Καρπόκαψα της καρυδιάς: Πώς η σωστή παρακολούθηση και οι έγκαιρες επεμβάσεις προστατεύουν την παραγωγή

Με τη συγκομιδή της κερασιάς να ολοκληρώνεται σταδιακά στις περισσότερες περιοχές της χώρας, η προσοχή των παραγωγών στρέφεται πλέον στις μετασυλλεκτικές φροντίδες, οι οποίες συμβάλλουν στη διατήρηση της υγείας των δέντρων και στη σωστή προετοιμασία της επόμενης καλλιεργητικής περιόδου. Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η έγκαιρη διαχείριση εχθρών που, παρότι δεν γίνονται άμεσα αντιληπτοί, μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τη ζωτικότητα των δέντρων. Ανάμεσά τους βρίσκεται και ο καπνώδης, ένα έντομο που δεν προκαλεί άμεσες ζημιές, αλλά μπορεί να αποδυναμώσει σοβαρά τα δέντρα, καθώς προσβάλλει τον κορμό και τη βάση τους.

Για να παρουσιάσουμε όσα χρειάζεται να γνωρίζουν οι παραγωγοί σχετικά με την παρουσία του εντόμου, τον χρόνο εμφάνισης των συμπτωμάτων και τις διαθέσιμες πρακτικές διαχείρισης, συνομιλήσαμε με τη γεωπόνο κα. Ανδρονίκη Μέλλιου από τον Α.Σ. Ράχης Πιερίας «Ο Άγιος Λουκάς».

Ένας ύπουλος εχθρός που συχνά υποτιμάται

Όπως επισημαίνει η κα. Μέλλιου, ο καπνώδης ή μυλωνάς (Capnodis tenebrionis) αποτελεί έναν ιδιαίτερα σημαντικό εχθρό για την κερασιά, παρότι αρκετοί παραγωγοί δεν τον αξιολογούν αρχικά ως βασικό πρόβλημα. Ο λόγος είναι ότι η προσβολή δεν αφορά τον καρπό, αλλά τον κορμό και τη βάση του δέντρου, με αποτέλεσμα οι επιπτώσεις του να γίνονται αντιληπτές αρκετούς μήνες αργότερα.

«Οι περισσότεροι παραγωγοί έχουν στο μυαλό τους ότι σημαντικοί είναι οι εχθροί που προσβάλλουν τον καρπό», αναφέρει χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι γι' αυτό πολλές φορές ο καπνώδης περνά απαρατήρητος μέχρι να εμφανιστούν οι πρώτες σοβαρές ζημιές. Όπως σημειώνει, τα πρώτα χρόνια αρκετοί παραγωγοί δεν είχαν συνδέσει τα συμπτώματα με την παρουσία του εντόμου, αποδίδοντας την εικόνα των δέντρων σε άλλες αιτίες, χωρίς να αντιλαμβάνονται ότι η πραγματική ζημιά εξελισσόταν ήδη στο εσωτερικό του κορμού.

Η παρουσία του εντόμου, ωστόσο, μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντική σε περιοχές όπου καλλιεργούνται εκτεταμένες εκτάσεις κερασιάς. Παράλληλα, δεν περιορίζεται αποκλειστικά στη συγκεκριμένη καλλιέργεια, καθώς προσβάλλει και άλλα πυρηνόκαρπα, όπως η βερικοκιά. Όπως σημειώνει η ίδια, «δεν είναι επιλεκτικός, θα πάει οπουδήποτε βρει», γεγονός που καθιστά αναγκαία την τακτική παρακολούθηση των οπωρώνων, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου έχει ήδη καταγραφεί η παρουσία του εντόμου.

Το καλοκαίρι καθορίζει τις προσβολές της επόμενης χρονιάς

Σύμφωνα με την κα. Μέλλιου, αυτή την περίοδο οι παραγωγοί μπορούν να παρατηρήσουν τα ενήλικα έντομα να κινούνται στον οπωρώνα και να τρέφονται, ενώ κατά τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο πραγματοποιείται η αναπαραγωγή τους.

Όπως εξηγεί, όσο μεγαλύτερος είναι ο πληθυσμός των ενηλίκων μέσα στον κερασεώνα, τόσο περισσότερα αυγά θα αποτεθούν στο έδαφος, ακριβώς κάτω από την επιφάνειά του και δίπλα στον κορμό των δέντρων. «Όσο περισσότερα άτομα υπάρχουν στο χωράφι, τόσο περισσότερα αυγά θα αφήσουν», τονίζει, επισημαίνοντας ότι σε αυτό ακριβώς το στάδιο βασίζεται η στρατηγική περιορισμού του πληθυσμού του εντόμου.

Το φθινόπωρο εκκολάπτονται οι προνύμφες, οι οποίες κατευθύνονται προς τη βάση του κορμού. Εκεί εισέρχονται κάτω από τον φλοιό, δημιουργώντας στοές, μέσα στις οποίες διαχειμάζουν. Την επόμενη άνοιξη γίνονται πλέον εμφανείς οι χαρακτηριστικές οπές εξόδου, ενώ παρατηρείται και η παρουσία των ενηλίκων εντόμων, τα οποία συνεχίζουν τον βιολογικό τους κύκλο.

Όπως εξηγεί η γεωπόνος, πρόκειται για μια διαδικασία που εξελίσσεται χωρίς να γίνεται αντιληπτή από τον παραγωγό κατά το μεγαλύτερο μέρος της χρονιάς. «Αυτό, όμως, είναι μια αόρατη διαδικασία για εμάς», σημειώνει, υπογραμμίζοντας ότι οι πραγματικές συνέπειες της προσβολής γίνονται εμφανείς αρκετούς μήνες αργότερα, όταν οι προνύμφες έχουν ήδη ολοκληρώσει τη ζημιά στο εσωτερικό του κορμού.

Τα συμπτώματα εμφανίζονται όταν η ζημιά έχει ήδη γίνει

Ένα από τα χαρακτηριστικά του καπνώδη είναι ότι η προσβολή εξελίσσεται για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς εμφανή σημάδια. Η ουσιαστική ζημιά προκαλείται από τις προνύμφες, οι οποίες παραμένουν στη βάση του κορμού, όπου δημιουργούν στοές και προκαλούν σταδιακή φθορά στους αγωγούς του δέντρου κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Τα αποτελέσματα αυτής της δραστηριότητας γίνονται ορατά κυρίως την επόμενη άνοιξη, όταν παρατηρούνται οι χαρακτηριστικές οπές εξόδου και η παρουσία των ενηλίκων εντόμων.

«Τα συμπτώματα τα βλέπεις την επόμενη άνοιξη», αναφέρει χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι τότε παρατηρούνται οι χαρακτηριστικές οπές εξόδου στον κορμό. Εάν αφαιρεθεί προσεκτικά τμήμα του φλοιού, αποκαλύπτονται οι στοές που δημιούργησαν οι προνύμφες κατά τη διάρκεια της διαχείμασής τους.

Παράλληλα, σε έντονες προσβολές μπορεί να εμφανιστεί αιφνίδια εξασθένηση των δέντρων. Όπως σημειώνει η ίδια, δεν είναι σπάνιο να παρατηρηθούν δέντρα που κιτρινίζουν, χάνουν το φύλλωμά τους ή ακόμη και ξηραίνονται χωρίς να υπάρχει αρχικά προφανής εξήγηση. «Ξαφνικά βλέπεις ένα δέντρο να στεγνώνει», επισημαίνει, εξηγώντας ότι η ζημιά οφείλεται στο γεγονός πως οι στοές που δημιουργούν οι προνύμφες καταστρέφουν τους αγωγούς μεταφοράς νερού και θρεπτικών στοιχείων. Ως αποτέλεσμα, διαταράσσεται η φυσιολογική λειτουργία του δέντρου, οδηγώντας σε έντονη εξασθένηση ή ακόμη και στην πλήρη ξήρανσή του.

Όπως αναφέρει, η εικόνα αυτή ήταν και η αφορμή για να διερευνηθεί πιο συστηματικά ο βιολογικός κύκλος του εντόμου, ώστε να προσδιοριστεί ο κατάλληλος χρόνος επέμβασης και να περιοριστούν αποτελεσματικότερα οι προσβολές. Σύμφωνα με την ίδια, τέτοια συμπτώματα εμφανίζονται συχνότερα σε παραμελημένους οπωρώνες ή σε δέντρα όπου ο πληθυσμός του εντόμου δεν είχε περιοριστεί αποτελεσματικά την προηγούμενη χρονιά.

Η έγκαιρη διαχείριση περιορίζει τον πληθυσμό 

Σύμφωνα με την κα. Μέλλιου, η αποτελεσματική αντιμετώπιση του καπνώδη βασίζεται στην έγκαιρη παρέμβαση και στη στόχευση διαφορετικών σταδίων του βιολογικού του κύκλου. Στόχος δεν είναι μόνο η αντιμετώπιση των ήδη υπαρχουσών προσβολών, αλλά κυρίως ο περιορισμός του πληθυσμού του εντόμου, ώστε να μειωθεί η ωοτοκία και οι προσβολές της επόμενης καλλιεργητικής περιόδου.

Όπως εξηγεί, κατά τη θερινή περίοδο πραγματοποιούνται επεμβάσεις εναντίον των ενηλίκων εντόμων, καθώς εκείνη την εποχή εξελίσσεται η αναπαραγωγή τους. Με τον περιορισμό του αριθμού των ενηλίκων μειώνεται και ο αριθμός των αυγών που θα αποτεθούν στο έδαφος γύρω από τον κορμό.

Παράλληλα, την άνοιξη, όταν πραγματοποιούνται ψεκασμοί για άλλους εχθρούς της κερασιάς, επιτυγχάνεται συχνά και ταυτόχρονη αντιμετώπιση του καπνώδη κατά την έξοδο των ενηλίκων. Επιπλέον, ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στις φθινοπωρινές εφαρμογές εντομοπαθογόνων νηματωδών στο έδαφος, οι οποίες στοχεύουν τις προνύμφες τη στιγμή που μετακινούνται προς τη βάση του κορμού. «Χρειάζεται να εφαρμόσεις τους εντομοπαθογόνους νηματώδεις στο έδαφος, ώστε να καταπολεμήσουμε τις προνύμφες πριν προλάβουν να μπουν μέσα στον κορμό».

Παράλληλα με τις επεμβάσεις φυτοπροστασίας, η ίδια υπογραμμίζει ότι σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν και οι καλλιεργητικές φροντίδες, όπως η συστηματική επιθεώρηση των δέντρων, η σωστή άρδευση και η ισορροπημένη θρέψη. Ο συνδυασμός της συνεχούς παρακολούθησης με τις έγκαιρες παρεμβάσεις συμβάλλει ουσιαστικά στον περιορισμό του πληθυσμού του καπνώδη και στη διατήρηση υγιών και παραγωγικών κερασεώνων τα επόμενα χρόνια.

Η περίοδος που διανύουμε αποτελεί μία από τις πιο κρίσιμες για την παρακολούθηση του Διαβρώτικα του αραβοσίτου, καθώς η αύξηση των εξόδων των ενηλίκων συμπίπτει χρονικά με την έναρξη της άνθησης του αραβοσίτου. Η εικόνα αυτή είναι αρκετή για να προκαλέσει εγρήγορση σε αρκετούς παραγωγούς, ιδιαίτερα όταν παρατηρούν μεγάλους αριθμούς ενηλίκων πάνω στους στύλους και στους σπάδικες.

Για το τι πραγματικά σημαίνει η παρουσία του εντόμου αυτή την περίοδο, ποια μέτρα έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικά και ποιες πρακτικές δεν προσφέρουν ουσιαστικό αποτέλεσμα, μίλησε στο περιοδικό μας ο γεωπόνος της ΔΑΟΚ Δράμας, Κωνσταντίνος Σίμογλου, μεταφέροντας την εμπειρία της υπηρεσίας από την παρακολούθηση του εντόμου τα τελευταία χρόνια.

Οι ψεκασμοί κατά των ενηλίκων δεν δίνουν ουσιαστικό αποτέλεσμα

Όπως εξηγεί ο κ. Σίμογλου, αυτή την περίοδο παρατηρείται αυξημένη έξοδος των ενηλίκων του Διαβρώτικα, η οποία συμπίπτει με την έναρξη της άνθησης του αραβοσίτου. Η παρουσία μεγάλου αριθμού ενηλίκων πάνω στους νηματοειδείς στύλους και στους σπάδικες συχνά προκαλεί έντονο προβληματισμό στους παραγωγούς, καθώς δημιουργείται η εντύπωση ότι απαιτείται άμεση επέμβαση.

«Τώρα βλέπουμε έναν αυξημένο πληθυσμό ενηλίκων και γι' αυτό θεωρώ ότι το έντομο είναι ιδιαίτερα επίκαιρο», σημειώνει χαρακτηριστικά. Ωστόσο, όπως επισημαίνει, η παρουσία των ενηλίκων στην καλλιέργεια δεν σημαίνει από μόνη της ότι απαιτείται επέμβαση, γεγονός που αποτελεί μία από τις συνηθέστερες παρανοήσεις γύρω από το έντομο.

Ένα από τα βασικά σημεία που υπογραμμίζει ο γεωπόνος της ΔΑΟΚ Δράμας είναι ότι έχει διαμορφωθεί κατά καιρούς η αντίληψη πως ο ψεκασμός των ενηλίκων κατά την άνθηση του αραβοσίτου μπορεί να περιορίσει αποτελεσματικά το πρόβλημα. Όπως αναφέρει, στο παρελθόν εφαρμόστηκαν ψεκασμοί με νεφελοψεκαστήρες, ενώ τελευταία γίνεται συζήτηση ακόμη και για εφαρμογές με drones, τα οποία όμως δεν έχουν ακόμη ρυθμιστεί νομοθετικά.

Στην πράξη, όμως, οι εφαρμογές αυτές δεν προσφέρουν ουσιαστικό όφελος. Όπως εξηγεί, ακόμη και όταν παρατηρείται προσωρινή μείωση του αριθμού των ενηλίκων, μέσα σε περίπου μία εβδομάδα οι συλλήψεις επανέρχονται στα προηγούμενα επίπεδα, καθώς συνεχίζεται η σταδιακή έξοδος νέων ενηλίκων και παράλληλα μετακινούνται έντομα από γειτονικές καλλιέργειες.

Ο ίδιος μεταφέρει μάλιστα εμπειρία από αγρό στον οποίο λειτουργούσε παγίδα του δικτύου παρακολούθησης της υπηρεσίας. Μετά τον ψεκασμό παρατηρήθηκε πρόσκαιρη μείωση των συλλήψεων, όμως την επόμενη εβδομάδα οι πληθυσμοί είχαν επανέλθει στα φυσιολογικά επίπεδα. Όπως τονίζει, ακόμη και η προσπάθεια περιορισμού της ωοτοκίας μέσω τέτοιων ψεκασμών δεν μπορεί να επιτευχθεί στην πράξη, καθώς είναι αδύνατος ο συγχρονισμός της επέμβασης με τη συνεχή έξοδο και μετακίνηση των ενηλίκων, μεταξύ των οποίων μπορεί να υπάρχουν και γονιμοποιημένα θηλυκά. «Το αποτέλεσμα δεν έρχεται», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Σύμφωνα με τον κ. Σίμογλου, η πρακτική αυτή δεν είναι μόνο περιορισμένης αποτελεσματικότητας, αλλά συνεπάγεται και σημαντικό κόστος για τον παραγωγό. Όπως αναφέρει, σε συζήτηση που είχε στο παρελθόν με παραγωγό περίπου 100 στρεμμάτων, το κόστος του ψεκασμού με νεφελοψεκαστήρα, μαζί με τα σκευάσματα, έφτανε περίπου τα 2.000 ευρώ, χωρίς όμως να υπάρχει αντίστοιχο πρακτικό αποτέλεσμα στην καλλιέργεια.

Παράλληλα, επισημαίνει ότι έχουν υπάρξει ακόμη και περιπτώσεις όπου συστήθηκαν προληπτικοί ψεκασμοί μέσα στον Ιούνιο, σε στάδιο που το έντομο δεν είχε ακόμη εμφανιστεί στην περιοχή. Όπως εξηγεί, στην Ανατολική Μακεδονία οι πρώτες συλλήψεις ξεκινούν συνήθως το πρώτο δεκαήμερο του Ιουνίου, αρχικά με πολύ μικρούς αριθμούς, αυξάνονται σταδιακά και προς τα τέλη του μήνα παρατηρούνται πλέον σημαντικότεροι πληθυσμοί. Ωστόσο, οι έξοδοι των ενηλίκων δεν γίνονται όλες μαζί, αλλά συνεχίζονται σταδιακά, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο δύσκολη την αποτελεσματική στόχευση ενός ψεκασμού. Επιπλέον, υπογραμμίζει ότι οι συνεχείς ψεκασμοί αυξάνουν και τον κίνδυνο ανάπτυξης ανθεκτικότητας, ιδιαίτερα στα εντομοκτόνα που εφαρμόζονται στο υπέργειο τμήμα του φυτού, κάτι που έχει αποδειχθεί μέσα από τη μακρόχρονη εμπειρία των Ηνωμένων Πολιτειών.

Η αμειψισπορά αποτελεί το βασικότερο μέτρο αντιμετώπισης

Σύμφωνα με τον κ. Σίμογλου, η αποτελεσματικότερη μέθοδος αντιμετώπισης του διαβρωτικού παραμένει διαχρονικά η αμειψισπορά. Όπως εξηγεί, το έντομο αναπτύσσει μία γενεά τον χρόνο και έχει έναν ξενιστή, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα αποτελεσματική την αλλαγή καλλιέργειας μετά τον αραβόσιτο. «Η αμειψισπορά είναι το βασικότερο μέτρο αντιμετώπισης. Αν το αξιοποιούσαμε σωστά, δεν θα χρειαζόταν να κάνουμε σχεδόν τίποτε άλλο», τονίζει.

Αναφερόμενος στη διεθνή εμπειρία, εξηγεί ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου επί πολλές δεκαετίες εφαρμόστηκε το σύστημα αραβόσιτος-σόγια-αραβόσιτος-σόγια, επιλέχθηκε σταδιακά πληθυσμός του εντόμου που ωοτοκούσε σε γειτονικά χωράφια με σόγια, εξασφαλίζοντας ότι την επόμενη χρονιά οι προνύμφες θα έβρισκαν ξανά αραβόσιτο. Όπως επισημαίνει, το φαινόμενο αυτό δεν υπάρχει πουθενά στην Ευρώπη. Για τον λόγο αυτό, στην Ελλάδα η αντικατάσταση του αραβοσίτου με οποιαδήποτε άλλη καλλιέργεια παραμένει ιδιαίτερα αποτελεσματική στη διακοπή του βιολογικού κύκλου του εντόμου.

Όταν δεν μπορεί να εφαρμοστεί αμειψισπορά: χρήση κοκκωδών εντομοκτόνων

Ο γεωπόνος της ΔΑΟΚ Δράμας αναγνωρίζει ότι υπάρχουν περιπτώσεις όπου, για πρακτικούς ή οικονομικούς λόγους, οι παραγωγοί αδυνατούν να εφαρμόσουν αμειψισπορά σε όλες τις εκτάσεις τους.

Σε αγρούς όπου ο αραβόσιτος καλλιεργείται για δεύτερη ή ακόμη περισσότερο για τρίτη συνεχόμενη χρονιά και παράλληλα έχει διαπιστωθεί υψηλός πληθυσμός ενηλίκων, με αυξημένη πιθανότητα ωοτοκίας, θεωρεί ότι η χρήση κοκκωδών εντομοκτόνων εδάφους αποτελεί την πιο αποτελεσματική επιλογή.

Η εφαρμογή πραγματοποιείται συνήθως στα μέσα Μαΐου, όταν η καλλιέργεια βρίσκεται περίπου στο στάδιο των 5-9 φύλλων και συμπίπτει με το σκάλισμα του αραβοσίτου. Όπως αναφέρει, υπάρχουν εγκεκριμένα σκευάσματα για τη συγκεκριμένη χρήση, τα οποία μπορούν να προστατεύσουν αποτελεσματικά το ριζικό σύστημα και να περιορίσουν τις ζημιές που οδηγούν σε πλαγιάσματα των φυτών.

Η επάρκεια νερού είναι το σημαντικότερο μέτρο κατά την άνθηση

Σύμφωνα με τον κ. Σίμογλου, στο στάδιο όπου βρίσκεται σήμερα η καλλιέργεια, δηλαδή στην έναρξη της άνθησης, το σημαντικότερο μέτρο που μπορεί να λάβει ο παραγωγός δεν είναι κάποια επέμβαση κατά των ενηλίκων, αλλά η εξασφάλιση επαρκούς αρδευτικού νερού.

Όπως εξηγεί, οι νηματοειδείς στύλοι του αραβοσίτου συνεχίζουν να αναπτύσσονται μέχρι να ολοκληρωθεί η γονιμοποίηση. Έτσι, ακόμη και αν τα ενήλικα τραφούν από τους στύλους, η συνεχής διαθεσιμότητα νερού επιτρέπει στο φυτό να παράγει νέο ιστό, διατηρώντας τις προϋποθέσεις για ικανοποιητική επικονίαση και καρπόδεση. «Ας τους τρώνε τους στύλους τα ενήλικα. Αν υπάρχει νερό, οι στύλοι συνεχίζουν να μεγαλώνουν και την επόμενη ημέρα μπορεί να έχουν αναπτυχθεί ακόμη και δύο εκατοστά, επιτρέποντας να γίνει κανονικά η επικονίαση και η γονιμοποίηση», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Ο ίδιος διευκρινίζει ότι το συμπέρασμα αυτό δεν βασίζεται μόνο στη διεθνή βιβλιογραφία και στην εμπειρία των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά και σε πολυετείς μετρήσεις που πραγματοποιήθηκαν στην Ελλάδα. Όπως σημειώνει, τα αποτελέσματα των παρατηρήσεων της τελευταίας δεκαετίας έδειξαν επανειλημμένα ότι, όταν η καλλιέργεια διαθέτει επαρκές νερό, τα ενήλικα του διαβρωτικού δεν δημιουργούν ουσιαστικό πρόβλημα στην καρπόδεση. Εξαίρεση μπορεί να αποτελέσουν μόνο συνθήκες έντονης έλλειψης νερού, όπου όμως η ίδια η καλλιέργεια βρίσκεται ήδη υπό σοβαρή καταπόνηση.

Για τον λόγο αυτό, η ΔΑΟΚ Δράμας εκδίδει κάθε χρόνο σχετική ενημέρωση προς τους παραγωγούς, επισημαίνοντας ότι η διασφάλιση της άρδευσης την περίοδο της άνθησης αποτελεί το σημαντικότερο μέτρο για την αποφυγή προβλημάτων από το Διαβρώτικα.

Η εμπειρία από τα Τενάγη Φιλίππων και η σημερινή εικόνα

Ο κ. Σίμογλου αναφέρεται και στην πρώτη περίοδο έντονων προσβολών που καταγράφηκαν στην περιοχή, υπενθυμίζοντας ότι το 2017 παρατηρήθηκαν σοβαρές ζημιές στα Τενάγη Φιλίππων, μια εκτεταμένη περιοχή που περιλαμβάνει τμήματα των Περιφερειακών Ενοτήτων Δράμας, Καβάλας και Σερρών. Πρόκειται για περιοχή με οργανικά εδάφη και ιδιαίτερο τρόπο άρδευσης, όπου η καλλιέργεια αρδεύεται μέσω της ανόδου του υδροφόρου ορίζοντα, μετά το κλείσιμο των στραγγιστικών τάφρων. Εκείνη τη χρονιά, ωστόσο, οι συνθήκες έντονης λειψυδρίας και οι πολύ υψηλές θερμοκρασίες δεν επέτρεψαν την ομαλή λειτουργία του συστήματος, με αποτέλεσμα να παρατηρηθούν σοβαρές προσβολές στο ριζικό σύστημα, εκτεταμένα πλαγιάσματα και σημαντικές απώλειες παραγωγής.

Όπως επισημαίνει, η συγκεκριμένη περίπτωση ανέδειξε ότι η σοβαρή ζημιά συνδέεται κυρίως με την καταπόνηση της καλλιέργειας από την έλλειψη νερού και όχι αποκλειστικά με την παρουσία του εντόμου. Τα τελευταία χρόνια, πάντως, η εικόνα είναι αισθητά διαφορετική. Σύμφωνα με τον ίδιο, εδώ και περισσότερο από πέντε χρόνια δεν έχουν παρατηρηθεί αντίστοιχα προβλήματα στην περιοχή, γεγονός που αποδίδει κυρίως στην ευρύτερη εφαρμογή της αμειψισποράς και στη μεγαλύτερη εξοικείωση των παραγωγών με τη διαχείριση του εντόμου. «Πιστεύω ότι ένα τόσο ακραίο φαινόμενο δύσκολα θα το ξαναδούμε. Εδώ και αρκετά χρόνια δεν έχουμε εμφανίσεις τέτοιων προβλημάτων», σημειώνει.

Με βάση τη σημερινή εικόνα και την εμπειρία που έχει αποκτηθεί, ο κ. Σίμογλου εκτιμά ότι το Διαβρώτικα αποτελεί πλέον ένα έντομο που μπορεί να διαχειριστεί αποτελεσματικά, αρκεί οι παραγωγοί να εφαρμόζουν τα μέτρα που έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικά στις ελληνικές συνθήκες και να ακολουθούν τις οδηγίες των αρμόδιων υπηρεσιών.

Τα ξυλοφάγα έντομα αποτελούν έναν από τους πιο δύσκολους εχθρούς της μηλιάς, καθώς μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή εξασθένηση των δένδρων, επηρεάζοντας τόσο τη ζωτικότητα όσο και τη συνολική ανάπτυξή τους. Την ίδια στιγμή, η σταδιακή μείωση των διαθέσιμων δραστικών ουσιών και η στροφή της φυτοπροστασίας προς πιο ολοκληρωμένες και φιλικές προς το περιβάλλον πρακτικές δημιουργούν νέα δεδομένα για παραγωγούς και γεωπόνους.

Μέσα σε αυτό το νέο πλαίσιο, ο ΑγροΤύπος επικοινώνησε με τον γεωπόνο του Α.Σ. Ορεινά Κισσάβου, κ. Γιάννη Μούσια, προκειμένου να μιλήσει για τις δυσκολίες που παρουσιάζει σήμερα η αντιμετώπιση των ξυλοφάγων εντόμων στη μηλοκαλλιέργεια, τα περιορισμένα διαθέσιμα μέσα φυτοπροστασίας, αλλά και την εμπειρία από την εφαρμογή βιολογικών μεθόδων διαχείρισης.

