (2024)
Εγχειρίδιο Διαδικασιών Υποβολής και Ελέγχου Αιτημάτων 2023 (γενικές αρχές ΟΣΔΕ)
