Πολυστίγμωση στην αμυγδαλιά: Οι ανοιξιάτικες βροχές άφησαν το αποτύπωμά τους στους οπωρώνες

Ολοκληρωτική είναι η καταστροφή που έφερε η έντονη χαλαζόπτωση της Παρασκευής (24/7) σε πολλούς παραγωγούς κελυφωτού φιστικιού στις περιοχές της δυτικής Φθιώτιδας.

Ακόμη και οι καρποί που παρέμειναν στα δένδρα είναι αμφίβολης ποιότητας και δύσκολα θα μπορέσουν να καλύψουν τις απαιτήσεις της αγοράς.

Αξίζει να τονίσουμε ότι την συγκεκριμένη χρονική περίοδο, οι παραγωγοί έχουν ήδη πραγματοποιήσει σχεδόν το σύνολο των καλλιεργητικών εξόδων και η ζημιά τους βρήκε λίγες ημέρες πριν την έναρξη της συγκομιδής.

Ο κ. Μάκης Μπούργος, από τον Αγροτικό Συνεταιρισμό Φιστικοπαραγωγών Μάκρης στην Φθιώτιδα, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι η ακραίες καιρικές συνθήκες χτύπησαν, την Παρασκευή (24/7), πολλές περιοχές της δυτικής Φθιώτιδας. Πρώτα είχαμε ένα δυνατό ανεμοστρόβιλο και μετά μια έντονη χαλαζόπτωση που είχε διάρκεια 20 λεπτών.

Μάλιστα οι δυνατοί άνεμοι ξήλωσαν την στέγη του συνεταιρισμού και ευτυχώς δεν είχαμε θύματα. Το χαλάζι που είχε μέγεθος κορόμηλου έκανε ζημιά στην παραγωγή κελυφωτού φιστικιού που σε κάποιες περιοχές έφτασε και στο 100% της παραγωγής.

Ζημιές στα φιστίκια Μάκρης

Μέρος της παραγωγής που έμεινε στα δέντρα χτυπήθηκε τόσο δυνατά που αναμένεται τις επόμενες ημέρες να ξεραθεί. Η ζημιά είναι μεγάλη και το Σάββατο (25/7) που ήρθε στην περιοχή η διοίκηση του υποκαταστήματος του ΕΛΓΑ υποσχέθηκε γρήγορες εκτιμήσεις και δίκαιες αποζημιώσεις. Θεωρούμε ότι οι περιοχές που επλήγησαν από τα ακραία καιρικά φαινόμενα δεν θα έχουν παραγωγή φιστικιού. Η ζημιά ήρθε σε μια χρονιά που αναμέναμε μια καλή παραγωγή μετά από πολλά χρόνια. Τώρα θα πρέπει να πληρωθούν όσο το δυνατόν γρηγορότερα οι προκαταβολές των αποζημιώσεων από τον ΕΛΓΑ.

Ο κ. Ηλίας Καλαθάς, παραγωγός από το Αρχάνι Φθιώτιδας, ανέφερε στον ΑγροΤύπο ότι η καταιγίδα της Παρασκευής έφερε μεγάλη καταστροφή στις δενδρώδεις καλλιέργειες της περιοχής και κυρίως στο κελυφωτό φιστίκι. Ακόμη και τα φιστίκια που έμειναν στα δέντρα έχουν χτυπηθεί από το χαλάζι και δεν θα είναι εμπορεύσιμα. Η έντονη χαλαζόπτωση έπληξε τις περιοχές Πλατύστομο, Μακρακώμη, Αρχάνη, Μάκρη, Γραμμένη, Καστρί, Ζηλευτό, Λιανοκλάδι και Μεσοποταμιά στην Περιφερειακή Ενότητα Φθιώτιδας.

Ο ΕΛΓΑ ανακοίνωσε ότι θα ξεκινήσει τις εκτιμήσεις της ζημιάς από σήμερα Δευτέρα (27/7) και η περιοχή που επλήγηκε είναι σε έκτακτη ανάγκη. Οι παραγωγοί φιστικιού έκαναν όλα τα καλλιεργητικά έξοδα και λίγες ημέρες πριν την συγκομιδή έχασαν την παραγωγή τους. Το πρόβλημα είναι ότι δεν έχουν ξεκινήσει οι δηλώσεις του ΟΣΔΕ για το 2026. Αυτό σημαίνει ότι οι ζημιές θα δηλωθούν με βάση το ΟΣΔΕ του 2025. Τώρα περιμένουμε πότε θα γίνουν οι πληρωμές της προκαταβολής των αποζημιώσεων (65%).

Ο γεωπόνος του Αγροτικού Συνεταιρισμού Κελυφωτού Φιστικιού Μώλου – Θερμοπυλών κ. Γιάννης Δημόπουλος αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι ευτυχώς η περιοχή μας δεν επλήγηκε από την χαλαζόπτωση. Φέτος είχαμε μια καλή καρπόδεση και μέχρι στιγμής, η φετινή χρονιά εξελίσσεται φυσιολογικά για την εποχή, χωρίς να έχουν σημειωθεί παρατεταμένες ακραίες θερμοκρασίες αντίστοιχες με εκείνες των προηγούμενων ετών. Ελπίζουμε να μην έχουμε και στην περιοχή μας ακραία καιρικά φαινόμενα μέχρι την ολοκλήρωση της συγκομιδής κελυφωτού φιστικιού.

Ο κ. Χρήστος Κουκουτσέλος, αντιπρόεδρος στον Αγροτικό Συνεταιρισμό «Θεσσαλικό Φιστίκι» με έδρα στη Μαγνησία, ανέφερε στον ΑγροΤύπο ότι ευτυχώς η χαλαζόπτωση στην περιοχή μας δεν είχε την σφοδρότητα που είχε στην Φθιώτιδα. Είχαμε κάποιες ζημιές αλλά είναι σε περιορισμένη έκταση και δεν τραυματίστηκαν τα δέντρα. Οι εκτιμήσεις πάντως δείχνουν ότι αναμένουμε φέτος μια μέτρια παραγωγή φιστικιών. Αναμένεται να είναι η καλύτερη χρονιά μετά την θεομηνία του Ντάνιελ.

Το σίγουρο είναι ότι φέτος η παραγωγή θα είναι σε υψηλότερα επίπεδα σε σχέση με πέρσι. Οι καιρικές συνθήκες δείχνουν ότι φέτος θα έχουμε μια πρωιμότητα στην παραγωγή και η συγκομιδή κελυφωτού φιστικιού αναμένεται να ξεκινήσει μέσα στο Δεκαπενταύγουστο. Το θετικό είναι ότι από την εικόνα που έχουμε μέχρι σήμερα βλέπουμε να έχουμε καλό γέμισμα του καρπού και λίγα φιστίκια θα είναι άδεια.

Σε μία κρίσιμη φάση για την εξέλιξη των καρπών εισέρχεται αυτή την περίοδο η καλλιέργεια της φυστικιάς, με τους παραγωγούς που διαθέτουν αρδευτική δυνατότητα να ξεκινούν τα ποτίσματά τους. Παρότι πρόκειται για δέντρο με συγκριτικά περιορισμένες απαιτήσεις σε νερό και σημαντική προσαρμογή σε ξηροθερμικές συνθήκες, η άρδευση αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία για την ομαλή ωρίμανση, το άνοιγμα των καρπών και την ποιότητα της παραγωγής.

Οι μεταβολές των καιρικών συνθηκών και οι παρατεταμένες περίοδοι υψηλών θερμοκρασιών που έχουν καταγραφεί τα τελευταία χρόνια διαφοροποιούν τα δεδομένα σε σχέση με το παρελθόν, καθιστώντας αναγκαία την προσεκτικότερη διαχείριση του διαθέσιμου νερού.

Η περίοδος των ποτισμάτων και ο στόχος της άρδευσης

Όπως εξηγεί ο κ. Ζυγομήτρος, η φυστικιά δεν συγκαταλέγεται στις δενδρώδεις καλλιέργειες με πολύ υψηλές απαιτήσεις σε νερό. Για τον λόγο αυτόν, αρκετοί φυστικεώνες εξακολουθούν να καλλιεργούνται χωρίς συστηματική άρδευση, είτε επειδή δεν υπάρχει η απαιτούμενη υποδομή είτε επειδή, με βάση τις συνθήκες της περιοχής και την έως τώρα εμπειρία των παραγωγών, το πότισμα δεν θεωρούνταν απολύτως απαραίτητο.

Στους αρδευόμενους φυστικεώνες, τα ποτίσματα αρχίζουν συνήθως προς τα τέλη Ιουλίου ή τις αρχές Αυγούστου και συνεχίζονται κατά την κρίσιμη περίοδο εξέλιξης και ωρίμανσης των καρπών. Ο ίδιος έχει ήδη ξεκινήσει την άρδευση στον φυστικεώνα του, ενώ αντίστοιχα κινούνται και μέλη του Συνεταιρισμού που έχουν πρόσβαση σε νερό.

Βασικός στόχος είναι να υποστηριχθεί η ομαλή ανάπτυξη και ωρίμανση του καρπού και, σε έναν βαθμό, να ευνοηθεί το καλύτερο άνοιγμα του κελύφους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα ποτίσματα συνδυάζονται και με λίπανση μέσω του αρδευτικού δικτύου.

Η άρδευση δεν αποτελεί απόλυτη εγγύηση ότι όλοι οι καρποί θα ανοίξουν. Μπορεί, ωστόσο, να συμβάλει ουσιαστικά στον περιορισμό προβλημάτων, ιδιαίτερα όταν υψηλές θερμοκρασίες συνδυάζονται με έλλειψη εδαφικής υγρασίας. «Όπου υπάρχει δυνατότητα άρδευσης, αυτά τα προβλήματα μετριάζονται στο ελάχιστο», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Υπάρχουν, πάντως, και παραγωγοί οι οποίοι, παρότι μπορούν να ποτίσουν, επιλέγουν να περιορίζουν την άρδευση, προκειμένου να αποφεύγουν την αυξημένη υγρασία και τα προβλήματα που ενδέχεται να τη συνοδεύουν. Επομένως, η πρακτική δεν μπορεί να εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους τους φυστικεώνες.

Η άρδευση περιορίζει τις επιπτώσεις των υψηλών θερμοκρασιών

Η σημασία της επαρκούς εδαφικής υγρασίας γίνεται περισσότερο εμφανής όταν επικρατούν παρατεταμένες υψηλές θερμοκρασίες. Σύμφωνα με τον κ. Ζυγομήτρο, η καταπόνηση της φυστικιάς δεν εκδηλώνεται συνήθως με έντονη μάρανση ή φυλλόπτωση. Το δέντρο δεν δείχνει εύκολα από το φύλλωμά του ότι διψάει, με τις βασικότερες επιπτώσεις να αποτυπώνονται στον καρπό.

Υπό δυσμενείς συνθήκες, οι καρποί ενδέχεται να μην ολοκληρώσουν φυσιολογικά την ωρίμανσή τους και να μην ανοίξουν. Η εξωτερική φλούδα παραμένει επάνω τους, δυσκολεύονται να αποκολληθούν από το δέντρο και δημιουργούνται προβλήματα κατά τη συγκομιδή.

Τα τελευταία χρόνια έχουν επίσης παρατηρηθεί περιπτώσεις κατά τις οποίες οι καρποί αρχίζουν να ζαρώνουν, παρουσιάζοντας εικόνα παρόμοια με εκείνη των ελιών όταν βρίσκονται υπό υδατική καταπόνηση, ενώ εμφανίζονται και σημάδια στις άκρες τους. Η εμπειρία των δύο προηγούμενων καλλιεργητικών περιόδων είναι ενδεικτική. Την περασμένη χρονιά, σε κτήματα της περιοχής, παρουσιάστηκε έντονα το φαινόμενο της παραμονής των καρπών επάνω στα δέντρα και της δυσκολίας στη συγκομιδή, ενώ αυξήθηκε σημαντικά και το ποσοστό του κλειστού φιστικιού.

Υπό φυσιολογικές συνθήκες, το κλειστό φιστίκι αντιστοιχεί περίπου στο 10%-15% της παραγωγής. Την περασμένη χρονιά, όμως, υπήρξαν παραγωγοί στους οποίους το ποσοστό έφθασε ακόμη και στο 70%. Την αμέσως προηγούμενη περίοδο, ένας έντονος και πολυήμερος καύσωνας στην περιοχή είχε επίσης οδηγήσει σε μείωση της παραγωγής.

Για τον λόγο αυτόν, όταν προβλέπεται η έλευση καύσωνα, είναι σημαντικό να υπάρχει επαρκής υγρασία στο έδαφος πριν αρχίσει η άνοδος της θερμοκρασίας. Όπου είναι δυνατόν, το πότισμα πρέπει να προηγείται και όχι να εφαρμόζεται αφού ο φυστικεώνας έχει ήδη στεγνώσει και τα δέντρα έχουν βρεθεί υπό έντονο στρες. «Όταν έχουμε προβλέψεις για καύσωνα, καλό είναι να είμαστε προετοιμασμένοι, ώστε το δέντρο να μη σοκαριστεί από τις συνθήκες αυτές», επισημαίνει.

Μικρότερες ποσότητες και συχνότερα ποτίσματα

Η αποτελεσματικότητα της άρδευσης δεν εξαρτάται μόνο από το αν θα ποτιστεί ένας φυστικεώνας, αλλά και από τον τρόπο εφαρμογής του νερού. Σύμφωνα με τον κ. Ζυγομήτρο, ούτε η υπερβολική άρδευση είναι επιθυμητή ούτε μία τόσο περιορισμένη ποσότητα που δεν μπορεί να επιφέρει ουσιαστικό αποτέλεσμα.

Η γενική κατεύθυνση είναι συχνότερα ποτίσματα με μικρότερες ποσότητες νερού, ώστε να επιτυγχάνεται καλύτερη αξιοποίηση του διαθέσιμου πόρου και να περιορίζονται οι απώλειες. Δεν υπάρχει, ωστόσο, ένα ενιαίο πρόγραμμα που να μπορεί να εφαρμοστεί σε όλους τους φυστικεώνες. Η συχνότητα και η διάρκεια των αρδεύσεων καθορίζονται από τον παραγωγό με βάση τις παρατηρήσεις και την εμπειρία του, τον τύπο του εδάφους, το μικροκλίμα, την πορεία της καλλιέργειας και τις επικρατούσες καιρικές συνθήκες.

Καθοριστικό ρόλο παίζει επίσης όχι μόνο το συνολικό ύψος των βροχοπτώσεων, αλλά και η χρονική κατανομή τους. Μία μεγάλη βροχόπτωση τον Μάρτιο δεν μπορεί να καλύψει τις ανάγκες του δέντρου κατά τους θερινούς μήνες. Αντίθετα, βροχές κατανεμημένες σταδιακά μέσα στην καλλιεργητική περίοδο μπορούν να καλύψουν μέρος των αναγκών και να βοηθήσουν ιδιαίτερα τους μη αρδευόμενους φυστικεώνες.

Αν, λόγω βλάβης ή άλλου απρόβλεπτου λόγου, χαθεί ένα προγραμματισμένο πότισμα, αυτό δεν σημαίνει ότι η καλλιέργεια δεν μπορεί να επανέλθει, καθώς η φυστικιά διαθέτει σημαντικές αντοχές. Η πορεία της, ωστόσο, πρέπει να παρακολουθείται, ώστε οι επόμενες παρεμβάσεις να προσαρμόζονται στις πραγματικές συνθήκες του φυστικεώνα.

Υπόγεια και επιφανειακή στάγδην άρδευση

Στους φυστικεώνες της περιοχής εφαρμόζονται τόσο υπόγεια όσο και επιφανειακά συστήματα στάγδην άρδευσης. Ο κ. Ζυγομήτρος χρησιμοποιεί υπόγεια στάγδην άρδευση, ενώ αρκετά μέλη του Συνεταιρισμού αρδεύουν με επιφανειακούς σταλάκτες.

Η υπόγεια στάγδην άρδευση αποτελεί ακριβότερη επένδυση και προϋποθέτει πολύ καθαρό νερό, προκειμένου να διασφαλίζεται η απρόσκοπτη λειτουργία του δικτύου. Βασικό της πλεονέκτημα είναι ότι περιορίζει τις απώλειες από την εξάτμιση και επιτρέπει καλύτερη αξιοποίηση του νερού.

Η επιφανειακή στάγδην άρδευση αποτελεί επίσης αξιόπιστη επιλογή, με χαμηλότερο κόστος εγκατάστασης σε σχέση με την υπόγεια. Η τελική απόφαση εξαρτάται από την οικονομική δυνατότητα του παραγωγού, τις συνθήκες του χωραφιού και την ποιότητα του διαθέσιμου νερού.

Η τελευταία αναδεικνύεται, σύμφωνα με τον κ. Ζυγομήτρο, σε έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες για το μέλλον της καλλιέργειας, καθώς η επάρκεια και η καταλληλότητα του νερού θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό τη δυνατότητα διατήρησης των καλλιεργειών τα επόμενα χρόνια. «Το σημαντικότερο ζήτημα στο μέλλον θα είναι το νερό. Αν δεν υπάρχει νερό, δεν θα μπορεί να υπάρξει καλλιέργεια», τονίζει.

«Χωρίς άρδευση δεν θα έχουμε τα αποτελέσματα που περιμένουμε»

Απευθυνόμενος ιδιαίτερα στους παραγωγούς που βρίσκονται στα πρώτα χρόνια της καλλιέργειας, ο κ. Ζυγομήτρος επισημαίνει ότι η αντίληψη πως η φυστικιά δεν χρειάζεται άρδευση πρέπει πλέον να επανεξεταστεί. Οι καιρικές συνθήκες έχουν αλλάξει σε σχέση με μία ή δύο δεκαετίες πριν και η διαχείριση του νερού χρειάζεται να αποτελεί μέρος του συνολικού σχεδιασμού του φυστικεώνα.

«Χωρίς άρδευση δεν θα έχουμε τα αποτελέσματα που περιμένουμε όσον αφορά το μέγεθος και την ποιότητα της παραγωγής», αναφέρει.

Μέχρι στιγμής, η φετινή χρονιά εξελίσσεται φυσιολογικά για την εποχή, χωρίς να έχουν σημειωθεί παρατεταμένες ακραίες θερμοκρασίες αντίστοιχες με εκείνες των προηγούμενων ετών. Οι παραγωγοί που διαθέτουν νερό και κρίνουν ότι η καλλιέργεια χρειάζεται άρδευση έχουν αρχίσει τα ποτίσματα, ενώ στους μη αρδευόμενους φυστικεώνες η εξέλιξη της παραγωγής εξαρτάται περισσότερο από τις καιρικές συνθήκες και από ενδεχόμενες βροχοπτώσεις.

Η φυστικιά παραμένει ανθεκτικό δέντρο, αλλά η ανθεκτικότητά της δεν πρέπει να συγχέεται με την απουσία αναγκών. Η έγκαιρη και μετρημένη άρδευση, προσαρμοσμένη στις συνθήκες κάθε φυστικεώνα, μπορεί να στηρίξει την ομαλή ωρίμανση, να περιορίσει τα προβλήματα στους καρπούς και να συμβάλει στη διατήρηση της ποιότητας και της εμπορικής αξίας της παραγωγής.

Μια καλή παραγωγή αμυγδάλων φαίνεται να έχουμε φέτος και σε αυτό βοήθησαν οι καιρικές συνθήκες που επικράτησαν σε όλες τις ζώνες καλλιέργειας στην χώρα μας.

Αυτό που προβληματίζει φέτος τους παραγωγούς είναι η πορεία των τιμών αλλά και αν θα γίνουν εισαγωγές και «ελληνοποιήσεις».

Ο κ. Κώστας Σπανούλης, αμυγδαλοπαραγωγός από την περιοχή της Λάρισας και πρόεδρος στον Αγροτικό Συνεταιρισμό Θεσσαλικών Καρπών «Καρπολόγιον», τόνισε στον ΑγροΤύπο ότι φέτος αναμένουμε μια καλή παραγωγή στα αμύγδαλα, μετά από μια καταστροφική περσινή χρονιά.

Οι καιρικές συθήκες ευνόησαν την καρπόδεση και δεν είχαμε ζημιές κατά την ευαίσθητη φάση της καλλιέργειας. Αυτή την εποχή δεν υπάρχουν περσινά αποθέματα. Η τελευταία εμπορική πράξη που κάναμε για την περσινή παραγωγή είχε τιμή «σκούπα» για ψίχα αμυγδάλου στις Φυρανιές στα 12 ευρώ το κιλό και στις άλλες ποικιλίες στα 9,5 ευρώ το κιλό. Η συγκομιδή στα πρώιμα αμύγδαλα αναμένεται να ξεκινήσει μετά τις 20 Αυγούστου.

Η φόμοψη είναι σοβαρή μυκητολογική ασθένεια της αμυγδαλιάς (Phomopsis amygdali) που προκαλεί νέκρωση οφθαλμών και έλκη στους βλαστούς. Οι αμυγδαλεώνες που εγκαταλείφθηκαν από τους παραγωγούς αποτελούν εστίες μόλυνσης. Ζητάμε να υπάρξει ένα πρόγραμμα, που να χρηματοδοτηθεί από το Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης (ΠΑΑ) που να χρηματοδοτήσει την εκρίζωση των δέντρων που έχουν προσβληθεί και να καθαρίσουν τα χωράφια. Μόνο έτσι θα γλυτώσουν και τα υγιή δέντρα από τον κίνδυνο να μολυνθούν.

Όσον αφορά την αγορά του αμυγδάλου υπάρχει ζήτηση για την καλή ποιότητα. Το 2026 αποτέλεσε σταθμό για την πορεία της ομάδας, καθώς πραγματοποιήθηκαν οι πρώτες εξαγωγές στη γαλλική αγορά. Σήμερα, τα αμύγδαλα του Καρπολογίου βρίσκονται σε επιλεγμένους γαστρονομικούς χώρους, εστιατόρια και ξενοδοχεία στο Παρίσι. Υπάρχει καλή ζήτηση για ψίχα ελληνικού αμυγδάλου στην γαλλική αγορά και μας δίνουν πολύ καλύτερη τιμή εξαγωγής, σε σχέση με αυτή που μας δίνει το εμπόριο στην χώρα μας. Πιστεύουμε ότι μόνο με τις εξαγωγές μπορεί το αμύγδαλο να αποκτήσει την προστιθέμενη αξία. Για άλλη μία φορά αποδεικνύεται ότι η οργάνωση και η ομαδικότητα μέσα από συνεταιριστικά σχήματα μπορεί να μας πάνε παρακάτω.

Πάντως λόγω της αυξημένης φετινής παραγωγής δεν βλέπω να γίνονται πολλές εισαγωγές φέτος χαμηλής ποιότητας αμυγδάλων από Ιράν, Τουρκία, Αίγυπτο, Ισπανία και ΗΠΑ. Μεγάλο πρόβλημα όμως για τον κλάδο είναι οι ελληνοποιήσεις. Για αυτό προχωρήσαμε σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας για να εφαρμόσουμε από τον συνεταιρισμό ένα σύστημα ιχνηλασιμότητας. Μόνο με την ιχνηλασιμότητα μπορεί να αντιμετωπιστούν οι ελληνοποιήσεις.   