Σοβαρές ζημιές στα δένδρα και ένα πρόβλημα που παραμένει

Σύμφωνα με τον κ. Μούσια, τα ξυλοφάγα έντομα εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό πρόβλημα στις μηλοκαλλιέργειες, καθώς οι ζημιές που προκαλούν στους κορμούς και στους κλάδους μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τη συνολική εικόνα και ανάπτυξη των δένδρων. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν έντομα όπως ο κόσσος, η ζευζέρα και η σέζια, των οποίων οι προνύμφες αναπτύσσονται κάτω από τον φλοιό και μέσα στο ξύλο, γεγονός που καθιστά την αντιμετώπισή τους ιδιαίτερα δύσκολη. Σε έντονες προσβολές μπορούν να προκαλέσουν ξηράνσεις κλάδων ή ακόμη και ολόκληρων δένδρων, ενώ συχνότερα εγκαθίστανται σε ηλικιωμένους ή ήδη εξασθενημένους οπωρώνες.

Κατά τους ελέγχους στους οπωρώνες, όπως εξηγεί, η παρουσία νέων προνυμφών και νέων γενεών γίνεται αντιληπτή ύστερα από προσεκτική εξέταση των κορμών, ενώ τα προσβεβλημένα δένδρα εμφανίζουν σταδιακά εικόνα εξασθένησης και καχεξίας. «Βλέπουμε στους κορμούς νέες προνύμφες, νέες γενιές και ένα δένδρο που σταδιακά εξασθενεί. Είναι μία εικόνα που δείχνει ότι το πρόβλημα υπάρχει και χρειάζεται διαχείριση ».

Ο ίδιος υπογραμμίζει ότι η ένταση των προσβολών μπορεί να διαφοροποιείται από περιοχή σε περιοχή και από χρονιά σε χρονιά, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι το πρόβλημα παύει να υπάρχει. «Υπάρχει ως πρόβλημα. Δεν λέμε ότι δεν υπάρχει. Προσπαθούμε με όποια εργαλεία διαθέτουμε να το αντιμετωπίσουμε. Άλλες χρονιές καταφέρνουμε να καλυφθούμε καλύτερα και άλλες βλέπουμε προβλήματα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται ».

Η διατήρηση των οπωρώνων σε καλή κατάσταση υγείας, μέσω ισορροπημένης λίπανσης, ορθολογικής άρδευσης και γενικότερα της εφαρμογής των κατάλληλων καλλιεργητικών πρακτικών, αποτελεί βασικό μέτρο πρόληψης, καθώς τα ξυλοφάγα έντομα προσβάλλουν συχνότερα δένδρα που είναι ήδη εξασθενημένα.

 Η περιορισμένη αποτελεσματικότητα των διαθέσιμων εργαλείων δυσκολεύει τη διαχείριση

Όπως εξηγεί ο κ. Μούσιας, η μεγαλύτερη δυσκολία σήμερα δεν είναι μόνο η παρουσία των ξυλοφάγων εντόμων, αλλά κυρίως το γεγονός ότι οι διαθέσιμες επιλογές αντιμετώπισης δεν προσφέρουν πάντοτε την αποτελεσματικότητα που απαιτεί η διαχείριση του προβλήματος. «Τα ξυλοφάγα είναι πρόβλημα. Το δύσκολο είναι ότι δεν έχουμε πολλά εργαλεία για να τα αντιμετωπίσουμε και τα τελευταία χρόνια η έλλειψη αποτελεσματικών δραστικών ουσιών είναι πραγματικότητα ».

Σύμφωνα με τον ίδιο, στο παρελθόν υπήρχαν σκευάσματα που χρησιμοποιούνταν με ιδιαίτερα καλά αποτελέσματα, ακόμη και σε επαλείψεις κορμών κατά τις περιόδους έντονης κινητικότητας των εντόμων. Πολλές όμως από αυτές τις λύσεις έχουν πλέον αποσυρθεί ή έχουν μειωμένη αποτελεσματικότητα, με αποτέλεσμα η διαθέσιμη «φαρέτρα» της φυτοπροστασίας να είναι αισθητά περιορισμένη.

Παρότι σήμερα υπάρχουν εγκεκριμένα μέσα φυτοπροστασίας που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση των ξυλοφάγων εντόμων, σύμφωνα με την εμπειρία του συνεταιρισμού η αποτελεσματικότητά τους δεν είναι πάντοτε η επιθυμητή, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις έντονων προσβολών. Ωστόσο, οι επεμβάσεις αυτές εξακολουθούν να αποτελούν εργαλείο διαχείρισης και εφαρμόζονται από παραγωγούς. «Κάνουμε ό,τι μπορούμε για να περιορίσουμε το πρόβλημα, αξιοποιώντας κάθε διαθέσιμο εργαλείο. Αυτό όμως δεν αλλάζει το γεγονός ότι σήμερα δεν διαθέτουμε πραγματικά ισχυρά μέσα για την αντιμετώπιση των ξυλοφάγων εντόμων ».

Βιολογικές μέθοδοι: Η εμπειρία από την πράξη δίνει ελπιδοφόρα μηνύματα

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον περιορισμένων διαθέσιμων επιλογών, ο κ. Μούσιας επισημαίνει ότι ολοένα και μεγαλύτερη σημασία αποκτούν οι βιολογικές μέθοδοι διαχείρισης, οι οποίες μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά στη φυτοπροστασία, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου οι χημικές επιλογές είναι περιορισμένες ή δεν προσφέρουν την επιθυμητή αποτελεσματικότητα. Όπως αναφέρει, υπάρχουν βιολογικά σκευάσματα που αξιοποιούν ωφέλιμους οργανισμούς, μικροοργανισμούς και μύκητες, τα οποία, παρότι δεν μπορούν να συγκριθούν με την αμεσότητα ενός ισχυρού χημικού σκευάσματος, μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στον περιορισμό του προβλήματος. «Δεν μπορούμε να πούμε ότι έχουν την αποτελεσματικότητα των χημικών σκευασμάτων. Μπορούν όμως να κάνουν δουλειά και να βοηθήσουν ουσιαστικά στη διαχείριση του ζητήματος ».

Στο πλαίσιο αυτό, περιγράφει την εμπειρία της ομάδας των γεωπόνων του Α.Σ. Ορεινά Κισσάβου σε οπωρώνα όπου την προηγούμενη χρονιά είχαν εμφανιστεί σοβαρές προσβολές από ξυλοφάγα έντομα. Όπως εξηγεί, «δεν θέλαμε να βάλουμε κάτι μόνο και μόνο για να κάνουμε μία επέμβαση. Προτιμήσαμε να ακολουθήσουμε μία διαφορετική στρατηγική ». Έτσι, εφαρμόστηκε πρόγραμμα βιολογικής αντιμετώπισης με ωφέλιμους οργανισμούς, το οποίο περιλάμβανε μία εφαρμογή τον Νοέμβριο και μία δεύτερη τον Μάρτιο.

Σύμφωνα με τον ίδιο, τα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντικά, ακόμη και σε οπωρώνες όπου το πρόβλημα ήταν έντονο. «Προτιμήσαμε να μπούμε με βιολογικούς τρόπους αντιμετώπισης χρησιμοποιώντας ωφέλιμα και πραγματικά το αποτέλεσμα ήταν πάρα πολύ καλό. Υπήρχαν κτήματα με σοβαρό πρόβλημα που αντιμετωπίστηκαν και εξελίχθηκαν αρκετά καλά.» Ιδιαίτερη αναφορά κάνει και στη χρήση ωφέλιμων νηματωδών για την αντιμετώπιση των ξυλοφάγων εντόμων, χαρακτηρίζοντας την εμπειρία ιδιαίτερα αισιόδοξη. «Μας έκανε πραγματικά χαρούμενους να βλέπουμε ότι υπάρχουν τέτοιες λύσεις. Είναι σημαντικό να προχωράμε και να βλέπουμε ελπιδοφόρα αποτελέσματα που μπορούν να μας δώσουν λύσεις εκεί όπου υπάρχει έλλειψη δραστικών ουσιών».

Η ολοκληρωμένη διαχείριση αποτελεί πλέον μονόδρομο

Ο κ. Μούσιας επισημαίνει ότι η εφαρμογή βιολογικών μεθόδων απαιτεί υπομονή, σωστή ενημέρωση και στενή συνεργασία μεταξύ παραγωγών και γεωπόνων. Όπως εξηγεί, πέρα από το οικονομικό κόστος, ο παραγωγός καλείται πολλές φορές να περιμένει περισσότερο μέχρι να διαπιστώσει το αποτέλεσμα μιας βιολογικής εφαρμογής, σε αντίθεση με μία χημική επέμβαση, όπου η δράση είναι συνήθως πιο άμεση.

«Θέλει υπομονή από όλες τις πλευρές. Ο παραγωγός πολλές φορές χρειάζεται και μία ψυχολογική στήριξη, γιατί δεν βλέπει τόσο γρήγορα το αποτέλεσμα όσο σε μία χημική εφαρμογή». Ωστόσο, σύμφωνα με την εμπειρία του συνεταιρισμού, η συγκεκριμένη προσέγγιση απέδειξε ότι μπορεί να καλύψει ουσιαστικές ανάγκες της καλλιέργειας. «Φάνηκε ότι καλύφθηκαν οι ανάγκες των παραγωγών. Είδαμε ότι είχε νόημα αυτή η επιλογή και, κυρίως, ότι απέδωσε».  Ο ίδιος εκτιμά ότι, με σωστή ενημέρωση και κατάλληλους χειρισμούς, η χρήση τέτοιων βιολογικών εργαλείων μπορεί να αυξάνεται σταδιακά τα επόμενα χρόνια, καθώς εντάσσεται στη φιλοσοφία της ολοκληρωμένης διαχείρισης της καλλιέργειας.

Παράλληλα, επισημαίνει ότι τόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και η αγορά κινούνται προς τη μείωση της χρήσης δραστικών ουσιών. Όπως τονίζει, η εξέλιξη αυτή καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη να αναπτυχθούν λύσεις που θα μπορούν να καλύπτουν αποτελεσματικά τις ανάγκες της παραγωγής. «Οι λιγότερες δραστικές ουσίες πρέπει να συνοδεύονται ταυτόχρονα από καλή κάλυψη και αποτελεσματικότητα. Εκεί βρίσκεται η μεγαλύτερη δυσκολία ». Τέλος, τονίζει ότι η εξέλιξη της φυτοπροστασίας καθιστά ολοένα και πιο αναγκαία την ανάπτυξη και αξιοποίηση εναλλακτικών και συμπληρωματικών μεθόδων διαχείρισης, οι οποίες θα μπορούν να εντάσσονται σε ένα ολοκληρωμένο σύστημα προστασίας της καλλιέργειας.

Σε κατάσταση συναγερμού βρίσκονται οι αμπελουργοί, στις περισσότερες αμπελουργικές περιοχές της χώρας, καθώς ο περονόσπορος εξαπλώνεται με ταχύτητα στους αμπελώνες, απειλώντας την φετινή παραγωγή.

Οι συνεχείς βροχοπτώσεις των τελευταίων μηνών, η υψηλή υγρασία και οι ευνοϊκές καιρικές συνθήκες για την ανάπτυξη της ασθένειας, έχουν δημιουργήσει ένα ασφυκτικό σκηνικό για τους παραγωγούς, οι οποίοι βλέπουν τον κόπο μιας ολόκληρης χρονιάς να κινδυνεύει.

Ο βουλευτής Π.Ε. Καβάλας και Θάσου Γιάννης Πασχαλίδης, έχοντας ενημερωθεί σχετικώς και με γνώμονα τη στήριξη των αμπελουργών του Δήμου Παγγαίου, υπέβαλε σήμερα Τετάρτη (24/6), ερώτηση προς τον Υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων κ.Μαργαρίτη Σχοινά με θέμα: «Μέτρα στήριξης των παραγωγών λόγω έξαρσης περονόσπορου στην αμπελουργική ζώνη του Δήμου Παγγαίου της Π.Ε. Καβάλας».

Ειδικότερα, με την υπ’ αριθμ 6461/24-6-2026 Κοινοβουλευτική Ερώτηση του, ο Βουλευτής αναφέρθηκε στις εκτεταμένες ζημιές που έχει δημιουργήσει στην παραγωγή της αμπελοκαλλιέργειας η πρωτοφανής έξαρση του περονοσπόρου της αμπέλου (Plasmoparaviticola).

Όπως εξηγεί αναλυτικά στην ερώτησή του ο Βουλευτής, κατά το δίμηνο Μαΐου – Ιουνίου 2026 επικράτησαν εξαιρετικά υγρές και ασυνήθιστα ασταθείς καιρικές συνθήκες σε ολόκληρη την αμπελουργική ζώνη του Δήμου Παγγαίου που δημιούργησαν μία κατάσταση συνεχούς μόλυνσης και αναμόλυνσης των αμπελώνων.

Προς επίρρωση των επιχειρημάτων του, ο βουλευτής παρέθεσε ποσοστά βροχοπτώσεων όπως μετρήθηκαν από τους πιστοποιημένους αυτόματους μετεωρολογικούς σταθμούς του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών (meteo.gr) στη περιοχή.

Είναι γνωστό ότι, σύμφωνα με τον ισχύοντα Κανονισμό Ασφάλισης του ΕΛΓΑ, οι ζημιές από περονόσπορο δεν αποζημιώνονται, καθώς θεωρείται ότι η ασθένεια μπορεί, υπό φυσιολογικές συνθήκες, να αντιμετωπιστεί με την εφαρμογή των κατάλληλων φυτοπροστατευτικών μέτρων.

Ωστόσο, όπως αναφέρει σχετικώς ο Βουλευτής, στο παρελθόν έχουν υπάρξει κατ' εξαίρεση αποζημιώσεις ή κρατικές ενισχύσεις λόγω περονοσπόρου (βλ. 2011 σε Κρήτη, Λήμνο και Εύβοια), κυρίως μέσω προγραμμάτων Κρατικών Οικονομικών Ενισχύσεων (ΠΣΕΑ) ή ad hoc κρατικών ενισχύσεων κατόπιν έγκρισης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όταν αποδείχθηκε ότι οι ζημιές συνδέονταν άμεσα με ακραίες καιρικές συνθήκες που κατέστησαν πρακτικά αδύνατη την αποτελεσματική αντιμετώπιση της ασθένειας. 

Ο βουλευτής τόνισε ότι η περίπτωση του Δήμου Παγγαίου παρουσιάζει αντίστοιχα χαρακτηριστικά με τις περιπτώσεις όπου χορηγήθηκαν κατ’ εξαίρεση αποζημιώσεις στο παρελθόν, δεδομένου ότι η φετινή ζημία δεν μπορεί να αποδοθεί σε πλημμελή φυτοπροστασία ή σε αμέλεια των παραγωγών, αλλά συνδέεται άμεσα με ένα εξαιρετικό και μη αντιμετωπίσιμο κλιματικό γεγονός.

Για τον λόγο αυτό, κρίνεται απολύτως εύλογη και αναγκαία η εξέταση της δυνατότητας λήψης αντίστοιχων έκτακτων μέτρων στήριξης και κατ' εξαίρεση αποζημίωσης των πληγέντων παραγωγών του Δήμου Παγγαίου.

Καταληκτικά, ο βουλευτής έθεσε τις παρακάτω ερωτήσεις στον Υπουργό:

• Είναι εις γνώση του Υπουργείου το σοβαρό ζήτημα που αντιμετωπίζει μεγάλος αριθμός  αμπελουργών στο Δήμο Παγγαίου λόγω της έξαρσης περονόσπορου;
• Προτίθεται το Υπουργείο να λάβει έκτακτα μέτρα στήριξης με σκοπό να αποζημιωθούν κατ' εξαίρεση οι πληγέντες αμπελουργοί του Δήμου Παγγαίου της Π.Ε. Καβάλας;

Ο φυλλοκνίστης των εσπεριδοειδών αποτελεί έναν από τους γνώριμους εχθρούς της τρυφερής βλάστησης κατά τη θερινή περίοδο. Αν και η παρουσία του είναι γνωστή στους παραγωγούς εδώ και χρόνια, η δραστηριότητά του συνδέεται άμεσα με τις περιόδους έκπτυξης νέας βλάστησης, γεγονός που καθιστά απαραίτητη την τακτική παρακολούθηση των οπωρώνων κατά τους καλοκαιρινούς μήνες.

Για τα χαρακτηριστικά της προσβολής και τις πρακτικές που μπορούν να συμβάλουν στη διαχείριση του φυλλοκνίστη, όταν αυτό κρίνεται αναγκαίο, μιλήσαμε με τον γεωπόνο κ. Ν. Μέτσιο, από το Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Ιωαννίνων.

Ένας εχθρός της τρυφερής καλοκαιρινής βλάστησης

Ο φυλλοκνίστης (Phyllocnistis citrella) δρα κυρίως πάνω στη νέα βλάστηση των εσπεριδοειδών. Τα ενήλικα θηλυκά εναποθέτουν τα αυγά τους στην κάτω επιφάνεια των νεαρών φύλλων και, μετά την εκκόλαψη, οι προνύμφες αρχίζουν να τρέφονται στο εσωτερικό του φύλλου.

Το χαρακτηριστικό γνώρισμα της προσβολής είναι οι λεπτές, ελικοειδείς ή «οφιοειδείς» στοές που σχηματίζονται στην επιφάνεια του φύλλου. Οι στοές αυτές αποτελούν το πιο εύκολο διαγνωστικό στοιχείο για τον εντοπισμό της προσβολής στο χωράφι.

Καθώς η προσβολή εξελίσσεται, τα φύλλα παραμορφώνονται, συστρέφονται και σε αρκετές περιπτώσεις ξηραίνονται, ιδιαίτερα όταν η ένταση της προσβολής είναι αυξημένη.

Σύμφωνα με τον γεωπόνο Ν. Μέτσιο, ο φυλλοκνίστης «δεν συγκαταλέγεται σήμερα στα κυριότερα προβλήματα που αναφέρονται από τους παραγωγούς εσπεριδοειδών της περιοχής, καθώς μεγαλύτερη βαρύτητα δίνεται σε εχθρούς όπως ο ψευδόκοκκος, η κόκκινη ψώρα και, κατά περίπτωση, οι τετράνυχοι». Ωστόσο, η παρουσία του στη νεαρή βλάστηση καθιστά σημαντική την παρακολούθηση των δέντρων, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες.

Πού εντοπίζονται τα προβλήματα

Στα παραγωγικά δέντρα οι ζημιές περιορίζονται συνήθως στη νέα βλάστηση, όμως διαφορετική είναι η εικόνα στις νεαρές φυτεύσεις και στα φυτώρια.

Εκεί, η συνεχής προσβολή των τρυφερών βλαστών μπορεί να επιβραδύνει την ανάπτυξη των δέντρων και να επηρεάσει την ομαλή διαμόρφωση της κόμης τους. Για τον λόγο αυτό, τα νεαρά δέντρα και τα τρυφερά εμβόλια αποτελούν την κατηγορία που χρειάζεται τη μεγαλύτερη προσοχή κατά τη διάρκεια της βλαστικής περιόδου.

Η ευπάθεια των νεαρών φυτών συνδέεται άμεσα με το γεγονός ότι παράγουν διαρκώς νέα βλάστηση, η οποία αποτελεί τον βασικό στόχο του εντόμου. Σύμφωνα με όσα ανέφερε ο κ. Μέτσιος, «ο φυλλοκνίστης εντοπίζεται κυρίως στη νεαρή βλάστηση», καθώς δεν προσβάλλει τα ώριμα φύλλα.

Καλλιεργητικές πρακτικές που περιορίζουν την προσβολή

Σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση του φυλλοκνίστη παίζουν οι καλλιεργητικοί χειρισμοί που συμβάλλουν στον περιορισμό ενός δεύτερου κύματος έντονης βλάστησης μέσα στο καλοκαίρι.

Στο πλαίσιο αυτό, συνιστώνται ισορροπημένες αρδεύσεις, αποφυγή όψιμων αζωτούχων λιπάνσεων κατά τη θερινή περίοδο και κατάλληλο κλάδεμα. Παράλληλα, χρήσιμη θεωρείται η αφαίρεση και απομάκρυνση των λαίμαργων βλαστών, καθώς και των τμημάτων που εμφανίζουν έντονα συμπτώματα προσβολής.

Η υπερβολική παραγωγή τρυφερής βλάστησης κατά τους θερινούς μήνες δημιουργεί ευνοϊκές συνθήκες για τη συνέχιση των προσβολών. Στόχος των χειρισμών αυτών είναι να περιορίζεται η παραγωγή νέας τρυφερής βλάστησης μέσα στο καλοκαίρι, η οποία αποτελεί το βασικό σημείο εγκατάστασης και ανάπτυξης του εντόμου.

Παρακολούθηση και αντιμετώπιση όταν απαιτείται

Η προστασία των νεαρών δέντρων στις νέες φυτεύσεις και των εμβολίων στα φυτώρια ξεκινά από τη συστηματική παρακολούθηση της βλάστησης. Σύμφωνα με όσα ανέφερε ο κ. Μέτσιος, οι παραγωγοί δεν προχωρούν συνήθως σε αποκλειστικές επεμβάσεις για τον φυλλοκνίστη, καθώς η παρουσία του εντόμου δεν οδηγεί συχνά σε έντονες προσβολές που να απαιτούν ξεχωριστό πρόγραμμα αντιμετώπισης. Παράλληλα, η αντιμετώπισή του συχνά καλύπτεται στο πλαίσιο των φυτοπροστατευτικών εφαρμογών που πραγματοποιούνται συνολικά για άλλους εχθρούς των εσπεριδοειδών.

Ωστόσο, η συστηματική παρακολούθηση της νεαρής βλάστησης παραμένει απαραίτητη. Συστήνεται εβδομαδιαίος έλεγχος των τρυφερών βλαστών μέχρι το τέλος της βλαστικής περιόδου, ώστε να εντοπίζονται έγκαιρα τα πρώτα συμπτώματα προσβολής.

Σε περιπτώσεις όπου διαπιστώνονται αυξημένες προσβολές, οι παραγωγοί θα πρέπει να συμβουλεύονται τον αρμόδιο γεωπόνο και να ακολουθούν τις εκάστοτε οδηγίες των φυτοϋγειονομικών υπηρεσιών, εφαρμόζοντας εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά προϊόντα όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο.

Ο ψεκασμός πρέπει να στοχεύει αποκλειστικά στη νεαρή βλάστηση, καθώς ο φυλλοκνίστης δεν προσβάλλει τα ώριμα φύλλα. Οι επεμβάσεις επαναλαμβάνονται ανάλογα με τη διάρκεια δράσης των σκευασμάτων που χρησιμοποιούνται και τις συνθήκες που επικρατούν στον οπωρώνα.

Οι βροχοπτώσεις και τα αυξημένα επίπεδα υγρασίας που επικράτησαν κατά τη διάρκεια της άνοιξης σε αρκετές περιοχές της χώρας, αλλά και οι καιρικές συνθήκες που εξακολουθούν να καταγράφονται στις αρχές του καλοκαιριού, δημιουργούν ευνοϊκό περιβάλλον για την ανάπτυξη ορισμένων μυκητολογικών ασθενειών της κερασιάς. Μία από αυτές είναι το κυλινδροσπόριο, μια ασθένεια που συνδέεται άμεσα με την παρουσία υγρασίας στο φύλλωμα και μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να προκαλέσει απώλεια φυλλώματος στα δέντρα.

Για τη σημασία της ασθένειας στην πράξη, αλλά και για τις συνθήκες που ευνοούν την εμφάνισή της, επικοινωνήσαμε με τη γεωπόνο κα Ανδρονίκη Μέλλιου από τον Αγροτικό Συνεταιρισμό Ράχης Πιερίας «Ο Άγιος Λουκάς».

Πώς αναπτύσσεται και εξαπλώνεται το κυλινδροσπόριο

Το κυλινδροσπόριο προκαλείται από τον μύκητα Blumeriella jaapii, ο οποίος επιβιώνει στα μολυσμένα φύλλα που παραμένουν στο έδαφος μετά το τέλος της καλλιεργητικής περιόδου. Με την έναρξη της άνοιξης ο μύκητας αρχίζει να αναπτύσσεται και να παράγει σπόρια, τα οποία απελευθερώνονται στον αέρα και μεταφέρονται στο φύλλωμα των δέντρων.

Η μόλυνση πραγματοποιείται μόνο όταν τα φύλλα παραμένουν υγρά για ικανό χρονικό διάστημα. Υπό αυτές τις συνθήκες τα σπόρια βλαστάνουν και δημιουργούν τις χαρακτηριστικές σκούρες κηλίδες στην επιφάνεια των φύλλων.

Λίγες ημέρες μετά τη μόλυνση εμφανίζονται τα πρώτα συμπτώματα, ενώ ο μύκητας παράγει νέα σπόρια που μεταφέρονται με τον άνεμο και το νερό της βροχής, προκαλώντας νέους κύκλους μολύνσεων. Για τον λόγο αυτό, χρονιές με συχνές βροχοπτώσεις και παρατεταμένη υγρασία μπορούν να ευνοήσουν την ταχύτερη εξάπλωση της ασθένειας.

Όπως επισημαίνει η κα Μέλλιου, η δραστηριότητα του μύκητα περιορίζεται σημαντικά όταν ο καιρός γίνεται ξηρότερος και οι θερμοκρασίες αυξάνονται. «Σταματάει η εξάπλωσή του όταν ο καιρός γίνει στεγνός και ανέβει η θερμοκρασία».

Παρόλα αυτά, σύμφωνα με την ίδια, το κυλινδροσπόριο δεν συγκαταλέγεται συνήθως στα σοβαρότερα προβλήματα της κερασιάς. «Μπορεί να εμφανιστεί αποσπασματικά σε κάποια αγροτεμάχια και σε ορισμένα δέντρα, αλλά γενικά η εμφάνισή του είναι αρκετά σποραδική».

Ποια συμπτώματα μπορεί να προκαλέσει η ασθένεια

Το κυριότερο πρόβλημα που συνδέεται με το κυλινδροσπόριο είναι η πρόωρη φυλλόπτωση όταν οι προσβολές είναι εκτεταμένες. Αρχικά εμφανίζονται οι χαρακτηριστικές κηλίδες στα φύλλα και στη συνέχεια τα έντονα προσβεβλημένα φύλλα πέφτουν πρόωρα. Σε περιπτώσεις όπου οι μολύνσεις επαναλαμβάνονται και οι συνθήκες παραμένουν ευνοϊκές για μεγάλο χρονικό διάστημα, τα δέντρα μπορεί να χάσουν σημαντικό μέρος του φυλλώματός τους μέχρι το τέλος του καλοκαιριού.

Η απώλεια φύλλων αποκτά μεγαλύτερη σημασία όταν συμβεί πριν από τη συγκομιδή των καρπών. Η μειωμένη φωτοσυνθετική ικανότητα του δέντρου μπορεί να επηρεάσει τη διαδικασία ωρίμανσης, οδηγώντας σε καρπούς με χαμηλότερα διαλυτά στερεά, πιο μαλακή σάρκα και λιγότερο ομοιόμορφη ωρίμανση μέσα στην κόμη του δέντρου.

Όπως αναφέρει η κα Μέλλιου, η φυλλόπτωση αποτελεί ουσιαστικά το σημαντικότερο σύμπτωμα που μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στην καλλιέργεια όταν η προσβολή είναι έντονη.

Τι ισχύει για την αντιμετώπιση της ασθένειας

Στην πράξη, η αντιμετώπιση του κυλινδροσπορίου συνδέεται συχνά με το γενικό πρόγραμμα φυτοπροστασίας που εφαρμόζεται στις κερασιές. «Οι ψεκασμοί που γίνονται για τη μονίλια καλύπτουν παράλληλα και το κυλινδροσπόριο, την ανθράκωση και το κορύνεο», εξηγεί η γεωπόνος.

Αυτός είναι και ένας από τους λόγους για τους οποίους η ασθένεια δεν εμφανίζεται συνήθως με μεγάλη ένταση στους οπωρώνες. Ωστόσο, όταν διαπιστωθούν συμπτώματα, υπάρχουν εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά σκευάσματα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αντιμετώπισή της.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στο χρονικό διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ της επέμβασης και της συγκομιδής, το οποίο μπορεί να φτάνει τις 14 ημέρες ανάλογα με το σκεύασμα που χρησιμοποιείται. Για τον λόγο αυτό, όταν η συγκομιδή βρίσκεται πολύ κοντά, αρκετοί παραγωγοί επιλέγουν να ολοκληρώσουν πρώτα τη συλλογή των καρπών και στη συνέχεια να προχωρήσουν στην απαραίτητη επέμβαση.

Σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν σημαντικές προσβολές και η συγκομιδή πραγματοποιείται άμεσα, η επέμβαση μπορεί να γίνει αμέσως μετά τη συλλογή των καρπών, ώστε να προστατευθεί το φύλλωμα και η γενικότερη υγεία των δέντρων για το υπόλοιπο της καλλιεργητικής περιόδου.

Καθώς οι μηλοπαραγωγοί εισέρχονται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο για τη φυτοπροστασία των οπωρώνων τους, το ενδιαφέρον στρέφεται στη δεύτερη γενιά της καρπόκαψας, ενός από τους σημαντικότερους εχθρούς της μηλοκαλλιέργειας. Την ίδια στιγμή, οι γεωπόνοι παρακολουθούν και άλλους εχθρούς, όπως τους φυλλορήκτες, τους φυλλοδέτες και τα κοκκοειδή, η αντιμετώπιση των οποίων επηρεάζεται άμεσα από τα διαθέσιμα φυτοπροστατευτικά εργαλεία.

Με αφορμή τις εξελίξεις της περιόδου, επικοινωνήσαμε με τον γεωπόνο κ. Γιάννη Μούσια από τον Αγροτικό Συνεταιρισμό Ορεινά Κισσάβου, ο οποίος περιέγραψε την εικόνα που καταγράφεται σήμερα στους μηλεώνες, αλλά και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι παραγωγοί και οι γεωπόνοι λόγω της περιορισμένης πλέον διαθεσιμότητας δραστικών ουσιών.

Η δεύτερη γενιά της καρπόκαψας και ο ρόλος των παγίδων

Όπως εξηγεί ο κ. Μούσιας, η προσοχή αυτή την περίοδο στρέφεται κυρίως στη δεύτερη γενιά της καρπόκαψας. Η έναρξη των επεμβάσεων δεν βασίζεται σε συγκεκριμένη ημερομηνία αλλά στην παρακολούθηση των πληθυσμών μέσω των δελτοειδών παγίδων.

«Οι παγίδες, ξεκινώντας από τις πιο πρώιμες περιοχές, αρχίζουν να μας δείχνουν τις πρώτες συλλήψεις», αναφέρει χαρακτηριστικά. Όταν οι συλλήψεις παρουσιάζουν καθημερινή αύξηση για περίπου τέσσερις συνεχόμενες ημέρες, τότε θεωρείται ότι έχει έρθει η στιγμή για επέμβαση με κάποιο από τα σκευάσματα της κατηγορίας των ρυθμιστών ανάπτυξης.

Η καρπόκαψα εξακολουθεί να αποτελεί βασικό εχθρό της μηλιάς, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου εμφανίζονται αυξημένοι πληθυσμοί ή φαινόμενα ανθεκτικότητας. Για τον λόγο αυτό απαιτούνται συχνές επεμβάσεις καθ' όλη τη διάρκεια της περιόδου. Οι προγραμματισμένες επεμβάσεις στη μηλοκαλλιέργεια αυτή την περίοδο αφορούν κυρίως την καρπόκαψα, καθώς πρόκειται για έναν εχθρό που εμφανίζεται έντονα σε αρκετές περιοχές και απαιτεί συνεχή παρακολούθηση.

Σύμφωνα με τον κ. Μούσια, οι διαθέσιμες επιλογές σήμερα είναι ουσιαστικά τρεις: οι ρυθμιστές ανάπτυξης, οι ιοί και οι πυρεθρίνες. «Δεν έχουμε κάτι άλλο δυστυχώς στη φαρέτρα μας», τονίζει. Οι ιοί προορίζονται αποκλειστικά για την καρπόκαψα, χωρίς δράση στους υπόλοιπους εχθρούς, ενώ οι πυρεθρίνες δεν προσφέρουν ουσιαστική κάλυψη στα έντομα που συζητούνται αυτή την περίοδο.

Οι φυλλορήκτες που δεν βλέπουμε... 

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της συζήτησης αφορά τους φυλλορήκτες, ή «νάρκες» όπως συχνά αποκαλούνται από τους παραγωγούς. Όπως εξηγεί ο κ. Μούσιας, οι φυλλορήκτες αποτελούν πραγματικό πρόβλημα τόσο σε θεωρητικό όσο και σε πρακτικό επίπεδο. Ωστόσο, στις περισσότερες περιπτώσεις δεν γίνονται αντιληπτοί, επειδή καλύπτονται έμμεσα από τις επεμβάσεις που πραγματοποιούνται για την καρπόκαψα.

«Οι επεμβάσεις με τους ρυθμιστές που χρησιμοποιούμε για την καρπόκαψα καλύπτουν παράλληλα και τους φυλλορήκτες και τους φυλλοδέτες», εξηγεί. Μάλιστα, αναφέρει χαρακτηριστικά ότι έχει συναντήσει περιπτώσεις όπου παραγωγοί που για κάποιο λόγο δεν εφάρμοσαν τέτοιου είδους σκευάσματα είδαν ξαφνικά προσβολές που είχαν να εμφανιστούν για δεκαετίες.

«Μπορεί να μπει κάποιος σε ένα κτήμα και να πει “είχα είκοσι χρόνια να το δω αυτό”. Η αιτία είναι ότι οι υπόλοιπες δραστικές ουσίες που διαθέτουμε δεν αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά το πρόβλημα των φυλλορηκτών», σημειώνει. Όπως εξηγεί, περίπου στο 90% των κτημάτων εφαρμόζονται πλέον ρυθμιστές ανάπτυξης, γεγονός που εξηγεί γιατί σήμερα σπανίως παρατηρούνται σοβαρές προσβολές από φυλλορήκτες και φυλλοδέτες.

Κοκκοειδή: Η μάχη κρίνεται πριν ακόμη εμφανιστεί το πρόβλημα

Εξίσου σημαντική είναι η αναφορά του στα κοκκοειδή, για τα οποία επισημαίνει ότι το μεγαλύτερο μέρος της αντιμετώπισης πραγματοποιείται πολύ νωρίτερα από την περίοδο που γίνονται ορατές οι ζημιές. Όπως αναφέρει, η βασική στρατηγική βασίζεται στις προανθικές επεμβάσεις με θερινούς πολτούς και κατάλληλα εγκεκριμένα εντομοκτόνα, τα οποία παραμένουν πάνω στο ξύλο και εμποδίζουν την εξάπλωση των πληθυσμών κατά τη διάρκεια της χρονιάς. «Όλη η δουλειά στα κοκκοειδή γίνεται ουσιαστικά στο προανθικό στάδιο», τονίζει.

Ο ίδιος υπενθυμίζει ότι παλαιότερα οι γεωπόνοι βασίζονταν σε οργανοφωσφορικά εντομοκτόνα και σε μια λογική που ήθελε τις κινητές μορφές των κοκκοειδών να εμφανίζονται περίπου από τα τέλη Μαΐου έως τις αρχές Ιουνίου, οπότε και ήταν ευκολότερη η καταπολέμησή τους. Σήμερα όμως οι διαθέσιμες δραστικές ουσίες δεν προσφέρουν την ίδια αποτελεσματικότητα, ακόμη και όταν διαθέτουν σχετικές εγκρίσεις.

Παράλληλα, εξηγεί ότι όταν γίνεται λόγος για κινητές μορφές των εντόμων δεν σημαίνει ότι έχει ήδη εμφανιστεί η ζημιά. «Αυτό είναι το καλό στάδιο για να παρέμβουμε προληπτικά», αναφέρει. Η παρουσία κινητών μορφών αποτελεί ουσιαστικά ένδειξη ότι βρισκόμαστε στο κατάλληλο χρονικό σημείο για επέμβαση, πριν το έντομο εγκατασταθεί σε μεγαλύτερη έκταση πάνω στο δέντρο ή στους καρπούς. Η ζημιά μπορεί να γίνει εμφανής αρκετές ημέρες ή ακόμη και έναν μήνα αργότερα, όταν πλέον θα έχουν εκδηλωθεί τα αποτελέσματα της προσβολής.

Τα κοκκοειδή προκαλούν υποβάθμιση της ποιότητας των καρπών μέσω των τσιμπημάτων και των χαρακτηριστικών σημαδιών που αφήνουν στην επιφάνειά τους. Παράλληλα όμως επηρεάζουν και το ίδιο το δέντρο. Από τις σταθεροποιημένες μορφές προκύπτουν συνεχώς νέες κινητές μορφές, οι οποίες επεκτείνονται σε ολοένα και μεγαλύτερη επιφάνεια. «Αν καλύπταμε μία επιφάνεια, μετά μπορεί να καλύπτουμε δύο και τρεις φορές μεγαλύτερη. Όλοι αυτοί οι πληθυσμοί απομυζούν τους χυμούς του δέντρου και, αν το αφήσουμε ακάλυπτο, μπορεί να φτάσουμε ακόμη και σε εξασθένηση ή ξήρανση του φυτού», επισημαίνει.

Περιορισμένες δραστικές ουσίες, αλλά συνεχής προσπάθεια για αποτελεσματική προστασία

Ο κ. Μούσιας αναγνωρίζει ότι σήμερα υπάρχουν χρονιές όπου οι παραγωγοί καλύπτονται ικανοποιητικά και άλλες όπου τα προβλήματα εμφανίζονται πιο έντονα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι συγκεκριμένοι εχθροί έχουν πάψει να αποτελούν απειλή.

Ο γεωπόνος εξηγεί ότι ακόμη και μέσα στα προγράμματα που εφαρμόζονται για την καρπόκαψα, οι γεωπόνοι προσπαθούν να καλύψουν όσο το δυνατόν περισσότερες ανάγκες φυτοπροστασίας. Όπως αναφέρει, η πρώτη γενιά της καρπόκαψας διαρκεί περίπου ενάμιση μήνα, με τις βασικές επεμβάσεις να ξεκινούν περίπου 10-15 ημέρες μετά την πτώση των πετάλων και να συνεχίζονται στο επόμενο δεκαπενθήμερο. Με τον τρόπο αυτό καλύπτεται ένα διάστημα περίπου 25 ημερών, ενώ στη συνέχεια απομένουν ακόμη περίπου 15 ημέρες κατά τις οποίες συχνά απαιτούνται μία ή δύο επιπλέον επεμβάσεις. Στο πλαίσιο αυτών των εφαρμογών, οι γεωπόνοι ενσωματώνουν και σκευάσματα άλλων κατηγοριών, επιδιώκοντας να περιορίσουν όσο το δυνατόν περισσότερο και τα υπόλοιπα προβλήματα που εμφανίζονται στον οπωρώνα.

«Δεν λέμε ότι δεν υπάρχει πρόβλημα. Δεν λέμε ότι δεν κάνουν ζημιά. Απλώς προσπαθούμε με τα εργαλεία που διαθέτουμε να αντιμετωπίσουμε κάθε κατάσταση που προκύπτει», αναφέρει.

Όπως τονίζει, στόχος τόσο των γεωπόνων όσο και του συνεταιρισμού είναι να προσφέρουν στους παραγωγούς την καλύτερη δυνατή υποστήριξη με τα διαθέσιμα μέσα. Παρά τις δυσκολίες που δημιουργεί η έλλειψη ορισμένων δραστικών ουσιών, η προσπάθεια συνεχίζεται με στόχο τη διατήρηση της παραγωγικότητας και της ποιότητας των ελληνικών μήλων.

Έπειτα από μήνες αναμονής, δόθηκε τελικά η άδεια των 120 ημερών για τα σκευάσματα που χρησιμοποιούνται στη ζιζανιοκτονία της ορυζοκαλλιέργειας. Σύμφωνα με πληροφορίες του ΑγροΤύπου, οι σχετικές εγκρίσεις εκδόθηκαν τις τελευταίες ημέρες, δίνοντας τη δυνατότητα στους παραγωγούς να προχωρήσουν στις απαραίτητες επεμβάσεις. Ωστόσο, η εξέλιξη αυτή έρχεται έπειτα από μια παρατεταμένη περίοδο αναμονής, με τους παραγωγούς να επισημαίνουν ότι η καλλιεργητική περίοδος έχει ήδη προχωρήσει σημαντικά και ότι οι καθυστερήσεις έχουν δημιουργήσει πρόσθετες δυσκολίες στη διαχείριση των ζιζανίων.

Για το ζήτημα ο ΑγροΤύπος επικοινώνησε με τον πρόεδρο του Α’ Αγροτικού Συνεταιρισμού Χαλάστρας, κ. Χρήστο Γκαντζάρα, προκειμένου να μεταφέρει την εικόνα από το πεδίο και να αποτιμήσει τι σημαίνει στην πράξη η έγκριση των 120 ημερών για τους παραγωγούς ρυζιού.

Μήνες αναμονής και εφαρμογές που πλέον πρέπει να γίνουν άμεσα

Ο πρόεδρος του Α’ Αγροτικού Συνεταιρισμού Χαλάστρας, κ. Χρήστος Γκαντζάρας, ανέφερε στον ΑγροΤύπο ότι η πολυαναμενόμενη άδεια των 120 ημερών για τα σκευάσματα που χρησιμοποιούνται στη ζιζανιοκτονία του ρυζιού δόθηκε μόλις τις τελευταίες ημέρες, έπειτα από μια μακρά περίοδο αναμονής για τους παραγωγούς.

Όπως εξηγεί, το σχετικό αίτημα προς το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων είχε υποβληθεί εδώ και περίπου τρεις μήνες από τους φορείς του κλάδου, προκειμένου να χορηγηθεί κατ’ εξαίρεση έγκριση χρήσης διάρκειας 120 ημερών για τα απαραίτητα σκευάσματα. Ωστόσο, η έγκριση ήρθε έπειτα από μια τρίμηνη αναμονή, σε μια περίοδο κατά την οποία, όπως αναφέρει ο ίδιος, «έχει εξαντληθεί εντελώς» το διαθέσιμο χρονικό περιθώριο και η καλλιέργεια βρίσκεται ήδη «στις καθυστερήσεις».

Τα συγκεκριμένα σκευάσματα, όπως διευκρινίζει ο κ. Γκαντζάρας, αφορούν αποκλειστικά τη ζιζανιοκτονία και όχι την αντιμετώπιση ασθενειών. Η απουσία τους δημιούργησε σημαντικές δυσκολίες στους παραγωγούς, καθώς δεν διέθεταν τα κατάλληλα μέσα για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των ζιζανίων. «Τα σκευάσματα τα οποία δεν είχαμε στα χέρια μας, αναγκαστικά δεν μπορούσαμε να ψεκάσουμε, δεν μπορούσαμε να καταπολεμήσουμε τα ζιζάνια», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Πλέον, μετά την έκδοση της άδειας, το ζητούμενο είναι να πραγματοποιηθούν οι εφαρμογές «το συντομότερο δυνατόν». Όπως σημειώνει, οι εφαρμογές θα πραγματοποιηθούν μόλις παραληφθούν τα σκευάσματα, καθώς η καλλιέργεια έχει ήδη εισέλθει σε περίοδο καθυστερήσεων όσον αφορά τη φυτοπροστασία.

Σε ορισμένα χωράφια η επανασπορά έγινε μονόδρομος

Η καθυστέρηση δεν επηρέασε με τον ίδιο τρόπο όλα τα αγροτεμάχια. Σύμφωνα με τον πρόεδρο του συνεταιρισμού, σε περιπτώσεις όπου η παρουσία των ζιζανίων είχε ξεφύγει από κάθε δυνατότητα διαχείρισης, αρκετοί παραγωγοί αναγκάστηκαν να προχωρήσουν σε επανασπορά.

«Αναγκαστικά τα έκαψαν εντελώς με ένα ζιζανιοκτόνο καθολικό και ξανασπείρανε γιατί δεν μπορούσαν να αντιμετωπίσουν τα ζιζάνια», σημειώνει, προσθέτοντας πως σε αυτές τις περιπτώσεις η επιλογή αυτή ήταν ουσιαστικά μονόδρομος. Σύμφωνα με τον ίδιο, δεν υπήρχε άλλη διαθέσιμη λύση, καθώς τα κατάλληλα σκευάσματα δεν βρίσκονταν ακόμη στα χέρια των παραγωγών.

Ο ίδιος ξεκαθαρίζει ότι το πρόβλημα αφορούσε αποκλειστικά τα ζιζάνια και όχι ασθένειες της καλλιέργειας. Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι κάθε καθυστέρηση σε ένα στάδιο της παραγωγικής διαδικασίας επηρεάζει τη συνολική εξέλιξη της καλλιέργειας. «Όλα είναι αλυσίδα», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Η αγωνία για το κόστος και το μέλλον της ορυζοκαλλιέργειας

Η έγκριση των 120 ημερών, παρότι ήρθε με καθυστέρηση, δίνει στους παραγωγούς «ένα χρήσιμο όπλο στη μάχη κατά των ζιζανίων» και τη δυνατότητα να προχωρήσουν στις απαραίτητες εφαρμογές. Χωρίς τη συγκεκριμένη έγκριση, οι δυνατότητες φυτοπροστασίας θα παρέμεναν ιδιαίτερα περιορισμένες, «με τις επιπτώσεις για την καλλιέργεια να γίνονται σταδιακά ακόμη πιο έντονες». Παρόλα αυτά, σύμφωνα με τον κ. Γκαντζάρα, τα μεγαλύτερα προβλήματα της ορυζοκαλλιέργειας παραμένουν ανοιχτά.

Όπως αναφέρει, ο συνεταιρισμός έχει ήδη δώσει πιστώσεις στους παραγωγούς και έχει εξαντλήσει τα περιθώρια που διέθετε για να τους στηρίξει. Ωστόσο, οι δυνατότητες αυτές δεν είναι ανεξάντλητες. Τα λιπάσματα έχουν αυξηθεί σχεδόν στο διπλάσιο σε σχέση με πέρυσι, το κόστος των φυτοπροστατευτικών προϊόντων έχει επίσης ανέβει, ενώ οι εταιρείες ζητούν πλέον τα χρήματά τους νωρίτερα από ό,τι συνέβαινε τα προηγούμενα χρόνια. «Χρειαζόμασταν και διπλάσια λεφτά για να πιστώσουμε τους παραγωγούς», σημειώνει, περιγράφοντας την πίεση που δέχονται τόσο οι εκμεταλλεύσεις όσο και οι συνεταιριστικές οργανώσεις.

Για τον ίδιο, οι δραστικές ουσίες αποτελούν ένα από τα εργαλεία στην προσπάθεια του παραγωγού να προστατεύσει την καλλιέργειά του. Η βιωσιμότητα της ορυζοκαλλιέργειας εξαρτάται συνολικά από την τιμή του προϊόντος, το κόστος των εισροών, την ενέργεια, αλλά και από τις οικονομικές ενισχύσεις που εξακολουθεί να αναμένει ο κλάδος. Όπως επισημαίνει, μέχρι σήμερα δεν έχουν δοθεί συγκεκριμένες απαντήσεις ούτε για το de minimis που αναμένουν οι παραγωγοί.

«Πρέπει να καθίσουμε, να δούμε σε νέα βάση ποιο είναι το μέλλον της ορυζοκαλλιέργειας στην Ελλάδα», υπογραμμίζει, προειδοποιώντας ότι ολοένα και περισσότεροι παραγωγοί προβληματίζονται για το κατά πόσο μπορούν να συνεχίσουν να καλλιεργούν υπό τις σημερινές συνθήκες.

Ιδιαίτερη σημασία έχει, όπως επισημαίνει, το γεγονός ότι μόνο στην περιοχή καλλιεργούνται περίπου 200.000 στρέμματα, εκτάσεις που δεν μπορούν εύκολα να στραφούν σε άλλες καλλιέργειες. Για τον λόγο αυτό θεωρεί αναγκαίο να υπάρξει ουσιαστικός διάλογος με τους φορείς του κλάδου για το πώς θα διασφαλιστεί η συνέχιση της παραγωγής τα επόμενα χρόνια. «Είμαστε συγκρατημένοι», καταλήγει ο πρόεδρος του Α’ Αγροτικού Συνεταιρισμού Χαλάστρας, συνοψίζοντας το κλίμα που επικρατεί σήμερα στον κόσμο της ορυζοκαλλιέργειας.

Η καλλιέργεια των εσπεριδοειδών βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο, καθώς η ανάπτυξη της νέας βλάστησης και των νεαρών καρπών συμπίπτει με την εμφάνιση εντομολογικών εχθρών που μπορούν να επηρεάσουν τόσο την παραγωγή όσο και την εμπορική αξία των καρπών.

Με αφορμή ορισμένους από τους συνηθέστερους εχθρούς που εμφανίζονται στα εσπεριδοειδή κατά την παρούσα περίοδο, συνομιλήσαμε με τον πρόεδρο του Αγροτικού Συνεταιρισμού Εσπεριδοπαραγωγών Ιάρδανου, κ. Γιώργο Βέρροιο, ο οποίος στάθηκε κυρίως στη σημασία της συστηματικής παρακολούθησης των καλλιεργειών και της έγκαιρης αντιμετώπισης των προσβολών όπου αυτό κρίνεται απαραίτητο.

Αφίδες: Μικρό έντομο, μεγάλη επίδραση στη νέα βλάστηση

Οι αφίδες, γνωστές στους περισσότερους παραγωγούς ως μελίγκρες, προσβάλλουν κυρίως την κάτω επιφάνεια των νεαρών φύλλων και τους τρυφερούς βλαστούς. Τρέφονται απομυζώντας τους φυτικούς χυμούς, γεγονός που προκαλεί χαρακτηριστικές συστροφές και παραμορφώσεις στα φύλλα, ενώ συχνά επηρεάζεται και η φυσιολογική ανάπτυξη της νέας βλάστησης.

Όπως επισημάνθηκε και στη συζήτησή μας, η παρουσία τους γίνεται συνήθως πιο έντονη πάνω στους τρυφερούς βλαστούς της εποχής. Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν περιορίζεται μόνο στις άμεσες ζημιές. Οι μελιτώδεις εκκρίσεις που αφήνουν πίσω τους δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη της καπνιάς, ενός δευτερογενούς μύκητα που καλύπτει φύλλα και βλαστούς με μαύρη επικάλυψη.

Σύμφωνα με τον κ. Βέρροιο, κατά το προηγούμενο διάστημα παρατηρήθηκαν κατά τόπους προβλήματα από αφίδες, γεγονός που οδήγησε σε επεμβάσεις αντιμετώπισης όπου κρίθηκε απαραίτητο.

«Χρειάζεται τακτικός έλεγχος της νέας βλάστησης», τονίζει ο κ. Βέρροιος, επισημαίνοντας ότι η έγκαιρη διαπίστωση των πρώτων προσβολών επιτρέπει στον παραγωγό να κινηθεί αποτελεσματικότερα. Για τον λόγο αυτό, οι έλεγχοι θα πρέπει να επικεντρώνονται κυρίως στην κάτω επιφάνεια των νεαρών φύλλων, όπου οι αφίδες εγκαθίστανται και αναπτύσσονται. Όταν η προσβολή αρχίζει να εξαπλώνεται σε σημαντικό μέρος της νέας βλάστησης, είναι σκόπιμο να εξετάζεται η λήψη μέτρων αντιμετώπισης, ώστε να περιορίζονται οι επιπτώσεις στην ανάπτυξη των δέντρων.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στα φυτώρια και στις νεαρές φυτείες, καθώς ορισμένα είδη αφίδων είναι γνωστοί φορείς σοβαρών ιώσεων, όπως η Τριστέτσα των εσπεριδοειδών, γεγονός που καθιστά την έγκαιρη παρακολούθηση ακόμη πιο σημαντική.

Θρίπες: Ο εχθρός που «σημαδεύει» τον καρπό

Οι θρίπες αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους ποιοτικούς εχθρούς των εσπεριδοειδών. Παρότι οι προσβολές τους δεν οδηγούν συνήθως σε απώλεια της παραγωγής, μπορούν να υποβαθμίσουν σημαντικά την εμπορική αξία των καρπών.

Η δράση τους εκδηλώνεται κυρίως με επιδερμικές αλλοιώσεις, όπως ξηράνσεις, εσχαρώσεις και χαρακτηριστικά στίγματα στην επιφάνεια του καρπού. Τα συμπτώματα αυτά παραμένουν συχνά μέχρι τη συγκομιδή και επηρεάζουν άμεσα την εμφάνιση των προϊόντων που προορίζονται για την αγορά νωπών καρπών. «Ο παραγωγός πρέπει να δίνει ιδιαίτερη προσοχή στους νεαρούς καρπούς», ανέφερε χαρακτηριστικά ο πρόεδρος του Συνεταιρισμού, υπογραμμίζοντας ότι η περίοδος αμέσως μετά την καρπόδεση είναι καθοριστική.

Η προστασία των νεαρών καρπών κρίνεται αναγκαία όταν τα συμπτώματα προσβολής αρχίζουν να εμφανίζονται σε σημαντικό ποσοστό των καρπών του οπωρώνα. Σε αρκετές περιπτώσεις, η επιλογή κατάλληλου εγκεκριμένου φυτοπροστατευτικού προϊόντος επιτρέπει ταυτόχρονα την αντιμετώπιση και άλλων εχθρών, όπως ο ψευδόκοκκος και ορισμένα κοκκοειδή, διευκολύνοντας τη συνολική διαχείριση του οπωρώνα.