Ο πρόεδρος του Αγροτικού Συνεταιρισμού Αμυγδάλων και Ξηρών Καρπών Λαμίας - Almoland, Θύμιος Κασούμης, τόνισε στον ΑγροΤύπο ότι φέτος αναμένουμε μια πολύ καλή παραγωγική χρονιά για τα αμύγδαλα. Οι ιδανικές καιρικές συνθήκες που έχουν επικρατήσει όλο το προηγούμενο διάστημα είχαν σαν αποτέλεσμα να έχουμε μια καλή ανθοφορία και καρπόδεση.  Αυτή την εποχή κρίσιμος παράγοντας για την καλλιέργεια είναι τα ποτίσματα για να καταφέρουν τα δέντρα να κρατήσουν την καλή παραγωγή.

Θυμίζουμε ότι πέρσι ήταν μια καταστροφική χρονιά λόγω των παγετών και έχουμε μηδενικά αποθέματα αμυγδάλων. Πάντως το εμπόριο αυτή την περίοδο δεν φαίνεται να έχει μεγάλο εμπορικό ενδιαφέρον για την περσινή παραγωγή επειδή αναμένει σε ένα περίπου μήνα να αγοράσει την φετινή παραγωγή που θα έχει μεγάλες ποσότητες. Εκτίμησή μου είναι ότι στο ξεκίνημα της φετινής εμπορικής περιόδου δεν θα έχουμε πολλές εμπορικές πράξεις και οι έμποροι θα περιμένουν να δουν την ποιότητα πριν αγοράσουν τις μεγάλες ποσότητες.

Από την πλευρά της η μεταποίηση (ζαχαροπλαστική κ.α.) ζητά συγκεκριμένα μεγέθη που να είναι ταξινομημένα. Θα πρέπει οι παραγωγοί να καταλάβουν τι ζητάει η αγορά για να γίνουν εφικτές εμπορικές συμφωνίες για μεγάλες ποσότητες.

Ο συνεταιρισμός πουλάει κυρίως ψίχα αμυγδάλου. Ο μέσος όρος της τιμής την τελευταία 10ετία κυμαίνεται στα 6 έως 6,5 ευρώ το κιλό για τις Φυρανιές και από 5 έως 5,5 ευρώ το κιλό για τις υπόλοιπες αυτογόνιμες ποικιλίες.

Ο παραγωγός από την Λάρισα κ. Χρήστος Ζιώγας, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι είμαστε αυτή την περίοδο στην άρδευση της καλλιέργειας. Οι καιρικές συνθήκες βοήθησαν φέτος πολύ την καλλιέργεια και αναμένουμε μια πολύ καλή παραγωγική χρονιά. Οι ποικιλίες Φυρανιές και Τέξας είναι φορτωμένες με καρπό και η ψίχα φέτος είναι γεμάτη.

Ο κ. Γρηγόρης Γρουζίδης, παραγωγός και πρόεδρος Αγροτικού Συλλόγου Παγγαίου, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι φέτος έγινε έγινε σωστή γονιμοποίηση και αναμένουμε μια καλή παραγωγή στα αμύγδαλα. Πάντως η περσινή ήταν μια καταστροφική χρονιά με μεγάλες απώλειες στην παραγωγή λόγω των παγετών του Μαρτίου. Την προηγούμενη εβδομάδα ο ΕΛΓΑ μας πλήρωσε την αποζημίωση για τις ζημιές από την χαλαζοπτωση του 2022 και την ακαρπία του 2023. 

Η καρυδιά διανύει μία από τις πλέον απαιτητικές περιόδους του ετήσιου βιολογικού της κύκλου. Κατά τους θερινούς μήνες, οι ανάγκες της καλλιέργειας σε νερό κορυφώνονται, ενώ παράλληλα οι υψηλές θερμοκρασίες αυξάνουν τον κίνδυνο θερμικής καταπόνησης και εμφάνισης ηλιοεγκαυμάτων στους καρπούς. Στο πλαίσιο αυτό, η σωστή διαχείριση της άρδευσης, η επαρκής διαβροχή του εδάφους και η εφαρμογή μέτρων προστασίας από τις υψηλές θερμοκρασίες αποκτούν ιδιαίτερη σημασία για την ομαλή ανάπτυξη των δέντρων και τη διασφάλιση της ποσότητας και της ποιότητας της παραγωγής.

Οι ανάγκες της καρυδιάς σε νερό κορυφώνονται τον Ιούλιο και τον Αύγουστο

Σύμφωνα με τον γεωπόνο, παραγωγό και υπεύθυνο παραγωγής του Συνεταιρισμού Καρυδιών «ΓΑΙΑ ΔΟΜΟΚΟΥ», κ. Χαράλαμπο Ψαρογιάννη, ο οποίος είναι επίσης υποψήφιος διδάκτορας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, η περίοδος που διανύουμε χαρακτηρίζεται από τις μεγαλύτερες απαιτήσεις της καλλιέργειας σε νερό, γεγονός που καθιστά την άρδευση καθοριστικό παράγοντα για την ομαλή λειτουργία των δέντρων και την ανάπτυξη των καρπών.

Όπως εξηγεί, κατά τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο ο φυτικός συντελεστής της καρυδιάς φτάνει στα υψηλότερα επίπεδα της καλλιεργητικής περιόδου, προσεγγίζοντας ακόμη και το 1,19. Ως εκ τούτου, οι ποσότητες νερού που απαιτούνται αυτή την εποχή είναι οι μεγαλύτερες ολόκληρης της περιόδου. «Οι αρδεύσεις αυτή την περίοδο πρέπει να είναι τακτικότατες και οι ποσότητες νερού είναι οι μεγαλύτερες ολόκληρης της χρονιάς», επισημαίνει χαρακτηριστικά.

Όπως αναφέρει, σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, οι συνολικές ανάγκες της καλλιέργειας μπορούν να φτάσουν έως και τα 1.200 mm νερού ανά καλλιεργητική περίοδο, προκειμένου να επιτευχθούν ικανοποιητικές αποδόσεις ως προς την ποσότητα και την ποιότητα των καρπών.

Για τον λόγο αυτό, τονίζει ότι η καρυδιά δεν μπορεί ουσιαστικά να καλλιεργηθεί ξηρικά. Η ανεπαρκής παροχή νερού οδηγεί σε μεγάλη υποβάθμιση τόσο της ποσότητας της παραγωγής όσο και των ποιοτικών χαρακτηριστικών του καρπού.

Ελλειμματική άρδευση και περιορισμένη διαβροχή: τα βασικότερα λάθη

Ιδιαίτερη έμφαση δίνει ο κ. Ψαρογιάννης στα λάθη που εξακολουθούν να παρατηρούνται στη διαχείριση της άρδευσης, σημειώνοντας ότι το συχνότερο πρόβλημα είναι η εφαρμογή μικρότερων ποσοτήτων νερού ή η παρεμβολή μεγάλων χρονικών διαστημάτων ανάμεσα στα ποτίσματα. Όπως αναφέρει, αρκετοί παραγωγοί ποτίζουν τα δέντρα ανά δέκα ημέρες ή ακόμη και ανά δεκαπέντε ημέρες, ιδιαίτερα σε βαριά αργιλώδη εδάφη, θεωρώντας ότι ένα τόσο μεγάλο διάστημα μεταξύ των αρδεύσεων είναι επαρκές.

Ωστόσο, η καρυδιά δεν εμφανίζει εύκολα εμφανή συμπτώματα δίψας. Έτσι, μπορεί να πλησιάσει στο σημείο μαρασμού χωρίς ο παραγωγός να έχει αντιληφθεί έγκαιρα την ένταση του υδατικού στρες. «Όταν φτάσει εκεί, η ζημιά έχει ήδη γίνει», τονίζει, εξηγώντας ότι οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται μόνο στην ποιότητα του φετινού καρπού. Το στρες που υφίσταται το δέντρο μπορεί να επηρεάσει και την ποσότητα και την ποιότητα της παραγωγής της επόμενης χρονιάς, ακόμη και αν στη συνέχεια αποκατασταθεί η κανονική άρδευση.

Εξίσου σημαντικός είναι και ο σωστός σχεδιασμός του αρδευτικού συστήματος. Σύμφωνα με τον κ. Ψαρογιάννη, η ριζική αρχιτεκτονική της καρυδιάς χαρακτηρίζεται ως χονδροειδής, ενώ το δέντρο δεν διαθέτει ριζικά τριχίδια. Η απορρόφηση του εδαφικού διαλύματος πραγματοποιείται μέσω των λεπτών ριζών, οι οποίες εκτείνονται σε μεγάλο τμήμα του εδάφους. Παράλληλα, η καρυδιά αναπτύσσει μυκορριζικές συμβιώσεις, οι οποίες υποβοηθούν την απορρόφηση από το εκτεταμένο ριζικό της σύστημα.

Για τον λόγο αυτό, το νερό πρέπει να κατανέμεται σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερη επιφάνεια και να ενεργοποιεί μεγαλύτερο μέρος του ριζικού συστήματος. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί είτε με τη χρήση περισσότερων σταλακτηφόρων αγωγών είτε με μικροεκτοξευτήρες, ώστε η διαβροχή να μην περιορίζεται σε μια στενή ζώνη κοντά στον κορμό. «Πρέπει να διαβρέχουμε όσο το δυνατόν περισσότερο έδαφος», επισημαίνει.

Όπως εξηγεί, στη δενδροκομία θεωρείται ανεκτό να διαβρέχεται τουλάχιστον περίπου το ένα τρίτο της επιφάνειας του αγρού. Αντίθετα, ένας μόνο διατρητός αγωγός ή ένα λάστιχο τοποθετημένο κοντά στη γραμμή των δέντρων μπορεί να μην καλύπτει ούτε το ένα δέκατο της επιφάνειας.

Η πρακτική αυτή είναι ακόμη πιο ανεπαρκής στην καρυδιά, λόγω του εκτεταμένου ριζικού της συστήματος και της ανάγκης να φτάνει το νερό σε όσο το δυνατόν περισσότερες λεπτές ρίζες απορρόφησης. Για τον ίδιο λόγο, η τοποθέτηση ενός μόνο αγωγού επάνω στη γραμμή και πολύ κοντά στους κορμούς δεν μπορεί να θεωρηθεί σωστά σχεδιασμένο σύστημα άρδευσης.

Παράλληλα, κατά την άρδευση πρέπει να αποφεύγεται η διαβροχή του κορμού και ιδιαίτερα της περιοχής του λαιμού, καθώς αυξάνεται ο κίνδυνος προσβολών από φυτοφθόρα και ενδεχόμενης απώλειας φυτικού κεφαλαίου.

Θερμοκρασίες άνω των 38°C και αυξημένος κίνδυνος ηλιοεγκαυμάτων

Πέρα από την επάρκεια νερού, ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και ως προς την προστασία των δέντρων από τις υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού. Όπως εξηγεί ο γεωπόνος, όταν η θερμοκρασία ξεπερνά τους 38°C και οι υψηλές θερμοκρασίες διατηρούνται για μεγάλο χρονικό διάστημα, το δέντρο αντιδρά κλείνοντας τα στόματά του. Με τον τρόπο αυτό περιορίζεται η απώλεια νερού, ταυτόχρονα όμως μειώνεται η φωτοσυνθετική λειτουργία και η παραγωγή των απαραίτητων φωτοσυνθετικών προϊόντων για την τροφοδοσία και την ανάπτυξη των καρπών.

Παράλληλα, αυξάνεται σημαντικά ο κίνδυνος πρόκλησης ηλιοεγκαυμάτων πρώτου, δεύτερου ή τρίτου βαθμού. Σύμφωνα με τον ίδιο, στα σοβαρότερα εγκαύματα δεύτερου και τρίτου βαθμού μπορεί να καταστραφεί ουσιαστικά ολόκληρο το εσωτερικό του καρπού. Ακόμη όμως και στα εγκαύματα πρώτου βαθμού, κατά τα οποία ο καρπός δεν μαυρίζει εξωτερικά, η ζημιά έχει ήδη συμβεί.

Καθώς οι θερμοκρασίες υποχωρούν και η καλλιέργεια πλησιάζει προς τον Σεπτέμβριο, το προσβεβλημένο σημείο μπορεί να εμφανίσει πιο ανοιχτό πράσινο χρωματισμό. Στο εσωτερικό, ωστόσο, παρατηρούνται κενά, καθώς ο καρπός δεν έχει γεμίσει κανονικά στο σημείο όπου προκλήθηκε η ζημιά.

Για τον περιορισμό της θερμικής καταπόνησης, ο κ. Ψαρογιάννης αναφέρει ότι στον συνεταιρισμό συνιστούν και εφαρμόζουν καολίνη, ένα αδρανές αργιλικό υλικό που αυξάνει την ανακλαστικότητα και συμβάλλει στον περιορισμό της θερμικής επιβάρυνσης των δέντρων. Η εφαρμογή της, ωστόσο, δεν πρέπει να γίνεται πρόωρα. Όπως υπογραμμίζει, προηγουμένως οι καρποί πρέπει να έχουν αποκτήσει το πλήρες μέγεθός τους και η καλλιέργεια να έχει εισέλθει στο στάδιο της σκλήρυνσης και του γεμίσματος.

«Δεν πρέπει να βιαζόμαστε», σημειώνει, εξηγώντας ότι η καολίνη σκιάζει σε έναν βαθμό το δέντρο και περιορίζει τη φωτοσύνθεση. Αν εφαρμοστεί πριν ολοκληρωθεί η αύξηση του μεγέθους των καρπών, υπάρχει κίνδυνος αυτοί να παραμείνουν μικρότεροι. Εφόσον όμως χρησιμοποιηθεί στο κατάλληλο στάδιο, μπορεί να βοηθήσει ώστε τα δέντρα να εισέλθουν στην ιδιαίτερα θερμή περίοδο του Ιουλίου και του Αυγούστου με όσο το δυνατόν μικρότερη θερμική καταπόνηση.

Η φυτοκάλυψη συμβάλλει στον περιορισμό της θερμικής επιβάρυνσης

Ένα ακόμη σημείο που επισημαίνει ο κ. Ψαρογιάννης αφορά τη διαχείριση της αυτοφυούς βλάστησης στον καρυδεώνα. Όπως αναφέρει, αρκετοί παραγωγοί επιμένουν στις συνεχείς κοπές των ζιζανίων, στις ζιζανιοκτονίες ή ακόμη και στα οργώματα και στις επεμβάσεις με καλλιεργητή, επιδιώκοντας να διατηρούν το έδαφος εντελώς γυμνό.

Ωστόσο, κατά τη θερμή περίοδο, η διατήρηση της φυτοκάλυψης στους διαδρόμους μπορεί να συμβάλει σημαντικά στη μείωση της θερμοκρασίας του εδάφους και του μικροκλίματος του οπωρώνα, μέσω της σκίασης και της διαπνοής της βλάστησης.

Η πρακτική αυτή, πάντως, πρέπει να προσαρμόζεται στο αρδευτικό σύστημα. Όταν χρησιμοποιούνται μπεκ, χρειάζεται να διατηρείται ελεύθερη η περιοχή γύρω τους, ώστε να εξασφαλίζεται η ομοιόμορφη κατανομή του νερού. Αντίθετα, όταν εφαρμόζεται στάγδην άρδευση με σταλακτηφόρους αγωγούς, ο ίδιος θεωρεί ότι δεν υπάρχει λόγος για νέες κοπές της βλάστησης έως τη συγκομιδή, ιδιαίτερα στους διαδρόμους.

Όπως επισημαίνει, κατά τις μεσημβρινές ώρες ένα καλυμμένο έδαφος μπορεί να φτάνει περίπου τους 30–35°C, ενώ ένα ακάλυπτο έδαφος είναι δυνατόν να προσεγγίσει ακόμη και τους 60–70°C, δημιουργώντας πολύ μεγαλύτερη θερμική επιβάρυνση τόσο στο έδαφος όσο και στο μικροκλίμα του οπωρώνα.

Ο κ. Ψαρογιάννης αναφέρει ακόμη ότι, σε μετρήσεις που πραγματοποίησε, καταγράφηκε διαφορά περίπου 3°C στη θερμοκρασία των φύλλων. Όπως εξηγεί, η χαμηλότερη θερμοκρασία επιτρέπει στο δέντρο να διατηρεί για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα ανοικτά τα στόματά του και να συνεχίζει τη φωτοσυνθετική του λειτουργία κατά τις θερμότερες ώρες της ημέρας, γεγονός που μπορεί να συμβάλει στη συνολικά καλύτερη λειτουργία του κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού.

Η άρδευση αποτελεί μία από τις σημαντικότερες καλλιεργητικές φροντίδες της αμυγδαλιάς κατά τη θερινή περίοδο. Αν και πρόκειται για καλλιέργεια που θεωρείται λιγότερο απαιτητική σε νερό σε σχέση με άλλα δενδρώδη είδη, η ορθολογική διαχείριση της άρδευσης επηρεάζει άμεσα τόσο την ποσότητα όσο και την ποιότητα της παραγωγής.

Με αφετηρία τη σημασία της σωστής διαχείρισης του νερού, ο ΑγροΤύπος συνομίλησε με τον κ. Ευθύμιο Κασούμη, γεωπόνο και πρόεδρο του Α.Σ. Αμυγδάλων και Ξηρών Καρπών Λαμίας «Almoland», ο οποίος εξηγεί πώς οι ανάγκες της καλλιέργειας διαφοροποιούνται ανάλογα με τις συνθήκες κάθε αγροτεμαχίου και ποια σημεία απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή κατά την άρδευση.

Η άρδευση είναι απαραίτητη για την ποσότητα και την ποιότητα της παραγωγής

Παρότι η αμυγδαλιά δεν συγκαταλέγεται στις πλέον απαιτητικές σε νερό καλλιέργειες, δεν μπορεί να αποδώσει ικανοποιητικά χωρίς άρδευση. Σύμφωνα με τον κ. Κασούμη, το νερό αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την ομαλή ανάπτυξη του καρπού και ιδιαίτερα για το γέμισμα της ψίχας, το οποίο πραγματοποιείται στις αρχές του καλοκαιριού, με διαφοροποιήσεις ανάλογα με την πρωιμότητα και τα χαρακτηριστικά κάθε ποικιλίας.

«Δεν είναι μία από τις απαιτητικές καλλιέργειες. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μπορούμε να έχουμε μία καλλιέργεια χωρίς άρδευση. Είναι απαραίτητος παράγοντας. Δεν θα έχουμε ούτε την ποιότητα ούτε την ποσότητα», τονίζει χαρακτηριστικά.

Η έναρξη της αρδευτικής περιόδου διαφοροποιείται κάθε χρόνο ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες. Σε περιόδους με επαρκείς ανοιξιάτικες βροχοπτώσεις μπορεί να μην απαιτηθεί άρδευση μέχρι και τον Μάιο, ενώ σε συνθήκες παρατεταμένης ανομβρίας τα πρώτα ποτίσματα ενδέχεται να ξεκινήσουν ακόμη και από τον Μάρτιο. Όπως σημειώνει, η αυξημένη υγρασία της φετινής άνοιξης συνέβαλε θετικά στην κάλυψη των πρώτων αναγκών των δέντρων.

Καθώς προχωρά η ανάπτυξη του καρπού, οι ανάγκες της καλλιέργειας σε νερό αυξάνονται σημαντικά και τα ποτίσματα συνεχίζονται καθ' όλη τη διάρκεια του καλοκαιριού.  «Δεν μπορούμε να στερήσουμε το νερό. Οι ανάγκες διαφοροποιούνται ανάλογα με την πρωιμότητα κάθε ποικιλίας, όμως μέσα στο καλοκαίρι τα ποτίσματα συνεχίζονται», σημειώνει.

Πριν από τη συγκομιδή, ωστόσο, η πρακτική διαφοροποιείται. Η συνήθης τακτική είναι η μείωση ή ακόμη και η διακοπή των ποτισμάτων περίπου 15 ημέρες πριν από τη συγκομιδή, ώστε να διευκολυνθεί η αποξήρανση του καρπού πάνω στο δέντρο και η διαδικασία συλλογής.

Ωστόσο, η πρακτική αυτή προσαρμόζεται πάντα στις επικρατούσες καιρικές συνθήκες. «Αν επικρατούν ιδιαίτερα υψηλές θερμοκρασίες ή καύσωνας, δεν μπορούμε να αφήσουμε τα δέντρα χωρίς νερό», διευκρινίζει, υπογραμμίζοντας ότι οι τελικές παρεμβάσεις πρέπει να προσαρμόζονται στις συνθήκες που επικρατούν κάθε χρονιά.

Το έδαφος καθορίζει τη συχνότητα και την ποσότητα του νερού

Σύμφωνα με τον κ. Κασούμη, η μηχανική σύσταση του εδάφους αποτελεί τον βασικό παράγοντα που καθορίζει τόσο τη συχνότητα όσο και την ποσότητα της άρδευσης. Σε εδάφη που συγκρατούν την υγρασία, μία άρδευση περίπου κάθε 20 ημέρες μπορεί να θεωρηθεί επαρκής, ενώ σε ελαφρύτερα εδάφη, όπου το νερό απομακρύνεται ταχύτερα, μπορεί να απαιτείται άρδευση ακόμη και κάθε 10 ημέρες. «Ο βασικός κανόνας είναι ότι στα εδάφη που δεν συγκρατούν υγρασία ποτίζουμε συχνότερα με μικρότερες ποσότητες νερού, ενώ στα εδάφη που συγκρατούν περισσότερη υγρασία ποτίζουμε πιο αραιά και με μεγαλύτερες ποσότητες», αναφέρει.

Ως ενδεικτική ποσότητα, ο κ. Κασούμης εκτιμά ότι ένα ικανοποιητικό πότισμα μπορεί να αντιστοιχεί περίπου σε 300-350 λίτρα νερού ανά δέντρο. Όπως διευκρινίζει, η ποσότητα αυτή δεν εφαρμόζεται σημειακά στη βάση του κορμού, αλλά κατανέμεται στην επιφάνεια που διαβρέχεται γύρω από το δέντρο. Στην περίπτωση των μπεκ, για παράδειγμα, το νερό καλύπτει ακτίνα περίπου 2,5 μέτρων γύρω από το δέντρο, ενώ και στη στάγδην άρδευση διαβρέχεται μία ευρύτερη ζώνη του ριζικού συστήματος.

Καθοριστικό ρόλο στη σωστή διαχείριση της άρδευσης παίζει και η εμπειρία του παραγωγού, καθώς ακόμη και αγροτεμάχια της ίδιας εκμετάλλευσης μπορεί να παρουσιάζουν σημαντικές διαφοροποιήσεις. «Δεν μπορεί κάποιος να σου πει με μία ματιά πόσο νερό χρειάζεται ένα χωράφι και κάθε πότε. Ο ίδιος ο παραγωγός πρέπει να γνωρίζει πώς δουλεύει το χωράφι του και να παρατηρεί την καλλιέργεια για να βγάζει τα σωστά συμπεράσματα», επισημαίνει.