Κοκκοειδή: Η σημασία της πρόληψης και του σωστού κλαδέματος

Στα κοκκοειδή περιλαμβάνονται αρκετά είδη που απασχολούν διαχρονικά τους παραγωγούς εσπεριδοειδών, με κυριότερα την κόκκινη ψώρα (Aonidiella aurantii), την παρλατόρια ή μαύρη ψώρα (Parlatoria zizyphi) και τη μυτιλόμορφη ψώρα (Lepidosaphes beckii).

Οι προσβολές εντοπίζονται σε φύλλα, βλαστούς και καρπούς, ενώ η ανάπτυξη μεγάλων πληθυσμών ευνοείται ιδιαίτερα σε δέντρα με πυκνή βλάστηση. Για τον λόγο αυτό, το κατάλληλο κλάδεμα, το αραίωμα και ο καθαρισμός των δέντρων θεωρούνται βασικές πρακτικές για τον περιορισμό της εξάπλωσής τους. «Το σωστό κλάδεμα είναι από μόνο του ένα σημαντικό μέτρο περιορισμού των προσβολών», σημείωσε ο κ. Βέρροιος, αναφερόμενος στην ανάγκη διατήρησης μιας ισορροπημένης και λιγότερο πυκνής κόμης.

Η παρακολούθηση των πληθυσμών είναι καθοριστικής σημασίας, καθώς τα νεαρά στάδια είναι εκείνα που εμφανίζουν τη μεγαλύτερη ευαισθησία στα σκευάσματα. Για τον λόγο αυτό, σε οπωρώνες που είχαν παρουσιάσει προσβολές κατά το προηγούμενο φθινόπωρο, η έγκαιρη αντιμετώπιση θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για τον περιορισμό της περαιτέρω εξάπλωσης των πληθυσμών.

Σε περιπτώσεις όπου συνυπάρχουν κοκκοειδή και ψευδόκοκκος, μπορεί να εφαρμοστεί συνδυασμένη αντιμετώπιση. Παράλληλα, όπως επισημαίνει ο πρόεδρος, τα παραφινικά λάδια αποτελούν μια επιλογή στη διαχείριση των κοκκοειδών, όταν εφαρμόζονται σε κατάλληλες συνθήκες, δηλαδή σε θερμοκρασίες κάτω των 30°C και σε δέντρα που είναι επαρκώς αρδευμένα και βρίσκονται σε καλή θρεπτική κατάσταση.

Καθώς η καλλιεργητική περίοδος εξελίσσεται και οι αμπελουργοί παρακολουθούν την πορεία των αμπελώνων τους, η τακτική επιθεώρηση των φυτών παραμένει ένα από τα βασικότερα εργαλεία για την έγκαιρη αναγνώριση πιθανών προβλημάτων. Εκτός από τις γνωστές ασθένειες και τους εχθρούς που απασχολούν κάθε χρόνο την αμπελοκαλλιέργεια, υπάρχουν και οργανισμοί των οποίων η παρουσία μπορεί κατά περιόδους να γίνει αισθητή, ιδιαίτερα όταν εμφανίζουν αυξημένη δραστηριότητα.

Ένα από αυτά είναι το τζιτζικάκι της αμπέλου. Αν και η παρουσία του δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη επέμβαση, η παρακολούθηση των πληθυσμών και η σωστή αξιολόγηση της εικόνας στον αμπελώνα αποτελούν βασικά στοιχεία για τη λήψη των κατάλληλων αποφάσεων. Για το πώς εκδηλώνεται η παρουσία του εντόμου στο φύλλωμα, ποια είναι η εικόνα που καταγράφεται φέτος στο πεδίο και πότε μπορεί να χρειαστεί διαχείριση, μιλήσαμε με τη γεωπόνο κα. Ζαΐρα Παπαφίγκου από τον Οινοποιητικό Συνεταιρισμό Τυρνάβου.

Τα συμπτώματα στα φύλλα και η εύκολη αναγνώριση στον αγρό

Σύμφωνα με την κα. Παπαφίγκου, το τζιτζικάκι τρέφεται απομυζώντας χυμούς από τα φύλλα της αμπέλου. Η δραστηριότητά του μπορεί να οδηγήσει στην εμφάνιση εσχαρώσεων, ενώ τα φύλλα σταδιακά ενδέχεται να παρουσιάσουν καρούλιασμα και αποχρωματισμούς. Σε περιπτώσεις ιδιαίτερα αυξημένων πληθυσμών είναι δυνατόν ακόμη και να ξηρανθούν τμήματα του φυλλώματος. Η ζημιά συνδέεται με την τροφική δραστηριότητα του εντόμου, καθώς κατά την απομύζηση επηρεάζονται τα κύτταρα και το αγωγό σύστημα που τροφοδοτεί τα φύλλα με νερό και θρεπτικά στοιχεία, γεγονός που οδηγεί στα χαρακτηριστικά συμπτώματα που παρατηρούνται στο φύλλωμα.

Οι μεταχρωματισμοί εμφανίζονται συνήθως αρχικά στην περιφέρεια του ελάσματος και στη συνέχεια επεκτείνονται προς τις μεσονεύριες περιοχές.  Σε πιο προχωρημένα στάδια τα φύλλα κατσαρώνουν και αποκτούν εικόνα που θυμίζει ελαφρύ «κάψιμο».

Πρόκειται, μάλιστα, για ένα πολυφάγο έντομο που προσβάλλει πολλά φυτικά είδη, παρουσιάζοντας ωστόσο ιδιαίτερη προτίμηση στην άμπελο. Μπορεί να μετακινείται σχετικά εύκολα με τη βοήθεια του ανέμου, γεγονός που ευνοεί τη διασπορά του από περιοχή σε περιοχή και δυσκολεύει πολλές φορές την ακριβή εκτίμηση της πραγματικής πληθυσμιακής του εικόνας.

Η αναγνώρισή του στον αμπελώνα είναι σχετικά εύκολη, καθώς πρόκειται για έντομο με έντονη κινητικότητα. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε η ίδια, «με το που περάσεις και κουνήσεις το φύλλο, αυτό θα αρχίσει να πετάει». Σε αντίθεση με άλλους οργανισμούς που απαιτούν προσεκτική εξέταση της κάτω επιφάνειας των φύλλων ή τη χρήση μεγεθυντικών μέσων, το τζιτζικάκι γίνεται συνήθως άμεσα αντιληπτό στο χωράφι.

Αυτός είναι και ο λόγος που η συστηματική παρακολούθηση του αμπελώνα παραμένει το βασικό μέσο εκτίμησης της κατάστασης. Ένας παραγωγός που επισκέπτεται συχνά το χωράφι του μπορεί εύκολα να διαπιστώσει εάν η παρουσία του εντόμου είναι περιορισμένη ή εάν παρατηρείται αυξημένη κινητικότητα  στο φύλλωμα.

Πότε απαιτείται επέμβαση και ποια είναι η πρακτική που ακολουθείται

Η παρουσία του εντόμου δεν συνεπάγεται αυτομάτως και ανάγκη για ψεκασμό. Όπως εξηγεί η κα. Παπαφίγκου, όταν οι πληθυσμοί είναι χαμηλοί, συνήθως δεν πραγματοποιούνται εφαρμογές, καθώς τα συμπτώματα που προκαλούνται παραμένουν περιορισμένα. Αντίθετα, όταν καταγραφούν αυξημένοι πληθυσμοί και εμφανιστούν εντονότερες προσβολές στο φύλλωμα, τότε μπορεί να χρειαστεί επέμβαση με εγκεκριμένο εντομοκτόνο.

Για τον λόγο αυτό, οι αποφάσεις διαχείρισης δεν βασίζονται απλώς στην παρουσία του εντόμου, αλλά στο εάν οι πληθυσμοί του είναι αρκετά υψηλοί ώστε να προκαλέσουν ουσιαστική επιβάρυνση στην καλλιέργεια. Η εκτίμηση της κατάστασης στο χωράφι, σε συνεργασία με τον επιβλέποντα γεωπόνο, αποτελεί βασική προϋπόθεση πριν από οποιαδήποτε επέμβαση.

Μάλιστα, στις περιπτώσεις που απαιτείται διαχείριση, η εμπειρία από το πεδίο δείχνει ότι συνήθως μία εφαρμογή είναι αρκετή για τον έλεγχο του πληθυσμού. «Με έναν ψεκασμό, συνήθως οι παραγωγοί είναι καλυμμένοι», σημείωσε χαρακτηριστικά η γεωπόνος, περιγράφοντας την εικόνα που παρατηρείται στην πράξη.

Παράλληλα, αρκετές φορές η αντιμετώπιση μπορεί να συνδυαστεί με άλλες προγραμματισμένες επεμβάσεις στον αμπελώνα, είτε αυτές αφορούν τον περονόσπορο είτε άλλες εφαρμογές φυτοπροστασίας, όπως για την ευδεμίδα, ανάλογα με τις ανάγκες της καλλιέργειας και το πρόγραμμα που ακολουθείται.

Η εικόνα των τελευταίων ετών και η επίδραση των κλιματικών συνθηκών

«Υπάρχουν χρονιές και χρονιές», αναφέρει η κα. Παπαφίγκου, εξηγώντας ότι η παρουσία του εντόμου δεν είναι κάθε χρόνο η ίδια στους αμπελώνες. Η περσινή περίοδος χαρακτηρίστηκε από αυξημένους πληθυσμούς σε ορισμένες περιοχές, χωρίς ωστόσο να προκύψουν ιδιαίτερα προβλήματα, καθώς όπου κρίθηκε απαραίτητο πραγματοποιήθηκαν επεμβάσεις και η κατάσταση ελέγχθηκε αποτελεσματικά.

Αντίθετα, η φετινή χρονιά χαρακτηρίζεται ως πιο ήπια. Παρότι το έντομο έχει εμφανιστεί σε αμπελώνες της περιοχής, μέχρι στιγμής δεν καταγράφεται κάποια γενικευμένη έξαρση. «Φέτος δεν έχουμε ιδιαίτερο πρόβλημα, αλλά παρ' όλα αυτά έχουν εμφανιστεί σε παραγωγούς», ανέφερε χαρακτηριστικά. 

Σε ό,τι αφορά τη μελλοντική εξέλιξη των πληθυσμών, η γεωπόνος επισημαίνει ότι, όπως συμβαίνει γενικότερα με τα έντομα, οι κλιματικές συνθήκες και ιδιαίτερα η θερμοκρασία μπορούν να επηρεάσουν τον βιολογικό τους κύκλο και τη δυναμική των πληθυσμών τους. Για τον λόγο αυτό, η παρακολούθηση των αμπελώνων παραμένει σημαντική, ιδιαίτερα σε αγρούς όπου έχει παρατηρηθεί παρουσία του εντόμου τα προηγούμενα χρόνια.

Επιπλέον, σε περιπτώσεις όπου ένας πληθυσμός παραμένει χωρίς διαχείριση και συνδυαστεί με ευνοϊκές περιβαλλοντικές συνθήκες, είναι πιθανό να παρατηρηθεί εντονότερη παρουσία την επόμενη καλλιεργητική περίοδο. Η τακτική επιθεώρηση του αμπελώνα και η αξιολόγηση της πραγματικής κατάστασης στο πεδίο αποτελούν επομένως βασικά στοιχεία της ορθολογικής διαχείρισης.

Με βάση την εικόνα από το πεδίο, δεν παρατηρούνται καταστάσεις που να οδηγούν σε απώλεια παραγωγής. Όταν όμως το πρόβλημα εκδηλωθεί εντονότερα, μπορεί να επηρεαστεί η φωτοσυνθετική ικανότητα του φυτού και να επιβραδυνθεί η γενικότερη ανάπτυξή του. Σε συνθήκες ιδιαίτερα αυξημένης πληθυσμιακής πίεσης είναι δυνατόν να επηρεαστεί η φυσιολογική ανάπτυξη των βλαστών και η ξυλοποίηση των κληματίδων, ωστόσο τέτοιες εικόνες προϋποθέτουν έντονη προσβολή και δεν αποτελούν τη συνήθη κατάσταση που καταγράφεται στους αμπελώνες της περιοχής. Έτσι, η εικόνα που μεταφέρουν οι αμπελώνες του Τυρνάβου για τη φετινή περίοδο είναι αυτή της επαγρύπνησης και της παρακολούθησης.

Καθώς οι βαμβακοκαλλιέργειες εξελίσσονται και σταδιακά σε πολλές περιοχές της χώρας σχηματίζονται τα πρώτα καρποφόρα όργανα, η παρακολούθηση των αγρών αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Πρόκειται για ένα κρίσιμο στάδιο για την εξέλιξη της καλλιέργειας, κατά το οποίο είναι δυνατόν να εμφανιστούν εντομολογικές προσβολές που απαιτούν προσεκτική αξιολόγηση πριν ληφθεί οποιαδήποτε απόφαση διαχείρισης.

Ανάμεσα στα έντομα που απασχολούν παραγωγούς και γεωπόνους βρίσκεται και ο λύγκος, ένας γνώριμος εχθρός της βαμβακοκαλλιέργειας, ο οποίος μπορεί υπό συγκεκριμένες συνθήκες να προκαλέσει ζημιές στα χτένια και στη φυσιολογική ανάπτυξη των φυτών.

Για να δούμε ποια είναι η εικόνα που διαμορφώνεται αυτή την περίοδο στις καλλιέργειες, αλλά και ποια στοιχεία πρέπει να λαμβάνονται υπόψη πριν από οποιαδήποτε επέμβαση, επικοινωνήσαμε με τον γεωπόνο κ. Αλέξανδρο Πεταλά από την Ένωση Αγροτών Σερρών.

Τι προκαλεί ο λύγκος στα χτένια και στη βλάστηση του βαμβακιού

Σύμφωνα με τον κ.  Πεταλά, πρόκειται για ένα έντομο γνώριμο στους περισσότερους βαμβακοπαραγωγούς και σχετικά εύκολο να εντοπιστεί στο χωράφι λόγω του μεγέθους του. Όπως επισημαίνει, μεγαλύτερη σημασία από την απλή παρουσία του έχει η σωστή εκτίμηση της κατάστασης και η συστηματική παρακολούθηση της καλλιέργειας, ώστε οι όποιες παρεμβάσεις να γίνονται μόνο όταν πραγματικά χρειάζονται.

Ο λύγκος προσβάλλει κυρίως τα νεαρά χτένια του βαμβακιού, τα οποία μετά τη διατροφή του εντόμου εμφανίζουν χαρακτηριστικά μικρά μαύρα στίγματα. Στη συνέχεια τα προσβεβλημένα χτένια μπορεί να συρρικνωθούν, να καφετιάσουν και τελικά να απορριφθούν από το φυτό.

Παράλληλα, όταν οι προσβολές αφορούν μεγαλύτερα χτένια, τα άνθη που προκύπτουν συχνά παρουσιάζουν μειωμένη ικανότητα γονιμοποίησης, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει την ομαλή εξέλιξη της καρποφορίας. Όπως επισημαίνεται από τον γεωπόνο, το έντομο μπορεί επίσης να τραφεί στους ακραίους οφθαλμούς των φυτών. Σε αυτές τις περιπτώσεις παρατηρείται ανάπτυξη περισσότερων πλάγιων βλαστών, με αποτέλεσμα τα φυτά να αποκτούν πιο θαμνώδη μορφή.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στα αγροτεμάχια που γειτνιάζουν με μηδική, καθώς μετά τη συγκομιδή της είναι δυνατόν να παρατηρηθεί μετακίνηση πληθυσμών λύγκου προς γειτονικές βαμβακοκαλλιέργειες. Για τον λόγο αυτό συστήνονται συχνότεροι έλεγχοι στα συγκεκριμένα χωράφια.

Η πτώση χτενιών δεν σημαίνει πάντα προσβολή από το έντομο

Ένα από τα βασικότερα σημεία που αξίζουν προσοχής είναι ότι η πρόωρη απώλεια καρποφόρων οργάνων δεν πρέπει να αποδίδεται αυτομάτως στην παρουσία του εντόμου.

Στην πράξη, πολλές περιπτώσεις πτώσης μικρών χτενιών σχετίζονται με φυσιολογικές αντιδράσεις του φυτού και όχι με εντομολογική προσβολή. Παράγοντες όπως η θρέψη, οι χαμηλές θερμοκρασίες, οι έντονες διακυμάνσεις της θερμοκρασίας ή οι μεγάλες μεταβολές της εδαφικής υγρασίας κατά την περίοδο σχηματισμού των καρποφόρων οργάνων μπορούν επίσης να οδηγήσουν σε απώλειες.

«Δεν πρέπει κάθε χτένι που πέφτει να θεωρείται αποτέλεσμα προσβολής», είναι ένα από τα βασικά μηνύματα που μεταφέρει ο γεωπόνος, επισημαίνοντας ότι απαιτείται προσεκτική αξιολόγηση των πραγματικών αιτιών πριν εξαχθούν συμπεράσματα.

Ο κ. Πεταλάς, επισημαίνει ότι οι παραγωγοί δεν θα πρέπει να λειτουργούν μηχανικά απέναντι σε κάθε σύμπτωμα που παρατηρούν. Όπως αναφέρει, κάθε χρονιά έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες και η εικόνα μιας καλλιέργειας επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, με τον καιρό και τις θερμοκρασίες να διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο τόσο στην ανάπτυξη των εντόμων όσο και στην αντοχή των ίδιων των φυτών.

Για τον λόγο αυτό, η επιθεώρηση των φυτών σε εβδομαδιαία βάση παραμένει το σημαντικότερο εργαλείο του παραγωγού, καθώς επιτρέπει την έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και την ορθότερη εκτίμηση της κατάστασης στο χωράφι.

Παρακολούθηση αντί για βιαστικές επεμβάσεις

Στα αρχικά στάδια ανάπτυξης του βαμβακιού οι εντομολογικές προσβολές εμφανίζονται συνήθως τοπικά και ανομοιόμορφα. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μέσα στο ίδιο αγροτεμάχιο μπορεί να υπάρχουν σημαντικές διαφοροποιήσεις από σημείο σε σημείο. Η διαπίστωση αυτή καθιστά απαραίτητη την αξιολόγηση κάθε χωραφιού ξεχωριστά και όχι τη λήψη αποφάσεων με βάση μεμονωμένες παρατηρήσεις ή γενικές εκτιμήσεις.

Ο κ. Πεταλάς υπογραμμίζει ότι το ζητούμενο αυτή την περίοδο δεν είναι να αναζητηθεί άμεσα μια επέμβαση, αλλά να διαπιστωθεί πρώτα εάν υπάρχει πραγματικό πρόβλημα και ποια είναι η έκτασή του. Όπως σημειώνει, όταν η παρακολούθηση γίνεται σωστά και η επέμβαση πραγματοποιείται στον κατάλληλο χρόνο, τότε υπάρχουν διαθέσιμα μέσα αντιμετώπισης που μπορούν να δώσουν λύση.

«Όταν κριθεί ότι απαιτείται επέμβαση, αυτή θα πρέπει να πραγματοποιείται με εγκεκριμένα εντομοκτόνα», τα οποία θα είναι φιλικά προς τους φυσικούς εχθρούς των εντόμων. «Οι άσκοποι ή προληπτικοί ψεκασμοί μπορεί να στερήσουν από την καλλιέργεια πολύτιμους συμμάχους», σημειώνει ο γεωπόνος, υπενθυμίζοντας ότι αυτή την περίοδο δραστηριοποιούνται ωφέλιμα έντομα που συμβάλλουν φυσικά στον περιορισμό διαφόρων εχθρών του βαμβακιού, αλλά και εχθρών που ενδέχεται να εμφανιστούν αργότερα μέσα στην καλλιεργητική περίοδο.

Παράλληλα, ο γεωπόνος της Ένωσης Αγροτών Σερρών επισημαίνει ότι οι κλιματικές συνθήκες μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την εξέλιξη μιας προσβολής. Σε περιόδους όπου τα φυτά δέχονται έντονο στρες από υψηλές θερμοκρασίες ή άλλους επιβαρυντικούς παράγοντες, η πίεση από τους εχθρούς της καλλιέργειας μπορεί να γίνει πιο αισθητή και οι επιπτώσεις στην ανάπτυξη του φυτού μεγαλύτερες.

Σε περιπτώσεις όπου οι πληθυσμοί ενός εχθρού αυξηθούν σημαντικά ή δεν αντιμετωπιστούν έγκαιρα, είναι δυνατόν να επηρεαστεί η φυσιολογική ανάπτυξη των φυτών, να ακολουθήσουν πρόσθετα προβλήματα και τελικά να υπάρξουν απώλειες στην παραγωγή. Για τον λόγο αυτό, η παρακολούθηση των αγρών, η αξιολόγηση των πραγματικών δεδομένων στο χωράφι και η συνεργασία με τον γεωπόνο ή τις αρμόδιες υπηρεσίες αποτελούν τα βασικά στοιχεία για τη λήψη της σωστής απόφασης, αποφεύγοντας τόσο τις περιττές επεμβάσεις όσο και τις βεβιασμένες κινήσεις.

Ο ψευδόκοκκος είναι ένας γνώριμος επισκέπτης των ελληνικών αμπελώνων και ένας εχθρός που οι αμπελουργοί καλούνται να παρακολουθούν συστηματικά κατά τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου. Αν και με την έγκαιρη παρακολούθηση και τη σωστή διαχείριση μπορεί να διατηρηθεί υπό έλεγχο, η ανάπτυξη υψηλών πληθυσμών είναι δυνατόν να επηρεάσει τόσο την παραγωγή όσο και την ποιότητα των σταφυλιών, καθιστώντας αναγκαία τη λήψη κατάλληλων μέτρων όταν αυτό απαιτείται.

Στο πλαίσιο αυτό, συνομιλήσαμε με τη γεωπόνο κα. Ζαΐρα Παπαφίγκου από τον Οινοποιητικό Συνεταιρισμό Τυρνάβου, η οποία αναφέρθηκε στη διαχείριση του ψευδόκοκκου στην άμπελο και στα βασικά σημεία που πρέπει να γνωρίζουν οι παραγωγοί για την παρακολούθηση και την αντιμετώπισή του. 

Η βιολογία του εχθρού και η σημασία της έγκαιρης επέμβασης

Όπως εξηγεί η κα. Παπαφίγκου στον ΑγροΤύπο, ο ψευδόκοκκος (Planococcus ficus) διαχειμάζει τόσο στο πρέμνο όσο και στο έδαφος, γεγονός που καθιστά απαραίτητη την έναρξη της διαχείρισής του πολύ νωρίς μέσα στη χρονιά. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, οι επεμβάσεις μπορούν να πραγματοποιηθούν ακόμη και πριν από την έκπτυξη των οφθαλμών, με στόχο να περιοριστούν οι πληθυσμοί που κρύβονται στις σχισμές και τα τυχώματα του πρέμνου. Για τον λόγο αυτό χρησιμοποιούνται κατάλληλα εντομοκτόνα σκευάσματα σε συνδυασμό με προσκολλητικά ή λάδια, ώστε να βελτιώνεται η διείσδυσή τους στα σημεία όπου προστατεύεται το έντομο.

Με την έναρξη της βλάστησης, το θηλυκό άτομο μετακινείται προς τη νέα πράσινη βλάστηση, ενώ το αρσενικό είναι πτερωτό και μετακινείται πετώντας. Το θηλυκό είναι αυτό που συναντάται πάνω στους βλαστούς και αργότερα στα φύλλα, όπου εγκαθίσταται και αναπτύσσεται. Η αναπαραγωγική του ικανότητα είναι ιδιαίτερα μεγάλη, καθώς μπορεί να γεννήσει χιλιάδες αυγά, γεγονός που εξηγεί γιατί οι πληθυσμοί του μπορούν να αυξηθούν γρήγορα όταν οι συνθήκες είναι ευνοϊκές.

Η γεωπόνος υπογραμμίζει ότι η επιτυχία της καταπολέμησης συνδέεται άμεσα με το μέγεθος του εντόμου κατά τη στιγμή της επέμβασης. «Όσο μικρότερο είναι το θηλυκό, τόσο καλύτερη γίνεται η αντιμετώπισή του», επισημαίνει, τονίζοντας ότι όσο αναπτύσσεται και μεγαλώνει, η αποτελεσματικότητα των φυτοπροστατευτικών μέτρων μειώνεται σημαντικά. Παράλληλα, σημειώνει ότι ο ψευδόκοκκος εμφανίζει αρκετές γενιές μέσα στη χρονιά, συχνά με αλληλεπικάλυψη μεταξύ τους, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή παρακολούθηση των πληθυσμών του.

Ένα ακόμη στοιχείο που ξεχωρίζει είναι η μεγάλη διαφοροποίηση που μπορεί να παρατηρηθεί από αγροτεμάχιο σε αγροτεμάχιο. Σε αντίθεση με άλλους εχθρούς, η εμφάνιση και η εξέλιξη των πληθυσμών δεν είναι πάντοτε συγχρονισμένη, γεγονός που δυσκολεύει τη λήψη γενικών αποφάσεων για ολόκληρες περιοχές και ενισχύει την ανάγκη εξατομικευμένης παρακολούθησης.

Ζημιές στην παραγωγή και τρόποι εξάπλωσης

Το πρόβλημα που συνδέεται με την παρουσία του ψευδόκοκκου είναι η έκκριση μελιτώματος (κόλλας) πάνω στα φυτικά όργανα. Καθώς τρέφεται από την πράσινη βλάστηση, τα φύλλα και τις ράγες, αφήνει πάνω τους τις χαρακτηριστικές αυτές εκκρίσεις. Το μελίτωμα αυτό ευνοεί την ανάπτυξη των μυκήτων της καπνιάς, με αποτέλεσμα να δυσχεραίνεται η σταφιδοποίηση των σταφυλιών. Παράλληλα, τα οινοποιήσιμα σταφύλια υποβαθμίζονται όταν η καπνιά αναπτυχθεί πριν από τον τρύγο, ενώ τα επιτραπέζια χάνουν την εμπορική τους αξία και καθίστανται μη εμπορεύσιμα.

«Ο παραγωγός αν δεν δράσει, μπορεί να είναι καταστροφικό για το αμπέλι», αναφέρει χαρακτηριστικά η κα. Παπαφίγκου, υπογραμμίζοντας ότι σε υψηλές πληθυσμιακές πυκνότητες οι απώλειες μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντικές.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο τρόπος εξάπλωσης του εντόμου. Παρότι το θηλυκό κινείται αργά και η εξάπλωση μέσα στον αμπελώνα δεν είναι θεαματικά γρήγορη, ο άνθρωπος μπορεί άθελά του να συμβάλει στη μεταφορά του. Σύμφωνα με τη γεωπόνο, ο ψευδόκοκκος μπορεί να μεταφερθεί με τα ρούχα των εργατών, τις κλούβες συγκομιδής, τα εργαλεία και γενικότερα με τον εξοπλισμό που μετακινείται από σημείο σε σημείο. Για τον λόγο αυτό δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στο σχολαστικό καθάρισμα και πλύσιμο των μέσων που χρησιμοποιούνται στον αμπελώνα.