Όπως αναφέρει, σε ένα αγροτεμάχιο μπορεί να απαιτείται πότισμα για τρεις ώρες κάθε δέκα ημέρες, ενώ σε ένα άλλο η άρδευση μπορεί να πραγματοποιείται ανά 20 ή ακόμη και 25 ημέρες, χωρίς να δημιουργείται πρόβλημα. Αυτό, όπως εξηγεί, επιβεβαιώνει ότι δεν υπάρχει μία ενιαία «συνταγή» για όλους τους αμυγδαλεώνες, αλλά η άρδευση πρέπει να προσαρμόζεται στις ιδιαιτερότητες κάθε χωραφιού.

Στάγδην ή μπεκ; Η επιλογή εξαρτάται από τις συνθήκες της εκμετάλλευσης

Στην πράξη, η άρδευση των αμυγδαλεώνων πραγματοποιείται κυρίως με στάγδην συστήματα ή με μπεκ (σπρέι). Σύμφωνα με τον κ. Κασούμη, η επιλογή του κατάλληλου συστήματος δεν είναι μονοδιάστατη, αλλά εξαρτάται από τη σύσταση του εδάφους, τη διαθεσιμότητα του νερού, το κόστος λειτουργίας και τις ανάγκες της κάθε εκμετάλλευσης.

Η στάγδην άρδευση προσφέρει τη δυνατότητα εφαρμογής θρεπτικών στοιχείων μέσω υδρολίπανσης, πρακτική που εφαρμόζουν ορισμένα μέλη του συνεταιρισμού. Όπως επισημαίνει ο κ. Κασούμης, ακόμη και στη στάγδην άρδευση η υγρασία δεν περιορίζεται σε ένα μόνο σημείο, αλλά διαχέεται σε μία ευρύτερη ζώνη γύρω από το ριζικό σύστημα.

Τα μπεκ, από την άλλη πλευρά, χρησιμοποιούνται επίσης ευρέως και, όταν διαθέτουν μεγαλύτερες παροχές, μπορούν να ολοκληρώσουν την άρδευση σε δύο έως τρεις ώρες, περιορίζοντας, ανάλογα με τις συνθήκες, τον χρόνο λειτουργίας της εγκατάστασης και το ενεργειακό κόστος. «Η επιλογή δεν είναι τόσο απλή. Παίζουν ρόλο η ποσότητα του διαθέσιμου νερού, το κόστος της άρδευσης, η κατανάλωση ρεύματος ή πετρελαίου και οι ανάγκες κάθε παραγωγού», εξηγεί.

Ιδιαίτερη σημασία, σύμφωνα με τον ίδιο, έχει και ο σωστός σχεδιασμός της εγκατάστασης από την αρχή του οπωρώνα. Η σύγχρονη τάση είναι οι σωληνώσεις να τοποθετούνται υπόγεια, ανεξάρτητα από το σύστημα άρδευσης που επιλέγεται, ώστε να διευκολύνονται οι ψεκασμοί, οι καλλιεργητικές εργασίες και κυρίως η μηχανική συγκομιδή. «Όλα αυτά πρέπει να μελετηθούν από την αρχή της εγκατάστασης του οπωρώνα. Η σωστή διάταξη του αρδευτικού συστήματος εξυπηρετεί συνολικά τη λειτουργία της καλλιέργειας», σημειώνει.

Καύσωνας, ποιότητα νερού και συντήρηση του αρδευτικού δικτύου

Η κατάσταση στην οποία βρίσκεται η καλλιέργεια πριν από έναν καύσωνα επηρεάζει σημαντικά την ικανότητά της να ανταποκριθεί στο θερμικό στρες. Σύμφωνα με τον κ. Κασούμη, μία καλλιέργεια που έχει δεχθεί τις απαιτούμενες φροντίδες από την αρχή και στην οποία η ανάπτυξη του καρπού έχει προχωρήσει ομαλά μπορεί να στρεσαριστεί από τον καύσωνα, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι θα προκύψει σοβαρή ζημιά.

«Μία καλλιέργεια που είναι προσεγμένη από την αρχή και έχει γεμίσει σωστά η ψίχα, σίγουρα θα στρεσαριστεί από τον καύσωνα, αλλά δεν θα αντιμετωπίσει σοβαρό πρόβλημα. Αν όμως η ανάπτυξη του καρπού ήταν ήδη περιορισμένη, τότε το πρόβλημα επιδεινώνεται σημαντικά», αναφέρει. Εάν, όμως, η ψίχα δεν έχει αναπτυχθεί επαρκώς πριν από ένα έντονο κύμα ζέστης, υπάρχει ο κίνδυνος να μην ολοκληρωθεί η ανάπτυξη του αμυγδάλου και να παραμείνει ουσιαστικά μόνο το περίβλημα του καρπού.

Σημαντικός παράγοντας είναι επίσης η ποιότητα του αρδευτικού νερού. Αν και ο παραγωγός συνήθως δεν μπορεί να μεταβάλει τα χαρακτηριστικά της διαθέσιμης πηγής, είναι σημαντικό να γνωρίζει την ποιότητά του, καθώς οι συνθήκες διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή. Όσον αφορά τις περιοχές στις οποίες δραστηριοποιούνται τα μέλη του συνεταιρισμού, ο κ. Κασούμης αναφέρει ότι δεν αντιμετωπίζονται προβλήματα επάρκειας νερού.

Κρίσιμη είναι, τέλος, η σωστή λειτουργία και συντήρηση του αρδευτικού δικτύου. Ο έλεγχος πρέπει να ξεκινά πριν από την έναρξη της αρδευτικής περιόδου και να επαναλαμβάνεται σε τακτά χρονικά διαστήματα. «Το σύστημα χρειάζεται συντήρηση. Πρέπει να ελέγχονται τα φίλτρα, να υπάρχει σωστή και ομοιόμορφη παροχή νερού σε όλα τα σημεία και να μην περιμένουμε την τελευταία στιγμή για να διορθώσουμε προβλήματα», επισημαίνει.

Παράλληλα, πρέπει να αποφεύγεται, όσο είναι δυνατόν, η άμεση διαβροχή του κορμού, καθώς και τόσο η υπερβολική όσο και η ανεπαρκής άρδευση. «Δεν υπάρχει μία συνταγή που να ισχύει για όλους. Κάθε παραγωγός πρέπει να γνωρίζει το χωράφι του, να παρακολουθεί την καλλιέργεια και να προσαρμόζει ανάλογα την άρδευση», καταλήγει χαρακτηριστικά ο κ. Κασούμης.

Η καρυδιά βρίσκεται αυτή την περίοδο στο κρίσιμο στάδιο γεμίσματος της ψίχας, κατά το οποίο η σωστή και ισορροπημένη θρέψη μπορεί να επηρεάσει καθοριστικά την ποιότητα της παραγωγής. Η επάρκεια των στοιχείων, ο χρόνος, η μορφή και ο τρόπος εφαρμογής των λιπασμάτων, αλλά και ο έλεγχος της πραγματικής θρεπτικής κατάστασης των δέντρων μέσω της φυλλοδιαγνωστικής αποτελούν βασικά σημεία της καλλιεργητικής διαχείρισης.

Το γέμισμα της ψίχας και ο ρόλος του καλίου

Σύμφωνα με τον κ. Ψαρογιάννη, οι καρυδεώνες βρίσκονται αυτή την περίοδο σε ένα καθοριστικό φαινολογικό στάδιο, καθώς εξελίσσεται το γέμισμα της ψίχας. Πρόκειται για μία φάση κατά την οποία η ορθολογική θρέψη των δέντρων αποκτά καθοριστική σημασία για την ποιοτική εξέλιξη του καρπού. «Είμαστε στο στάδιο γεμίσματος της ψίχας. Είναι ένα πολύ κρίσιμο στάδιο, το οποίο απαιτεί ορθολογικές λιπάνσεις και κυρίως καλιούχες εφαρμογές», επισημαίνει.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται την περίοδο αυτή στο κάλιο, το οποίο συμμετέχει στη διαδικασία ανάπτυξης και γεμίσματος του καρπού. Ωστόσο, όπως εξηγεί ο ίδιος, η αποτελεσματικότητα της λίπανσης δεν εξαρτάται μόνο από τη συνολική ποσότητα του στοιχείου που εφαρμόζεται, αλλά και από τον χρόνο, τη μορφή και τον τρόπο χορήγησής του.

Στον Συνεταιρισμό εφαρμόζεται πρόγραμμα θρέψης βασισμένο σε εξειδικευμένες συστάσεις, σύμφωνα με το οποίο οι ποσότητες των λιπασμάτων κατανέμονται σε επιμέρους εφαρμογές, ανάλογα με το φαινολογικό στάδιο και τις ανάγκες των δέντρων. «Δεν εφαρμόζουμε όλο το λίπασμα μία φορά. Το κάλιο μπορεί να κατανεμηθεί ακόμη και σε τέσσερις εφαρμογές μέχρι τον Αύγουστο, ώστε να αυξάνεται η δυνατότητα αξιοποίησής του από τα δέντρα», αναφέρει.

Η πρακτική αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε εδάφη όπου παρατηρούνται υψηλές συγκεντρώσεις μαγνησίου ή άλλων ανταγωνιστικών στοιχείων. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η εφάπαξ εφαρμογή μεγάλης ποσότητας καλίου μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα μέρος του στοιχείου να μην παραμένει διαθέσιμο ή να μην απορροφάται αποτελεσματικά από το ριζικό σύστημα.

Ως προς τη μορφή του καλίου, ο κ. Ψαρογιάννης αναφέρει ότι προτείνεται κυρίως η χρήση νιτρικού καλίου, καθώς, εκτός από κάλιο, παρέχει και μονάδες αζώτου, οι οποίες εξακολουθούν να είναι αναγκαίες για την καλλιέργεια και κατά τη θερινή περίοδο. «Η καρυδιά έχει σχεδόν ισομερείς ανάγκες σε άζωτο από την έκπτυξη των πρώτων φύλλων, τον Απρίλιο, μέχρι και τον Σεπτέμβριο. Επομένως, χρειάζεται άζωτο σε όλη τη διάρκεια της βλαστικής της φάσης και όχι μόνο κατά την έναρξη της άνοιξης», εξηγεί.

Για τον λόγο αυτό, οι μονάδες αζώτου που παρέχονται μέσω του νιτρικού καλίου συνυπολογίζονται στο συνολικό πρόγραμμα αζωτούχου λίπανσης. Παράλληλα, εφιστά την προσοχή στη μακροχρόνια χρήση μορφών όπως το χλωριούχο κάλιο, καθώς, σύμφωνα με τον ίδιο, η συστηματική εφαρμογή του ενδέχεται να συμβάλει στην αύξηση της αλατότητας των εδαφών.

Τα συχνότερα λάθη στη θρέψη και ο ρόλος της υδρολίπανσης

Ένα από τα συχνότερα προβλήματα που παρατηρούνται στην πράξη, σύμφωνα με τον κ. Ψαρογιάννη, είναι η αντίληψη ότι η λίπανση της καρυδιάς μπορεί να ολοκληρωθεί με μία ή δύο μεγάλες εφαρμογές στις αρχές της καλλιεργητικής περιόδου. Έτσι, αρκετοί παραγωγοί εφαρμόζουν μεγάλες ποσότητες αζώτου τον Μάρτιο ή τον Απρίλιο και στη συνέχεια ολόκληρη την ποσότητα καλίου τον Μάιο, θεωρώντας ότι με αυτόν τον τρόπο έχουν καλύψει τις ανάγκες της καλλιέργειας μέχρι τη συγκομιδή.

«Δεν μπορεί να έχουμε ρίξει μία μεγάλη ποσότητα αζώτου τον Μάρτιο ή τον Απρίλιο και να θεωρούμε ότι τελειώσαμε με το άζωτο. Αντίστοιχα, δεν μπορεί να εφαρμόζουμε όλο το κάλιο τον Μάιο και να περιμένουμε ότι θα παραμείνει διαθέσιμο για το δέντρο μέχρι το τέλος της περιόδου», τονίζει.

Όπως εξηγεί, ακόμη και όταν ένα λίπασμα διαθέτει τεχνολογίες ελεγχόμενης ή βραδείας αποδέσμευσης, δεν είναι δεδομένο ότι όλα τα θρεπτικά στοιχεία θα παραμείνουν διαθέσιμα στο δέντρο για μεγάλο χρονικό διάστημα. Οι φυσικοχημικές ιδιότητες του εδάφους, οι ανταγωνισμοί μεταξύ των στοιχείων και οι συνθήκες υγρασίας μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τη διαθεσιμότητα και την απορρόφησή τους.

Μάλιστα, όπως αναφέρει, σε ορισμένους καρυδεώνες παρατηρούνται ακόμη αδιάλυτοι κόκκοι λιπάσματος στην επιφάνεια του εδάφους αρκετό διάστημα μετά την εφαρμογή, ιδιαίτερα στην περίπτωση ορισμένων καλιούχων λιπασμάτων που διαλύονται δυσκολότερα.

Για τη βελτίωση της αξιοποίησης των λιπασμάτων, ο κ. Ψαρογιάννης προκρίνει την υδρολίπανση, ιδιαίτερα στους καρυδεώνες όπου υπάρχουν ήδη εγκατεστημένα αρδευτικά συστήματα υπό πίεση. «Από τη στιγμή που διαθέτουμε σύστημα άρδευσης, δεν υπάρχει λόγος να επιμένουμε αποκλειστικά στις επιφανειακές λιπάνσεις. Η υδρολίπανση μάς επιτρέπει να κατανέμουμε τις ποσότητες σε περισσότερες εφαρμογές και να αυξάνουμε την αποτελεσματικότητα της θρέψης», αναφέρει.

Σύμφωνα με την εκτίμησή του, μέσω της υδρολίπανσης μπορεί να αξιοποιηθεί έως και το 80% της ποσότητας του λιπάσματος που εφαρμόζεται, σε σύγκριση με μία επιφανειακή εφαρμογή, όπου η αξιοποίηση μπορεί να περιορίζεται έως περίπου το 50%.

Πέρα από τη μεγαλύτερη αξιοποίηση του λιπάσματος, η υδρολίπανση επιτρέπει την ακριβέστερη προσαρμογή των δόσεων στο φαινολογικό στάδιο και στις πραγματικές ανάγκες των δέντρων, περιορίζοντας τόσο τις απώλειες όσο και τον κίνδυνο υπερβολικών εφαρμογών. Επομένως, ζητούμενο δεν είναι απλώς η εφαρμογή μεγαλύτερων ποσοτήτων λιπάσματος, αλλά η ορθολογική διαχείριση της θρέψης, με σωστή κατανομή των εφαρμογών και προσαρμογή τους στις ανάγκες των δέντρων και στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε αγρού.

Φυλλοδιαγνωστική: Διορθώσεις σήμερα και σχεδιασμός για την επόμενη χρονιά

Η φυλλοδιαγνωστική αποτελεί βασικό εργαλείο για την αξιολόγηση της θρεπτικής κατάστασης των δέντρων. Σύμφωνα με τον κ. Ψαρογιάννη, η κατάλληλη περίοδος για τη συλλογή των φύλλων είναι τα τέλη Ιουλίου με τις αρχές Αυγούστου, όταν υπάρχει σχετική ισορροπία στη διακίνηση των χυμών μέσα στο δέντρο. «Είναι ο καιρός της φυλλοδιαγνωστικής. Τέλη Ιουλίου με αρχές Αυγούστου υπάρχει μία ισορροπία στους χυμούς του δέντρου και αυτή είναι η κατάλληλη εποχή για να συλλέξουμε φύλλα και να τα στείλουμε στο εργαστήριο», σημειώνει. Μέσω της εργαστηριακής ανάλυσης μπορούν να εντοπιστούν τόσο πιθανές ελλείψεις όσο και περίσσειες θρεπτικών στοιχείων.

Σε περίπτωση που διαπιστωθούν ελλείψεις μακροστοιχείων, όπως το άζωτο, μπορούν να εξεταστούν διορθωτικές εφαρμογές είτε μέσω του εδάφους είτε διαφυλλικά, ανάλογα με το στοιχείο, το μέγεθος της έλλειψης και το στάδιο της καλλιέργειας. Ωστόσο, όπως διευκρινίζει, τα μακροστοιχεία δεν διορθώνονται πάντοτε εύκολα ή ολοκληρωμένα μέσω διαφυλλικών εφαρμογών.

«Αν δούμε ότι κάποιο μακροστοιχείο είναι ελλειμματικό, θα προσπαθήσουμε να κάνουμε ορισμένες διορθώσεις, είτε από το έδαφος είτε διαφυλλικά. Παράλληλα, όμως, θα πρέπει να προσαρμόσουμε και το πρόγραμμα της επόμενης χρονιάς», αναφέρει. Στα μικροστοιχεία, αντίθετα, η διαφυλλική εφαρμογή μπορεί να προσφέρει αμεσότερη αντιμετώπιση μιας έλλειψης. «Όταν εντοπίζουμε έλλειψη μικροστοιχείων, η διαφυλλική επέμβαση πρέπει να γίνεται άμεσα», υπογραμμίζει.

Παράλληλα, τα αποτελέσματα της φυλλοδιαγνωστικής επιτρέπουν να αξιολογηθεί αν οι ποσότητες των θρεπτικών στοιχείων που εφαρμόστηκαν ανταποκρίθηκαν στις πραγματικές ανάγκες της καλλιέργειας. Όπου είναι εφικτό, η λίπανση μπορεί να προσαρμόζεται και με βάση την αναμενόμενη ή την τελική παραγωγή, ώστε να επιτυγχάνεται καλύτερη ισορροπία στο πρόγραμμα θρέψης.

Όπως καταλήγει ο κ. Ψαρογιάννης, η φυλλοδιαγνωστική αποτελεί ουσιαστικά εργαλείο ελέγχου και αναπροσαρμογής της συνολικής στρατηγικής θρέψης. «Είναι σημαντικό να γίνεται η φυλλοδιαγνωστική, ώστε να έχουμε πραγματική εικόνα και να μπορούμε να βελτιώνουμε όσα σχετίζονται είτε με ελλείψεις είτε με περίσσειες θρεπτικών στοιχείων».

Η καρπόκαψα αποτελεί διαχρονικά έναν από τους σημαντικότερους εχθρούς της καλλιέργειας της καρυδιάς, καθώς μπορεί να προκαλέσει ιδιαίτερα σοβαρές απώλειες στην παραγωγή όταν δεν παρακολουθείται και δεν αντιμετωπίζεται έγκαιρα. Η αποτελεσματική διαχείρισή της δεν βασίζεται σε προληπτικούς ή επαναλαμβανόμενους ψεκασμούς, αλλά στην κατανόηση της βιολογίας του εντόμου, στη συνεχή παρακολούθηση των πληθυσμών και στις στοχευμένες επεμβάσεις την κατάλληλη χρονική στιγμή.

Στο πλαίσιο αυτό, ο ΑγροΤύπος συνομιλεί με τον γεωπόνο κ. Χαράλαμπο Ψαρογιάννη, παραγωγό και υπεύθυνο παραγωγής του Συνεταιρισμού Καρυδιών «ΓΑΙΑ ΔΟΜΟΚΟΥ», καθώς και υποψήφιο διδάκτορα στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, ο οποίος μεταφέρει την εικόνα από την καλλιέργεια και δίνει πρακτικές κατευθύνσεις για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του εντόμου.

Η βιολογία της καρπόκαψας καθορίζει την εξέλιξη των προσβολών

Σύμφωνα με τον κ. Ψαρογιάννη, η καρπόκαψα (Cydia pomonella) μπορεί, υπό συνθήκες υψηλής πίεσης, να προκαλέσει ακόμη και απώλειες που αγγίζουν το 90% της παραγωγής, γεγονός που την καθιστά τον σημαντικότερο εχθρό της καρυδιάς. Όπως εξηγεί, πρόκειται για έντομο που υπάρχει μέσα στον ίδιο τον αγρό και δεν μετακινείται μαζικά από χωράφι σε χωράφι, αν και μπορεί να πλήξει και γειτονικές καλλιέργειες. Η προσβολή ξεκινά από τον πληθυσμό που ήδη βρίσκεται στο αγροτεμάχιο, καθώς οι προνύμφες της τελευταίας γενιάς διαχειμάζουν σε σχισμές του κορμού και άλλες προστατευμένες θέσεις του δέντρου, παραμένοντας σε διάπαυση μέχρι την επόμενη άνοιξη.

Η διαχειμάζουσα γενιά λειτουργεί ως δείκτης της πίεσης που θα δεχθεί η καλλιέργεια κατά τη διάρκεια της χρονιάς. Όπως αναφέρει ο κ. Ψαρογιάννης, πρόκειται για μια γενιά στην οποία συνήθως δεν γίνονται χημικές επεμβάσεις σε εντατικά καλλιεργούμενους οπωρώνες όπου εφαρμόζεται ήδη πρόγραμμα φυτοπροστασίας, ωστόσο η παρακολούθησή της είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για την εκτίμηση του κινδύνου. «Η πρώτη γενιά είναι αυτή που μας δείχνει τι πίεση έχουμε μέσα στο χωράφι μας», επισημαίνει χαρακτηριστικά.

Η συγκεκριμένη γενιά παρουσιάζει σημαντικές διαφορές σε σχέση με τις επόμενες. Τα θηλυκά ακμαία παράγουν περίπου 30 αυγά, ενώ στις επόμενες γενεές ο αριθμός αυτός διπλασιάζεται και μπορεί να φτάσει τα 60 αυγά ανά θηλυκό, γεγονός που εξηγεί γιατί ο πληθυσμός του εντόμου αυξάνεται εκθετικά όσο προχωρά η καλλιεργητική περίοδος.

Παράλληλα, διαφοροποιείται και ο τρόπος προσβολής των καρπών. Στη διαχειμάζουσα γενιά, όταν οι καρποί βρίσκονται ακόμη σε πολύ μικρό μέγεθος, η είσοδος της προνύμφης πραγματοποιείται από την περιοχή των σεπάλων, δηλαδή από την κορυφή του καρπού. Αντίθετα, στις επόμενες γενεές οι προνύμφες εισέρχονται κυρίως από τα πλάγια του καρυδιού και ιδιαίτερα στο σημείο όπου εφάπτονται δύο καρποί.

Όπως αναφέρει, σε χώρες όπως οι ΗΠΑ η πρώτη γενιά μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να αφήνεται να δράσει, λειτουργώντας ως μια ήπια φυσική αραίωση καρπών, καθώς τότε η καλλιέργεια βρίσκεται ακόμη σε στάδιο άνθους ή πολύ μικρού καρπιδίου. Πρόκειται, ωστόσο, για πρακτική που συνδέεται με συγκεκριμένα συστήματα διαχείρισης και δεν αναιρεί την ανάγκη παρακολούθησης του πληθυσμού.

Η παρακολούθηση των πτήσεων είναι το «κλειδί» για αποτελεσματική αντιμετώπιση

Όπως τονίζει ο κ. Ψαρογιάννης, η επιτυχής διαχείριση της καρπόκαψας βασίζεται πρωτίστως στην παρακολούθηση των πληθυσμών του εντόμου και όχι σε προγραμματισμένους ψεκασμούς χωρίς τεκμηρίωση. Οι φερομονικές παγίδες τύπου Delta χρησιμοποιούνται για την καταγραφή των αρσενικών ακμαίων, ενώ οι παγίδες καιρομόνης μπορούν να συλλέγουν τόσο αρσενικά όσο και θηλυκά άτομα, παρέχοντας ακόμη περισσότερες πληροφορίες για την εξέλιξη του πληθυσμού.

Αν και η χρήση τους δεν είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη στη χώρα μας, ο ίδιος επισημαίνει ότι προσφέρουν σημαντικά πλεονεκτήματα, καθώς επιτρέπουν ακόμη και την εκτίμηση της ωριμότητας των θηλυκών πριν από την ωοτοκία. Όπως εξηγεί, η διάκριση αρσενικών και θηλυκών ατόμων μπορεί να γίνει με παρατήρηση στο μικροσκόπιο, γεγονός που παρέχει χρήσιμες πληροφορίες για την εξέλιξη του πληθυσμού και τον χρόνο της ωοτοκίας.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η επίδραση της θερμοκρασίας στην εξέλιξη του εντόμου, καθώς κάθε γενιά αναπτύσσεται με βάση τη θερμική ηλικία και γι' αυτό οι ψυχρότερες ανοιξιάτικες συνθήκες μπορούν να μεταβάλουν σημαντικά τη δυναμική των πληθυσμών.«Φέτος, όπως και πέρυσι, η ψυχρή άνοιξη οδήγησε τη διαχειμάζουσα γενιά να εμφανίσει δύο κορυφές πτήσης», αναφέρει.

Το φαινόμενο αυτό σημαίνει ότι μέσα στον ίδιο οπωρώνα μπορούν να συνυπάρχουν προνύμφες διαφορετικής ηλικίας. Έτσι, όταν ανοίγονται προσβεβλημένα καρύδια, μπορεί να εντοπίζονται προνύμφες σε διαφορετικά στάδια ανάπτυξης, άλλες πιο κοντά στην έξοδο από τον καρπό και άλλες που χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να ολοκληρώσουν τον κύκλο τους. Σε αυτή την περίπτωση, ακόμη και αν πραγματοποιηθεί μία επέμβαση, οι νεότερες προνύμφες μπορούν να συνεχίσουν τον κύκλο τους και να προκαλέσουν νέες προσβολές λίγες ημέρες αργότερα.

Για τον λόγο αυτό, όπως υπογραμμίζει, οι επεμβάσεις πρέπει να βασίζονται στις συλλήψεις των παγίδων, στις καιρικές συνθήκες και στη χρονική στιγμή που ξεκινά η σύζευξη των ακμαίων.«Δεν ψεκάζουμε όποτε να 'ναι. Η επέμβαση πρέπει να γίνεται στο κατάλληλο χρονικό σημείο, ώστε να έχουμε το καλύτερο αποτέλεσμα», σημειώνει. Παράλληλα, επισημαίνει ότι οι άκαιροι και επαναλαμβανόμενοι ψεκασμοί αυξάνουν το κόστος παραγωγής και μπορούν να διαταράξουν την ισορροπία του αγροτεμαχίου. Ορισμένα σκευάσματα είναι πιο εκλεκτικά ως προς τα λεπιδόπτερα, όμως άλλα μπορούν να επηρεάσουν και ωφέλιμους οργανισμούς, δημιουργώντας στη συνέχεια περιθώριο εμφάνισης δευτερογενών προβλημάτων, όπως αφίδες και τετράνυχοι.

Η τρέχουσα γενιά είναι η πλέον επικίνδυνη – Ο ρόλος του κομφούζιου

Αναφερόμενος στη σημερινή εικόνα των καρυδεώνων, ο κ. Ψαρογιάννης εξηγεί ότι στην περιοχή τους οι καρποί έχουν πλέον αποκτήσει σχεδόν το μέγιστο μέγεθός τους και έχει ξεκινήσει η σκλήρυνση του κελύφους. Η διαδικασία αρχίζει από το κάτω άκρο του καρυδιού και εξελίσσεται προς τον ποδίσκο, παράλληλα με το γέμισμα του καρπού. Η εικόνα, ωστόσο, διαφοροποιείται ανάλογα με την περιοχή, καθώς στις βορειότερες ζώνες η σκλήρυνση του κελύφους μπορεί να έχει προχωρήσει περισσότερο. Η διαφοροποίηση αυτή συνδέεται τόσο με τη θερμική ηλικία των δέντρων όσο και με τη θερμική εξέλιξη του εντόμου. Ενδεικτικά, όπως αναφέρει, η πρώτη γενιά μετά τη διαχειμάζουσα μπορεί να είχε ξεκινήσει νωρίτερα σε περιοχές όπως η Κατερίνη, ενώ στη δική τους περιοχή οι πτήσεις των ακμαίων παρατηρήθηκαν μετά τις 25-30 Ιουνίου.

Όπως αναφέρει, η γενιά που δρα αυτή την περίοδο είναι η πλέον καταστροφική για την παραγωγή. «Αν δεν επέμβουμε τώρα, μπορεί να χαθεί έως και το 50% της παραγωγής, ενώ η επόμενη γενιά, που αναμένεται περίπου στα τέλη Ιουλίου με αρχές Αυγούστου, μπορεί να προκαλέσει επιπλέον σοβαρές απώλειες», τονίζει. Παρότι η σκλήρυνση του κελύφους δυσκολεύει την είσοδο της προνύμφης, δεν αποτελεί ασφαλή προστασία. Η είσοδος του εντόμου μπορεί να καθυστερήσει, ακόμη και για διάστημα μερικών ημερών, όμως η προσβολή εξακολουθεί να πραγματοποιείται. Επιπλέον, τα τραύματα που δημιουργούνται μπορούν να λειτουργήσουν ως ευνοϊκό σημείο για δευτερογενείς προσβολές, μεταξύ άλλων και από τον πορτοκαλοσκώληκα.

Ιδιαίτερη αναφορά κάνει και στη μέθοδο της σεξουαλικής σύγχυσης (κομφούζιο), η οποία εφαρμόζεται ήδη από αρκετούς καρυδοπαραγωγούς. Όπως εξηγεί, η αποτελεσματικότητά της εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη σωστή εφαρμογή και τη συνολική εικόνα της περιοχής. Όταν εφαρμόζεται μεμονωμένα σε έναν οπωρώνα, ενώ οι γειτονικές καλλιέργειες ακολουθούν διαφορετική ή λιγότερο συντονισμένη διαχείριση, ενδέχεται να μην αποδώσει στον ίδιο βαθμό.

Οι διαχυτήρες φερομόνης πρέπει να τοποθετούνται ψηλά, στις κορυφές των δέντρων, καθώς εκεί πραγματοποιούνται οι νυχτερινές πτήσεις και η σύζευξη των ακμαίων. Με αυτόν τον τρόπο παρεμποδίζεται η σύζευξη και μειώνονται οι προσβολές. Ωστόσο, υπογραμμίζει ότι το κομφούζιο δεν αποτελεί από μόνο του πανάκεια. «Ιδιαίτερα τα πρώτα χρόνια εφαρμογής απαιτείται συνεχής παρακολούθηση, καθώς μπορεί να υπάρχει ένα αποδεκτό ποσοστό προσβολών και πρέπει να αξιολογείται στην πράξη αν το σύστημα λειτουργεί επαρκώς», επισημαίνει.

Καλλιεργητικά μέτρα, προστασία των ωφέλιμων οργανισμών και υπεύθυνη χρήση των φυτοπροστατευτικών

Πέρα από τις χημικές επεμβάσεις, σημαντικό ρόλο στη διαχείριση της καρπόκαψας παίζουν και τα καλλιεργητικά μέτρα, καθώς συμβάλλουν στη μείωση του πληθυσμού του εντόμου μέσα στον οπωρώνα. Ο κ. Ψαρογιάννης επισημαίνει ότι η άμεση συλλογή των προσβεβλημένων καρπών που πέφτουν στο έδαφος αποτελεί μία από τις σημαντικότερες πρακτικές διαχείρισης, καθώς κάθε καρπός που παραμένει στο χωράφι μπορεί να αποτελέσει νέα εστία προσβολής. Η χρήση εργαλείων συλλογής, όπως τα ρολάκια συλλογής καρπών, διευκολύνει σημαντικά τη διαδικασία, ενώ η εξέταση των προνυμφών στους πεσμένους καρπούς βοηθά στην εκτίμηση της εξέλιξης του πληθυσμού και του χρόνου εμφάνισης της επόμενης γενιάς.

Παράλληλα, δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη διατήρηση των ωφέλιμων οργανισμών και της βιοποικιλότητας. Όπως αναφέρει, στον Συνεταιρισμό «ΓΑΙΑ ΔΟΜΟΚΟΥ» εφαρμόζονται αναγεννητικές καλλιεργητικές πρακτικές, γι' αυτό και αποφεύγονται οι προληπτικοί εντομολογικοί ψεκασμοί.

Κλείνοντας, υπογραμμίζει ότι κάθε επέμβαση πρέπει να βασίζεται στα δεδομένα του κάθε αγροτεμαχίου, να πραγματοποιείται σε συνεργασία με τον γεωπόνο και να αποφεύγεται η αλόγιστη χρήση των ίδιων δραστικών ουσιών, ώστε να περιορίζεται ο κίνδυνος ανάπτυξης ανθεκτικότητας. «Έχουμε ευθύνη απέναντι στο αγροτεμάχιό μας, στην παραγωγή μας, στους υπόλοιπους παραγωγούς, στους πελάτες μας και στο περιβάλλον. Η φυτοπροστασία πρέπει να γίνεται με σύνεση και τεκμηρίωση», καταλήγει.

Το κύμα παγετών που έπληξε την χώρα, στις αρχές Μαΐου, προκάλεσε μεγάλες ζημιές στις καρυδιές. Η ζημιά στην παραγωγή σε ορισμένες περιπτώσεις, ειδικά στη νότια Ελλάδα, φαίνεται να αγγίζει το 100%.

Ο κ. Βαγγέλης Μητρόπουλος, παραγωγός από την Βλαχοκερασιά της Αρκαδίας, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι υπάρχει ολική ζημιά στις καρυδιές της περιοχής μας από τον παγετό του Μαΐου. Υπάρχουν σημαντικές καταστροφές στη νέα βλάστηση όπου τα φύλλα ξεράθηκαν αλλά και στα καρποφόρα όργανα των φυτών. Αυτό σημαίνει ότι δεν πρόκειται να έχουμε φέτος παραγωγή καρυδιών. Ωστόσο αν και είμαστε ασφαλισμένοι στον ΕΛΓΑ ακόμη δεν πέρασαν οι γεωπόνοι για να κάνουν την εκτίμηση των ζημιών.

Ο κ. Γιώργος Παπακώστας, από την εταιρεία παραγωγής και εμπορίας καρυδιών «Sperchios Valley» στην Φθιώτιδα, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι σε πολλές περιοχές της χώρας έχουμε μεγάλες ζημιές στις καρυδιές λόγω του παγετού τον Μάιο. Στην περιοχή επηρεάστηκε ένα ποσοστό 30% των δέντρων που δεν έγινε καρποφορία λόγω παγετού. Όσα δέντρα κατάφεραν να ολοκληρώσουν τη διαδικασία της καρποφορίας το θετικό είναι ότι δεν παρουσιάζουν καρπόπτωση αυτή την εποχή. Υπάρχουν πάντως πολλά ξερά καρποφόρα κλαδάκια τα οποία δεν επανέρχονται και θα πρέπει να κλαδευτούν. Η παραγωγή καρυδιών φέτος στην χώρα μας αναμένεται να είναι μειωμένη και θα πρέπει να βρεθεί ένα χρηματοδοτικό εργαλείο, το οποίο να στηρίξει τους παραγωγούς για την απώλεια εισοδήματος που θα έχουν. Όσον αφορά την εξέλιξη της καλλιέργειας έχει πραγματοποιηθεί η λίπανση και είναι σε εξέλιξη η φυτοπροστασία. Όσο συνεχίζονται οι βροχοπτώσεις υπάρχει πρόβλημα για την ανάπτυξη μυκητολογικών προσβολών και οι παραγωγοί αναγκάζονται να κάνουν ψεκασμούς, με αποτέλεσμα να αυξάνει το κόστος καλλιέργειας. Ελπίζουμε μην έχουμε φέτος πρόβλημα από καύσωνες. Η συγκομιδή αναμένεται να πραγματοποιηθεί το Οκτώβριο, με την παραγωγή να αναμένεται να είναι μειωμένη στην χώρα. Αυτή την εποχή στην αγορά υπάρχουν ουκρανικά καρύδια, που έχουν όμως πολλά ποιοτικά προβλήματα. Τα πρώτα φορτία με καρύδια από την Χιλή αναμένεται να έρθουν στην χώρα μας στα τέλη Ιουνίου με αρχές Ιουλίου.

Ο κ. Βάιος Λιάνος, ιδιοκτήτης του αγροκτήματος Καρυάτις Ολύμπου από την Ελασσόνα, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι τις ημέρες του παγετού στην περιοχή η θερμοκρασία στην περιοχή μας έφτασε στο +1 βαθμό Κελσίου. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να μην υπάρχουν ζημιές από παγετό αλλά υπήρξε μια οψίμιση της καρποφορίας κατά περίπου 10 ημέρες. Από την εικόνα των δέντρων που έχουμε αναμένουμε φέτος μια μέτρια παραγωγή. Η λίπανση έχει ολοκληρωθεί και η φυτοπροστασία θα γίνεται μέχρι το τέλος του Ιουνίου. Εδώ και μια εβδομάδα έχουμε ξεκινήσει την άρδευση της καλλιέργειας. Η συγκομιδή της παραγωγής καρυδιών θα ξεκινήσει από τις αρχές Οκτωβρίου.

Ο κ. Κώστας Γκόνος, από το Αγρόκτημα Γκόνου στην Πέλλα, δηλώνει στον ΑγροΤύπο ότι πέρσι είχαμε πολύ μειωμένη παραγωγή καρυδιών λόγω των ανοιξιάτικων παγετών. Φέτος τον Μάιο ευτυχώς στην περιοχή μας δεν υπήρξαν χαμηλές θερμοκρασίες και δεν έχουμε απώλειες στην παραγωγή. Μόνο κάτι ζημιές σε τοπικό επίπεδο έχουμε από χαλαζοπτώσεις. Αναμένουμε μια κανονική παραγωγή με μεγάλη διαφοροποίηση στις αποδόσεις από δέντρο σε δέντρο. Το πρόβλημα φέτος είναι το υψηλό κόστος λόγω των τιμών στα καύσιμα και στα εργατικά. Ο παραγωγός σκέφτεται να ανέβει στο τρακτέρ για να κάνει τις καλλιεργητικές φροντίδες. Ολοκληρώθηκε η λίπανση της καλλιέργειας με τις τιμές να είναι σε πολύ υψηλά επίπεδα σε σχέση με πέρσι και ακόμη να μην μας έχει καταβληθεί η ενίσχυση που μας έχουν υποσχεθεί. Κάθε 15 ημέρες είμαστε υποχρεωμένοι να κάνουμε ψεκασμούς με μυκητοκτόνα και εντομοκτόνα. Οι βροχές μπορεί να βοηθούν στο πότισμα των δέντρων αλλά αυξάνουν τους ψεκασμούς. Από τις 10 Ιουνίου θα ξεκινήσουν κανονικά και οι αρδεύσεις. Η συγκομιδή των καρυδιών θα ξεκινήσει από τα τέλη Σεπτεμβρίου για τις πρώιμες ποικιλίες. Από την άλλη υπάρχει καλή ζήτηση στην αγορά για καρύδια αυτή την εποχή. Το ελληνικό καρύδι έχει πολύ καλή ποιότητα και το ζητούν οι έμποροι και η μεταποίηση, αν και φέτος δεν υπάρχουν αποθέματα από την περσινή χρονιά.

Οι ισπανικές αγροτικές οργανώσεις ASAJA, COAG (Coordinadora de Organizaciones de Agricultores y Ganaderos), Cooperativas Agro-alimentarias de España (Αγροδιατροφικοί Συνεταιρισμοί της Ισπανίας) και AEOFRUSE (Asociación Española de Organizaciones de Frutos Secos) σε κοινή ανακοίνωση που εξέδωσαν αναφέρουν ότι η παραγωγή αμυγδάλου αναμένεται να ανέλθει στους 135.250 τόνους για την περίοδο 2026/2027.

Αυτή η εκτιμώμενη παραγωγή είναι κατά 6,6% υψηλότερη σε σχέση με την περσινή περίοδο και κατά 33% υψηλότερη από τον μέσο όρο των τελευταίων πέντε ετών.

Σε γενικές γραμμές, οι καιρικές συνθήκες έχουν ευνοήσει την ανάπτυξη της καλλιέργειας σε μεγάλο μέρος των παραγωγικών περιοχών, ενώ οι αποδόσεις αναμένεται να είναι υψηλότερες σε σχέση με εκείνες της προηγούμενης περιόδου.

Ωστόσο υπάρχουν και περιστατικά παγετών ή τοπικών χαλαζοπτώσεων, που έπληξαν περιοχές της Καστίλλης-Λα Μάντσα και των Βαλεαρίδων Νήσων, όπου οι προβλέψεις κάνουν λόγο για μια μειωμένη φετινή παραγωγή σε σύγκριση με την περσινή περίοδο.

Στην Ισπανία η έκταση καλλιέργειας με αμυγδαλιές έχει φτάσει φέτος τα 6.459.640 στρέμματα, αντιπροσωπεύοντας αύξηση, σχεδόν 6%, σε σύγκριση με την περσινή σεζόν, τόσο αρδευόμενων όσο και ξηρικών αμυγδαλεώνων.

Οι περισσότερες καλλιέργειες με αμυγδαλιές βρίσκονται στην Ανδαλουσία, την Καστίλλη-Λα Μάντσα και την Αραγονία. Η είσοδος στην παραγωγή νέων φυτειών εξακολουθεί να είναι ένας από τους κύριους παράγοντες που εξηγούν την αύξηση της ισπανικής παραγωγής.

Η έκταση που αφιερώνεται στην βιολογική παραγωγή αμυγδάλου υπερβαίνει τα 1.725.000 στρέμματα, αντιπροσωπεύοντας περισσότερο από το 27% της συνολικής έκτασης καλλιέργειας αμυγδάλου στην Ισπανία.

Μετά τις ζημιές από την χαλαζόπτωση, που είχαμε στις 16 Μαίου, στις καλλιέργειες των κάστανων του Πάικου, ένα νέο χτύπημα ήρθε για τους παραγωγούς. Διαπιστώθηκε προσβολή από τον επιβλαβή οργανισμό σφήκα της καστανιάς.

Ο κ. Δημήτριος Μίσκος, γεωπόνος και πρόεδρος στην Ομάδα Παραγωγών Κάστανο Πάικου, τόνισε στον ΑγροΤύπο ότι έγινε μια τυχαία καταγραφή από έναν παραγωγό της Ομάδας μας προσβολής δέντρου από την σφήκα της καστανιάς. Μέχρι σήμερα η περιοχή μας ήταν «καθαρή» από το συγκεκριμένο έντομο.

Η σφήκα της καστανιάς (Dryocosmus kuriphilus) αντιμετωπίζεται αποκλειστικά με εξαπόλυση του ωφέλιμου αλλά δεν μπορεί να γίνει αυτή την εποχή.

Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να προχωρήσουμε φέτος σε επιστημονική καταγραφή του εντόμου για να είμαστε προετοιμασμένοι για την αντιμετώπισή του από το επόμενο έτος.

Στο μεταξύ δεν έχει γίνει μέχρι σήμερα καταγραφή από τον ΕΛΓΑ των ζημιών στη νεαρή βλάστηση στους καστανεώνες από την πρόσφατη χαλαζόπτωση που είχαμε στην περιοχή.

Είναι σίγουρο ότι θα υπάρξουν απώλειες στην φετινή παραγωγή κάστανων του όρους Πάικου. Το πρόβλημα είναι ότι η ζημιά είναι στο προανθικό στάδιο και δεν καλύπτεται από τον Κανονισμό Ασφάλισης του ΕΛΓΑ. Θα πρέπει να βρεθεί χρηματοδοτικό εργαλείο από το ΥπΑΑΤ για να καλύψει την απώλεια της παραγωγής.

Το Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Θεσσαλονίκης εξέδωσε σχετική ανακοίνωση για το θέμα που αναφέρει τα εξής:

Το παρόν δελτίο αποτελεί ενημέρωση για την εμφάνιση της Σφήκας της Καστανιάς (Dryocosmus kuriphilus), στην περιοχή του όρους Πάικου του Δήμου Παιονίας στο Ν. Κιλκίς και εκδίδεται σε συνεργασία με την Ομάδα Παραγωγών Κάστανο Πάικου, με Πρόεδρο τον MSc Γεωπόνο – Καστανοπαραγωγό, Μίσκο Δημήτριο.

Το έντομο εντοπίστηκε από παραγωγούς της περιοχής σε δασική περιοχή της Γρίβας, στο όρος Πάικου.

Το έντομο Dryocosmus kuriphilus (σφήκα της καστανιάς) είναι ιθαγενές έντομο της Κίνας και έχει εισβάλει και εξαπλωθεί σε πολλές περιοχές του κόσμου.

Το 2002 εντοπίστηκε για πρώτη φορά στην Ευρώπη, στην Ιταλία και έκτοτε εξαπλώθηκε και στις γειτονικές χώρες.

Στη χώρα μας η παρουσία του εντόμου εντοπίστηκε για πρώτη φορά το 2014 στην Π.Ε. Πιερίας.

Το προσβεβλημένο δέντρο εμφανίζει κηκίδες σε νεαρούς βλαστούς και φύλλα, με αποτέλεσμα να μειώνεται η ευρωστία και να διαταράσσεται η ανάπτυξη του δέντρου, οδηγώντας τελικά σε μείωση της παραγωγής καρπών, η οποία και μπορεί να ανέλθει και στο 70 έως 80%.

Σε νεαρούς καστανεώνες προτείνεται η μηχανική αφαίρεση και καταστροφή των κηκίδων πριν την έξοδο των ενηλίκων (από άνοιξη μέχρι αρχές καλοκαιριού). Μετά την έξοδο των ενηλίκων η αφαίρεση και καταστροφή των κηκίδων δεν εξυπηρετεί σε τίποτα.

Ως μόνιμη και αποτελεσματική αντιμετώπιση του εντόμου θεωρείται η βιολογική καταπολέμηση με τη χρήση του παρασιτοειδούς εντόμου Torymus sinensis.

Βασικό στοιχείο για την πρόληψη της εξάπλωσης του σε νέες περιοχές είναι η αποφυγή της μεταφοράς του εντόμου με τις διάφορες ανθρωπογενείς δραστηριότητες όπως π.χ. τα μολυσμένα δενδρύλλια/εμβόλια.