Η πρακτική εμπειρία από το πεδίο έχει οδηγήσει και σε μια ιδιαίτερα χρήσιμη οδηγία: όταν η προσβολή είναι περιορισμένη, τα προσβεβλημένα πρέμνα μπορούν να επισημαίνονται με κορδέλες και να γίνονται στοχευμένες επεμβάσεις μόνο σε αυτά. Με τον τρόπο αυτό αποφεύγονται άσκοποι ψεκασμοί και περιορίζεται η χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων. Βέβαια, όταν η προσβολή έχει επεκταθεί σε μεγάλη έκταση, η πρακτική αυτή δεν είναι πλέον εφικτή.

Παρακολούθηση, κομφούζιο και προστασία των ωφέλιμων οργανισμών

Η παρακολούθηση αποτελεί βασικό εργαλείο στη διαχείριση του ψευδόκοκκου. Φερομονικές παγίδες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την καταγραφή του πληθυσμού του εντόμου, ωστόσο, όπως επισημαίνει η κα. Παπαφίγκου, κάθε αμπελοτεμάχιο παρουσιάζει τις δικές του ιδιαιτερότητες, γεγονός που απαιτεί ξεχωριστή αξιολόγηση των δεδομένων σε επίπεδο αγροτεμαχίου.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στο κομφούζιο (παρεμπόδιση σύζευξης), μια τεχνική που τα τελευταία χρόνια εφαρμόζεται και για τον ψευδόκοκκο. Σύμφωνα με την εμπειρία που υπάρχει μέχρι σήμερα, τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά και δείχνουν ότι η μέθοδος μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό εργαλείο στο ολοκληρωμένο πρόγραμμα διαχείρισης του εχθρού, όπως συμβαίνει ήδη σε άλλες περιπτώσεις εντόμων της αμπέλου.

Παράλληλα, η γεωπόνος στάθηκε ιδιαίτερα στην ανάγκη προστασίας των ωφέλιμων οργανισμών. «Θέλουμε να έχουμε τα ωφέλιμα», αναφέρει, εξηγώντας ότι η αλόγιστη χρήση εντομοκτόνων μπορεί να εξοντώσει φυσικούς εχθρούς του ψευδόκοκκου και να δυσκολέψει ακόμη περισσότερο τη διαχείρισή του. Για τον λόγο αυτό συστήνεται η αποφυγή άσκοπων εφαρμογών και η λήψη αποφάσεων με βάση την πραγματική εικόνα του αγρού.

Η επέμβαση, όταν απαιτείται, πρέπει να πραγματοποιείται τη σωστή χρονική στιγμή. Όπως περιγράφει η κα. Παπαφίγκου, το ιδανικό στάδιο είναι όταν τα νεαρά άτομα βρίσκονται ακόμη σε πολύ μικρό μέγεθος, «στο μέγεθος του κεφαλιού της καρφίτσας». Ωστόσο, μια πρακτική δυσκολία είναι ότι το στάδιο αυτό συμπίπτει συχνά με την ανθοφορία της αμπέλου, περίοδο κατά την οποία αποφεύγονται οι ψεκασμοί. Για τον λόγο αυτό απαιτείται προσεκτική παρακολούθηση και επανεκτίμηση της κατάστασης αμέσως μετά.

Η βαμβακοκαλλιέργεια εισέρχεται σε μία ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο ανάπτυξης, κατά την οποία οι παραγωγοί καλούνται να παρακολουθούν στενά την κατάσταση των φυτών τους και να αξιολογούν έγκαιρα την παρουσία εντομολογικών εχθρών. Αν και το ενδιαφέρον των περισσότερων στρέφεται παραδοσιακά αργότερα στους γνωστούς εχθρούς του καλοκαιριού, η τρέχουσα περίοδος χαρακτηρίζεται από την παρουσία των λεγόμενων μυζητικών εντόμων, τα οποία μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την ομαλή ανάπτυξη της καλλιέργειας.

Με αφορμή την εποχική αυτή έξαρση, επικοινωνήσαμε με τον γεωπόνο κ. Αλέξανδρο Πεταλά από την Ένωση Αγροτών Σερρών, ο οποίος παρακολουθεί συστηματικά μία από τις σημαντικότερες βαμβακοπαραγωγικές περιοχές της χώρας και μας μετέφερε την εικόνα που επικρατεί αυτή την περίοδο στα χωράφια.

Οι αφίδες στο προσκήνιο: Ένας γνώριμος αλλά ύπουλος εχθρός

Σύμφωνα με τον κ. Πεταλά, το κυριότερο εντομολογικό ζήτημα που απασχολεί σήμερα τους βαμβακοπαραγωγούς είναι οι αφίδες. Πρόκειται για έναν εχθρό που εμφανίζεται σχεδόν κάθε χρόνο, γεγονός που έχει δώσει στους περισσότερους παραγωγούς σημαντική εμπειρία στην αναγνώριση και αξιολόγησή του. Όπως σημειώνει, η συντριπτική πλειοψηφία των παραγωγών γνωρίζει πλέον πολύ καλά τον συγκεκριμένο εχθρό και είναι σε θέση να τον αναγνωρίσει και να εκτιμήσει τη σοβαρότητα μιας προσβολής. Ωστόσο, η εξοικείωση δεν σημαίνει ότι πρέπει να υποτιμάται.

Όπως εξηγεί, οι αφίδες έχουν τη δυνατότητα να αναπτύσσουν γρήγορα και πολυάριθμους πληθυσμούς, καθώς εμφανίζονται κατά κύματα και παρουσιάζουν πολλές γενεές μέσα στη χρονιά. Όταν οι πληθυσμοί τους αφεθούν ανεξέλεγκτοι, μπορούν να προκαλέσουν σημαντικές ζημιές στην καλλιέργεια. Για τον λόγο αυτό, αποτελούν αυτή τη στιγμή το σημαντικότερο εντομολογικό πρόβλημα που παρατηρείται στα βαμβακοχώραφα της περιοχής.

Το πρόβλημα ξεκινά από τον τρόπο δράσης τους. Ως μυζητικά έντομα, απομυζούν τους χυμούς των φυτών, στερώντας τους πολύτιμους πόρους που απαιτούνται για την ανάπτυξή τους. Το αποτέλεσμα είναι η επιβράδυνση της βλαστικής ανάπτυξης και η δημιουργία ενός φυτού πιο ευάλωτου σε επόμενες προσβολές ή άλλες καταπονήσεις. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ο γεωπόνος, «αν το αφήσεις και σχηματιστούν μεγάλοι πληθυσμοί, μπορούν να κάνουν μεγάλη ζημιά».

Ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά συμπτώματα της προσβολής είναι το κατσάρωμα των φύλλων, εικόνα που αποτελεί συχνά το πρώτο καμπανάκι για τον παραγωγό. Αν η κατάσταση εξελιχθεί ανεξέλεγκτα, η καθυστέρηση στην ανάπτυξη μπορεί να λειτουργήσει αθροιστικά με άλλες πιέσεις που θα εμφανιστούν αργότερα μέσα στην καλλιεργητική περίοδο, όπως η εμφάνιση τετράνυχου ή άλλων εντομολογικών εχθρών, οδηγώντας τελικά σε απώλειες παραγωγής.

Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στο χρονικό διάστημα από τις αρχές έως τα τέλη Ιουνίου, το οποίο θεωρείται κομβικό για την παρακολούθηση των αφίδων. Σε περιπτώσεις έντονων προσβολών, ο κ. Πεταλάς επισημαίνει ότι απαιτείται χημική επέμβαση ώστε να περιοριστεί έγκαιρα ο πληθυσμός τους και να προστατευθεί η ανάπτυξη της καλλιέργειας.

Θρίπες: Παρόντες στα χωράφια, αλλά συνήθως σε δεύτερο πλάνο

Δίπλα στις αφίδες, οι παραγωγοί ενδέχεται να συναντήσουν και θρίπες στα βαμβακοχώραφα. Ωστόσο, σύμφωνα με την εικόνα που μεταφέρει ο κ. Πεταλάς, οι θρίπες δεν αποτελούν αυτή τη στιγμή το κυρίαρχο πρόβλημα στις περισσότερες περιπτώσεις.

Και αυτοί ανήκουν στα μυζητικά έντομα, προκαλώντας ζημιές μέσω της απομύζησης χυμών και επηρεάζοντας τη φυσιολογική ανάπτυξη των νεαρών φυτών. Παρ' όλα αυτά, οι προσβολές τους συνήθως δεν εμφανίζουν την ένταση που παρατηρείται στις αφίδες, γι' αυτό και σπανίως αποτελούν από μόνες τους αιτία άμεσης επέμβασης.

Όπως εξήγησε ο ίδιος, «δεν δίνουμε τόσο μεγάλη προσοχή», όχι επειδή είναι ακίνδυνοι, αλλά επειδή συνήθως οι πληθυσμοί τους παραμένουν σε επίπεδα που δεν δικαιολογούν ξεχωριστή αντιμετώπιση. Επιπλέον, πολλά από τα εντομοκτόνα που χρησιμοποιούνται όταν απαιτείται επέμβαση για τις αφίδες παρουσιάζουν παράλληλη αποτελεσματικότητα και απέναντι στους θρίπες. Έτσι, σε αρκετές περιπτώσεις, η διαχείριση των δύο εχθρών πραγματοποιείται ουσιαστικά ταυτόχρονα.

Παρόλα αυτά, όταν οι πληθυσμοί αυξηθούν σημαντικά, οι θρίπες μπορούν επίσης να συμβάλουν στην επιβράδυνση της ανάπτυξης των φυτών και να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις ώστε να ακολουθήσουν επιπλέον προβλήματα μέσα στη σεζόν. «Θα πάνε όλα πίσω και θα έρθουν προβλήματα το ένα πίσω από το άλλο», σημείωσε χαρακτηριστικά ο γεωπόνος περιγράφοντας τη λογική των αθροιστικών ζημιών που μπορεί να προκύψουν σε μια καταπονημένη καλλιέργεια.

Πότε χρειάζεται πραγματικά επέμβαση;

Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον σημείο της συζήτησης αφορούσε τη λήψη της απόφασης για επέμβαση. Όπως τονίζει ο γεωπόνος της Ένωσης Αγροτών Σερρών, η παρουσία ενός εντόμου δεν σημαίνει αυτομάτως και ψεκασμό. Το κρίσιμο στοιχείο είναι το μέγεθος του πληθυσμού και η πραγματική απειλή που δημιουργεί για την καλλιέργεια.

Σε περιπτώσεις χαμηλών πληθυσμών, μπορεί να είναι προτιμότερο να αποφευχθεί μια χημική επέμβαση. Ο λόγος είναι ότι μαζί με τους επιβλαβείς οργανισμούς επηρεάζονται και οι ωφέλιμοι πληθυσμοί που υπάρχουν στο χωράφι και συμβάλλουν φυσικά στον περιορισμό διαφόρων εχθρών. «Ο παραγωγός πρέπει να κρίνει αν χρειάζεται ή όχι να μπει στο χωράφι να ψεκάσει», υπογραμμίζει ο κ. Πεταλάς, επισημαίνοντας ότι κάθε επέμβαση πρέπει να αξιολογείται συνολικά και όχι αποσπασματικά. Όπως εξηγεί, μια αχρείαστη επέμβαση μπορεί να μειώσει σημαντικά τους πληθυσμούς των ωφέλιμων οργανισμών του αγροοικοσυστήματος, οι οποίοι συμβάλλουν φυσικά στον περιορισμό άλλων εχθρών της καλλιέργειας.

Από την άλλη πλευρά, όταν διαπιστωθεί ότι οι εχθροί έχουν ξεπεράσει τα ανεκτά επίπεδα και απαιτείται δράση, τα διαθέσιμα εργαλεία θεωρούνται ιδιαίτερα αποτελεσματικά. Ο γεωπόνος αναφέρει ότι υπάρχουν τόσο διασυστηματικά όσο και εντομοκτόνα άμεσης δράσης, ενώ στις περισσότερες περιπτώσεις μια σωστά χρονισμένη επέμβαση είναι αρκετή για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα. «Αν το εντόπισες και πεις ότι θέλω να επέμβω σωστά, είναι πολύ αποτελεσματικό 1 ψέκασμα», σημειώνει χαρακτηριστικά.

Η αλτερνάρια αποτελεί μία από τις μυκητολογικές ασθένειες που μπορούν να προκαλέσουν προβλήματα στην ακτινιδιά κατά τη διάρκεια της καλλιέργειας. Ιδιαίτερα μετά τις ανοιξιάτικες βροχοπτώσεις που προηγήθηκαν σε αρκετές περιοχές και τη διατήρηση αυξημένων επιπέδων υγρασίας για μεγάλα χρονικά διαστήματα, οι παραγωγοί καλούνται να βρίσκονται σε επαγρύπνηση, καθώς οι συνθήκες αυτές μπορούν να ευνοήσουν την εγκατάσταση και την εξέλιξη του μύκητα. Την ίδια περίοδο, σε πολλούς ακτινιδεώνες βρίσκονται σε εξέλιξη καλλιεργητικές εργασίες όπως τα αραιώματα και τα θερινά κλαδέματα, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο σημαντική την προσεκτική παρακολούθηση της καλλιέργειας.

Με αφορμή την τρέχουσα καλλιεργητική περίοδο, ο ΑγροΤύπος συνομίλησε με γεωπόνο της Ομάδας Παραγωγών «Άραχθος», προκειμένου να καταγράψει τα βασικά σημεία που χρειάζεται να έχουν υπόψη τους οι παραγωγοί σχετικά με την πρόληψη και τη διαχείριση της ασθένειας.

Η υγρασία και οι τραυματισμοί ανοίγουν τον δρόμο για την προσβολή

Η Αλτερνάρια (Alternaria alternata) εκμεταλλεύεται συχνά αδύναμα σημεία του φυτού για να εγκατασταθεί και να αναπτυχθεί. Πρόκειται για ασθένεια που μπορεί να εμφανιστεί από την άνθηση έως και τη συγκομιδή των καρπών, γι’ αυτό και η παρακολούθηση των φυτειών θεωρείται σημαντική καθ’ όλη τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου. Τα πρώτα συμπτώματα συνήθως εκδηλώνονται με μικρές καστανές, κυκλικές κηλίδες στα φύλλα, οι οποίες μπορούν να αποτελέσουν ένδειξη για περαιτέρω έλεγχο της φυτείας.

Για τον λόγο αυτό, ιδιαίτερη σημασία έχει η αποφυγή πληγών κατά την εκτέλεση καλλιεργητικών εργασιών αλλά και κατά τη συγκομιδή, καθώς οι τραυματισμοί μπορούν να λειτουργήσουν ως πύλες εισόδου του παθογόνου.

Η συγκεκριμένη επισήμανση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία την τρέχουσα περίοδο, καθώς σε πολλούς ακτινιδεώνες πραγματοποιούνται αραιώματα και θερινά κλαδέματα. Κατά τη διάρκεια των εργασιών αυτών απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή ώστε να αποφεύγονται οι άσκοποι τραυματισμοί των φυτών, οι οποίοι μπορούν να λειτουργήσουν ως σημεία εισόδου παθογόνων οργανισμών.

Όπως επισημαίνεται, ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στην αντιμετώπιση άλλων μυκητολογικών ασθενειών ή εντομολογικών προσβολών. Όπως αναφέρθηκε στον ΑγροΤύπο, «η υγεία του δέντρου παίζει πολύ μεγάλο ρόλο», γεγονός που καθιστά απαραίτητη τη συνολική φυτοπροστατευτική διαχείριση του οπωρώνα.

Παράλληλα, η αυξημένη υγρασία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που ευνοούν την ανάπτυξη της ασθένειας, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου οι συνθήκες παραμένουν υγρές για μεγάλα χρονικά διαστήματα.

Η υγιεινή του οπωρώνα μειώνει το αρχικό μόλυσμα

Καθοριστικό ρόλο στην πρόληψη της ασθένειας διαδραματίζει η υγιεινή του αγρού. Η απομάκρυνση και καταστροφή των προσβεβλημένων φυτικών οργάνων, ή σε σοβαρές περιπτώσεις ακόμη και ολόκληρων φυτών, συμβάλλει σημαντικά στον περιορισμό του αρχικού μολύσματος μέσα στον οπωρώνα.

Στο ίδιο πλαίσιο, ιδιαίτερη σημασία έχει η απολύμανση των εργαλείων που χρησιμοποιούνται τόσο για την καλλιέργεια του εδάφους όσο και για το κλάδεμα, καθώς πρόκειται για ένα βασικό μέτρο αποφυγής της διασποράς του μολύσματος.

Πρόκειται για πρακτικές που συχνά θεωρούνται αυτονόητες, ωστόσο αποτελούν τη βάση μιας αποτελεσματικής στρατηγικής πρόληψης. Σύμφωνα με την Ο.Π. «Άραχθος», η αλτερνάρια δεν εμφανίζεται κάθε χρόνο με την ίδια ένταση ούτε εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις περιοχές. Ωστόσο, η συστηματική εφαρμογή βασικών μέτρων υγιεινής συμβάλλει ουσιαστικά στη μείωση του κινδύνου εμφάνισης προβλημάτων στον οπωρώνα.

Η σωστή θρέψη ενισχύει την ανθεκτικότητα των φυτών

Η καλή θρεπτική κατάσταση των φυτών αποτελεί έναν ακόμη κρίσιμο παράγοντα στη διαχείριση της ασθένειας. Η ισορροπημένη λίπανση συμβάλλει στη διατήρηση εύρωστων φυτών, τα οποία είναι σε θέση να ανταποκρίνονται καλύτερα στις πιέσεις που δέχονται από παθογόνους οργανισμούς.

Η πρόληψη δεν περιορίζεται σε μία μόνο παρέμβαση αλλά βασίζεται σε ένα σύνολο καλλιεργητικών πρακτικών που λειτουργούν συμπληρωματικά. Η μείωση της υγρασίας όπου αυτό είναι εφικτό, η αποφυγή τραυματισμών, η καλή φυτοϋγεία και η σωστή θρέψη συνθέτουν ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο προστασίας.

Πρόληψη, παρακολούθηση και διαχείριση της αλτερναρίωσης

Σύμφωνα με όσα ανέφερε στον ΑγροΤύπο ο γεωπόνος της Ο.Π. «Άραχθος», μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει αναφορά από παραγωγούς της περιοχής για εκδήλωση συμπτωμάτων αλτερνάριας κατά την τρέχουσα περίοδο. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι η ασθένεια πρέπει να περάσει απαρατήρητη, καθώς οι συνθήκες που επικρατούν μπορούν να ευνοήσουν την εγκατάσταση και την εξέλιξή της.

Όταν διαπιστωθούν συμπτώματα της ασθένειας, οι παραγωγοί προχωρούν στις κατάλληλες επεμβάσεις με τη χρήση εγκεκριμένων σκευασμάτων, πάντοτε σύμφωνα με τις οδηγίες του γεωπόνου που παρακολουθεί την καλλιέργεια. Σε περίπτωση αμφιβολίας ως προς την ταυτοποίηση των συμπτωμάτων, κρίνεται απαραίτητη η συμβουλή ειδικού, ώστε να επιλεγεί η κατάλληλη στρατηγική διαχείρισης.

Τέλος, στα διαθέσιμα εργαλεία διαχείρισης περιλαμβάνεται και η χρήση εγκεκριμένων σκευασμάτων που βασίζονται σε ανταγωνιστικούς μικροοργανισμούς. Οι λύσεις αυτές εντάσσονται στη φιλοσοφία της ολοκληρωμένης φυτοπροστασίας και αξιοποιούνται με στόχο τη μείωση της πίεσης από το παθογόνο και τη διατήρηση ενός πιο ισορροπημένου περιβάλλοντος στον οπωρώνα.

Ο δάκος και ο πυρηνοτρήτης αποτελούν διαχρονικά τους σημαντικότερους εντομολογικούς εχθρούς της ελιάς. Ωστόσο, υπάρχει ακόμη ένας εχθρός που απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή αυτή την περίοδο και δεν θα πρέπει να υποτιμάται από τους παραγωγούς. Πρόκειται για τον ρυγχίτη της ελιάς, ένα έντομο που μπορεί να προκαλέσει σημαντικές απώλειες στην παραγωγή μέσω της καρπόπτωσης και της μείωσης της ελαιοπεριεκτικότητας, όταν δεν εντοπιστεί και δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα.

Με αφορμή τη δραστηριότητα του εντόμου κατά το κρίσιμο στάδιο σχηματισμού των νεαρών καρπών, ο ΑγροΤύπος συνομίλησε με τον γεωπόνο και πρώην Διευθυντή της ΔΑΟΚ Τριφυλίας, κ. Αντώνη Παρασκευόπουλο, ο οποίος εξηγεί τα χαρακτηριστικά του ρυγχίτη, τον ιδιαίτερο βιολογικό του κύκλο, τις ζημιές που προκαλεί στην ελιά και τα κρίσιμα βήματα παρακολούθησης που πρέπει να πραγματοποιηθούν άμεσα στους ελαιώνες.

Πώς αναγνωρίζεται ο ρυγχίτης και ποιες ζημιές προκαλεί

Όπως εξηγεί ο κ. Παρασκευόπουλος, ο ρυγχίτης (Rhynchites cribripennis) είναι ένα κολεόπτερο έντομο, δηλαδή ένα μικρό σκαθάρι, με χαρακτηριστικό μακρύ ρύγχος από το οποίο προέρχεται και η ονομασία του. Το χρώμα του είναι ερυθρό-κεραμιδί και το ενήλικο άτομο έχει μήκος περίπου 5,5 έως 6 χιλιοστά.

Η παρουσία του γίνεται ιδιαίτερα σημαντική αυτή την εποχή, καθώς τα ενήλικα άτομα τρέφονται από τους νεαρούς καρπούς που σχηματίζονται μετά την καρπόδεση. Με το ρύγχος τους προκαλούν αβαθείς στοές ή οπές στη σάρκα των νεαρών καρπών προκειμένου να τραφούν.

Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο ίδιος, «οι καρποί που θα προσβληθούν πολύ νωρίς ή εκείνοι που θα δεχθούν πολλά νύγματα είναι πιθανό να οδηγηθούν σε πρόωρη καρπόπτωση». Παράλληλα, οι επαναλαμβανόμενες προσβολές μπορούν να επηρεάσουν και την ελαιοπεριεκτικότητα του καρπού, μειώνοντας τελικά την παραγωγική αξία της καλλιέργειας.

Η προνύμφη του εντόμου είναι επίσης χαρακτηριστική, καθώς έχει υπόλευκο χρωματισμό, ερυθροκάστανη κεφαλή και μαύρες γνάθους με αραιές τρίχες, στοιχεία που διευκολύνουν την αναγνώρισή της όταν εντοπιστεί.

Ο διετής βιολογικός κύκλος του ρυγχίτη

Ένα από τα στοιχεία που κάνουν τον ρυγχίτη ξεχωριστό είναι ο βιολογικός του κύκλος. Σύμφωνα με τον κ. Παρασκευόπουλο, το έντομο συμπληρώνει μία γενιά κάθε δύο χρόνια, γεγονός που έχει τεκμηριωθεί μέσα από πολυετή πειράματα και παρατηρήσεις του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, στο πλαίσιο παλαιότερων συνεργασιών και ερευνητικών καταγραφών στην περιοχή.

Η προνύμφη διαχειμάζει στο έδαφος κατά τον πρώτο χειμώνα, ενώ το ενήλικο άτομο διαχειμάζει επίσης στο έδαφος κατά τον δεύτερο χειμώνα. Τα ακμαία που έχουν διαχειμάσει εξέρχονται από τα καταφύγιά τους από τον Απρίλιο έως και τον Ιούνιο, ενώ σε ορισμένες όψιμες περιοχές η παρουσία τους μπορεί να παραταθεί έως τα τέλη Ιουλίου.

Για λίγες ή και περισσότερες εβδομάδες τα ακμαία τρέφονται από τα ακραία φύλλα και τις τρυφερές βλαστικές κορυφές των ελαιόδεντρων, πριν στραφούν αργότερα στους νεαρούς καρπούς, ανάλογα με την πρωιμότητα κάθε περιοχής.

Στη συνέχεια, όταν σχηματιστούν οι νεαροί καρποί, μεταφέρονται σε αυτούς για να συνεχίσουν τη διατροφή τους και να ολοκληρώσουν τη σεξουαλική τους ωρίμανση. «Αυτό είναι το κρίσιμο στάδιο», υπογραμμίζει ο κ. Παρασκευόπουλος, εξηγώντας ότι η περίοδος που διανύουμε είναι ακριβώς εκείνη κατά την οποία παρατηρούνται τα τροφικά νύγματα που προκαλούν τις πρώτες ζημιές στην παραγωγή.

Από την ωοτοκία έως την ολοκλήρωση του κύκλου ζωής

Κατά τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο, τα θηλυκά άτομα ξεκινούν την ωοτοκία. Με το χαρακτηριστικό τους ρύγχος ανοίγουν οπή στο μεσοκάρπιο του καρπού σε τέτοιο βάθος ώστε να φθάσουν στο τρυφερό ενδοκάρπιο, δηλαδή στον πυρήνα που δεν έχει ακόμη ξυλοποιηθεί.

Εκεί τοποθετούν ένα αυγό. Η προνύμφη που εκκολάπτεται αναπτύσσεται μέσα στον καρπό, όπου παραμένει περίπου έναν έως δύο μήνες, και αργότερα διατρυπά τον πυρήνα. Το φθινόπωρο εξέρχεται από τον ελαιόκαρπο και πέφτει στο έδαφος, όπου συνεχίζει την εξέλιξή της.

Οι περισσότερες προνύμφες ολοκληρώνουν την ανάπτυξή τους τον Οκτώβριο ή τον Νοέμβριο και παραμένουν στο έδαφος μέχρι το τέλος του επόμενου καλοκαιριού ή τις αρχές του φθινοπώρου. Ακολουθεί η νύμφωση και στη συνέχεια η εμφάνιση του τέλειου εντόμου, το οποίο θα διαχειμάσει στο έδαφος και θα εμφανιστεί την επόμενη άνοιξη, ολοκληρώνοντας έτσι τον διετή βιολογικό κύκλο.

Όπως επισημαίνει ο κ. Παρασκευόπουλος, «ένα μικρό ποσοστό των προνυμφών παραμένει μέσα στους καρπούς κατά τη διάρκεια του χειμώνα και εγκαταλείπει τον ελαιόκαρπο την άνοιξη», γεγονός που δείχνει τη σύνθετη βιολογία του εντόμου και την ανάγκη συνεχούς παρακολούθησης.

Τινάγματα, έλεγχος και πότε απαιτείται επέμβαση

Το σημαντικότερο μήνυμα που απευθύνει στους παραγωγούς ο κ. Παρασκευόπουλος αφορά τις ενέργειες που πρέπει να γίνουν άμεσα στους ελαιώνες. Όπως αναφέρει, η παρούσα περίοδος, κατά την οποία έχουν σχηματιστεί τα μικρά καρπίδια, είναι το κρίσιμο στάδιο για την καλλιέργεια, καθώς τότε πραγματοποιούνται τα τροφικά νύγματα που προκαλούν τη ζημιά. Για τον λόγο αυτό, τώρα είναι η πλέον κατάλληλη περίοδος για έλεγχο του πληθυσμού του ρυγχίτη μέσω δειγματοληψιών και τιναγμάτων.

Η διαδικασία είναι απλή αλλά απαιτεί σωστή εφαρμογή. Νωρίς το πρωί, πριν από την ανατολή του ήλιου, επιλέγονται τυχαία δέντρα μέσα στον ελαιώνα και πραγματοποιείται δυνατό τίναγμα των κλάδων. Προηγουμένως πρέπει να έχει τοποθετηθεί κάτω από το δέντρο κατάλληλος υποδοχέας, όπως λεκάνη, δίσκος ή πανί, με χρωματισμό που να επιτρέπει την εύκολη διάκριση των κεραμιδί ακμαίων.

«Οι ρυγχίτες το πρωί είναι ουσιαστικά ναρκωμένοι πάνω στα δέντρα και με ένα απότομο τίναγμα πέφτουν εύκολα στον υποδοχέα», εξηγεί.

Το οικονομικό όριο ζημιάς έχει καθοριστεί στα 3-4 ακμαία κατά μέσο όρο ανά κλάδο. Εάν οι μετρήσεις ξεπεράσουν αυτό το όριο, θεωρείται ότι υπάρχει κίνδυνος οικονομικά σημαντικής ζημιάς και απαιτείται άμεση επέμβαση με εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας και τις συστάσεις των τοπικών γεωπόνων. Αντίθετα, όταν οι πληθυσμοί βρίσκονται κάτω από το συγκεκριμένο όριο, δεν συνιστάται επέμβαση, γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία της σωστής παρακολούθησης πριν από οποιαδήποτε απόφαση φυτοπροστασίας.

Ο ρυγχίτης εντοπίζεται παραδοσιακά κυρίως σε ορεινές και ημιορεινές περιοχές κοντά σε δασικές ή λογκώδεις εκτάσεις. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια η παρουσία του καταγράφεται ολοένα συχνότερα και σε πεδινές περιοχές. Στη χώρα μας συναντάται κατεξοχήν στη Δυτική Ελλάδα, από την Κέρκυρα έως τη Μεσσηνία, ενώ πλέον καταγράφεται και στα Δωδεκάνησα, στις Κυκλάδες και σε πολλές ακόμη ελαιοκομικές περιοχές, γεγονός που δείχνει ότι η παρουσία του αφορά πλέον σχεδόν ολόκληρη τη χώρα.

Για τον λόγο αυτό, η έγκαιρη επιθεώρηση των ελαιώνων και η εφαρμογή των απαραίτητων ελέγχων αποτελούν το βασικό εργαλείο για την αποτελεσματική αντιμετώπιση ενός εχθρού που μπορεί να περάσει απαρατήρητος, αλλά να αφήσει σημαντικό αποτύπωμα στην τελική παραγωγή.

Οι παρατεταμένες ανοιξιάτικες βροχοπτώσεις, οι αυξημένες συνθήκες υγρασίας και οι ήπιες θερμοκρασίες που επικράτησαν σε πολλές αμυγδαλοπαραγωγικές περιοχές της χώρας δημιούργησαν ευνοϊκό περιβάλλον για την ανάπτυξη μυκητολογικών ασθενειών. Ανάμεσα σε αυτές, η πολυστίγμωση φαίνεται να απασχολεί ιδιαίτερα τους παραγωγούς, καθώς έχουν ήδη αρχίσει να εμφανίζονται τα πρώτα συμπτώματα προσβολών που ξεκίνησαν νωρίτερα την άνοιξη.

Για την κατάσταση που επικρατεί φέτος στους αμυγδαλεώνες, αλλά και για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι παραγωγοί στην αντιμετώπιση της ασθένειας, ο ΑγροΤύπος συνομίλησε με τον κ. Ευθύμιο Κασούμη, γεωπόνο και πρόεδρο του Α.Σ. Αμυγδάλων και Ξηρών Καρπών Λαμίας «Almoland».

Τι είναι η πολυστίγμωση και γιατί ευνοήθηκε φέτος

Η πολυστίγμωση αποτελεί μία από τις χαρακτηριστικές μυκητολογικές ασθένειες της αμυγδαλιάς. Προσβάλλει αποκλειστικά τα φύλλα, όπου εμφανίζονται χαρακτηριστικές κίτρινες έως πορτοκαλοκόκκινες κηλίδες, οι οποίες δύσκολα συγχέονται με άλλη ασθένεια.

Οι μολύνσεις ευνοούνται από τις ανοιξιάτικες βροχές, τις πολλές ώρες διαβροχής των φύλλων και θερμοκρασίες που κυμαίνονται συνήθως μεταξύ 10 και 20 βαθμών Κελσίου. Οι καιρικές συνθήκες που επικράτησαν τη φετινή περίοδο δημιούργησαν υψηλό κίνδυνο πρωτογενών μολύνσεων, με αποτέλεσμα τα συμπτώματα να αρχίζουν πλέον να γίνονται ορατά σε αρκετούς οπωρώνες.

Όπως επισημαίνει ο κ. Κασούμης, «ήδη σε ορισμένα περιβόλια η ασθένεια έχει ξεκινήσει έντονα», γεγονός που αποδίδεται κυρίως στο παρατεταμένο διάστημα υγρασίας που προηγήθηκε.

Η εικόνα στους αμυγδαλεώνες

Ήδη σε αρκετούς αμυγδαλεώνες της ευρύτερης περιοχής της Λαμίας έχουν αρχίσει να γίνονται ορατά τα πρώτα συμπτώματα πολυστίγμωσης, με τους παραγωγούς να παρακολουθούν την εξέλιξη της ασθένειας μετά τις έντονες ανοιξιάτικες βροχοπτώσεις.

Σύμφωνα με τον πρόεδρο του συνεταιρισμού, η εικόνα διαφέρει σημαντικά από περιοχή σε περιοχή. Όπως αναφέρει, η πολυστίγμωση εμφανίζεται φέτος σε αρκετές αμυγδαλοπαραγωγικές ζώνες της χώρας, ωστόσο η ένταση και η έκταση των προσβολών δεν είναι παντού η ίδια. Σε ορισμένες περιοχές το πρόβλημα εμφανίζεται πιο περιορισμένο, ενώ σε άλλες η εξάπλωση της ασθένειας προκαλεί ήδη έντονο προβληματισμό στους παραγωγούς.

«Εδώ, αλλά και σε χωράφια που έχω επισκεφθεί ή για τα οποία ενημερώνομαι από παραγωγούς άλλων περιοχών, βλέπουμε ήδη συμπτώματα της ασθένειας», αναφέρει χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι στη Λάρισα το πρόβλημα εμφανίζεται ιδιαίτερα έντονο, ενώ ακόμη μεγαλύτερη πίεση μεταφέρουν παραγωγοί από την περιοχή της Φαρκαδόνας.

Ο ίδιος επισημαίνει επίσης ότι κάθε περιοχή παρουσιάζει τις δικές της ιδιαιτερότητες ως προς τις ασθένειες που εμφανίζονται. Χαρακτηριστικά αναφέρει ότι, σε αντίθεση με την πολυστίγμωση, η φόμοψη δεν έχει αποτελέσει μέχρι στιγμής πρόβλημα στην περιοχή δραστηριοποίησης του συνεταιρισμού

Όταν η φυλλόπτωση επηρεάζει και την επόμενη χρονιά

Αν και η πολυστίγμωση θεωρούνταν για χρόνια μια σχετικά διαχειρίσιμη ασθένεια, οι έντονες προσβολές μπορούν να έχουν σημαντικές συνέπειες για την παραγωγικότητα των δέντρων.

Οι χαρακτηριστικές κηλίδες στα φύλλα οδηγούν σταδιακά σε κιτρίνισμα και πρόωρη φυλλόπτωση μέσα στο καλοκαίρι. Η απώλεια του φυλλώματος δεν επηρεάζει μόνο τη φωτοσυνθετική ικανότητα του δέντρου, αλλά μπορεί να επηρεάσει και τη διαφοροποίηση των οφθαλμών που θα δώσουν την παραγωγή της επόμενης χρονιάς.

Όπως εξηγεί ο κ. Κασούμης, «αν προχωρήσει η ασθένεια, τα φύλλα πέφτουν μέσα στο καλοκαίρι και ξεραίνονται τα μάτια που βρίσκονται πίσω από το φύλλο, δηλαδή οι οφθαλμοί από τους οποίους περιμένουμε την παραγωγή της επόμενης χρονιάς». Για τον λόγο αυτό, ακόμη και αν οι υψηλότερες θερμοκρασίες του καλοκαιριού περιορίσουν την περαιτέρω εξάπλωση του μύκητα, η ζημιά μπορεί να έχει ήδη δρομολογηθεί εφόσον η προσβολή εξελιχθεί ανεξέλεγκτα.

Παράλληλα, ο γεωπόνος επισημαίνει ότι όταν οι έντονες προσβολές επαναλαμβάνονται για συνεχόμενα έτη, μπορεί να οδηγήσουν σε γενικότερη εξασθένηση των δέντρων και σταδιακή μείωση της παραγωγικής τους δυναμικότητας.

Η πρόκληση της αντιμετώπισης και η ανάγκη προσαρμογής

Ένα από τα βασικότερα ζητήματα που αναδεικνύουν οι παραγωγοί είναι οι περιορισμένες διαθέσιμες λύσεις για την αποτελεσματική διαχείριση της ασθένειας. Ο κ. Κασούμης υπενθυμίζει ότι τα προηγούμενα χρόνια η αντιμετώπιση της πολυστίγμωσης ήταν πιο απλή, καθώς υπήρχαν δραστικές ουσίες που παρείχαν ικανοποιητική αποτελεσματικότητα εναντίον του παθογόνου.

Ωστόσο, μετά την κατάργηση ορισμένων δραστικών ουσιών που χρησιμοποιούνταν ευρέως, οι παραγωγοί και οι γεωπόνοι καλούνται πλέον να διαχειριστούν την ασθένεια με σαφώς περιορισμένο διαθέσιμο οπλοστάσιο εγκεκριμένων λύσεων. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, «το πρόβλημά μας είναι ότι δεν έχουμε δραστικές».

Όσον αφορά τις επεμβάσεις φυτοπροστασίας, ο πρόεδρος επισημαίνει ότι αυτές θα πρέπει να στοχεύουν στον περιορισμό της εξάπλωσης της ασθένειας και στην προστασία της νέας βλάστησης, ενώ όπου απαιτούνται επαναλήψεις, αυτές συνδέονται με τις περιόδους διαβροχής και όχι με ένα αυστηρά ημερολογιακό πρόγραμμα εφαρμογών.

Παράλληλα, η καλλιεργητική διαχείριση εξακολουθεί να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο. Ο σωστός αερισμός της κόμης μέσω κατάλληλου κλαδέματος αλλά και η γενικότερη παρακολούθηση των οπωρώνων συμβάλλουν στον περιορισμό των ευνοϊκών συνθηκών για την ανάπτυξη της ασθένειας.

Όπως καταλήγει ο ίδιος, «σίγουρα όλα βοηθούν», ωστόσο η φετινή χρονιά αναδεικνύει την ανάγκη εύρεσης αποτελεσματικών και εγκεκριμένων λύσεων που θα επιτρέψουν στους παραγωγούς να διαχειριστούν με μεγαλύτερη ασφάλεια την πολυστίγμωση τα επόμενα χρόνια.

Η καλλιέργεια της κερασιάς βρίσκεται κάθε χρόνο αντιμέτωπη με μια σειρά από εχθρούς και ασθένειες που μπορούν να επηρεάσουν τόσο την παραγωγή όσο και την εμπορική αξία των καρπών. Ανάμεσά τους, ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί τα τελευταία χρόνια η δροσόφιλα, ένα έντομο που έχει καταφέρει να εξελιχθεί σε σημαντικό πρόβλημα για πολλές δενδρώδεις καλλιέργειες, τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς.

Σε αντίθεση με άλλα συγγενικά είδη δροσόφιλας που προσβάλλουν κυρίως υπερώριμους ή ήδη τραυματισμένους καρπούς, η Drosophila suzukii διαθέτει ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό: το θηλυκό έντομο φέρει πριονωτό ωοθέτη, ο οποίος του επιτρέπει να εναποθέτει τα αυγά του ακόμη και σε υγιείς, αναπτυσσόμενους καρπούς. Η ιδιαιτερότητα αυτή αυξάνει σημαντικά τη ζημιογόνο δυναμική του εντόμου και μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές ποιοτικές και ποσοτικές απώλειες της παραγωγής. Το γεγονός αυτό καθιστά την έγκαιρη ανίχνευση και αντιμετώπιση του εντόμου ιδιαίτερα απαιτητική.

Για να καταγράψουμε την πραγματική εικόνα από το πεδίο, συνομιλήσαμε με τη γεωπόνο κα. Ανδρονίκη Μέλλιου από τον Αγροτικό Συνεταιρισμό Ράχης Πιερίας «Ο Άγιος Λουκάς», μιας περιοχής όπου η κερασοκαλλιέργεια αποτελεί βασικό πυλώνα της τοπικής αγροτικής οικονομίας.

Γιατί η δροσόφιλα αποτελεί τόσο δύσκολο αντίπαλο

Η δυσκολία αντιμετώπισης της δροσόφιλας (Drosophila suzukii) ξεκινά από τον ίδιο τον τρόπο προσβολής. Το θηλυκό έντομο δημιουργεί μια εξαιρετικά μικρή οπή στον καρπό προκειμένου να εναποθέσει τα αυγά του, γεγονός που καθιστά τις αρχικές προσβολές ιδιαίτερα δύσκολα ανιχνεύσιμες. Όπως επισημαίνει η γεωπόνος, η πρώτη εικόνα του καρπού συχνά δεν προδίδει την ύπαρξη προσβολής, με αποτέλεσμα να απαιτείται συστηματική παρακολούθηση των πληθυσμών και τακτικός έλεγχος των οπωρώνων. Σε αρκετές περιπτώσεις, τα συμπτώματα γίνονται εμφανή μόνο όταν οι προνύμφες έχουν ήδη αρχίσει να αναπτύσσονται στο εσωτερικό του καρπού.

Η κα Μέλλιου εξηγεί ότι αυτή ακριβώς η δυσκολία είναι που καθιστά τη δροσόφιλα τόσο ύπουλο εχθρό. Όπως αναφέρει, οι παραγωγοί συνήθως βλέπουν απλώς το αποτέλεσμα της ζημιάς, δηλαδή τον προσβεβλημένο καρπό, χωρίς να είναι εύκολο να αναγνωρίσουν ποιο έντομο ευθύνεται για αυτήν. «Οι παραγωγοί βλέπουν απλά σκουλήκι. Δεν τους νοιάζει αν είναι ραγολέτης ή δροσόφιλα. Τους νοιάζει ότι χάνουν τα κεράσια», σημειώνει χαρακτηριστικά.

Η δυσκολία έγκαιρου εντοπισμού εξηγεί και γιατί το έντομο έχει προκαλέσει σημαντικές οικονομικές απώλειες σε περιοχές όπου εγκαταστάθηκε τα προηγούμενα χρόνια. Παράλληλα, η αδυναμία άμεσης αναγνώρισης των πρώτων προσβολών μπορεί να διευκολύνει και τη διασπορά του εντόμου, καθώς προσβεβλημένοι καρποί είναι δυνατόν να διακινηθούν χωρίς να έχει εντοπιστεί εγκαίρως το πρόβλημα.

Στη δυναμική αυτή συμβάλλει και ένα ακόμη χαρακτηριστικό του εντόμου, το οποίο δυσκολεύει περαιτέρω τη διαχείρισή του. Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά που διαφοροποιούν τη δροσόφιλα από άλλους γνωστούς εχθρούς της κερασιάς είναι η ικανότητά της να αναπτύσσει διαδοχικές γενιές κατά τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου. Όπως εξηγεί η κα Μέλλιου, ενώ ο ραγολέτης εμφανίζει μία γενιά και η αντιμετώπισή του επικεντρώνεται σε συγκεκριμένο χρονικό παράθυρο, η δροσόφιλα συνεχίζει να αναπαράγεται όσο υπάρχουν διαθέσιμοι καρποί στον οπωρώνα. Παράλληλα, όσο αυξάνονται οι θερμοκρασίες, επιταχύνεται και ο βιολογικός της κύκλος, με αποτέλεσμα οι γενιές να διαδέχονται η μία την άλλη σε μικρότερα χρονικά διαστήματα.

«Όσο έχεις κεράσια πάνω στα δέντρα κινδυνεύεις», αναφέρει χαρακτηριστικά, περιγράφοντας με μία φράση τη δυσκολία διαχείρισης του συγκεκριμένου εντόμου. Η δυνατότητα πολλαπλών γενεών είναι και ο βασικός λόγος για τον οποίο η δροσόφιλα μπορεί να προκαλέσει ιδιαίτερα εκτεταμένες προσβολές εάν δεν υπάρξει έγκαιρη και συνεχής παρακολούθηση. Μάλιστα, όπως προκύπτει από την εμπειρία των τελευταίων ετών, η κατανόηση αυτής της ιδιαιτερότητας ήταν καθοριστική για την προσαρμογή των στρατηγικών αντιμετώπισης και την αποτελεσματικότερη προστασία των κερασεώνων.

Η αθέατη διασπορά και οι οικονομικές επιπτώσεις

Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που συνδέονται με τη Drosophila suzukii είναι η δυνατότητα γρήγορης διασποράς της. Επειδή οι αρχικές προσβολές συχνά δεν γίνονται αντιληπτές, έχουν καταγραφεί περιπτώσεις κατά τις οποίες προσβεβλημένοι καρποί διακινήθηκαν εμπορικά χωρίς να εντοπιστεί εγκαίρως το πρόβλημα. «Η μικροσκοπική οπή ωοτοκίας μπορεί εύκολα να περάσει απαρατήρητη», γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο μεταφοράς του εντόμου σε νέες περιοχές μέσω της εμπορίας των καρπών.

Σύμφωνα με την κα Μέλλιου, τα πρώτα χρόνια εμφάνισης του εντόμου αρκετοί παραγωγοί δεν είχαν ακόμη αντιληφθεί τη δυναμική του. Η δροσόφιλα θεωρήθηκε αρχικά ένα πρόβλημα αντίστοιχο με εκείνο του ραγολέτη, ωστόσο η εμπειρία από το πεδίο έδειξε ότι η πραγματικότητα ήταν διαφορετική. Όπως αναφέρει, σε ορισμένες περιπτώσεις καταγράφηκαν σημαντικές απώλειες παραγωγής, γεγονός που οδήγησε τον συνεταιρισμό στην ενίσχυση της παρακολούθησης και στην εγκατάσταση δικτύου παγίδων για την καλύτερη κατανόηση της συμπεριφοράς του εντόμου. Για τον λόγο αυτό, η σωστή παρακολούθηση των πληθυσμών δεν αποτελεί απλώς μια καλλιεργητική πρακτική, αλλά βασικό εργαλείο προστασίας της παραγωγής και περιορισμού της εξάπλωσης του εχθρού.

Η σημασία της παρακολούθησης και των στοχευμένων επεμβάσεων

Η διαχείριση του εντόμου απαιτεί συνδυασμό μέτρων και συνεχή αξιολόγηση της κατάστασης σε κάθε οπωρώνα ξεχωριστά. Όταν οι πληθυσμοί του εντόμου είναι αυξημένοι ή όταν υπάρχει ιστορικό προσβολών, μπορεί να κριθεί αναγκαία η εφαρμογή χημικής καταπολέμησης, πάντοτε σύμφωνα με τις υποδείξεις των γεωπόνων και με τη χρήση εγκεκριμένων δραστικών ουσιών για το συγκεκριμένο έντομο και την καλλιέργεια.

Όπως εξηγεί η κα Μέλλιου, η αποτελεσματική αντιμετώπιση του εντόμου βασίζεται πρωτίστως στην έγκαιρη παρακολούθηση των πληθυσμών του. «Μόλις ξεκινήσουμε να ψεκάζουμε για τον ραγολέτη, συνεχίζουμε ουσιαστικά μέχρι το τέλος της συγκομιδής, γιατί έχουμε να αντιμετωπίσουμε και τη δροσόφιλα», αναφέρει, περιγράφοντας τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζεται στην πράξη το πρόγραμμα προστασίας των κερασεώνων.

Στην περιοχή της Ράχης Πιερίας, ο συνεταιρισμός έχει αναπτύξει δίκτυο παρακολούθησης με τροφοελκυστικές παγίδες, μέσω του οποίου καταγράφεται η παρουσία του εντόμου και ενημερώνονται οι παραγωγοί. Ωστόσο, όπως επισημαίνει η κα Μέλλιου, η διαδικασία δεν είναι πάντα απλή. Οι παγίδες βασίζονται σε ελκυστικά μίγματα οσμών, ενώ η αναγνώριση και καταμέτρηση των συλλήψεων απαιτεί χρόνο, εμπειρία και προσεκτική εξέταση του υλικού που συλλέγεται.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η εμπειρία από τους ίδιους τους οπωρώνες. Σύμφωνα με την ίδια, σε έντονες προσβολές έχουν παρατηρηθεί καρποί με πολλαπλές οπές ωοτοκίας, εικόνα που διαφέρει αισθητά από εκείνη άλλων εχθρών της κερασιάς και λειτουργεί ως ένδειξη αυξημένης δραστηριότητας του εντόμου. «Έχω δει κεράσι με επτά τρύπες», σημειώνει χαρακτηριστικά, περιγράφοντας την ένταση που μπορεί να λάβει μια προσβολή όταν οι πληθυσμοί του εντόμου αυξηθούν.

Καλλιεργητικά μέτρα που συμβάλλουν στον περιορισμό του εντόμου

Η αντιμετώπιση της δροσόφιλας δεν βασίζεται αποκλειστικά στις επεμβάσεις φυτοπροστασίας. Εξίσου σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν τα καλλιεργητικά και υγειονομικά μέτρα που εφαρμόζονται στον οπωρώνα. Ιδιαίτερη σημασία έχει η απομάκρυνση ή η καταστροφή των πεσμένων καρπών, καθώς το θηλυκό έντομο μπορεί να συνεχίσει να ωοτοκεί σε αυτούς. Παράλληλα, μετά τη συγκομιδή συνιστάται να μην παραμένουν καρποί πάνω στα δέντρα ή στο έδαφος, ενώ τα υπολείμματα πρέπει να ενσωματώνονται κατάλληλα στο έδαφος.

Η κα Μέλλιου υπογραμμίζει ότι οι παραγωγοί δεν θα πρέπει να αφήνουν ούτε προσβεβλημένους καρπούς πάνω στα δέντρα ούτε πεσμένους καρπούς στο έδαφος, καθώς μπορούν να λειτουργήσουν ως εστίες αναπαραγωγής και διατήρησης των πληθυσμών του εντόμου. Όπως αναφέρει, η απομάκρυνση και καταστροφή αυτών των υπολειμμάτων αποτελεί βασικό μέρος της συνολικής στρατηγικής διαχείρισης.

Επιπλέον, οι ορθές πρακτικές κλαδέματος συμβάλλουν στη δημιουργία καλύτερου αερισμού στο εσωτερικό της κόμης. Με αυτόν τον τρόπο περιορίζονται οι συνθήκες που ευνοούν την εγκατάσταση και ανάπτυξη του εντόμου, ενώ διευκολύνεται και η παρακολούθηση του οπωρώνα.

Η Δ/νση Αγροτικής Οικονομίας Π.Ε. Λάρισας της Περιφέρειας Θεσσαλίας, σε συνεργασία με το Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών, Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Βόλου (ΠΚΠΦΠ & ΦΕ Βόλου), ενημερώνει τους βαμβακοπαραγωγούς της Π.Ε. Λάρισας για τις απαραίτητες ενέργειες αποτελεσματικής φυτοπροστασίας της καλλιέργειας.

1. Στόχοι

1. Η ενημέρωση των βαμβακοπαραγωγών για την αποτελεσματική φυτοπροστασία στον πραγματικό καλλιεργητικό χρόνο.
2. Η έγκαιρη ενημέρωση κατά την περίοδο μέχρι την εμφάνιση των πρώτων χτενιών και την οργάνωση αποτελεσματικής αυτοάμυνας κάθε βαμβακοφυτείας για όλη την καλλιεργητική περίοδο.
3. Η τακτική παρακολούθηση κάθε βαμβακοχώραφου και σύμφωνα με τα πραγματικά δεδομένα, να εφαρμόζονται οι συγκεκριμένες καλλιεργητικές πρακτικές φυτοπροστασίας στο σωστό χρόνο, όπως παρακάτω περιγράφονται κατά περίπτωση.

2. Διαπιστώσεις

Οι καιρικές συνθήκες που επικράτησαν τον Απρίλιο ευνόησαν την πρώιμη σπορά των βαμβακοκαλλιεργειών σε αρκετές περιοχές, με την πλειοψηφία της σποράς να ολοκληρώνεται στις αρχές Μαΐου. Οι καιρικές συνθήκες του Μαΐου ευνόησαν το καλό φύτρωμα και την ομαλή πρώτη ανάπτυξη των νεαρών βαμβακοφύτων στο σύνολο -  σχεδόν – των καλλιεργούμενων εκτάσεων. Μοναδική αρνητική παρένθεση στις - μέχρι στιγμής - ευνοϊκές καιρικές συνθήκες, αποτέλεσε η σημαντική και απότομη πτώση της θερμοκρασίας στις αρχές Μαΐου, που υποχώρησε στα επίπεδα των 2?C. Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, τα νεαρά βαμβακόφυτα επέδειξαν ανθεκτικότητα στη θερμική καταπόνηση στην οποία υποβλήθηκαν, πλην εξαιρέσεων οπότε και οι παραγωγοί προέβησαν σε επανασπορά. Η ανάγκη για τεχνητή άρδευση ήταν μειωμένη καθώς οι συχνές εαρινές βροχοπτώσεις κάλυψαν επαρκώς τις ανάγκες των βαμβακόφυτων σε νερό.
Από επιτόπιους ελέγχους υπαλλήλων της Υπηρεσίας μας σε βαμβακοκαλλιέργειες, διαπιστώθηκε - κατά τόπους - έντονη δραστηριότητα από αφίδες και θρίπα, η οποία αναμένεται να ανασταλεί και εξαλειφθεί από την βαθμιαία αύξηση της θερμοκρασίας.