Διαβάστε ολόκληρη την ανακοίνωση

Περισσότερα για την σφήκα της καστανιάς μπορείτε να διαβάσετε στο τεύχος Μαΐου 2026, στο Περιοδικό Γεωργία - Κτηνοτροφία, σε άρθρο με τίτλο: «Η σφήκα της καστανιάς Dryocosmus kuriphilus. Μια πρώτη ματιά στην Ελλάδα μετά την καταπολέμηση», το οποίο υπογράφουν οι κ.κ. Δ. Αβτζής και Π. Παπαχρήστος. Το τεύχος Μαΐου 2026 του Περιοδικού Γεωργία - Κτηνοτροφία κυκλοφορεί από το Σάββατο (30/5) στα περίπτερα! Μπορείτε να αποκτήσετε πρόσβαση και με Ηλεκτρονική συνδρομή, εδώ

Iσχυρή χαλαζόπτωση είχαμε, το Σάββατο (16/5), σε περιοχές του Κιλκίς (Αξιούπολη, Πολύκαστρο, Πάικο) και στον ενιαίο κάμπο με τα χωράφια των αγροτών του Δήμου Παιονίας.

Χρειάστηκε 20 λεπτά χαλαζόπτωσης για να δουν οι αγρότες τις καλλιέργειές τους να καταστρέφονται ολοσχερώς.

Χιλιάδες στρέμματα με καλαμπόκι, σιτάρι, βαμβάκι και ηλιόσπορο που καταστράφηκαν ολοσχερώς. Ζημιές όμως είχαμε και στην καλλιέργεια κάστανων του Πάικου, που βρίσκεται ανάμεσα στους νομούς Πέλλας και Κιλκίς. 

Ο κ. Δημήτριος Μίσκος, γεωπόνος και πρόεδρος στην Ομάδα Παραγωγών Κάστανο Πάικου, τόνισε στον ΑγροΤύπο ότι υπάρχουν ζημιές στη νεαρή βλάστηση στους καστανεώνες, που αυτή την περίοδο βγαίνουν τα αρσενικά άνθη. Είναι σίγουρο ότι θα υπάρξουν ζημιές στην φετινή παραγωγή κάστανων. Έχουν πέσει στο έδαφος τα φύλλα και τα αρσενικά άνθη. Όταν τον Ιούνιο βγει το θηλυκό άνθος για να γίνει η επικονίαση δεν γνωρίζουμε την απώλεια παραγωγής που θα έχουμε. Επίσης λόγω των τραυματισμών των φετινών ετήσιων βλαστών θα μας δυσκολέψει του χρόνου και στο μπόλιασμα των νέων μας δέντρων.

Πάντως η ζημιά είναι στο προανθικό στάδιο και δεν καλύπτεται απο τον Κανονισμός Ασφάλισης του ΕΛΓΑ. Γενικότερα οι παραγωγοί κάστανων στην περιοχή έχουν πρόβλημα με τις αποζημιώσεις του ΕΛΓΑ γιατί επειδή είμαστε σε μεγάλο υψόμετρο (από 400 έως 1.100 μέτρα) δεν μπορούμε στην περιοχή να πιάσουμε τους 40 βαθμούς Κελσίου, που απαιτεί ο ΕΛΓΑ για να καλύψεις αποζημιώσεις από καύσωνα. Ωστόσο οι υψηλές παρατεταμένες θερμοκρασίες προξενούν ζημιές στην παραγωγή κάστανου.

Ολοκληρώθηκε η ανθοφορία και η καρπόδεση στο κελυφωτό φιστίκι και αυτή την εποχή άρχισε να φαίνεται μια πρώτη εικόνα για τους καρπούς που θα κρατήσουν τα δέντρα. 

Ο κ. Μάκης Μπούργος, από τον Αγροτικό Συνεταιρισμό Φιστικοπαραγωγών Μάκρης στην Φθιώτιδα, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι η ανθοφορία φέτος καθυστέρησε και είμαστε τώρα στο στάδιο της καρπόδεσης. Οι πρόσφατοι δυνατοί άνεμοι που είχαμε στην περιοχή έφεραν ζημιές στα φιστίκια που είναι αυτή την εποχή σε ευαίσθητο στάδιο με αποτέλεσμα να έχουμε καρπόπτωση. Έγινε αναγγελία ζημιάς και οι γεωπόνοι του ΕΛΓΑ ήρθαν και είδαν μια πρώτη εικόνα της ζημιάς.

Φέτος οι προβλέψεις αναφέρουν ότι αναμένεται να έχουμε μια μέτρια προς καλή παραγωγή φιστικιών. Ακόμη βέβαια έχουμε το καλοκαίρι για να δούμε την εξέλιξη της καλλιέργειας. Αυτή την εποχή γίνονται εντομολογικοί και μυκητολογικοί ψεκασμοί. Έχουμε μια πρόωρη εμφάνιση της ψύλλας της φιστικιάς, που δεν την περίμεναν οι παραγωγοί. Θα πρέπει να γίνουν άμεσα ψεκασμοί για την αντιμετώπισή της από τους παραγωγούς για να μην δημιουργήσει προβλήματα.

Τώρα γίνονται ελάχιστες εμπορικές πράξεις στα φιστίκια. Υπάρχουν λίγα αποθέματα και έχουμε μια εικόνα ανακάμψης των τιμών μετά την πτώση, που υπήρξε κατά την περίοδο Δεκεμβρίου - Ιανουαρίου, οι οποίες αυτή την περίοδο κυμαίνονται στα 12 ευρώ το κιλό για τα ανοικτά και στα 11 ευρώ το κιλό για τα κλειστά φιστίκια.

Από την πλευρά του ο κ. Χαράλαμπος Νάνος, παραγωγός από τον Αυλώνα της Αττικής, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι τα δέντρα είναι άδεια στην περιοχή. Φέτος προβλέπουμε ότι θα υπάρξει μια μέτρια παραγωγή. Τα δέντρα έχουν σοκαριστεί από τις ακραίες καιρικές συνθήκες των τελευταίων ετών (καύσωνες, παγετούς) και δεν είχαν καλή καρπόδεση. Επίσης δεν υπάρχουν πολλά αποθέματα φιστικών. Αυτή την εποχή θα πρέπει οι παραγωγοί να κάνουν την φυτοπροστασία για έντομα αλλά και μύκητες γιατί είχαμε φέτος πολλές υγρασίες. Όσοι παραγωγοί δεν κάνουν φυτοπροστασία θα έχουν μεγαλύτερη μείωση της παραγωγής τους. Μετά από τα μέσα Ιουνίου θα μπορούμε να έχουμε μια πιο καλή πρόβλεψη για το ύψος της φετινής παραγωγής.

Ο κ. Χρήστος Κουκουτσέλος, αντιπρόεδρος στον Αγροτικό Συνεταιρισμό «Θεσσαλικό Φιστίκι» με έδρα στη Μαγνησία, ανέφερε στον ΑγροΤύπο ότι έχουμε φέτος προβλήματα καρπόπτωσης κυρίως στα δέντρα νεαρής ηλικίας. Στην περιοχή μας δεν είχαμε παγετό αλλά μπορεί να οφείλεται στη διαφορά θερμοκρασίας. Στα μέσα Ιουνίου θα έχουμε μια καλή πρόβλεψη για το ύψος της φετινής παραγωγής. Οι αρχικές εκτιμήσεις δείχνουν πάντως ότι αναμένουμε φέτος μια μέτρια παραγωγή. Στο μεταξύ στείλαμε στο ΥπΑΑΤ την επιστημονική μελέτη για να γίνει επανυπολογισμός των λίτρων πετρελαίου που χρειάζεται η καλλιέργεια σε ετήσια βάση. Αυτή την στιγμή η καλλιέργεια κελυφωτού φιστικιού πριμοδοτείται με 3,6 λίτρα το στρέμμα, ποσότητα που δεν έχει καμιά σχέση με την πραγματικότητα.

Ο ΑγροΤύπος μίλησε με τον κ. Γιώργο Δ. Νάνο, καθηγητή στο Τμήμα Γεωπονίας Φυτικής Παραγωγής και Αγροτικού Περιβάλλοντος στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, ο οποίος μας ανέφερε ότι φέτος στις φιστικιές έχουμε μια μειωμένη καρπόδεση αν και η ανθοφορία εξελίχθηκε ομαλά. Αυτή την εποχή βλέπουμε καρπόπτωση σε ολόκληρες ταξιανθίες της φιστικιάς. Βλέπουμε ότι δεν πρόκειται για κάποια ασθένεια αλλά πιθανόν να οφείλεται στις καιρικές συνθήκες, χαμηλές θερμοκρασίες και συννεφιά, που είχαμε το προηγούμενο διάστημα. Προβλήματα βλέπουμε να υπάρχουν και στις αχλαδιές. Κάνουμε έρευνα για να βρούμε το αίτιο του προβλήματος για αυτό ζητήσαμε τις καιρικές συνθήκες που είχαμε τα προηγούμενα χρόνια σε σχέση με αυτές της φετινής περιόδου για να κάνουμε συγκρίσεις και να βγάλουμε σωστά συμπεράσματα.     

Η παρουσία της ψύλλας στις καλλιέργειες φιστικιάς αποτελεί κάθε χρόνο ένα από τα ζητήματα που απασχολούν έντονα τους παραγωγούς, ιδιαίτερα από την άνοιξη και μετά, όταν οι πληθυσμοί του εντόμου αρχίζουν να αυξάνονται σταδιακά πάνω στα δέντρα. Πρόκειται για έναν εχθρό που πολλές φορές δεν προκαλεί άμεσα εντυπωσιακή εικόνα στον αγρό, ωστόσο μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική εξασθένηση της καλλιέργειας όταν δεν υπάρξει έγκαιρη παρακολούθηση και αντιμετώπιση.

Με δεδομένη τη σημασία που έχει η διαχείριση της ψύλλας για τη φιστικοκαλλιέργεια, ο ΑγροΤύπος συνομίλησε με τον πρόεδρο του Α.Σ. Κελυφωτού Φιστικιού Μώλου – Θερμοπυλών, κ. Βασίλη Ζυγομήτρο, σχετικά με τα προβλήματα που μπορεί να δημιουργήσει το έντομο στην καλλιέργεια, αλλά και τα σημεία που απαιτούν προσοχή κατά τη διαχείρισή του.

Ένα έντομο με πολλές γενεές και παρατεταμένη παρουσία στο χωράφι

Η ψύλλα της φιστικιάς (Agonoscena pistaciae) εμφανίζεται συνήθως από τα μέσα Απριλίου, με την ωοτοκία να ξεκινά μέσα στον Μάιο, ενώ, όπως αναφέρει ο πρόεδρος του συνεταιρισμού, παραμένει πάνω στα δέντρα μέχρι και την πτώση των φύλλων. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου μπορεί να συμπληρώσει 4 έως 5 γενεές, γεγονός που εξηγεί, όπως τονίζει και ο ίδιος, γιατί οι πληθυσμοί της συχνά αυξάνονται προοδευτικά μέσα στο καλοκαίρι.

Το έντομο προσβάλλει βλαστούς, φύλλα και ανθοφόρους οφθαλμούς, απομυζώντας φυτικούς χυμούς. Η δραστηριότητά του συνδέεται με τη δημιουργία νεκρωτικών στιγμάτων, ενώ παράλληλα εκκρίνει μελιτώματα πάνω στη βλάστηση και στους ιστούς του δέντρου.

Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που συνδέονται με την ψύλλα δεν είναι μόνο η άμεση προσβολή του δέντρου, αλλά και οι δευτερογενείς συνέπειες που ακολουθούν. Όπως χαρακτηριστικά σημείωσε ο κ. Ζυγομήτρος, «το μελίτωμα δημιουργεί μετά σοβαρά προβλήματα πάνω στο δέντρο», αναφερόμενος στην ανάπτυξη του μύκητα της καπνιάς, ο οποίος εγκαθίσταται πάνω στις μελιτώδεις εκκρίσεις.

Η εικόνα αυτή μπορεί να επηρεάσει συνολικά τη φυσιολογία της καλλιέργειας, οδηγώντας σε πρόωρη φυλλόπτωση, καταστροφή οφθαλμών και προβλήματα στην ωρίμανση των καρπών. Σε αρκετές περιπτώσεις οι καρποί παραμένουν κλειστοί και δεν ολοκληρώνουν φυσιολογικά την ανάπτυξή τους, στοιχείο που επηρεάζει άμεσα την παραγωγική εικόνα του οπωρώνα.

Η έγκαιρη παρακολούθηση και η προσεκτική διαχείριση

Όπως επισημαίνει ο κ. Ζυγομήτρος, η έγκαιρη παρακολούθηση των πληθυσμών «θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική», καθώς η ψύλλα μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα σε σοβαρό πρόβλημα κατά τους θερινούς μήνες. Όταν οι πληθυσμοί δεν ελεγχθούν εγκαίρως, η εξασθένηση των δέντρων γίνεται εντονότερη και η πίεση στην καλλιέργεια αυξάνεται αισθητά.

Για τον λόγο αυτό, «θα πρέπει οι παραγωγοί να πραγματοποιούν συστηματικούς ελέγχους στις φιστικιές τους» για πιθανή παρουσία του εντόμου και για εικόνες προσβολής στη βλάστηση. Σε περιπτώσεις όπου διαπιστώνονται προσβολές, θα πρέπει να πραγματοποιείται ψεκαστική επέμβαση με εγκεκριμένο για την καλλιέργεια γεωργικό φάρμακο.

Ο πρόεδρος του συνεταιρισμού ανέφερε ακόμη ότι σε αρκετές περιπτώσεις οι επεμβάσεις που πραγματοποιούνται για άλλους εχθρούς, όπως το ευρύτομο, συμβάλλουν παράλληλα και στον περιορισμό της ψύλλας. Ωστόσο, όπως τόνισε, χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στις επιλογές φυτοπροστασίας, καθώς η αλόγιστη χρήση σκευασμάτων μπορεί να επηρεάσει τους φυσικούς εχθρούς του εντόμου.

«Θέλει ισορροπία στη διαχείριση και συνεχή παρακολούθηση στο χωράφι», σημείωσε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι η αντιμετώπιση της ψύλλας δεν βασίζεται μόνο στην επέμβαση της στιγμής, αλλά κυρίως στη συνολική εικόνα της καλλιέργειας σε όλη τη διάρκεια της περιόδου.

Μια καλή παραγωγή αμυγδάλων αναμένεται να έχουμε φέτος, μετά από μια περσινή χρονιά που είχαμε μειωμένες αποδόσεις και προβλήματα ποιότητας των καρπών.

Πάντως οι παγετοί της άνοιξης όπως φαίνεται δεν επηρέασαν σε μεγάλο βαθμό την φετινή παραγωγή αμύγδαλου.

Ο κ. Κώστας Σπανούλης, αμυγδαλοπαραγωγός από την περιοχή της Λάρισας και πρόεδρος στον Αγροτικό Συνεταιρισμό Θεσσαλικών Καρπών «Καρπολόγιον», τόνισε στον ΑγροΤύπο ότι στην περιοχή του κάμπου δεν είχαμε προβλήματα από τους πρόσφατους παγετούς. Κάποια ζητήματα είχαμε στην περιοχή του Συκουρίου. Πάντως σε πανελλαδικό επίπεδο η φετινή παραγωγή αναμένεται να είναι πολύ καλή, σε αντίθεση με την περσινή που ήταν μειωμένη και με ποιοτικά προβλήματα. Τα περσινά αποθέματα είναι ελάχιστα και πραγματικά δυσεύρετα.

Οι τιμές που δίνει η αγορά αυτή την εποχή κυμαίνονται για την ψίχα στην Φυρανιά (Ferragnès) στα 11 ευρώ το κιλό, ενώ για τις υπόλοιπες ποικιλίες (Τέξας κ.α.) στα 8,5 ευρώ το κιλό. Η τάση πάντως είναι αυξητική αυτή την εποχή γιατί έχουμε πολύ υψηλή ζήτηση από την αγορά. Όσον αφορά την εποχή της συγκομιδής, η τιμή παραγωγού θα εξαρτηθεί από τις εισαγωγές.

Στην χώρα μας γίνονται εισαγωγές αμυγδάλων κυρίως από Ιράν, Τουρκία, Αίγυπτο, Ισπανία και ΗΠΑ. Πάντως τα ελληνικά αμύγδαλα έχουν καλή ποιότητα και γεύση λόγω των καιρικών συνθηκών που επικρατούν στην χώρα μας. Αυτό το γνωρίζει η αγορά και οι καταναλωτές για αυτό τα προτιμούν σε σχέση με τα εισαγόμενα. Από την άλλη το φέτος το κόστος καλλιέργειας είναι αυξημένο στα καύσιμα και στα εφόδια. Αυτό αναμένεται να φέρει μια μείωση στο τελικό εισόδημα των παραγωγών.

Αυτή την εποχή έχουν ολοκληρωθεί οι λιπάνσεις και έχουν γίνει ψεκασμοί για την μονίλια (φαιά σήψη) και συνεχίζονται για τα έντομα.  

Ο κ. Ευθύμης Κασούμη, παραγωγός και πρόεδρος του Αγροτικού Συνεταιρισμού Αμυγδάλων και Ξηρών Καρπών Λαμίας «Almoland», αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι δεν υπάρχει μέχρι στιγμής κανένα πρόβλημα στην φετινή παραγωγή. Είχαμε μια καλή καρπόδεση και οι παγετοί στις αρχές Μαΐου δεν μας δημιούργησαν προβλήματα. Αναμένεται να έχουμε μια καλή ποσοτικά και ποιοτικά φετινή παραγωγή που να μπορεί να καλύψει την ζήτηση. Πέρσι λόγω της μειωμένης εγχώριας παραγωγής έγιναν εισαγωγές αμυγδάλων με προβλήματα ποιότητας και πολύ κάτω από τα εμπορικά στάντερ (χτυπημένα κ.α.).

Φέτος κατά τον πρώτο μήνα της συγκομιδής (Σεπτέμβριος) αναμένεται να έχουμε μια καλή ζήτηση και τιμές. Οι περσινές τιμές παραγωγού στον συνεταιρισμό μας κυμάνθηκαν από 6,70 έως 6,80 ευρώ το κιλό, ενώ για τις Φυρανιές ξεπέρασαν τα 10 ευρώ. Στον συνεταιρισμό κάνουμε προσπάθεια να τροφοδοτούμε την αγορά με αμύγδαλα όλο τον χρόνο. Για να γίνει όμως αυτό χρειάζονται και οι αναγκαίες ποσότητες.

Ο κ. Αχιλλέας Γεροτόλιος, παραγωγός αμυγδάλου στην περιοχή του Κιλελέρ, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι οι παγετοί δεν επηρέασαν τα αμύγδαλα. Έχουμε όμως ζημιές στην περιοχή από τα αγριογούρουνα. Γενικά αναμένουμε φέτος μια καλή παραγωγή και ποιότητα. Από την άλλη έχουμε πολύ αυξημένο φέτος το κόστος καλλιέργειας. Τα λιπάσματα έχουν φτάσει στα ύψη, για παράδειγμα η ουρία από 630 ευρώ ο τόνος που ήταν πέρσι έχει φτάσει φέτος στα 1.000 ευρώ. Ανακοίνωσαν την επιδότηση των λιπασμάτων, στο 15% της αξίας των τιμολογίων αγοράς τους. Ακόμη όμως δεν έχει ανοίξει η πλατφόρμα για να κάνουμε τις αιτήσεις. Οι παραγωγοί έχουν ήδη αγοράσει τα λιπάσματα και περιμένουν πότε θα γίνει η πληρωμή της επιδότησης.

Ο παραγωγός από την Λάρισα κ. Χρήστος Ζιώγας, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι φαίνεται να έχουμε μια καλή καρπόδεση. Οι χαμηλές θερμοκρασίες των προηγούμενων ημερών δεν επηρέασαν σε μεγάλο βαθμό την παραγωγή. Από τα τέλη Αυγούστου αναμένεται να ξεκινήσει η συγκομιδή στην περιοχή μας. Η ζήτηση από την αγορά θα πρέπει να είναι αυξημένη φέτος, μετά από μια χρονιά που ήταν καταστροφική για την καλλιέργεια, με μειωμένες ποσότητες και σχεδόν καθόλου αποθέματα. Πάντως οι παραγωγοί περιμένουν από τον ΕΛΓΑ την πληρωμή της εξόφλησης των αποζημιώσεων για τις ζημιές της περσινής χρονιάς.

Ο κ. Γρηγόρης Γρουζίδης, παραγωγός και πρόεδρος Αγροτικού Συλλόγου Παγγαίου, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι η καρπόδεση ήταν πολύ καλή και έγινε μια σωστή γονιμοποίηση. Οι χαμηλές θερμοκρασίες των προηγούμενων ημερών δεν έχουν επηρεάσει την παραγωγή. Αναμένουμε φέτος μια πολύ καλή παραγωγή αμυγδάλων. Αυτή την εποχή κάνουμε ψεκασμούς για την αντιμετώπιση του ευρύτομου της αμυγδαλιάς. Η συγκομιδή θα ξεκινήσει στην περιοχή από τον Σεπτέμβριο. Πάντως δεν υπάρχουν αποθέματα και αναμένουμε μια καλή τιμή στα αμύγδαλα. Πέρσι η τιμή στα αμύγλδαλα της ποικιλίας Φυρανιάς για την καλή ποιότητα έφτασε στα επίπεδα των 9 έως 9,5 ευρώ το κιλό.

Η άνοιξη αποτελεί περίοδο κατά την οποία ξεκινά σταδιακά η δραστηριότητα πολλών εντομολογικών εχθρών στις δενδρώδεις καλλιέργειες, με τους παραγωγούς να παρακολουθούν στενά την εξέλιξη των πληθυσμών και την έναρξη των πτήσεων των εντόμων στις καλλιέργειές τους. 

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και το εύρυτομο της φιστικιάς, ένας από τους σημαντικότερους εχθρούς της καλλιέργειας, για τον οποίο μιλήσαμε με τον πρόεδρο του Αγροτικού Συνεταιρισμού Κελυφωτού Φιστικιού Μώλου – Θερμοπυλών, Βασίλης Ζυγομήτρος, καταγράφοντας χρήσιμες επισημάνσεις για τους παραγωγούς.

Η έναρξη της πτήσης του ευρύτομου

Το εύρυτομο αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους εχθρούς της φιστικιάς (Eurytoma plotnikovi). Το έντομο έχει μία γενεά τον χρόνο και διαχειμάζει σαν προνύμφη μέσα στους καρπούς που έχουν παραμείνει πάνω στο δένδρο ή έχουν πέσει στο έδαφος. Τα ακμαία βγαίνουν από τους μουμιοποιημένους καρπούς του προηγούμενου έτους, ανοίγοντας μία οπή, ενώ τα περισσότερα είναι θηλυκά και ωοτοκούν εντός των νέων καρπών περίπου τρεις ημέρες μετά την εμφάνισή τους.