3. Συστάσεις – καλλιεργητικές πρακτικές

Η Υπηρεσία μας συστήνει στους βαμβακοπαραγωγούς να εφαρμόζουν ορθολογική αζωτούχο λίπανση και άρδευση (ποσότητα νερού και αριθμός αρδεύσεων) και να εφαρμόζουν καλλιεργητικά μέτρα που αποσκοπούν στην πρωίμιση της παραγωγής. Έχει αποδειχθεί στην πράξη ότι υπερβολικές αζωτούχες λιπάνσεις και αρδεύσεις έχουν ως συνέπεια την υπερβολική βλάστηση των φυτών, οψίμηση της παραγωγής και κυρίως τη δημιουργία υδαρών φυτικών ιστών οι οποίοι προσελκύουν τους επιβλαβείς οργανισμούς. Επιπλέον, συστήνεται το σκάλισμα μεταξύ των γραμμών για τον καλό εδαφικό αερισμό και την καταπολέμηση δυσεξόντωτων ζιζανίων.

Ειδικότερα, οι εχθροί που απασχολούν τους βαμβακοκαλλιεργητές στο παρόν φαινολογικό στάδιο του βαμβακιού είναι:

ΑΦΙΔΕΣ: Η υπηρεσία μας ενημερώνει τους βαμβακοπαραγωγούς ότι στα πρώτα στάδια ανάπτυξης των φυτών πολλές φορές αναπτύσσονται υψηλοί πληθυσμοί αφίδων (μελίγκρων) που απομυζούν τις θρεπτικές ουσίες από τα φύλλα και τους τρυφερούς βλαστούς, προκαλώντας κατσάρωμα των φύλλων (σε προχωρημένα στάδια τα φύλλα κιτρινίζουν) και δυσχεραίνοντας την ομαλή ανάπτυξή τους. Χαρακτηριστικό γνώρισμα των φύλλων που έχουν προσβληθεί από αφίδες είναι το γυάλισμα που προκαλείται από τις μελιτώδεις ουσίες που εκκρίνουν οι αφίδες. Κατώτερο όριο επέμβασης είναι η ύπαρξη είκοσι πέντε (25) ατόμων κατά μέσο όρο ανά φύλλο σε δείγμα 100 φύλλων. Οι βαμβακοπαραγωγοί θα πρέπει να γνωρίζουν ότι οι αφίδες έχουν πολλούς φυσικούς εχθρούς (ωφέλιμα) οι οποίοι συνήθως ελέγχουν τον πληθυσμό τους και τον κρατούν κάτω από τα επίπεδα οικονομικής ζημίας. Επιπρόσθετα, η βαθμιαία αύξηση της θερμοκρασίας το καλοκαίρι αναστέλλει και εξαλείφει τη δραστηριοποίησή τους.

ΘΡΙΠΕΣ: Στα πρώτα στάδια ανάπτυξης των φυτών δραστηριοποιούνται και οι θρίπες οι οποίοι απομυζούν τους χυμούς από τα βαμβακόφυτα, προκαλώντας έναν αργυρό αποχρωματισμό των φύλλων, τα οποία κατσαρώνουν, σχίζονται και πολλές φορές νεκρώνουν. Κατά κανόνα δεν απαιτείται χημική επέμβαση για την αντιμετώπιση του θρίπα, παρά μόνο στις περιπτώσεις που η παρατεταμένη προσβολή καταστρέφει τους ακραίους οφθαλμούς του βαμβακόφυτου. Το κατώτερο όριο επέμβασης είναι τα 200 άτομα θρίπα κατά μέσο όρο ανά δείγμα 100 φύλλων. Επισημαίνεται ότι η βαθμιαία αύξηση της θερμοκρασίας το καλοκαίρι αναστέλλει και εξαλείφει την δραστηριοποίηση του θρίπα, όπως συμβαίνει ακριβώς και στην περίπτωση των αφίδων.

ΛΥΓΚΟΣ: Η υπηρεσία μας συνιστά στους παραγωγούς να ελέγχουν τις καλλιέργειές τους σε εβδομαδιαία βάση για τυχόν προσβολές από λύγκο που προσβάλει τα νεαρά χτένια, τα οποία φέρουν μικρά μαύρα στίγματα, συρρικνώνονται, καφετιάζουν και τελικά πέφτουν, ενώ τα μεγάλα προσβεβλημένα χτένια δίνουν λουλούδια που δύσκολα γονιμοποιούνται. Επίσης, ο λύγκος τρέφεται και καταστρέφει τους ακραίους οφθαλμούς των βαμβακοφύτων, δημιουργώντας θαμνώδη φυτά και ευνοώντας τη βλαστική ανάπτυξη που οδηγεί σε οψίμηση και μείωση της παραγωγής. Ο έλεγχος συνιστάται να είναι πιο συχνός στα αγροτεμάχια που γειτνιάζουν με καλλιέργειες μηδικής, καθώς η πιθανότητα μετανάστευσης του λύγκου από τη συγκομισμένη μηδική προς το βαμβάκι είναι πολύ μεγαλύτερη σε σχέση με άλλες καλλιέργειες. Το κατώτερο όριο επέμβασης για τον λύγκο είναι τα 5 άτομα κατά μέσο όρο ανά 100 φυτά. Ενημερώνουμε τους παραγωγούς ότι κατά κανόνα δεν απαιτείται χημική επέμβαση για την αντιμετώπιση του λύγκου, καθώς η πρόωρη απώλεια καρποφόρων οργάνων (κυρίως μικρών χτενιών) την οποία πολλοί παραγωγοί την αποδίδουν στον λύγκο, τις περισσότερες φορές οφείλεται σε φυσιολογικά αίτια που έχουν σχέση με τη θρέψη του φυτού και τις κλιματικές συνθήκες (χαμηλές θερμοκρασίες, μεγάλες αυξοµειώσεις της θερµοκρασίας ή της εδαφικής υγρασίας) κατά την περίοδο σχηματισμού των καρποφόρων οργάνων κ.ά. Στις ελάχιστες περιπτώσεις που απαιτηθεί χημική καταπολέμηση, τότε αυτή πρέπει να διενεργείται με εγκεκριμένα εντομοκτόνα εκλεκτικής δράσης που είναι φιλικότερα προς τα ωφέλιμα έντομα.

Η Υπηρεσία ενημερώνει τους βαμβακοπαραγωγούς ότι τον Ιούνιο πραγματοποιείται η εγκατάσταση των ωφελίµων εντόµων στις βαµβακοφυτείες, όπου γεννούν και πολλαπλασιάζονται.

Η περίοδος από τα τέλη της άνοιξης έως τις αρχές του καλοκαιριού αποτελεί ένα κρίσιμο στάδιο για τη φυτοπροστασία των εσπεριδοειδών. Καθώς οι καρποί αναπτύσσονται και οι θερμοκρασίες αυξάνονται, ορισμένοι εντομολογικοί εχθροί βρίσκουν ευνοϊκές συνθήκες για να εγκατασταθούν και να πολλαπλασιαστούν στους οπωρώνες.

Ανάμεσα στους εχθρούς που χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή αυτή την εποχή βρίσκεται και ο ψευδόκοκκος των εσπεριδοειδών. Με αφορμή τις επεμβάσεις και την παρακολούθηση που πραγματοποιούνται αυτή την περίοδο στους οπωρώνες, συνομιλήσαμε με τον πρόεδρο του ΑΣ Εσπεριδοπαραγωγών Ιάρδανου (Α.Σ.Ε.Δ.Ι.), κ. Γιώργο Βέρροιο, ο οποίος αναφέρθηκε στη διαχείριση του εχθρού και στην ανάγκη οι παραγωγοί να βρίσκονται σε αυξημένη επαγρύπνηση.

Γιατί ο ψευδόκοκκος απασχολεί τους παραγωγούς

Ο ψευδόκοκκος των εσπεριδοειδών (Planococcus citri) θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έντομα που προσβάλλουν πορτοκαλιές, μανταρινιές, λεμονιές και άλλα εσπεριδοειδή. Πρόκειται για πολυφάγο έντομο με πολλές γενεές ετησίως (3-4), το οποίο μπορεί να προκαλέσει τόσο άμεσες όσο και έμμεσες ζημιές στην παραγωγή.

Οι άμεσες ζημιές σχετίζονται με την απομύζηση χυμών από φύλλα, βλαστούς και καρπούς, γεγονός που οδηγεί σε εξασθένηση των δέντρων και σε μειωμένη ζωτικότητα της βλάστησης. Παράλληλα, αρκετοί προσβεβλημένοι καρποί παρουσιάζουν πρόωρη καρπόπτωση, με αποτέλεσμα απώλειες στην παραγωγή.

Όπως επισημαίνεται, οι σοβαρότερες οικονομικές επιπτώσεις προέρχονται συχνά από τις «έμμεσες ζημιές». Οι μελιτώδεις εκκρίσεις του εντόμου καλύπτουν καρπούς και φύλλωμα, δημιουργώντας ιδανικές συνθήκες για την ανάπτυξη των μυκήτων της καπνιάς. Το αποτέλεσμα είναι η υποβάθμιση της εμπορικής αξίας των καρπών, η μείωση της φωτοσυνθετικής ικανότητας του δέντρου και, σε έντονες προσβολές, κιτρίνισμα και πτώση φύλλων.

Πού «κρύβεται» αυτή την εποχή

Αυτή την περίοδο, οι προνύμφες που εκκολάπτονται αναζητούν προστατευμένες θέσεις στο δέντρο, όπου επικρατούν συνθήκες αυξημένης υγρασίας και σκίασης.

«Το έντομο δεν βρίσκεται πάντα σε εμφανή σημεία», αναφέρει ο κ. Βέρροιος, εξηγώντας ότι οι πληθυσμοί εγκαθίστανται συνήθως κάτω από τον κάλυκα των μικρών καρπών, στον ομφαλό των ομφαλοφόρων ποικιλιών πορτοκαλιάς, αλλά και στα σημεία όπου οι καρποί εφάπτονται μεταξύ τους ή ακουμπούν σε φύλλα και κλαδιά.

Αυτή ακριβώς η συμπεριφορά δυσκολεύει πολλές φορές τον έγκαιρο εντοπισμό του προβλήματος, καθώς οι προσβολές μπορούν να εξελιχθούν χωρίς να γίνουν άμεσα αντιληπτές από τον παραγωγό.

Ένα ακόμη χαρακτηριστικό σημάδι παρουσίας του ψευδόκοκκου είναι η έντονη κυκλοφορία μυρμηγκιών πάνω στα δέντρα. Τα μυρμήγκια έλκονται από τα μελιτώματα που παράγει το έντομο και συχνά αποτελούν την πρώτη ένδειξη ότι στον οπωρώνα υπάρχει πληθυσμός κοκκοειδών.

Η παρακολούθηση είναι το «κλειδί» της αντιμετώπισης

Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στην παρακολούθηση των πληθυσμών πριν ληφθεί οποιαδήποτε απόφαση επέμβασης. Για τον προσδιορισμό της δραστηριότητας του εντόμου προτείνεται η χρήση φερομονικών παγίδων, οι οποίες επιτρέπουν την παρακολούθηση των πτήσεων των αρσενικών και συμβάλλουν στον καλύτερο χρονικό προγραμματισμό των επεμβάσεων.

Παράλληλα, απαραίτητες θεωρούνται οι τακτικές δειγματοληψίες καρπών μέχρι τη συγκομιδή. «Δεν αρκεί να δούμε ένα ή δύο προσβεβλημένα σημεία και να βγάλουμε συμπέρασμα για όλο το κτήμα», επισημαίνει ο πρόεδρος, τονίζοντας ότι η συστηματική καταγραφή είναι αυτή που επιτρέπει την ορθή εκτίμηση της πραγματικής έκτασης της προσβολής.

Η απόφαση για την πραγματοποίηση επέμβασης δεν βασίζεται μόνο στην παρουσία του εντόμου, αλλά και στην έκταση της προσβολής που καταγράφεται στον οπωρώνα. Για τον λόγο αυτό, η τακτική παρακολούθηση των δέντρων και η συνεργασία με τον γεωπόνο θεωρούνται καθοριστικές για τον σωστό χρονισμό των ψεκασμών.

«Εμείς εδώ στην περιοχή ψεκάζουμε τώρα για τον ψευδόκοκκο», αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Βέρροιος, επισημαίνοντας ότι η παρακολούθηση των πληθυσμών συνεχίζεται και το επόμενο διάστημα.

Καλλιεργητικά μέτρα και προστασία των ωφέλιμων οργανισμών

Η αντιμετώπιση του ψευδόκοκκου δεν βασίζεται αποκλειστικά στους ψεκασμούς. Αντίθετα, σημαντικό ρόλο παίζουν τα καλλιεργητικά μέτρα που καθιστούν το περιβάλλον λιγότερο ευνοϊκό για την ανάπτυξή του. Ο καθαρισμός και το κλάδεμα του εσωτερικού της κόμης βελτιώνουν τον αερισμό και τον φωτισμό των δέντρων, μειώνοντας τις σκιερές και υγρές θέσεις που προτιμά το έντομο για να εγκατασταθεί και να αναπτυχθεί.

Παράλληλα, ο ψευδόκοκκος διαθέτει αρκετούς φυσικούς εχθρούς που μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στον περιορισμό των πληθυσμών του. Για τον λόγο αυτό, όταν απαιτείται χημική επέμβαση, συνιστάται η επιλογή εγκεκριμένων σκευασμάτων με όσο το δυνατόν χαμηλότερη τοξικότητα για τα ωφέλιμα έντομα.

Η έγκαιρη επέμβαση θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, όπως αναφέρεται, για τον περιορισμό των πληθυσμών του εντόμου, καθώς οι εφαρμογές έχουν μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα όταν στοχεύουν την πρώτη γενεά του ψευδόκοκκου, πριν αυτός εγκατασταθεί σε δυσπρόσιτες θέσεις πάνω στους καρπούς.

Ο κ. Βέρροιος επισημαίνει, ωστόσο, ότι η αποτελεσματική διαχείριση του ψευδόκοκκου δεν εξαρτάται μόνο από τις επεμβάσεις που πραγματοποιεί κάθε παραγωγός στο δικό του κτήμα. «Παίζει ρόλο και τι γίνεται στα γειτονικά χωράφια», αναφέρει χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι η παρουσία οπωρώνων όπου δεν πραγματοποιούνται οι απαραίτητες καλλιεργητικές φροντίδες ή επεμβάσεις μπορεί να δυσκολέψει τις προσπάθειες περιορισμού των πληθυσμών του εντόμου σε μια ευρύτερη περιοχή.

Τέλος, αναφέρεται και στο αυξημένο κόστος παραγωγής, το οποίο επηρεάζει τις αποφάσεις αρκετών παραγωγών σχετικά με τον χρόνο πραγματοποίησης των επεμβάσεων. «Υπάρχει πρόβλημα με το οικονομικό, έχουν ακριβύνει όλα», σημειώνει, εξηγώντας ότι σε ορισμένες περιπτώσεις οι ψεκασμοί μπορεί να καθυστερήσουν ή να πραγματοποιηθούν μόνο όταν η προσβολή γίνει πιο έντονη. Όπως τονίζει, παρά τις δυσκολίες, η έγκαιρη παρακολούθηση και η συνεργασία με τους γεωπόνους παραμένουν βασικά εργαλεία για την προστασία της παραγωγής.

Οι ζημιές που προκαλούνται κάτω από την επιφάνεια του εδάφους είναι συχνά οι πιο δύσκολες να εντοπιστούν και, πολλές φορές, οι πιο δαπανηρές για τον παραγωγό. Στην περίπτωση της πατάτας, μία από τις χαρακτηριστικότερες τέτοιες περιπτώσεις είναι τα σιδηροσκώληκα, ένας εδαφόβιος εχθρός που μπορεί να υποβαθμίσει σημαντικά την ποιότητα των κονδύλων και να μειώσει την εμπορική τους αξία.

Παρότι πρόκειται για έναν οργανισμό γνωστό εδώ και δεκαετίες στους γεωπόνους και τους παραγωγούς, εξακολουθεί να προκαλεί προβλήματα σε αρκετές πατατοπαραγωγικές περιοχές της χώρας. Η αντιμετώπισή του δεν είναι πάντα εύκολη, καθώς οι προσβολές εκδηλώνονται υπόγεια, ενώ η ένταση του προβλήματος επηρεάζεται από παράγοντες όπως το έδαφος, οι καλλιεργητικές πρακτικές και οι τοπικές συνθήκες.

Για το ζήτημα αυτό συνομιλήσαμε με τον κ. Ηλία Ελευθεριάδη, πολύπειρο γεωπόνο και τέως μέλος του Τμήματος Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Δράμας, ο οποίος μίλησε για τη βιολογία του εχθρού, τις ιδιαιτερότητες που παρουσιάζει από περιοχή σε περιοχή και τα διαθέσιμα εργαλεία διαχείρισής του σήμερα.

Τα σιδηροσκώληκα: Βιολογία και ζημιές στην πατάτα

Τα σιδηροσκώληκα αποτελούν τις προνύμφες διαφόρων ειδών κολεοπτέρων της οικογένειας Elateridae, με ιδιαίτερη σημασία να αποδίδεται σε είδη του γένους Agriotes, και συγκαταλέγονται στους σημαντικότερους εδαφόβιους εχθρούς της πατάτας. Πρόκειται για πολυφάγους οργανισμούς που μπορούν να προσβάλλουν ρίζες, βλαστάνοντες σπόρους και κονδύλους διαφόρων καλλιεργειών.

Η πολυφαγία τους αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για την κατανόηση του προβλήματος. Οι προνύμφες μπορούν να αναπτυχθούν σε ευρύ φάσμα καλλιεργειών, όπως σιτηρά, δημητριακά, ζαχαρότευτλα, λαχανικά και βαμβάκι, γεγονός που διευκολύνει τη διατήρηση των πληθυσμών τους στο αγροοικοσύστημα. Παρόλα αυτά, η σοβαρότερη οικονομική ζημιά εμφανίζεται συνήθως στην πατάτα, λόγω της άμεσης προσβολής των παραγόμενων κονδύλων.

Ένα από τα χαρακτηριστικά που δυσκολεύουν τη διαχείρισή τους είναι ο μακρύς βιολογικός τους κύκλος, ο οποίος μπορεί να διαρκέσει από τρία έως και πέντε χρόνια, ανάλογα με τις κλιματικές συνθήκες και τη διαθεσιμότητα τροφής. Κατά το μεγαλύτερο μέρος αυτού του χρονικού διαστήματος οι προνύμφες παραμένουν στο έδαφος, όπου αναπτύσσονται και τρέφονται πριν ολοκληρώσουν τον κύκλο τους.

Στην πατατοκαλλιέργεια οι σημαντικότερες ζημιές παρατηρούνται στους κονδύλους, ιδιαίτερα κατά την περίοδο της συγκομιδής. Οι προνύμφες ορύσσουν χαρακτηριστικές στοές στο εσωτερικό των κονδύλων, γεγονός που αποτελεί και τη βασική μορφή ζημιάς που προκαλούν στην καλλιέργεια. Η προσβολή αυτή μειώνει σοβαρά την ποιότητα της πατάτας και μπορεί να καταστήσει τους κονδύλους μη εμπορεύσιμους, ακόμη και όταν η συνολική παραγωγή σε ποσότητα δεν φαίνεται αρχικά ιδιαίτερα μειωμένη.

Ένας εχθρός που δεν συμπεριφέρεται παντού με τον ίδιο τρόπο

Όπως επισημαίνει ο κ. Ελευθεριάδης, τα σιδηροσκώληκα αποτελούν μια ιδιαίτερη περίπτωση, καθώς η ένταση των προσβολών επηρεάζεται άμεσα από το κλίμα, το έδαφος και το καλλιεργητικό μοντέλο κάθε περιοχής. «Τα σιδηροσκώληκα είναι μια τελείως διαφορετική περίπτωση», αναφέρει χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι σε περιοχές όπως το Νευροκόπι, η Κοζάνη ή τα Ιωάννινα, όπου η πατάτα αποτελεί βασική καλλιέργεια και οι εναλλαγές καλλιεργειών είναι περιορισμένες, το πρόβλημα μπορεί να είναι ιδιαίτερα έντονο. Αντίθετα, σε πεδινές περιοχές με περισσότερες καλλιεργητικές περιόδους και διαφορετικά συστήματα παραγωγής, οι προσβολές συνήθως εμφανίζονται με μικρότερη ένταση.

Σύμφωνα με τον κ. Ελευθεριάδη, η διαφοροποίηση αυτή συνδέεται τόσο με το κλιματικό όσο και με το καλλιεργητικό προφίλ κάθε περιοχής. Όπως εξηγεί, σε περιοχές όπου η πατάτα αποτελεί βασική καλλιέργεια και οι εναλλαγές καλλιεργειών είναι περιορισμένες, οι πληθυσμοί των σιδηροσκωλήκων μπορούν να διατηρούνται ευκολότερα. Αντίθετα, σε περιοχές όπως η Αχαΐα ή η Ηλεία, όπου επικρατούν διαφορετικές καλλιεργητικές πρακτικές και περισσότερες καλλιεργητικές περίοδοι μέσα στο έτος, το πρόβλημα συνήθως εμφανίζεται με μικρότερη ένταση, χωρίς βέβαια να αποκλείονται τοπικές εξαιρέσεις ανάλογα με τον τύπο του εδάφους.

Η διαφοροποίηση αυτή δείχνει ότι η αντιμετώπιση των σιδηροσκωλήκων δεν μπορεί να βασιστεί σε μία ενιαία συνταγή για όλους τους παραγωγούς, αλλά απαιτεί προσαρμογή στις τοπικές συνθήκες και στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε αγροτεμαχίου.

Γιατί τα σιδηροσκώληκα βρίσκονται ξανά στο προσκήνιο

Σύμφωνα με τον κ. Ελευθεριάδη, τα σιδηροσκώληκα συγκαταλέγονται σήμερα στα σημαντικότερα εντομολογικά προβλήματα της πατατοκαλλιέργειας και σε ορισμένες περιοχές αποτελούν το κυρίαρχο πρόβλημα που καλούνται να διαχειριστούν οι παραγωγοί.

Όπως εξηγεί, σημαντικό ρόλο έχει διαδραματίσει η απόσυρση παλαιότερων δραστικών ουσιών που χρησιμοποιούνταν για την αντιμετώπισή τους, όπως τα οργανοφωσφορικά σκευάσματα. Ο ίδιος σημειώνει ότι κατά το παρελθόν είχαν διατυπωθεί ακόμη και προβληματισμοί για πιθανή εμφάνιση ανθεκτικότητας σε ορισμένες περιπτώσεις, χωρίς όμως να υπάρξει συστηματική διερεύνηση του ζητήματος. Σε κάθε περίπτωση, η μείωση των διαθέσιμων επιλογών φυτοπροστασίας έχει καταστήσει τη διαχείριση των πληθυσμών τους πιο απαιτητική σε σχέση με το παρελθόν.

Ο ίδιος επισημαίνει ότι ενώ άλλοι γνωστοί εχθροί της πατάτας, όπως ο δορυφόρος, εξακολουθούν να υπάρχουν, σήμερα συνήθως προκαλούν μικρότερης οικονομικής σημασίας προβλήματα σε σχέση με τα σιδηροσκώληκα. Η ζημιά από τα σιδηροσκώληκα είναι συχνά πιο ύπουλη, καθώς εκδηλώνεται κάτω από την επιφάνεια του εδάφους και γίνεται αντιληπτή όταν οι κόνδυλοι έχουν ήδη προσβληθεί.

Διαχείριση στο χωράφι: εμπειρία, παρακολούθηση και σωστές αποφάσεις

Ο κ. Ελευθεριάδης τονίζει ότι η αντιμετώπιση των σιδηροσκωλήκων δεν εξαντλείται στη χρήση ενός φυτοπροστατευτικού προϊόντος. Όπως αναφέρει, σήμερα υπάρχουν τόσο χημικές όσο και βιολογικές επιλογές που μπορούν να ενταχθούν σε ένα πρόγραμμα ολοκληρωμένης διαχείρισης. Παράλληλα όμως, ιδιαίτερη σημασία έχουν οι καλλιεργητικοί χειρισμοί και η σωστή διαχείριση του εδάφους.

Όπως επισημαίνει, η ολοκληρωμένη διαχείριση μπορεί να συνδυάζει διαφορετικά εργαλεία ανάλογα με τις συνθήκες του αγρού. Αναφέρει χαρακτηριστικά ότι πέρα από τις χημικές λύσεις υπάρχουν και βιολογικές επιλογές, όπως σκευάσματα που βασίζονται στον εντομοπαθογόνο μύκητα Beauveria bassiana, τα οποία μπορούν να ενταχθούν σε ένα ευρύτερο πρόγραμμα διαχείρισης. Παράλληλα, σε αγροτεμάχια όπου διαπιστώνονται υψηλοί πληθυσμοί του εχθρού, είναι δυνατόν να αξιοποιηθούν και εγκεκριμένα εντομοκτόνα εδάφους κατά τη φύτευση, στις γραμμές φύτευσης, στο πλαίσιο πάντοτε μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής αντιμετώπισης.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν και ορισμένα προληπτικά καλλιεργητικά μέτρα. Όπως είναι γνωστό, οι προνύμφες προκαλούν τις σημαντικότερες ζημιές στους ώριμους κονδύλους, γι’ αυτό και η έγκαιρη συγκομιδή μπορεί να συμβάλει στον περιορισμό των απωλειών. Παράλληλα, οι θερινές αρόσεις σε ξηρό έδαφος μπορούν να συμβάλουν στη μείωση των πληθυσμών, καθώς εκθέτουν αυγά και προνύμφες σε δυσμενείς συνθήκες και ευνοούν την καταστροφή τους.

Η υγρασία του εδάφους, η εμφάνιση ρωγμών και ο τύπος του χωραφιού αποτελούν παράγοντες που πρέπει να αξιολογούνται διαρκώς. Σε εδάφη που εμφανίζουν ρωγμές κατά την ξήρανση, οι αρδεύσεις μπορούν να συμβάλουν στο κλείσιμό τους. Σε πιο αμμώδη εδάφη, η διατήρηση της κατάλληλης υγρασίας είναι επίσης σημαντική, καθώς η ξήρανση διευκολύνει την κίνηση των προνυμφών μέσα στο έδαφος.

Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η σωστή διαχείριση δεν βασίζεται μόνο στις επεμβάσεις αλλά και στην καθημερινή παρακολούθηση του χωραφιού. Η άρδευση, η διατήρηση της κατάλληλης υγρασίας και η έγκαιρη αξιολόγηση των συνθηκών αποτελούν κρίσιμα στοιχεία, τα οποία διαφοροποιούνται ανάλογα με τον τύπο του εδάφους και την εμπειρία του παραγωγού. «Ο παραγωγός πρέπει να έχει την εμπειρία να μπορεί να αντιμετωπίσει την κατάσταση», αναφέρει χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι η καλλιεργητική γνώση παραμένει αναντικατάστατη ακόμη και στην εποχή των σύγχρονων τεχνολογιών.