Σύμφωνα με όσα μας μεταφέρθηκαν, είχε πραγματοποιηθεί η συλλογή μουμιοποιημένων καρπών, ο έλεγχος ενός ποσοστού αυτών για παρουσία προνυμφών στο εσωτερικό τους, καθώς και η τοποθέτησή τους σε πλαστικά ή γυάλινα διαφανή δοχεία, καλυμμένα με εντομοστεγές δίχτυ, όπως το τούλι, ώστε να πραγματοποιείται τακτικός έλεγχος.

Μέσα από αυτή τη διαδικασία, «την Παρασκευή που πέρασε, στις 8/5/2026, παρατηρήθηκε η έξοδος των ακμαίων», γεγονός που, όπως επισημαίνεται, σηματοδοτεί και την έναρξη της πτήσης του εντόμου στην περιοχή.

Αντιμετώπιση του εντόμου

Όπως αναφέρθηκε από τον κ. Ζυγομήτρο, η παρατήρηση της εξόδου των ακμαίων «συνιστά την άμεση επέμβαση των παραγωγών», ώστε να μην προλάβουν τα έντομα να ωοτοκήσουν στους νέους καρπούς της φιστικιάς.

Για τον λόγο αυτό απαιτείται άμεση έναρξη ψεκασμών με κατάλληλα σκευάσματα, καθώς και επανάληψη αυτών κάθε 7–10 ημέρες, μέχρι να ξυλοποιηθεί το περικάρπιο. Σύμφωνα με όσα μας μεταφέρθηκαν, αρκετοί παραγωγοί ξεκίνησαν ήδη από χθες τις πρώτες επεμβάσεις, ενώ άλλοι αναμένεται να ακολουθήσουν σήμερα και τις επόμενες ημέρες.

Παράλληλα, ο κ. Ζυγομήτρος σημείωσε πως «2 έως 3 ψεκασμοί συνήθως είναι αρκετοί», ενώ το εύρυτομο θεωρείται ένας από τους σοβαρούς εχθρούς της φιστικιάς, ωστόσο χαρακτηρίζεται ως σχετικά διαχειρίσιμο έντομο, αρκεί —όπως χαρακτηριστικά ανέφερε— «να γνωρίζεις πότε και πώς θα επέμβεις».

Σε σύγκριση με άλλους εχθρούς, όπως η ψύλλα, «δεν έχουμε ιδιαίτερες απώλειες από αυτό», όταν η παρακολούθηση και η επέμβαση γίνονται έγκαιρα.

Η καλλιέργεια του κελυφωτού φιστικιού βρίσκεται σε ένα στάδιο όπου, σε συνδυασμό με τις καιρικές συνθήκες, μπορεί να ευνοηθεί η εμφάνιση ασθενειών και εντομολογικών εχθρών. Μεταξύ των βασικών παραγόντων που επηρεάζουν την πορεία της καλλιέργειας συγκαταλέγονται η σεπτορίωση και οι σκολύτες.

Μάλιστα, υπό κατάλληλες συνθήκες, τα δύο αυτά προβλήματα μπορούν να λειτουργήσουν συνδυαστικά, καθώς η εξασθένηση που προκαλεί η ασθένεια ενδέχεται να διευκολύνει την εγκατάσταση του εντόμου, επιβαρύνοντας την εικόνα των οπωρώνων, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η μία προσβολή οδηγεί κατ’ ανάγκη στην εμφάνιση της άλλης.

Σε αυτή τη συγκυρία, μιλήσαμε με τον πρόεδρο του Αγροτικού Συνεταιρισμού Κελυφωτού Φιστικιού Μώλου – Θερμοπυλών, κ. Βασίλη Ζυγομήτρο, ο οποίος μεταφέρει την εμπειρία του από το πεδίο και επισημαίνει τα κρίσιμα σημεία που απαιτούν προσοχή.

Η σεπτορίωση της φιστικιάς: Μια «ύπουλη» ασθένεια της άνοιξης

Η σεπτορίωση αποτελεί μία από τις βασικές μυκητολογικές ασθένειες της φιστικιάς, με κύριο στόχο τα φύλλα. Τα πρώτα σημάδια εμφανίζονται με τη μορφή μαύρων μικρών κηλίδων και στις δύο επιφάνειες των φύλλων, δημιουργώντας μια χαρακτηριστική εικόνα που συχνά υποτιμάται στα αρχικά στάδια. Όπως επισημαίνει και ο κ. Ζυγομήτρος, «στην αρχή δεν δίνεις σημασία, αλλά όσο προχωράει, βλέπεις το δέντρο να εξασθενεί», κάτι που συνδέεται άμεσα με την εξέλιξη της ασθένειας.

Η προσβολή οδηγεί σε πρόωρη φυλλόπτωση, γεγονός που αποδυναμώνει τα δέντρα, μειώνει τη ζωτικότητά τους και τα καθιστά πιο ευάλωτα σε άλλους εχθρούς, όπως οι σκολύτες. Παράλληλα, η επίδραση δεν περιορίζεται μόνο στη φετινή εικόνα, αλλά μεταφέρεται και στην επόμενη χρονιά, με αισθητή μείωση της παραγωγής.

Οι συνθήκες που ευνοούν την ανάπτυξη της ασθένειας είναι κυρίως η υψηλή σχετική υγρασία. Για τον λόγο αυτό, οι μολύνσεις ξεκινούν την άνοιξη και μπορούν να συνεχιστούν μέχρι και την πτώση των φύλλων, εφόσον το περιβάλλον παραμένει ευνοϊκό. Σύμφωνα με τον ίδιο, «η μόλυνση μπορεί να ξεκινήσει νωρίς και να συνεχιστεί όσο επικρατούν ευνοϊκές συνθήκες».

Στο επίπεδο της διαχείρισης, η πρόληψη παίζει καθοριστικό ρόλο. Προληπτικός ψεκασμός συνιστάται στο βλαστικό στάδιο. Από εκεί και πέρα, οι επεμβάσεις προσαρμόζονται ανάλογα με την ένταση της προσβολής και τις καιρικές συνθήκες, ιδιαίτερα όταν η υγρασία παραμένει υψηλή. «Από τη στιγμή που εμφανίζονται τα πρώτα συμπτώματα, χρειάζεται έγκαιρη επέμβαση», τονίζει ο κ. Ζυγομήτρος. Παράλληλα, επισημαίνει ότι «σημαντικό είναι το ψεκαστικό υγρό να καλύπτει σωστά όλο το δέντρο», επισημαίνοντας την ανάγκη για επαρκή διαβροχή της φυλλικής επιφάνειας, ακόμη και στα υψηλότερα σημεία της κόμης.

Σκολύτες: Ο «σιωπηλός» εχθρός των εξασθενημένων δέντρων

Παράλληλα με τη σεπτορίωση, ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η παρουσία των σκολυτών, που αποτελεί το κυριότερο ξυλοφάγο έντομο της φιστικιάς. Η δραστηριότητά του ξεκινά την άνοιξη, κυρίως την περίοδο Απριλίου – Μαΐου, και σχετίζεται άμεσα με την κατάσταση των δέντρων. Όπως σημειώνει ο πρόεδρος του συνεταιρισμού, «χτυπάει εκεί που βρίσκει αδύναμο δέντρο», επιβεβαιώνοντας ότι οι προσβολές εντοπίζονται κυρίως σε εξασθενημένα φυτά.

Το έντομο καταστρέφει τους ξυλοφόρους οφθαλμούς και τη νεαρή βλάστηση, ανοίγοντας στοές διατροφής στο ξύλο. Το αποτέλεσμα είναι εμφανείς ξηράνσεις σε κλαδίσκους και βλαστούς, που πολλές φορές αποδίδονται λανθασμένα σε άλλες αιτίες. Ωστόσο, όπως διευκρινίζει, «δεν έχουμε τόσο έντονο πρόβλημα στην περιοχή», στοιχείο που συνδέεται με τη συστηματική εφαρμογή καλλιεργητικών πρακτικών και την έγκαιρη διαχείριση των προσβολών.

Ο βιολογικός του κύκλος ενισχύει τη δυσκολία αντιμετώπισης. Τα ενήλικα εγκαταλείπουν τις στοές  όταν το φυτό εισέρχεται σε λήθαργο, στα τέλη του φθινοπώρου και στις αρχές του χειμώνα, και μετακινούνται σε εξασθενημένους ή ημίξερους βλαστούς, καθώς και σε υπολείμματα κλαδέματος στο έδαφος. Εκεί δημιουργούν στοές αναπαραγωγής και διαχειμάζουν, διατηρώντας την παρουσία τους στον οπωρώνα.

Η αντιμετώπιση βασίζεται κυρίως σε καλλιεργητικά μέτρα, με «έμφαση στη συνέπεια και τη συλλογική εφαρμογή σε επίπεδο περιοχής». Η διατήρηση των δέντρων σε καλή θρεπτική και υδατική κατάσταση, σε συνδυασμό με σωστό κλάδεμα, μειώνει σημαντικά την ευαισθησία τους. Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η απομάκρυνση και καταστροφή όλων των ξηρών και εξασθενημένων κλάδων, καθώς και των υπολειμμάτων κλαδέματος, τα οποία λειτουργούν ως εστίες ανάπτυξης του εντόμου. Όπως τονίζει ο κ. Ζυγομήτρος, «αν δεν καθαρίσουν όλοι, το πρόβλημα μπορεί να μεταφερθεί από χωράφι σε χωράφι», αναδεικνύοντας την ανάγκη συντονισμένης δράσης.

Οι πρόσφατες βροχοπτώσεις και η αυξημένη υγρασία δημιουργούν ιδανικές συνθήκες για την εκδήλωση ασθενειών στην καρυδιά, σε μια περίοδο που τα δένδρα βρίσκονται σε ιδιαίτερα ευαίσθητα φαινολογικά στάδια. Μία από τις σημαντικότερες και πιο ύπουλες ασθένειες της καλλιέργειας είναι η Βακτηρίωση καρυδιάς, για την οποία απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή και σωστός χειρισμός από τους παραγωγούς.

Στο πλαίσιο αυτό, ο ΑγροΤύπος συνομιλεί με τον γεωπόνο κ. Χαράλαμπο Ψαρογιάννη, παραγωγό και υπεύθυνο παραγωγής του συνεταιρισμού καρυδιών «ΓΑΙΑ ΔΟΜΟΚΟΥ», καθώς και υποψήφιο διδάκτορα στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, ο οποίος μεταφέρει την εικόνα από την καλλιέργεια και δίνει πρακτικές οδηγίες για τη διαχείριση της ασθένειας.

Ευνοϊκές συνθήκες και κρίσιμο στάδιο μόλυνσης

Η βακτηρίωση αποτελεί «μία από τις σοβαρότερες ασθένειες της καρυδιάς, ενώ, σύμφωνα με τον κ. Ψαρογιάννη, ειδικά για την περιοχή της Στερεάς Ελλάδας είναι η σημαντικότερη», με δυνατότητα να προκαλέσει απώλειες που «ξεπερνούν ακόμη και το 70% της παραγωγής», όταν η πίεση είναι υψηλή.

Το παθογόνο προσβάλλει νεαρούς βλαστούς, φύλλα και καρπούς, με τις μολύνσεις να ξεκινούν ήδη από το στάδιο που βρίσκονται τώρα τα δένδρα. Οι συνθήκες που επικρατούν την άνοιξη —βροχοπτώσεις, αυξημένη υγρασία και θερμοκρασίες άνω των 20–25°C— θεωρούνται ιδανικές για τη μετάβαση του βακτηρίου από την επιφυτική στην ενδοφυτική φάση.

Όπως εξηγεί ο γεωπόνος, καθοριστικό ρόλο παίζει η διάρκεια διαβροχής των φύλλων. Εάν ένα φύλλο παραμείνει υγρό για περισσότερες από 6 ώρες, το βακτήριο μπορεί να εισέλθει στους φυτικούς ιστούς και να ξεκινήσει η εκδήλωση της ασθένειας, κυρίως στους νεαρούς βλαστούς και τα φύλλα που εκπτύσσονται αυτή την περίοδο. Παράλληλα, η εξάπλωση της ασθένειας διευκολύνεται από τη δροσιά, την ομίχλη και τον άνεμο, καθώς το παθογόνο μπορεί να μεταφερθεί ακόμη και από γειτονικές καλλιέργειες.

Σε επίπεδο αγρού, όπως επισημαίνει ο κ. Ψαρογιάννης, αυτή την περίοδο βρισκόμαστε σε προανθικό στάδιο, με τις πρώιμες ποικιλίες, όπως η Τσάντλερ, να έχουν ήδη εισέλθει στην άνθηση των ίουλων, ενώ ταυτόχρονα καταγράφεται και η άνθηση της επικονιάστριας ποικιλίας Φρανκέτ. Φέτος, μάλιστα, παρατηρείται χρονική σύμπτωση της ανθοφορίας της επικονιάστριας ποικιλίας με τα θηλυκά άνθη της κύριας ποικιλίας, κάτι που αποτελεί βασική προϋπόθεση για την επίτευξη ικανοποιητικής επικονίασης και γονιμοποίησης. Ωστόσο, πρόκειται για ένα εξαιρετικά ευαίσθητο στάδιο, κατά το οποίο οι επικρατούσες καιρικές συνθήκες ευνοούν την εκδήλωση της ασθένειας.

Συμπτώματα και σύγχυση με την ανθράκωση

Τα συμπτώματα της βακτηρίωσης είναι χαρακτηριστικά, ωστόσο στην πράξη συγχέονται συχνά με εκείνα της ανθράκωσης από τους παραγωγούς, γεγονός που οδηγεί αρκετές φορές σε λανθασμένες επιλογές φυτοπροστασίας. Όπως επισημαίνεται, για έναν έμπειρο γεωπόνο οι δύο ασθένειες είναι σαφώς διακριτές.

Στην περίπτωση της βακτηρίωσης, ο παραγωγός παρατηρεί την εμφάνιση καφέ έως μαύρων νεκρωτικών κηλίδων στα φύλλα, στους βλαστούς αλλά και στους καρπούς. Οι κηλίδες αυτές συχνά εμφανίζουν βυθίσματα στους φυτικούς ιστούς και, καθώς εξελίσσονται, οδηγούν σε εκτεταμένες νεκρώσεις. Σε συνθήκες υψηλής πίεσης της ασθένειας, δεν είναι σπάνιο να εμφανιστεί ακόμη και πρόωρη φυλλόπτωση, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις καταγράφεται και πτώση καρπιδίων. Ιδιαίτερο πρόβλημα δημιουργείται στις οψιμότερες προσβολές, όπου οι καρποί, παρότι δεν απορρίπτονται άμεσα από το δέντρο, μολύνονται, μουμιοποιούνται και τελικά συγκομίζονται μαζί με τους υγιείς, δυσκολεύοντας σημαντικά τη διαδικασία διαλογής.

Από την άλλη πλευρά, στην ανθράκωση οι κηλίδες στα φύλλα έχουν διαφορετική εικόνα, καθώς είναι πιο ακανόνιστες και συνοδεύονται από χαρακτηριστικό «φωτοστέφανο», δηλαδή μια κιτρινωπή απόχρωση στην περιφέρειά τους. Σε μικροσκοπικό επίπεδο, ο γεωπόνος μπορεί να διακρίνει και σωρεία πυκνιδίων του μύκητα, στοιχείο που διαφοροποιεί σαφώς την ασθένεια από τη βακτηρίωση.

Διαχείριση της βακτηρίωσης και κρίσιμα λάθη στην πράξη

Σύμφωνα με τον κ. Ψαρογιάννη, η αντιμετώπιση της βακτηρίωσης βασίζεται αποκλειστικά στη χρήση χαλκούχων σκευασμάτων, κυρίως υπό τη μορφή υδροξειδίου, καθώς δεν υπάρχει εξειδικευμένο σκεύασμα για το συγκεκριμένο βακτήριο. Τα βασικά βήματα στη διαχείριση της ασθένειας είναι, κατά τον ίδιο: «τα δένδρα να είναι καλυμμένα πριν από τις βροχοπτώσεις», «να επαναλαμβάνονται οι επεμβάσεις μετά από βροχή» και «να μην εφαρμόζονται ψεκασμοί με βάση το ημερολόγιο, αλλά με βάση την παρακολούθηση της καλλιέργειας και των καιρικών συνθηκών».

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο γεγονός ότι η πρακτική εφαρμογής ψεκασμών ανά 10 ημέρες θεωρείται λανθασμένη. Σε περιπτώσεις βροχόπτωσης, εάν ο καρυδεώνας δεν είναι καλυμμένος, η επέμβαση πρέπει να γίνεται άμεσα μετά τη βροχή, καθώς σε διαφορετική περίπτωση η ζημιά έχει ήδη ξεκινήσει και δεν μπορεί να αναστραφεί.

Ο γεωπόνος συνεχίζει, επισημαίνοντας ότι το βακτήριο διαχειμάζει σε λανθάνουσα κατάσταση στα λέπια των οφθαλμών και ενεργοποιείται με τις κατάλληλες συνθήκες υγρασίας. Για τον λόγο αυτό, όταν υπάρχει ιστορικό έντονης προσβολής, κρίνεται απαραίτητη η εφαρμογή καλλιεργητικών μέτρων, όπως η απομάκρυνση φυτικών υπολειμμάτων και φύλλων, που αποτελούν εστίες μόλυνσης.

Αυξημένη προσοχή απαιτείται και στις νεαρές φυτείες, ακόμη και σε δένδρα 2–3 ετών που δεν έχουν εισέλθει ακόμη σε παραγωγή. Τονίζει ότι, «η μη εφαρμογή φυτοπροστασίας σε αυτό το στάδιο αποτελεί συχνό λάθος», καθώς οδηγεί σε σταδιακή αύξηση του πληθυσμού του βακτηρίου και δημιουργεί υψηλή πίεση τα επόμενα χρόνια. Η πίεση της ασθένειας είναι σωρευτική και αποτελεί έναν από τους βασικούς παράγοντες που θα καθορίσουν την εξέλιξη της καλλιέργειας, γεγονός που καθιστά την πρόληψη και τη σωστή χρονική εφαρμογή των επεμβάσεων απολύτως κρίσιμη.

Στο πλαίσιο αυτής της λογικής πρόληψης και σωστού χρονισμού των επεμβάσεων, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η προσέγγιση που εφαρμόζεται σε επίπεδο συνεταιρισμού. Στον συνεταιρισμό «ΓΑΙΑ ΔΟΜΟΚΟΥ» εφαρμόζονται μοντέλα πρόβλεψης που συνδυάζουν δεδομένα υγρασίας, θερμοκρασίας και ανέμου, σε συνδυασμό με τις προβλέψεις της ΕΜΥ, προκειμένου να εκτιμηθεί η διάρκεια διαβροχής των φύλλων και να προσδιοριστεί ο κατάλληλος χρόνος επέμβασης. Με αυτόν τον τρόπο, οι ψεκασμοί πραγματοποιούνται στοχευμένα, αποφεύγοντας τόσο την υπερβολική όσο και την καθυστερημένη εφαρμογή, η οποία συχνά αποδεικνύεται αναποτελεσματική.

Όπως επισημαίνεται, «η παρακολούθηση της καλλιέργειας και η προσαρμογή στις εκάστοτε κλιματικές συνθήκες είναι απαραίτητες», καθώς οι συνθήκες κάθε χρονιάς «επηρεάζουν τη θερμική ηλικία των ασθενειών και των εντόμων, μεταβάλλοντας τον χρόνο εμφάνισης και εξέλιξής τους».

Το ευρύτομο της αμυγδαλιάς αποτελεί έναν από τους πιο κρίσιμους εχθρούς της καλλιέργειας, καθώς μπορεί να προκαλέσει σημαντικές απώλειες παραγωγής όταν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα και σωστά. Στην περίοδο που διανύουμε, όπου η δραστηριότητα του εντόμου βρίσκεται σε εξέλιξη και οι αποφάσεις για τη φυτοπροστασία είναι καθοριστικές, οι παραγωγοί καλούνται να κινηθούν με ιδιαίτερη προσοχή.

Στο πλαίσιο αυτό, συνομιλήσαμε με τον κ. Ευθύμη Κασούμη, γεωπόνο, παραγωγό και πρόεδρο του Α.Σ. Αμυγδάλων και Ξηρών Καρπών Λαμίας «Almoland», μεταφέροντας την εικόνα από το πεδίο και αναδεικνύοντας τα κρίσιμα σημεία που καθορίζουν την ορθολογική αντιμετώπισή του.

Η δυσκολία αντιμετώπισης και τα κρίσιμα στάδια του εντόμου

Η καταπολέμηση του ευρύτομου της αμυγδαλιάς (Eurytoma amygdali) δεν είναι μια απλή διαδικασία, γεγονός που συνδέεται άμεσα με τα ιδιαίτερα βιολογικά χαρακτηριστικά του εντόμου. Τα θηλυκά ακμαία προσβάλλουν τους νεαρούς καρπούς, εναποθέτοντας τα αυγά μέσα στο ενδοσπέρμιο, ενώ η ανάπτυξη των προνυμφών πραγματοποιείται προστατευμένα στο εσωτερικό του καρπού, καθιστώντας την αντιμετώπιση ιδιαίτερα δύσκολη σε μεταγενέστερα στάδια.

Ο πρόεδρος επισημαίνει ότι η διαχείριση του εντόμου απαιτεί αυξημένη προσοχή από τους παραγωγούς, καθώς «έχουν καταργηθεί αρκετές δραστικές ουσίες, με αποτέλεσμα τα περιθώρια επιλογών να είναι πλέον περιορισμένα», γεγονός που δυσχεραίνει ακόμη περισσότερο την αποτελεσματική αντιμετώπιση στο πεδίο.

Η δυσκολία εντοπίζεται επίσης στη μεγάλη παραλλακτικότητα που παρουσιάζει η περίοδος δραστηριότητας των ακμαίων. Η έναρξη της πτήσης μπορεί να διαφοροποιείται τόσο μεταξύ περιοχών όσο και μεταξύ ετών στην ίδια περιοχή, ενώ και η διάρκειά της δεν είναι σταθερή. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Κασούμης, «άλλη είναι η εικόνα από περιοχή σε περιοχή – η Λαμία με την Κοζάνη είναι μέρα με τη νύχτα», επιβεβαιώνοντας στην πράξη τις διαφοροποιήσεις που καταγράφονται στην εμφάνιση και εξέλιξη του εντόμου.  Στόχος κάθε επέμβασης είναι σαφής: η έγκαιρη θανάτωση των ακμαίων πριν προλάβουν να ωοτοκίσουν στους νεαρούς καρπούς, καθώς μετά την εγκατάσταση της προνύμφης η αντιμετώπιση καθίσταται εξαιρετικά δύσκολη.

Πότε ξεκινά η δραστηριότητα και πώς παρακολουθείται

Όπως προαναφέρθηκε, η εμφάνιση του εντόμου δεν είναι σταθερή και διαφοροποιείται ανάλογα με τις συνθήκες κάθε χρονιάς. Ο γεωπόνος και παραγωγός κ. Κασούμης αναφέρει ότι η εμφάνιση των ενήλικων εντόμων μπορεί να «ξεκινήσει από τα τέλη Μαρτίου ή ακόμη και από τα μέσα Απριλίου», ενώ η διάρκεια της πτήσης ποικίλει (ενδεικτικά από 6 έως και 30 ημέρες), ανάλογα κυρίως με τις καιρικές συνθήκες.

Ωστόσο, όπως επισημαίνει, στην πράξη ο χρόνος επέμβασης δεν καθορίζεται από συγκεκριμένες ημερομηνίες αλλά από το στάδιο της καλλιέργειας, τονίζοντας χαρακτηριστικά ότι «ο κανόνας είναι μετά την ανθοφορία, όταν είναι καρπίδιο». Η εξέλιξη αυτή, όπως εξηγεί, εξαρτάται από τη χρονιά και την ποικιλία, κάτι που ερμηνεύει και τις διαφοροποιήσεις που παρατηρούνται από περιοχή σε περιοχή.

Για τον λόγο αυτό, η παρακολούθηση του εντόμου αποτελεί βασικό εργαλείο για την ορθή χρονική τοποθέτηση των επεμβάσεων. Στην πράξη, οι παραγωγοί μπορούν να συλλέγουν προσβεβλημένους καρπούς και να τους τοποθετούν σε διαφανή γυάλινα ή πλαστικά δοχεία, τα οποία καλύπτονται με λεπτό ύφασμα και τοποθετούνται μέσα ή κοντά στην καλλιέργεια, προστατευμένα από τη βροχή. Από τα μέσα Μαρτίου έως τις αρχές Μαΐου, απαιτείται τακτικός έλεγχος ανά 2-3 ημέρες, ώστε να εντοπιστεί έγκαιρα η πρώτη έξοδος ακμαίων. Όπως περιγράφει ο ίδιος, «μόλις βλέπω μέσα στην παγίδα ότι έχουν βγει τα πρώτα ακμαία, δίνεται εντολή για ψεκασμό», αναδεικνύοντας τον καθοριστικό ρόλο της παρακολούθησης στην πράξη.

Ψεκασμοί και καλλιεργητικά μέτρα: Το «παράθυρο» που δεν πρέπει να χαθεί

Ο πρώτος ψεκασμός πρέπει να πραγματοποιείται άμεσα με την εμφάνιση των πρώτων ακμαίων. Οποιαδήποτε καθυστέρηση στην έναρξη των επεμβάσεων μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε σημαντική απώλεια της παραγωγής. Με βάση την εμπειρία από το πεδίο, ο κ. Κασούμης αναφέρει ότι συνήθως εφαρμόζεται «ένας πρώτος ψεκασμός και ένας επαναληπτικός περίπου μετά από μία εβδομάδα», δίνοντας μια πρακτική εικόνα της διαχείρισης, χωρίς αυτό να αποτελεί απόλυτο κανόνα. Παράλληλα, επισημαίνει μια σημαντική ιδιαιτερότητα του εντόμου, τονίζοντας ότι «ο ψεκασμός θα πρέπει να γίνει μέρα μεσημέρι, με ζέστη και ηλιοφάνεια», καθώς τότε τα ακμαία είναι ενεργά μέσα στον οπωρώνα, σε αντίθεση με συνθήκες ψύχους ή συννεφιάς όπου η δραστηριότητά τους περιορίζεται.

Κατά τη διάρκεια της περιόδου εξόδου των ακμαίων, είναι απαραίτητο οι νεαροί καρποί να παραμένουν καλυμμένοι με εντομοκτόνο. Ο αριθμός των εφαρμογών δεν είναι σταθερός, αλλά εξαρτάται από τη διάρκεια της εξόδου των ακμαίων, τη διάρκεια δράσης του σκευάσματος, τις καιρικές συνθήκες, καθώς και από τη γρήγορη αύξηση της επιφάνειας των καρπών την περίοδο αυτή. Σύμφωνα με τον ίδιο, εφόσον έχει παρέλθει το κατάλληλο χρονικό διάστημα με βάση την παρακολούθηση του εντόμου, ο παραγωγός «ουσιαστικά χαλάει τα χρήματά του σε φυτοπροστατευτικά», κάτι που αναδεικνύει τη σημασία της σωστής χρονικής στόχευσης των επεμβάσεων.

Παράλληλα με τους ανοιξιάτικους ψεκασμούς, ιδιαίτερη σημασία έχει η εφαρμογή καλλιεργητικών μέτρων μετά τη συγκομιδή. Η επιμελής συλλογή και καταστροφή των προσβεβλημένων και μουμιοποιημένων καρπών, τόσο από τα δένδρα όσο και από το έδαφος, συμβάλλει καθοριστικά στη μείωση του πληθυσμού του εντόμου, το οποίο διαχειμάζει μέσα σε αυτούς και επανεμφανίζεται την επόμενη άνοιξη. Όπως τονίζει, η πρακτική αυτή αποδίδει «μόνο όταν εφαρμόζεται συντονισμένα από το σύνολο των παραγωγών μιας περιοχής», ενώ παράλληλα επισημαίνει τη σημασία της διατήρησης ενός αριθμού προσβεβλημένων καρπών σε δοχεία, ώστε να συνεχίζεται η παρακολούθηση της δραστηριότητας του εντόμου.

Με το βλέμμα στραμμένο στις τρέχουσες και επικείμενες καιρικές συνθήκες βρίσκονται οι παραγωγοί φιστικιάς, καθώς η ανθοφορία – ένα από τα πιο κρίσιμα στάδια της καλλιέργειας – τις επόμενες ημέρες αναμένεται να εισέλθει σε πλήρη εξέλιξη, γεγονός που θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό την πορεία της φετινής παραγωγής.

Για την εξέλιξη της ανθοφορίας στη φιστικιά, συνομιλήσαμε με τον πρόεδρο του Αγροτικού Συνεταιρισμού Κελυφωτού Φιστικιού Μώλου – Θερμοπυλών, κ. Βασίλη Ζυγομήτρο, ο οποίος μεταφέρει την  εικόνα της περιόδου.

Εικόνα ανθοφορίας και συνθήκες διαμόρφωσης της παραγωγής

Η ανθοφορία της φιστικιάς αυτή την περίοδο αναμένεται να βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη, με την εικόνα στην περιοχή του Α.Σ. Μώλου – Θερμοπυλών να δείχνει ότι τα πρώιμα, πεδινά κτήματα θα εισέλθουν στο στάδιο της άνθησης νωρίτερα, ενώ τα ημιορεινά και ορεινά θα ακολουθήσουν με μικρή καθυστέρηση, όπως είναι αναμενόμενο λόγω μικροκλιματικών διαφορών, με τον πρόεδρο του συνεταιρισμού να σημειώνει ότι «η εικόνα μέχρι στιγμής εξελίσσεται ομαλά».

Οι χαμηλές θερμοκρασίες που επικράτησαν τις προηγούμενες ημέρες «δεν φαίνεται μέχρι στιγμής να έχουν προκαλέσει σοβαρές επιπτώσεις», με τη συνολική εικόνα της ανθοφορίας να χαρακτηρίζεται ως φυσιολογική. Ωστόσο, το στάδιο αυτό παραμένει ιδιαίτερα κρίσιμο, καθώς καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την εξέλιξη της παραγωγής, όπως τονίζεται χαρακτηριστικά «είναι η περίοδος που θα κρίνει τη χρονιά».

Η φετινή χρονιά σύμφωνα με τον Α.Σ. εκτιμάται ότι θα είναι «on», δηλαδή αυξημένης παραγωγής, γεγονός που σχετίζεται τόσο με τον φυσιολογικό κύκλο της φιστικιάς (εναλλαγή παραγωγικών και μη παραγωγικών ετών), όσο και με τις νέες φυτεύσεις που έχουν αρχίσει να μπαίνουν σταδιακά σε παραγωγή.

Καθοριστικό ρόλο στην επιτυχία της ανθοφορίας παίζουν οι καιρικές συνθήκες της συγκεκριμένης περιόδου. Η φιστικιά είναι ανεμόφιλο φυτό, με τη γονιμοποίηση να πραγματοποιείται μέσω της μεταφοράς γύρης από τα αρσενικά στα θηλυκά άνθη με τη βοήθεια του αέρα. Η διάρκεια της ανθοφορίας κυμαίνεται συνήθως από 10 έως 15 ημέρες, ένα χρονικό διάστημα κατά το οποίο απαιτούνται σχετικά ξηρές και ήπιες καιρικές συνθήκες.

Η επικείμενη κακοκαιρία προκαλεί ανησυχία, όπως μας μεταφέρει ο πρόεδρος, καθώς ενδεχόμενες βροχοπτώσεις κατά την περίοδο αυτή μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά τη διαδικασία της γονιμοποίησης. Η βροχή είναι δυνατόν να «ξεπλύνει» τη γύρη από τα άνθη, περιορίζοντας τη μεταφορά της, ενώ παράλληλα μειώνεται η αποτελεσματικότητα του ανέμου ως μέσου επικονίασης, επισημαίνοντας ότι «η βροχή είναι μια κατάσταση που δεν την θέλουμε τώρα».

Σε ορισμένες περιπτώσεις, δένδρα που βρίσκονται στο όριο της άνθησης μπορεί να μην καταφέρουν να γονιμοποιηθούν επαρκώς, οδηγώντας σε μειωμένη καρπόδεση.

Η εμπειρία της προηγούμενης χρονιάς παραμένει έντονη όπως μας μεταφέρει ο κ. Ζυγομήτρος, «καθώς οι ισχυρές βροχοπτώσεις κατά την ανθοφορία είχαν ως αποτέλεσμα ανομοιομορφία στην καρπόδεση» και στη μετέπειτα ωρίμανση των καρπών. Παράλληλα, η παρατεταμένη ανομβρία και οι υψηλές θερμοκρασίες κατά την περίοδο της συγκομιδής επιβάρυναν περαιτέρω την παραγωγή, δημιουργώντας συνθήκες στρες για τα δένδρα.

Στο πλαίσιο αυτό, εντείνεται ο προβληματισμός για τις επιπτώσεις της κλιματικής μεταβλητότητας στην καλλιέργεια. Ο πρόεδρος εκφράζει την ανησυχία ότι, «εάν τα ακραία καιρικά φαινόμενα συνεχιστούν με την ίδια ένταση τα επόμενα χρόνια, οι ορεινές και ημιορεινές περιοχές ενδέχεται να αντιμετωπίσουν σοβαρές δυσκολίες», ακόμη και ως προς τη δυνατότητα συγκομιδής.

Προς το παρόν, η εικόνα της ανθοφορίας παραμένει ικανοποιητική, ωστόσο οι επόμενες ημέρες θα «είναι καθοριστικές για την εξέλιξη» της παραγωγής και την τελική διαμόρφωση της φετινής χρονιάς.

Η θρέψη της φιστικιάς αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που καθορίζουν την παραγωγικότητα και τη σταθερότητα της καλλιέργειας. Σε μια περίοδο όπου οι κλιματικές συνθήκες μεταβάλλονται και το κόστος παραγωγής αυξάνεται, οι πρακτικές αποφάσεις των παραγωγών αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Με βάση τις επισημάνσεις του προέδρου του Αγροτικού Συνεταιρισμού Κελυφωτού Φιστικιού Μώλου – Θερμοπυλών, κ. Βασίλη Ζυγομήτρου, αποτυπώνεται η πραγματική εικόνα της λίπανσης στη φιστικιά, όπως εφαρμόζεται σήμερα στο χωράφι.

Χρονισμός και διαχείριση λίπανσης

Η βασική λίπανση θα πρέπει να πραγματοποιείται τέλος Ιανουαρίου – αρχές Φεβρουαρίου, ανάλογα με τις βροχοπτώσεις και το μικροκλίμα κάθε περιοχής. Όπως επισημαίνει ο πρόεδρος του Α. Σ. Κελυφωτού Φιστικιού Μώλου – Θερμοπύλες, κ. Βασίλης Ζυγομήτρος, «ο σωστός χρονισμός είναι καθοριστικός, γιατί επηρεάζει άμεσα την αξιοποίηση των θρεπτικών στοιχείων από το δέντρο».

Οι παραγωγοί μπορούν να επιλέξουν είτε μεμονωμένες μονάδες αζώτου, καλίου και φωσφόρου είτε, συνηθέστερα, σύνθετα λιπάσματα, όπως 15-15-15 ή 20-11-20. Τα σύνθετα λιπάσματα προσφέρουν εξοικονόμηση χρόνου και κόστους, όχι όμως απαραίτητα τη βέλτιστη λύση. Η ορθότερη πρακτική είναι να έχει προηγηθεί εδαφολογική ανάλυση και φυλλοδιαγνωστική, ώστε να γίνει σωστός υπολογισμός των αναγκών της καλλιέργειας.

Τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιούνται και λιπάσματα με παρεμποδιστές αζώτου, τα οποία, όπως αναφέρεται, «συμβάλλουν στη μείωση των απωλειών και στη σταδιακή διάθεση του αζώτου στο φυτό». Η εφαρμογή του αζώτου δεν πρέπει να γίνεται εφάπαξ. Χορηγείται αρχικά και στη συνέχεια συμπληρώνεται με την εμφάνιση των πρώτων φύλλων, καθώς και αργότερα, στο στάδιο γεμίσματος του καρπού. 

Από το στάδιο της ανθοφορίας και μετά, η συμπληρωματική λίπανση της καλλιέργειας εστιάζει κυρίως στο άζωτο και στη συνέχεια, προς τον Ιούνιο, στο κάλιο, ώστε να υποστηριχθεί το γέμισμα των καρπών. Ο φώσφορος, ως δυσκίνητο στοιχείο, απορροφάται δύσκολα σε αυτή τη φάση. Σε περιπτώσεις έλλειψης, προτιμώνται διαφυλλικές εφαρμογές. Γενικότερα, όσο προχωρά η καλλιέργεια, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτούν τα διαφυλλικά λιπάσματα, ιδιαίτερα για τα λιγότερο κινητικά στοιχεία.

Γενικές αρχές θρέψης

Για την ορθότερη προσέγγιση, η λίπανση πρέπει να διαφοροποιείται ανάλογα με:

τις χρονιές ακαρπίας
τις χρονιές καρποφορίας
τους αρδευόμενους φιστικεώνες
τους ξηρικούς φιστικεώνες

Η φιστικιά παρουσιάζει έντονη παρενιαυτοφορία, δηλαδή εναλλαγή μεταξύ χρονιάς παραγωγής και χρονιάς μειωμένης ή μηδενικής καρποφορίας, γεγονός που καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τη στρατηγική λίπανσης.

1. Ξηρικοί φιστικεώνες

Σε χρονιά ακαρπίας, απαιτούνται περίπου 300–400 γραμμάρια αζώτου, 200 γραμμάρια καλίου και 100 γραμμάρια φωσφόρου ανά δέντρο.

Σε χρονιά καρποφορίας, οι ανάγκες αυξάνονται, με το άζωτο να φτάνει περίπου τα 600 γραμμάρια, το κάλιο τα 500 γραμμάρια και τον φώσφορο τα 200 γραμμάρια.

Το άζωτο και το κάλιο μπορούν να εφαρμοστούν τμηματικά, αν και αυτό είναι πιο εύκολο στους αρδευόμενους φιστικεώνες.

Από ιχνοστοιχεία, η καλλιέργεια παρουσιάζει ανάγκες σε ψευδάργυρο, μαγνήσιο και βόριο.

2. Αρδευόμενοι φιστικεώνες

Σε χρονιά ακαρπίας, εφαρμόζονται περίπου 600–700 γραμμάρια αζώτου, αντίστοιχη ποσότητα καλίου και 300–350 γραμμάρια φωσφόρου.

Παράλληλα, απαιτείται συμπληρωματική λίπανση με 200–300 γραμμάρια αζώτου και κάλιο, συνήθως με τη μορφή νιτρικού καλίου. Όπου υπάρχει δυνατότητα, εφαρμόζεται υδρολίπανση και διαφυλλικοί ψεκασμοί.

Σε χρονιά καρποφορίας, οι ανάγκες αυξάνονται σημαντικά, φτάνοντας έως 1 κιλό άζωτο και 1 κιλό κάλιο ανά δέντρο, ενώ ο φώσφορος ανέρχεται περίπου στα 500 γραμμάρια.

Τρόπος εφαρμογής και απορρόφηση

Η αποτελεσματικότητα της λίπανσης δεν εξαρτάται μόνο από τη σωστή επιλογή και ποσότητα των λιπασμάτων, αλλά και από τον τρόπο εφαρμογής τους. Η ενσωμάτωση των λιπασμάτων στο έδαφος βελτιώνει σημαντικά την αξιοποίησή τους από το φυτό. Ειδικά για τα αζωτούχα λιπάσματα, η εφαρμογή πριν από βροχόπτωση συμβάλλει στη μείωση των απωλειών.

Ωστόσο, η απορρόφηση των θρεπτικών στοιχείων δεν εξαρτάται μόνο από την παρουσία τους στο έδαφος, αλλά και από τη δομή του εδάφους, καθώς και από τον ανταγωνισμό μεταξύ των στοιχείων, που μπορεί να περιορίσει τη διαθεσιμότητά τους στο φυτό.

Παράγοντες που επηρεάζουν τη λίπανση

Η σωστή λίπανση εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως η εδαφολογική σύσταση, το pH, οι καιρικές συνθήκες, οι ιδιαιτερότητες της περιοχής και η εμπειρία του παραγωγού ή του γεωπόνου.

Άκρως σημαντικό είναι να έχει προηγηθεί εδαφολογική ανάλυση και φυλλοδιαγνωστική.

Χαρακτηριστικά, όπως επισημαίνει ο κ. Ζυγομήτρος, «στην περιοχή μας οι φιστικιές έχουν επηρεαστεί από την ανομβρία και τις υψηλές θερμοκρασίες σε μεγάλο βαθμό», γεγονός που μεταβάλλει τη διαχείριση της θρέψης.

Ο χρόνος εφαρμογής είναι κρίσιμος, καθώς η πολύ πρώιμη λίπανση μπορεί να οδηγήσει σε έκπλυση των θρεπτικών στοιχείων, ενώ η καθυστερημένη εφαρμογή μειώνει την αποτελεσματικότητα, αφού το φυτό δεν τα απορροφά όταν τα χρειάζεται.

Παράλληλα, το αυξημένο κόστος των λιπασμάτων έχει οδηγήσει αρκετούς παραγωγούς είτε σε μείωση των ποσοτήτων είτε ακόμη και σε πλήρη αποφυγή της λίπανσης.

Ωστόσο, η καλή τιμή του φιστικιού τα τελευταία χρόνια λειτουργεί ως αντισταθμιστικός παράγοντας, καθώς εξασφαλίζει ικανοποιητικό εισόδημα και καθιστά τη σχετική δαπάνη πιο διαχειρίσιμη σε σύγκριση με άλλες καλλιέργειες.

Πολύ μειωμένα αυτή την εποχή είναι τα αποθέματα για το κελυφωτό φιστίκι σε όλες τις παραγωγικές περιοχές της χώρας μας. 

Ο κ. Μάκης Μπούργος, από τον Αγροτικό Συνεταιρισμό Φιστικοπαραγωγών Μάκρης στην Φθιώτιδα, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι αυτή την εποχή έχουμε μειωμένα αποθέματα κελυφωτού φιστικιού. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να έχουμε μια εικόνα ανακάμψης των τιμών μετά την πτώση, που υπήρξε κατά την περίοδο Δεκεμβρίου - Ιανουαρίου, οι οποίες αυτή την περίοδο κυμαίνονται στα 12 ευρώ το κιλό για τα ανοικτά και στα 11 ευρώ το κιλό για τα κλειστά φιστίκια.

Στην περιοχή λόγω των καιρικών συνθηκών η ανθοφορία έχει πάει προς τα πίσω. Από την Μεγάλη Εβδομάδα αναμένεται να γίνει η γονιμοποίηση για να έχουμε μια εικόνα της φετινής παραγωγής.

Πάντως αξίζει να αναφέρουμε ότι τα επόμενα χρόνια αναμένεται να έχουμε μεγάλο ανταγωνισμό από την Ισπανία που έχει μεγάλη ανάπτυξη της καλλιέργειας και προχωρά σε νέες φυτεύσεις.

Ισπανία

Η παραγωγή φιστικιού στην Ισπανία έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, από τους 8.210 τόνους που ήταν την περίοδο 2018-2019 στους 42.374 τόνους που είχαμε κατά την φετινή περίοδο (2025/2026).

Σύμφωνα με το Ισπανικό Υπουργείο Γεωργίας, Αλιείας και Τροφίμων (MAPA), η παραγωγή κελυφωτού φιστικιού στην χώρα αυξήθηκε το 2025/2026, κατά 73,6%, σε σχέση με το προηγούμενο έτος και είναι κατά 140% υψηλότερη σε σχέση με τον μέσο όρο 10ετίας.

Η Καστίλλη-Λα Μάντσα κατατάσσεται πρώτη περιφέρεια όσον αφορά την παραγωγή με σχεδόν 20.000 τόνους, ακολουθούμενη από την Ανδαλουσία και την Αραγονία.

Η αύξηση της παραγωγής αποδίδεται κυρίως στις νέες φυτεύσεις δέντρων φιστικιάς στην χώρα που μπαίνουν σταδιακά στην παραγωγική διαδικασία.

Διεθνή αγορά

Οι κλιμακούμενες γεωπολιτικές εντάσεις γύρω από το Ιράν έχουν προκαλέσει αναταραχές στην παγκόσμια αγορά φιστικιών.

Το παγκόσμιο εμπόριο φιστικιών κυριαρχείται σε μεγάλο βαθμό από δύο μεγάλες χώρες παραγωγής - τις ΗΠΑ και το Ιράν - οι οποίοι μαζί αντιπροσωπεύουν μαζί έως και το 80% των παγκόσμιων εξαγωγών.

Οποιαδήποτε διαταραχή στο εμπόριο σε οποιονδήποτε από αυτούς τους παραγωγούς επηρεάζει άμεσα τους καταναλωτές σε όλο τον κόσμο.

Σύμφωνα με τις προβλέψεις του Υπουργείου Γεωργίας στις ΗΠΑ (USDA), για το 2025 είχαμε μια παραγωγή περίπου 712.000 τόνους στις ΗΠΑ, 225.000 τόνους στο Ιράν και 135.000 τόνους στην Τουρκία. Η συνολική παγκόσμια παραγωγή κυμάνθηκε γύρω στους 1,1 έως 1,2 εκατομμύρια τόνους.

Η κατάσταση όμως στο διεθνές εμπόριο επιδεινώθηκε όταν το Ιράν απαγόρευσε προσωρινά τις εξαγωγές τροφίμων για να σταθεροποιήσει την εγχώρια αγορά του εν μέσω της συνεχιζόμενης πολεμικής σύγκρουσης.

Οι διεθνείς αναλυτές προβλέπουν διψήφιες αυξήσεις στις τιμές για το 2026, με πιθανές περαιτέρω αυξήσεις τιμών την επόμενη σεζόν εάν η σύγκρουση συνεχιστεί.

Οι Αμερικανοί παραγωγοί, ιδίως στην Καλιφόρνια, όπου συγκεντρώνεται το μεγαλύτερο μέρος της συγκομιδής, θα μπορούσαν θεωρητικά να επωφεληθούν από την κατάσταση. Ωστόσο, η παραγωγική ικανότητα της χώρας έχει σχεδόν εξαντληθεί και ένα μεγάλο μέρος της καλλιέργειας έχει ήδη προ-συμβόλαια, πράγμα που σημαίνει ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούν να αντικαταστήσουν γρήγορα το χαμένο ιρανικό μερίδιο στη διεθνή αγορά. 

Η φυτοπροστασία της καρυδιάς αποτελεί ένα από τα βασικά ζητήματα που απασχολούν τους παραγωγούς, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τις ασθένειες του ριζικού συστήματος και του κορμού, οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την ανάπτυξη και την παραγωγικότητα των δέντρων.

Στο πλαίσιο αυτό, συνομιλήσαμε με τον κ. Χαράλαμπο Ψαρογιάννη, γεωπόνο, παραγωγό και υπεύθυνο παραγωγής του συνεταιρισμού καρυδιών «ΓΑΙΑ ΔΟΜΟΚΟΥ», καθώς και υποψήφιο διδάκτορα στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, με πολυετή εμπειρία στην καλλιέργεια της καρυδιάς και ειδικότερα στην ποικιλία Chandler Καλιφόρνιας, η οποία καλλιεργείται στον συνεταιρισμό.

Η συζήτηση επικεντρώθηκε κυρίως στη φυτόφθορα, μια από τις σημαντικότερες και πιο καταστροφικές ασθένειες της καρυδιάς, ενώ αναφορά έγινε και σε άλλες ασθένειες όπως η σηψιριζία και η αρμιλλάρια. Μέσα από τη συζήτηση, αναδεικνύονται κρίσιμα σημεία που αφορούν τόσο την αναγνώριση όσο και τη διαχείριση των ασθενειών, με έμφαση στην πρόληψη και στις καλλιεργητικές πρακτικές.

Φυτόφθορα: Μια θανατηφόρα ασθένεια της καρυδιάς

Η φυτόφθορα αποτελεί, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο γεωπόνος, «πολύ σοβαρή, θανατηφόρα ασθένεια», η οποία ξεκινά από το υπόγειο μέρος του δέντρου και εξελίσσεται σταδιακά προς τον κορμό. Πρόκειται για μια ασθένεια των αγγείων, που διαταράσσει τη θρέψη του δέντρου και οδηγεί τελικά σε εξασθένηση και ξήρανση.

Όπως εξηγεί, το κρίσιμο σημείο είναι η κορώνα, δηλαδή η περιοχή επαφής του κορμού με το έδαφος. Όταν η προσβολή «δακτυλιώσει» αυτό το σημείο, το δέντρο ουσιαστικά παύει να λειτουργεί. Η δυσκολία έγκαιρης διάγνωσης είναι μεγάλη, καθώς η προσβολή ξεκινά από το ριζικό σύστημα και όταν εμφανιστούν συμπτώματα στον κορμό, «είναι ήδη αργά», όπως σημειώνει.

Τα σημεία προσβολής εμφανίζουν έντονο μαύρο χρώμα, συχνά συνοδεύονται από έκκριση κόμμεος και μια χαρακτηριστική, δυσάρεστη μυρωδιά που οι ίδιοι οι παραγωγοί περιγράφουν ως «μυρωδιά σκουριάς». Παράλληλα, το δέντρο παρουσιάζει συνολική υποβάθμιση: μειωμένη ανάπτυξη, μικρότερη καρποφορία και χαμηλότερη ποιότητα καρπών. «Είναι μια ασθένεια που μειώνει τα πάντα», τονίζει. Παράλληλα, μπορεί να παρατηρηθεί καχεκτική βλάστηση, χλωρωτικά και στενότερα φύλλα, ενώ σε συνθήκες υψηλών θερμοκρασιών το καλοκαίρι το δέντρο οδηγείται σε απότομη κατάρρευση.

Συνθήκες εμφάνισης και κρίσιμα λάθη εγκατάστασης

Αν και η έντονη δραστηριότητα της ασθένειας εμφανίζεται κυρίως την άνοιξη, οι συνθήκες που την ευνοούν δημιουργούνται ήδη από τώρα, ιδιαίτερα σε εδάφη που συγκρατούν υγρασία. Όπως επισημαίνεται, δεν πρόκειται για περίοδο έντονης εκδήλωσης, αλλά για το στάδιο κατά το οποίο δημιουργούνται οι κατάλληλες συνθήκες για την εξάπλωσή της. Ο κορεσμός του εδάφους αποτελεί τον βασικό παράγοντα, καθώς τα ζωοσπόρια της φυτόφθορας μετακινούνται μέσα στο νερό και εξαπλώνονται εύκολα στο ριζικό σύστημα.

Ιδιαίτερα επιβαρυντικά είναι τα βαριά, αργιλώδη εδάφη και οι κακές πρακτικές φύτευσης. Ο γεωπόνος επισημαίνει ότι δέντρα με το σημείο εμβολιασμού μέσα στο έδαφος εμφανίζουν αυξημένη ευαισθησία, καθώς δημιουργούνται συνθήκες συνεχούς υγρασίας σε ένα κρίσιμο σημείο.

Καθοριστικός είναι και ο ρόλος του πολλαπλασιαστικού υλικού. Όπως αναφέρει, πρόκειται για ασθένεια που συχνά «έρχεται μαζί με το φυτό», γεγονός που καθιστά την επιλογή φυτωρίου εξαιρετικά σημαντική. «Το δέντρο το παντρεύεται ο παραγωγός», σημειώνει χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι πολλά προβλήματα εμφανίζονται μετά από χρόνια, όταν η επένδυση έχει ήδη γίνει.

Καλλιεργητικά μέτρα και πρακτικές στο χωράφι

Η διαχείριση της φυτόφθορας στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στις καλλιεργητικές πρακτικές, με βασικό άξονα την αποστράγγιση του εδάφους. «Ο στόχος μας είναι η αποστράγγιση», αναφέρει, τονίζοντας ότι κάθε πρακτική πρέπει να εξυπηρετεί αυτόν τον σκοπό. Η αποστράγγιση αποτελεί το βασικότερο μέτρο διαχείρισης της ασθένειας.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει αποφυγή φύτευσης σε λάκκους που συγκρατούν νερό και προτίμηση σε αναχώματα ή σαμάρια, ώστε να διευκολύνεται η απορροή. Σε ήδη εγκατεστημένους οπωρώνες, προτείνεται το ξεχώνιασμα του εμβολίου και η προσθήκη άμμου γύρω από τον κορμό, ώστε να μειωθεί η υγρασία στο κρίσιμο αυτό σημείο και να αποτραπεί η παραμονή νερού γύρω από το εμβόλιο. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, στόχος είναι «να το ξεγελάσουμε και να το έχουμε υπέργειο».

Παράλληλα, ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στη μεταφορά εδάφους, στην απολύμανση εργαλείων κατά το κλάδεμα και στην προστασία των πληγών. Η ασθένεια μπορεί να μεταφερθεί εύκολα μέσω μολυσμένου εδάφους και καλλιεργητικών επεμβάσεων, γεγονός που καθιστά κρίσιμη την τήρηση βασικών μέτρων υγιεινής στον αγρό.

Όσον αφορά τη διαχείριση της βλάστησης, η προσέγγιση είναι πιο σύνθετη. Οι γραμμές των δέντρων διατηρούνται καθαρές, ενώ μεταξύ των γραμμών διατηρείται φυτοκάλυψη. Την άνοιξη εφαρμόζονται χαμηλές κοπές για μείωση της υγρασίας, ενώ το καλοκαίρι η βλάστηση αφήνεται να αναπτυχθεί, συμβάλλοντας στη μείωση της θερμοκρασίας στην κόμη. Όπως αναφέρει, έχει παρατηρηθεί ακόμη και διαφορά 3 βαθμών, γεγονός που βοηθά στην αντιμετώπιση του θερμοκρασιακού στρες.

Αντιμετώπιση της φυτόφθορας

Η αντιμετώπιση της φυτόφθορας βασίζεται κυρίως στη μεταβολή των συνθηκών και λιγότερο στη χρήση χημικών μέσων. «Δεν υπάρχει μαγικό ραβδί», σημειώνει, υπογραμμίζοντας ότι το πρώτο και βασικό βήμα είναι η απομάκρυνση της υπερβολικής υγρασίας και η αποκατάσταση της αποστράγγισης.

Σε περιπτώσεις ήπιας προσβολής, εφαρμόζεται καθαρισμός του σημείου και, ανάλογα με την εποχή, είτε αφήνεται εκτεθειμένο στον ήλιο είτε καλύπτεται με υλικά όπως άμμος ή χαλίκι που δεν συγκρατούν υγρασία. Στόχος είναι να αποτραπεί η διατήρηση υγρού περιβάλλοντος γύρω από το σημείο προσβολής.

Όσον αφορά τα φυτοπροστατευτικά μέσα, αναφέρεται ότι υπάρχουν εγκεκριμένες δραστικές ουσίες, οι οποίες μπορούν να εφαρμοστούν είτε μέσω ριζοποτίσματος είτε διαφυλλικά, με μεταφορά προς το ριζικό σύστημα. Ωστόσο, η χρήση τους λειτουργεί υποστηρικτικά και δεν μπορεί από μόνη της να αντιμετωπίσει το πρόβλημα, αν δεν έχουν προηγουμένως διορθωθεί οι συνθήκες του εδάφους.

Σε προχωρημένα στάδια, η εκρίζωση είναι αναπόφευκτη, ενώ ακολουθεί ηλιοαπολύμανση του εδάφους, ώστε να περιοριστεί η επιβίωση του παθογόνου. Όπως τονίζεται, η επαναφύτευση στο ίδιο σημείο πρέπει να αποφεύγεται, καθώς το παθογόνο μπορεί να παραμείνει ενεργό για χρόνια.

Άλλες ασθένειες: Σηψιριζία, Αρμιλλάρια 

Πέρα από τη φυτόφθορα, ιδιαίτερη σημασία έχουν και άλλες ασθένειες του ριζικού συστήματος, όπως η σηψιριζία και η αρμιλλάρια, οι οποίες συχνά συνυπάρχουν και δημιουργούν ένα σύνθετο πρόβλημα στον καρυδεώνα.

Η σηψιριζία, όπως αναφέρει ο γεωπόνος, προσβάλλει κυρίως τις ρίζες στήριξης και σχετίζεται άμεσα με τον κορεσμό του εδάφους, καθώς αναπτύσσεται όταν επικρατούν συνθήκες αυξημένης υγρασίας. Αντίστοιχα, η αρμιλλάρια αναγνωρίζεται από τις χαρακτηριστικές λευκές μυκηλιακές πλάκες κάτω από τον φλοιό των ριζών και αποτελεί επίσης ένδειξη προβληματικών εδαφικών συνθηκών. Όπως επισημαίνεται, δεν είναι σπάνιο να εμφανίζονται ταυτόχρονα περισσότερες από μία ασθένειες στο ίδιο δέντρο: «μπορεί να δούμε και φυτόφθορα και σηψιριζία και αρμιλλάρια μαζί», γεγονός που δυσκολεύει ακόμη περισσότερο τη διαχείριση.

Ένα ακόμη κρίσιμο σημείο είναι ότι οι ασθένειες αυτές είναι σε μεγάλο βαθμό φυτωριακής προέλευσης, δηλαδή μεταφέρονται με το πολλαπλασιαστικό υλικό και «συνοδεύουν» το δέντρο από την αρχή της εγκατάστασης. Στη συνέχεια, όταν βρουν τις κατάλληλες συνθήκες —κυρίως κορεσμό εδάφους και κακή αποστράγγιση— εκδηλώνονται και εξαπλώνονται.

Σε αυτό το πλαίσιο, καθοριστικό ρόλο παίζει και η άρδευση, καθώς λανθασμένες πρακτικές μπορούν να δημιουργήσουν ακριβώς τις συνθήκες που ευνοούν την ανάπτυξη των παθογόνων. Η διαβροχή του κορμού, η χρήση μπέκ που δημιουργούν λιμνάζοντα νερά γύρω από το δέντρο ή η κατάκλυση αποτελούν σοβαρά λάθη. «Σε κανένα δέντρο δεν πρέπει να βρέχουμε συνεχώς τον κορμό», τονίζει, επισημαίνοντας ότι ακόμη και λίγες ώρες κορεσμού του εδάφους μπορεί να είναι αρκετές για την ενεργοποίηση της ασθένειας.

Για τον λόγο αυτό, η αντιμετώπιση και σε αυτές τις περιπτώσεις είναι κατά κύριο λόγο προληπτική και βασίζεται στις ίδιες αρχές: σωστή εγκατάσταση, επιλογή κατάλληλου υλικού και κυρίως ορθολογική διαχείριση της υγρασίας και της άρδευσης. Όπως τονίζεται, ακόμη και αν το πολλαπλασιαστικό υλικό δεν είναι ιδανικό, «αν δεν βρει τις κατάλληλες συνθήκες, δεν θα εκδηλωθεί η ασθένεια».

Το μήνυμα προς τους παραγωγούς

Το βασικό μήνυμα που προκύπτει είναι ότι η πρόληψη αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την πορεία της καλλιέργειας. Η ανάλυση εδάφους, η σωστή επιλογή χωραφιού και πολλαπλασιαστικού υλικού, καθώς και η συνεργασία με γεωπόνο αποτελούν κρίσιμα βήματα.

Όπως σημειώνει: «να σταματήσουν να καλούν τον γεωπόνο όταν έχουν πρόβλημα», αλλά να τον συμβουλεύονται έγκαιρα, ώστε «να αποφεύγονται λάθη που δύσκολα διορθώνονται στη συνέχεια». Η καρυδιά δεν είναι μια απλή καλλιέργεια, αλλά μια επένδυση που απαιτεί σωστό σχεδιασμό.

Καθώς οι απαιτήσεις της καλλιέργειας αυξάνονται, η σωστή ενημέρωση και η συνεχής παρακολούθηση αναδεικνύονται σε βασικά στοιχεία για τη βελτίωση των καλλιεργητικών πρακτικών και τη διασφάλιση της βιωσιμότητας της καλλιέργειας.

Μια καλή παραγωγή αμυγδάλων φαίνεται να έχουμε φέτος μετά από την πρώτη εικόνα της καρπόδεσης, αν και σε πολλές περιοχές φοβούνται οι παραγωγοί τις χαμηλές θερμοκρασίες, επειδή η καλλιέργεια είναι ευαίσθητη στην φάση του καρπιδίου. 

Ο κ. Κώστας Σπανούλης, αμυγδαλοπαραγωγός από την περιοχή της Λάρισας και πρόεδρος στον Αγροτικό Συνεταιρισμό Θεσσαλικών Καρπών «Καρπολόγιον», τόνισε στον ΑγροΤύπο ότι φέτος φαίνεται να έχουμε μια καλή καρπόδεση στις αμυγδαλιές. Οι παραγωγοί ελπίζουν σε μια καλή παραγωγή μετά από μια καταστροφική περσινή χρονιά. Αυτή την περίοδο είμαστε στο 100% του καρπιδίου. Μέχρι τις 15 Απριλίου πάντως η καλλιέργεια είναι σε ευαίσθητη φάση και αν έχουμε κάποιον παγετό θα υπάρξει ζημιά στην παραγωγή.

Αυτή την εποχή έχουν ολοκληρωθεί οι λιπάνσεις και έχουν γίνει ψεκασμοί για την μονίλια (φαιά σήψη), που είναι μία από τις πιο σοβαρές μυκητολογικές ασθένειες της αμυγδαλιάς. Μετά από 10 ημέρες θα ξεκινήσει η φυτοπροστασία για τα έντομα.

Πάντως υπάρχει μια καλή ζήτηση για τα ελληνικά αμύγδαλα στην αγορά. Τα τελευταία τρία χρόνια ο συνεταιρισμός κατάφερε να κάνει εξαγωγές αμυγδάλων στην Γαλλία. Υπάρχει καλή ζήτηση για ψίχα αμυγδάλου στην γαλλική αγορά και μας δίνουν τιμή εξαγωγής που είναι διπλάσια σε σχέση με αυτή που μας δίνει το εμπόριο στην χώρα μας. Με τις εξαγωγές μπορεί το αμύγδαλο να αποκτήσει την προστιθέμενη αξία.

Από την άλλη την ζήτηση στην εγχώρια αγορά καλύπτουν τα εισαγόμενα αμύγδαλα, που έρχονται κυρίως από Ιράν, Τουρκία, Αίγυπτο, Ισπανία και ΗΠΑ, με τιμές που φτάνουν στην λιανική έως και τα 24 ευρώ το κιλό. Μεγάλο πρόβλημα όμως για τον κλάδο είναι οι ελληνοποιήσεις. Για αυτό προχωρήσαμε σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας για να εφαρμόσουμε από τον συνεταιρισμό ένα σύστημα ιχνηλασιμότητας. Μόνο με την ιχνηλασιμότητα μπορεί να αντιμετωπιστούν οι ελληνοποιήσεις.   

Ο πρόεδρος του Αγροτικού Συνεταιρισμού Αμυγδάλων και Ξηρών Καρπών Λαμίας - Almoland, Θύμιος Κασούμης, τόνισε στον ΑγροΤύπο ότι στην περιοχή δεν έχουμε ακόμη κάποιο πρόβλημα με τις χαμηλές θερμοκρασίες. Η καλλιέργεια εξελίσσεται μέχρι στιγμής ομαλά. Οι ιδανικές καιρικές συνθήκες που έχουν επικρατήσει το προηγούμενο διάστημα εκτιμώ ότι έχουν φέρει μια καλή καρπόδεση στα δέντρα. Όλη η ανθοφορία έγινε σε καλές καιρικές συνθήκες και όπως φαίνεται φέτος θα έχουμε μια καλή παραγωγή.

Πέρσι ήταν μια καταστροφική χρονιά λόγω των παγετών και έχουμε μηδενικά αποθέματα. Επίσης η ελληνική αγορά ζητά το ελληνικό αμύγδαλο γιατί έχει καλή ποιότητα και γεύση. Εισαγωγές γίνονται από ΗΠΑ και Ισπανία για να καλύψουν την εγχώρια ζήτηση. Ο συνεταιρισμός πουλάει κυρίως ψίχα αμυγδάλου. Ο μέσος όρος της τιμής την τελευταία 10ετία κυμαίνεται στα 6 έως 6,5 ευρώ το κιλό για τις Φυρανιές και από 5 έως 5,5 ευρώ το κιλό για τις υπόλοιπες αυτογόνιμες ποικιλίες. 

Ο παραγωγός από την Λάρισα κ. Χρήστος Ζιώγας, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι αυτή την εποχή είμαστε στην πτώση του πέταλου στο 30%. Τις επόμενες ημέρες μέχρι και την επόμενη εβδομάδα θα έχουμε μια εικόνα της καρπόδεσης. Πάντως με την μέχρι στιγμής εικόνα φαίνεται ότι θα μια καλή παραγωγή στα αμύγδαλα. Αυτό βέβαια θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις καιρικές συνθήκες που θα έχουμε το επόμενο διάστημα. Πάντως οι παραγωγοί περιμένουν από τον ΕΛΓΑ την πληρωμή της εξόφλησης των αποζημιώσεων για τις ζημιές της περσινής χρονιάς.

Ο κ. Γεροτόλιος Αχιλλέας, παραγωγός αμυγδάλου στην περιοχή του Κιλελέρ, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι φαίνεται να έχουμε μια καλή καρπόδεση. Αλλά θα πρέπει να περιμένουμε, τουλάχιστον μέχρι τις 6 Απριλίου, για να δούμε αν θα έχουμε κάποιον παγετό. Αυτή την περίοδο η καλλιέργεια επειδή είναι στο καρπίδιο είναι πολύ ευαίσθητη στις χαμηλές θερμοκρασίες. Επίσης ανακοινώθηκε η επιδότηση 15% στα τιμολόγια λιπασμάτων ότι θα είναι από 15 Μαρτίου. Πολλοί όμως παραγωγοί αγόρασαν τα λιπάσματα από την 1η Μαρτίου και για αυτό θα πρέπει η κυβέρνηση να χορηγήσει την ενίσχυση από τις αρχές του μήνα. 

Όπως δήλωσε στον ΑγροΤύπο η αγρότισσα από την Χάλκη, Μαρία Μπότη, που καλλιεργεί 100 στρέμματα με αμυγδαλιές, η καρπόδεση φαίνεται να είναι σε ικανοποιητικά επίπεδα. Το επόμενο 15ήμερο όμως θα φανεί που θα κυμανθεί η φετινή παραγωγή αμυγδάλων γιατί είχαμε κάποιες ημέρες χαμηλές θερμοκρασίες και μπορεί να έχουν επηρεάσει την καρπόδεση. Πάντως οι αμυγδαλοπαραγωγοί στην Λάρισα ακόμη περιμένουν τις αποζημιώσεις από την θεομηνία του Ντάνιελ. Δεν έχει ολοκληρωθεί η πληρωμή της κρατικής αρωγής. Επίσης για την ανασύσταση φυτικού κεφαλαίου μετά από 3 χρόνια πλήρωσαν την προκαταβολή αλλά ακόμη δεν έχουν χορηγήσει την εξόφληση. Παράλληλα όμως θα έπρεπε να είχαν πληρώσει και την απώλεια του εισοδήματος που είχε ο παραγωγός. Μέχρι σήμερα δεν έχει ανακοινωθεί κάτι για την απώλεια εισοδήματος στις δενδροκαλλιέργειες λόγω της θεομηνίας.  

Ο κ. Γρηγόρης Γρουζίδης, παραγωγός και πρόεδρος Αγροτικού Συλλόγου Παγγαίου, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι ακόμη δεν έχει αρχίσει η καρπόδεση γιατί είμαστε πιο όψιμη περιοχή. Ελπίζουμε να έγινε σωστή γονιμοποίηση αν και είχαμε χαμηλές θερμοκρασίες γιατί σε αντίθετη περίπτωση θα έχουμε καρπόπτωση. Πάντως η ανθοφορία είναι καλή και ελπίζω να έχουμε μια καλή καρπόδεση. Θα πρέπει να περιμένουμε τις επόμενες ημέρες, μέχρι το Πάσχα, για να δούμε πως θα εξελιχθεί η καρπόδεση και να πάρουμε μια εικόνα της φετινής παραγωγής αμυγδάλων. Πάντως η περσινή ήταν μια καταστροφική χρονιά με μεγάλες απώλειες στην παραγωγή λόγω των παγετών του Μαρτίου. Αυτό που θα πρέπει να προσέξουν οι παραγωγοί είναι να πληρώσουν τις ασφαλιστικές εισφορές τους για να μπορέσουν να αποζημιωθούν στις αρχές Απριλίου, που ανακοίνωση ο ΕΛΓΑ ότι θα κάνει πληρωμές.