Ο πυρηνοτρήτης αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους εντομολογικούς εχθρούς της ελιάς, με τη ζημιά που προκαλεί να διαφοροποιείται σημαντικά από περιοχή σε περιοχή και από χρονιά σε χρονιά. Η εξέλιξη των γενεών του εντόμου, οι κλιματικές συνθήκες που επικρατούν σε κάθε ελαιοκομική ζώνη και η έγκαιρη παρακολούθηση των πληθυσμών του αποτελούν παράγοντες που καθορίζουν τόσο το μέγεθος του προβλήματος όσο και την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων.

Με αφορμή την τρέχουσα περίοδο, συνομιλήσαμε με τον έμπειρο γεωπόνο και Προϊστάμενο του Κέντρου Προστασίας Φυτών, Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Ιωαννίνων, κ. Ανδρέα Καμπλέτσα, σχετικά με τον πυρηνοτρήτη, τη βιολογία του εντόμου και τη σημασία της σωστής ενημέρωσης των παραγωγών.

Ο πυρηνοτρήτης ως εχθρός της ελιάς

Ο πυρηνοτρήτης (Prays oleae) αποτελεί έναν από τους σπουδαιότερους εχθρούς της ελιάς και αναπτύσσει τρεις γενεές κατά τη διάρκεια του έτους. Οι προνύμφες κάθε γενεάς προσβάλλουν διαφορετικά όργανα του δένδρου, γι’ αυτό και διακρίνονται σε φυλλόβια, ανθόβια και καρπόβια γενεά.

Η εμφάνιση, η εξέλιξη των γενεών και η ένταση των προσβολών διαφοροποιούνται ανάλογα με τις συνθήκες που επικρατούν σε κάθε περιοχή, γεγονός που καθιστά απαραίτητη τη συστηματική παρακολούθηση των πληθυσμών του εντόμου. Ειδικότερα, οι κλιματικές συνθήκες, αλλά και οι ποικιλίες ελιάς που καλλιεργούνται σε κάθε περιοχή, είτε πρόκειται για πρώιμες, μεσοπρώιμες ή όψιμες, επηρεάζουν τον ρυθμό εμφάνισης του εντόμου. Ως αποτέλεσμα, η εικόνα του εχθρού και οι ανάγκες διαχείρισής του ενδέχεται να διαφέρουν ακόμη και μεταξύ γειτονικών ελαιοκομικών περιοχών. Για τον λόγο αυτό, ιδιαίτερη σημασία έχει η παρακολούθηση των τοπικών δεδομένων, ώστε να προσδιορίζεται με ακρίβεια το στάδιο ανάπτυξης του πυρηνοτρήτη σε κάθε περιοχή.

Η καρπόβια γενεά και οι ζημιές που προκαλεί

Αυτή την περίοδο το ενδιαφέρον των παραγωγών στρέφεται στην καρπόβια γενεά του πυρηνοτρήτη, η οποία συνδέεται άμεσα με απώλειες καρπών κατά τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου. Τα ενήλικα έντομα ωοτοκούν πάνω στους νεαρούς καρπούς και οι προνύμφες που εκκολάπτονται εισέρχονται άμεσα στο εσωτερικό τους.

Αρχικά οι προνύμφες τρέφονται από τη σάρκα του καρπού, προκαλώντας ένα πρώτο κύμα καρπόπτωσης στις αρχές του καλοκαιριού. Οι μικροί καρποί ξηραίνονται και πέφτουν, καθώς διακόπτεται η επικοινωνία μεταξύ ποδίσκου και σάρκας. Στη συνέχεια οι προνύμφες εισχωρούν στον σχηματισμένο πυρήνα, όπου συνεχίζουν την ανάπτυξή τους. Η προσβολή αυτή οδηγεί σε σταδιακή νέκρωση των καρπών και τελικά σε ένα δεύτερο κύμα καρπόπτωσης το φθινόπωρο, το οποίο είναι συνήθως και το πιο εμφανές στους παραγωγούς.

Όπως επισημαίνεται, η πρώτη καρπόπτωση συχνά περνά απαρατήρητη, ενώ η δεύτερη είναι εκείνη που μπορεί να προκαλέσει ανησυχία, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις αυξημένων πληθυσμών του εντόμου.

Η έκταση της ζημιάς δεν είναι ίδια κάθε χρονιά, καθώς επηρεάζεται τόσο από τον πληθυσμό του πυρηνοτρήτη που αναπτύσσεται στον ελαιώνα όσο και από το φορτίο των δέντρων. Για τον λόγο αυτό, η αξιολόγηση της κατάστασης θα πρέπει να γίνεται με βάση τα δεδομένα κάθε ελαιώνα και όχι μόνο την παρουσία του εντόμου.

Δεν είναι όλες οι περιοχές ίδιες

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία που αναδείχθηκαν κατά τη συζήτηση είναι ότι δεν υπάρχουν ενιαίες ημερομηνίες ή κοινά χρονοδιαγράμματα για όλες τις περιοχές της χώρας. «Κάθε περιοχή έχει τις δικές της κλιματικές συνθήκες», γεγονός που επηρεάζει τόσο την εμφάνιση όσο και την εξέλιξη των γενεών του πυρηνοτρήτη.

Αυτό σημαίνει ότι οι πληροφορίες που ισχύουν για μία περιοχή δεν μπορούν να μεταφερθούν αυτούσιες σε μια άλλη. Για τον λόγο αυτό, οι παραγωγοί θα πρέπει να βασίζονται στα δεδομένα που αφορούν τη δική τους ελαιοκομική ζώνη και όχι σε γενικές εκτιμήσεις ή εμπειρικές πρακτικές που εφαρμόζονται αλλού.

Οι παγίδες και οι δειγματοληψίες δείχνουν τον σωστό χρόνο επέμβασης

Η παρακολούθηση των πληθυσμών αποτελεί το σημαντικότερο εργαλείο για τη λήψη σωστών αποφάσεων. Σε περιοχές όπου ο πυρηνοτρήτης εμφανίζει αυξημένη παρουσία ή όπου είχαν παρατηρηθεί υψηλοί πληθυσμοί σε προηγούμενες γενεές, είναι απαραίτητη η συστηματική παρακολούθηση της καρπόβιας γενεάς μέσω φερομονικών παγίδων και δειγματοληψιών καρπών.

Οι παγίδες επιτρέπουν την καταγραφή της πτήσης των ακμαίων αρσενικών εντόμων, με τις καταμετρήσεις να πραγματοποιούνται σε τακτά χρονικά διαστήματα, συνήθως κάθε 3 έως 5 ημέρες. Παράλληλα, οι τακτικοί έλεγχοι στους νεαρούς καρπούς δίνουν εικόνα για την εναπόθεση αυγών και τις εκκολάψεις. Μόνο μέσα από αυτή τη διαδικασία μπορεί να προσδιοριστεί με ακρίβεια η χρονική στιγμή κατά την οποία απαιτείται επέμβαση.

Εφόσον διαπιστωθεί εναπόθεση αυγών σε υψηλό ποσοστό καρπών, μπορεί να απαιτηθεί επέμβαση με εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, κατάλληλα για το σύστημα καλλιέργειας που εφαρμόζει ο παραγωγός (συμβατική ή βιολογική). Καθοριστικής σημασίας είναι ο σωστός χρόνος εφαρμογής, καθώς η αντιμετώπιση είναι αποτελεσματικότερη πριν οι προνύμφες εισέλθουν στον πυρήνα του καρπού.

Όπως τονίστηκε χαρακτηριστικά, «δεν αρκεί να γνωρίζουμε ότι υπάρχει πυρηνοτρήτης στην περιοχή, πρέπει να γνωρίζουμε πότε ακριβώς δραστηριοποιείται». Η έγκαιρη γνώση της πτήσης του εντόμου και της εξέλιξης των προσβολών είναι εκείνη που καθορίζει και την επιτυχία της αντιμετώπισης.

Η σημασία της συνεργασίας παραγωγών, γεωπόνων και υπηρεσιών

Η αποτελεσματική αντιμετώπιση του πυρηνοτρήτη δεν βασίζεται μόνο στα διαθέσιμα μέσα φυτοπροστασίας, αλλά κυρίως στην ορθή πληροφόρηση και στον σωστό χρόνο εφαρμογής των μέτρων. Οι γεωπόνοι που παρακολουθούν τις καλλιέργειες και οι αρμόδιες υπηρεσίες διαθέτουν δίκτυα παρακολούθησης και στοιχεία από παγίδες πεδίου, τα οποία επιτρέπουν τον προσδιορισμό της εμφάνισης των γενεών και της έντασης των πληθυσμών στις περιοχές ευθύνης τους.

Για τον λόγο αυτό, η συνεχής επικοινωνία των παραγωγών με τον γεωπόνο που τους παρακολουθεί, αλλά και η αξιοποίηση των ενημερωτικών δελτίων των αρμόδιων υπηρεσιών, αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη λήψη ορθών αποφάσεων. «Η σωστή ενημέρωση είναι εξίσου σημαντική με την ίδια την επέμβαση», καθώς επιτρέπει στον παραγωγό να δράσει την κατάλληλη στιγμή και όχι εκ των υστέρων, όταν η ζημιά έχει ήδη εγκατασταθεί μέσα στον καρπό.

Έτσι, σε μια περίοδο όπου οι ελαιοπαραγωγοί παρακολουθούν με αυξημένο ενδιαφέρον την εξέλιξη του πυρηνοτρήτη, η γνώση των τοπικών δεδομένων, η αξιοποίηση των δικτύων παρακολούθησης και η συνεργασία με τους ειδικούς παραμένουν τα σημαντικότερα εφόδια για την προστασία της παραγωγής.

Η καλλιέργεια της πατάτας παραμένει μία από τις σημαντικότερες καλλιέργειες στη χώρα, με τη φυτοπροστασία να αποτελεί διαχρονικά κρίσιμο παράγοντα για τη διατήρηση της παραγωγής και της ποιότητας. Οι ιδιαίτερες κλιματικές συνθήκες, η ένταση της καλλιέργειας αλλά και η συνεχής πίεση από εντομολογικούς εχθρούς καθιστούν αναγκαία τη συστηματική παρακολούθηση του αγρού και τη σωστή διαχείριση των προσβολών από τους παραγωγούς.

Σε αρκετές πατατοπαραγωγικές περιοχές της Ελλάδας, και στο λεκανοπέδιο Νευροκοπίου που συγκαταλέγεται διαχρονικά ανάμεσα στις πλέον εξειδικευμένες ζώνες καλλιέργειας πατάτας, η παρουσία εντομολογικών εχθρών αποτελεί σταθερή πρόκληση για τη φυτοϋγειονομική διαχείριση της καλλιέργειας.

Στο πλαίσιο αυτό, συνομιλήσαμε με τον κ. Ηλία Ελευθεριάδη, γεωπόνο με πολυετή εμπειρία στην περιοχή και τέως μέλος του Τμήματος Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Δράμας, για τον δορυφόρο της πατάτας — έναν διαχρονικό εχθρό της καλλιέργειας που εξακολουθεί να απασχολεί τους παραγωγούς, παρότι σήμερα θεωρείται περισσότερο διαχειρίσιμος σε σχέση με παλαιότερες περιόδους

Ένας διαχρονικός εχθρός των σολανωδών καλλιεργειών

Ο δορυφόρος της πατάτας (Leptinotarsa decemlineata) αποτελεί έναν από τους γνωστότερους εντομολογικούς εχθρούς των φυτών της οικογένειας των Σολανωδών (Solanaceae), με σημαντικότερους ξενιστές την πατάτα, την τομάτα και τη μελιτζάνα.

Σύμφωνα και με όσα ανέφερε ο κ. Ελευθεριάδης, τα έντομα διαχειμάζουν στο έδαφος και την άνοιξη μετακινούνται στις καλλιέργειες, όπου τρέφονται από το φύλλωμα των φυτών. Στη χώρα μας εμφανίζει συνήθως έως τρεις γενιές ετησίως, ενώ οι σοβαρότερες ζημιές προκαλούνται κυρίως από τις αδηφάγες προνύμφες του εντόμου.

Σε υψηλούς πληθυσμούς μπορεί να προκληθεί έντονη έως και πλήρης αποφύλλωση των φυτών, με χαρακτηριστική εικόνα «σκελετωμένων» φυτών και παρουσία μαλακών περιττωμάτων πάνω στους βλαστούς και το φύλλωμα.

«Ο δορυφόρος παραμένει υπαρκτός και υπολογίσιμος»

Όπως εξηγεί ο γεωπόνος, ο δορυφόρος της πατάτας εξακολουθεί να αποτελεί έναν υπαρκτό και επίμονο εχθρό για την καλλιέργεια, χωρίς όμως να βρίσκεται σήμερα στην κορυφή των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι παραγωγοί της περιοχής, καθώς μεγαλύτερη πίεση ασκούν πλέον άλλοι εντομολογικοί εχθροί. «Ο δορυφόρος είναι ένας έμονος εχθρός», αναφέρει χαρακτηριστικά, σημειώνοντας ωστόσο ότι στις περισσότερες περιπτώσεις η ζημιά του παραμένει πλέον διαχειρίσιμη μέσα στο σύγχρονο πρόγραμμα φυτοπροστασίας.

Σύμφωνα με τον ίδιο, σημαντικό ρόλο σε αυτό παίζει το γεγονός ότι πολλές επεμβάσεις που πραγματοποιούνται έτσι κι αλλιώς για άλλους εχθρούς της πατάτας, όπως αφίδες και δευτερεύοντες εχθροί, συμβάλλουν παράλληλα και στον περιορισμό των πληθυσμών του δορυφόρου. Παρόλα αυτά, επισημαίνει ότι και στον συγκεκριμένο εχθρό έχουν παρατηρηθεί κατά καιρούς ζητήματα μειωμένης αποτελεσματικότητας ορισμένων σκευασμάτων, ιδιαίτερα μετά την απόσυρση παλαιότερων δραστικών ουσιών που χρησιμοποιούνταν επί σειρά ετών στην καλλιέργεια, γεγονός που απαιτεί προσοχή στη διαχείριση και στις επιλογές των επεμβάσεων.

Παρά τις δυσκολίες αυτές, η επέμβαση με εγκεκριμένα εντομοκτόνα εξακολουθεί να αποτελεί βασικό εργαλείο στη διαχείριση του δορυφόρου της πατάτας, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις αυξημένων πληθυσμών και έντονης προσβολής της καλλιέργειας. Ωστόσο, ιδιαίτερη σημασία έχει η ορθολογική χρήση των φυτοπροστατευτικών προϊόντων και η εναλλαγή δραστικών ουσιών διαφορετικών ομάδων, καθώς η συνεχής χρήση των ίδιων εντομοκτόνων μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη ανθεκτικότητας του εντόμου και στη σταδιακή μείωση της αποτελεσματικότητάς τους.

Η κρίσιμη περίοδος της πρώτης γενιάς

Ιδιαίτερη σημασία, σύμφωνα με τον κ. Ελευθεριάδη, έχει η πρώτη γενιά του εντόμου, δηλαδή η περίοδος Απριλίου – Μαΐου, όταν οι συνθήκες μπορούν να ευνοήσουν παρατεταμένη δραστηριότητα των ενηλίκων. Όπως εξηγεί, σε χρονιές με χαμηλότερες θερμοκρασίες και καθυστερημένη άνοδο της θερμοκρασίας του εδάφους, η έξοδος των ακμαίων γίνεται πιο αργή και παρατεταμένη. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να εμφανίζονται συχνά επικαλύψεις γενεών, γεγονός που δυσκολεύει τη διαχείριση του πληθυσμού στον αγρό.

«Το μόνο πρόβλημα που μας δημιουργεί ο δορυφόρος στην πατάτα είναι στην πρώτη γενιά», σημειώνει χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι εκείνη την περίοδο απαιτείται αυξημένη επιτήρηση της καλλιέργειας ώστε να γίνουν οι παρεμβάσεις στον κατάλληλο χρόνο.

Παρόλα αυτά, διευκρινίζει πως ακόμη και σε περιπτώσεις όπου παρατηρούνται έντονες αποφυλλώσεις στα πρώτα στάδια ανάπτυξης της καλλιέργειας, η πατάτα συχνά καταφέρνει να αναπληρώσει τη ζημιά και σπάνια προκύπτουν σοβαρές οικονομικές απώλειες, αρκεί να μη συνυπάρχουν επιβαρυντικοί παράγοντες ή παρατεταμένη πίεση από τον εχθρό.

Σε επίπεδο ολοκληρωμένης διαχείρισης, θετικά αποτελέσματα μπορεί να προσφέρει και η αμειψισπορά, πρακτική που συμβάλλει στη μείωση της πίεσης από εντομολογικούς εχθρούς και γενικότερα στη βελτίωση της φυτοϋγειονομικής κατάστασης του αγρού. Παρόλα αυτά, σε αρκετές έντονα πατατοπαραγωγικές περιοχές, όπου η πατάτα αποτελεί βασική καλλιεργητική και οικονομική δραστηριότητα, η εφαρμογή τέτοιων πρακτικών δεν είναι πάντοτε εύκολη ή ελκυστική για τους παραγωγούς.

Παρακολούθηση και εμπειρία: Τα βασικά «όπλα» του παραγωγού

Για τον κ. Ελευθεριάδη, η αποτελεσματική αντιμετώπιση του δορυφόρου δεν εξαρτάται μόνο από τις επεμβάσεις, αλλά και από τη συνολική εικόνα που έχει ο παραγωγός για την καλλιέργεια και τις συνθήκες που διαμορφώνονται στον αγρό. Ο ίδιος δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην αξία της συνεχούς παρακολούθησης της καλλιέργειας και της εμπειρίας του παραγωγού στο χωράφι.

Όπως αναφέρει, η αποτελεσματική διαχείριση εντομολογικών εχθρών όπως ο δορυφόρος δεν βασίζεται αποκλειστικά στα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, αλλά κυρίως στην ικανότητα του παραγωγού να «διαβάζει» την καλλιέργεια, να παρατηρεί τις μεταβολές και να αξιοποιεί σωστά τις πληροφορίες που διαθέτει. «Ο αγρότης πρέπει να νιώθει τη γη, να νιώθει την καλλιέργεια, να είναι κοινωνός του οικοσυστήματος», τονίζει χαρακτηριστικά.

Παράλληλα, επισημαίνει ότι σήμερα οι παραγωγοί διαθέτουν πολύ περισσότερα εργαλεία σε σχέση με το παρελθόν, όπως μετεωρολογικές προβλέψεις, ψηφιακές εφαρμογές και άμεση ενημέρωση μέσω διαδικτύου και κινητών τηλεφώνων, γεγονός που επιτρέπει ταχύτερη λήψη αποφάσεων και καλύτερη προσαρμογή των καλλιεργητικών χειρισμών.

Η σωστή αξιοποίηση αυτών των εργαλείων, σε συνδυασμό με τη συνεργασία με γεωπόνους και υπηρεσίες φυτοπροστασίας, θεωρείται πλέον απαραίτητη για τη διατήρηση της παραγωγής σε οικονομικά βιώσιμα επίπεδα.

Η διαχείριση του δορυφόρου απαιτεί συνέπεια και όχι εφησυχασμό

Παρότι ο δορυφόρος της πατάτας δεν εμφανίζει σήμερα την ένταση άλλων δεκαετιών σε αρκετές περιοχές, εξακολουθεί να αποτελεί έναν εχθρό που απαιτεί διαρκή επαγρύπνηση και σωστή παρακολούθηση της καλλιέργειας.

Όπως καταλήγει ο κ. Ελευθεριάδης, η σύγχρονη πατατοκαλλιέργεια δεν απαιτεί μόνο τεχνικά μέσα και επεμβάσεις, αλλά κυρίως παραγωγούς που γνωρίζουν σε βάθος το χωράφι τους και μπορούν να αξιολογούν έγκαιρα τις συνθήκες που διαμορφώνονται στον αγρό.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καθόρισε, την Τετάρτη, 27 Μαΐου, τη θέση του σχετικά με ένα μέρος της λεγόμενης νομοθετικής δέσμης «omnibus X» στο πλαίσιο της ατζέντας απλούστευσης της ΕΕ.

Η εντολή του Συμβουλίου για διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αφορά, ειδικότερα, τους κανόνες για τη βιώσιμη χρήση φυτοφαρμάκων με drones, τα αρχεία που σχετίζονται με τα ζώα εκτροφής και τη χρήση πλαστικών στη βιομηχανία τροφίμων.

Αυτή η δέσμη μέτρων στοχεύει στην απλούστευση των κανόνων και των διαδικασιών σε ολόκληρη τη νομοθεσία της ΕΕ, από τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα έως τις ζωοτροφές, τους επίσημους ελέγχους και την υγεία και την καλή διαβίωση των ζώων.

Θα στοχεύει στη μείωση του περιττού διοικητικού κόστους και των επιβαρύνσεων, διατηρώντας παράλληλα τα πολύ υψηλά πρότυπα της ΕΕ για την ασφάλεια των τροφίμων και των ζωοτροφών , καθώς και για την προστασία της υγείας των ανθρώπων και των ζώων και την προστασία του περιβάλλοντος.

«Σήμερα παρουσιάζουμε τη δεύτερη πρόταση στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων για την ασφάλεια των τροφίμων και των ζωοτροφών, ανοίγοντας το δρόμο για απλούστερους και οικονομικά αποδοτικότερους κανόνες σχετικά με τη βιώσιμη χρήση φυτοφαρμάκων, την τήρηση αρχείων και τη χρήση πλαστικών στη βιομηχανία τροφίμων. Αυτό επιβεβαιώνει τη δέσμευση της Προεδρίας μας να προωθήσει γρήγορα και αποτελεσματικά το πρόγραμμα απλούστευσης της ΕΕ», δήλωσε η κα Μαριλένα Ραούνα, Υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Τροπολογίες που εισήγαγε το Συμβούλιο

Η Προεδρία αντιμετώπισε το πακέτο απλούστευσης «omnibus X» με ύψιστη προτεραιότητα. Μετά την ταχεία έγκριση της εντολής του Συμβουλίου σχετικά με την προτεινόμενη ρύθμιση για την παράταση των περιόδων προστασίας δεδομένων όσον αφορά τα βιοκτόνα στις 4 Μαρτίου και την επίσημη έγκριση της πράξης στις 11 Μαΐου, η Προεδρία συνέχισε τις εργασίες της επί των υπόλοιπων δύο προτάσεων. Όσον αφορά την παρούσα πρόταση, τα κράτη μέλη συμμερίστηκαν σε μεγάλο βαθμό την αίσθηση του επείγοντος και, υπό αυτή την προοπτική, διατήρησαν τον κύριο στόχο της πρότασης της Επιτροπής, εισάγοντας τροποποιήσεις που θα επιτάχυναν ακόμη περισσότερο την εφαρμογή των εν λόγω οδηγιών.

Οδηγία για την χρήση φυτοφαρμάκων

Η ισχύουσα οδηγία για την Ορθολογική Χρήση των Γεωργικών Φαρμάκων (ΟΥΧΦ) απαγορεύει την εναέρια εφαρμογή φυτοφαρμάκων, ενώ παράλληλα επιτρέπει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να χορηγούν μεμονωμένες παρεκκλίσεις από την ανωτέρω απαγόρευση, με κόστος σημαντικό διοικητικό φόρτο για τους επαγγελματίες χρήστες και για τις αρμόδιες αρχές.

Οι προτεινόμενες τροποποιήσεις της ΟΥΧΦ στοχεύουν στη διευκόλυνση της χρήσης drones για στοχευμένη εφαρμογή φυτοφαρμάκων, η οποία ενδέχεται να παρουσιάζει ισοδύναμο ή και χαμηλότερο κίνδυνο από τις χερσαίες εφαρμογές φυτοφαρμάκων.
Η εντολή του Συμβουλίου διατηρεί την υφιστάμενη παρέκκλιση από την απαγόρευση των αεροψεκασμών σε ειδικές περιπτώσεις και την πρόσθετη παρέκκλιση, όπως προτείνεται από την Επιτροπή, για ορισμένους τύπους drones, ακόμη.

Το κείμενο της εντολής περιλαμβάνει περαιτέρω:

• νέα διατύπωση που διευκρινίζει ότι η εντολή της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) θα καλύπτει τόσο την αξιολόγηση κινδύνου των φυτοπροστατευτικών προϊόντων (ΦΠΠ) που μπορούν να ψεκαστούν από drones όσο και για τους τύπους drones, τις συνθήκες χρήσης τους και τους σχετικούς κινδύνους τους
• περίοδο 30 μηνών για την έκδοση της κατ' εξουσιοδότηση πράξης που προσδιορίζει τους τύπους drones, τα οποία θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον ψεκασμό φυτοπροστατευτικών προϊόντων
• μετά την έγκριση ενός σχεδίου εφαρμογής, τα κράτη μέλη θα έχουν τη δυνατότητα να καταργήσουν την απαίτηση για ξεχωριστή έγκριση μεμονωμένων εφαρμογών ΦΠΠ , ενώ μέχρι στιγμής η εν λόγω έγκριση ήταν υποχρεωτική.
• μεταβατικά μέτρα που δίνουν στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να επιτρέπουν τη χρήση drones μέχρι την έκδοση της προαναφερθείσας κατ' εξουσιοδότηση πράξης, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται οι ισχύοντες όροι για τον αεροψεκασμό και ότι η Επιτροπή και η EFSA ειδοποιηθούν εντός 30 ημερών από την έγκριση της χρήσης drones από τα κράτη μέλη, μαζί με την εκτίμηση κινδύνου βάσει της οποίας χορηγήθηκε η έγκριση.

Οδηγία σχετικά με την προστασία των ζώων

Η παρούσα οδηγία απαιτεί από τους κτηνοτρόφους να τηρούν αρχεία για τις φαρμακευτικές αγωγές που χορηγούνται στα ζώα και για τον αριθμό των θανάτων. Ωστόσο, παρόμοια τήρηση αρχείων απαιτείται από τον κανονισμό για τα κτηνιατρικά φάρμακα και από τον κανονισμό για την υγεία των ζώων («Νόμος για την υγεία των ζώων»), αντίστοιχα. Η τροποποίηση του Συμβουλίου εξαλείφει αυτήν την επικάλυψη.

Οδηγίες σχετικά με τους βασικούς κανόνες για πλαστικές συσκευασίες

Δύο οδηγίες του 1982 και του 1985 καλύπτουν θέματα που σχετίζονται με πλαστικά υλικά και αντικείμενα που προορίζονται να έρθουν σε επαφή με τρόφιμα. Ωστόσο, τα ίδια θέματα καλύπτονται από κανονισμό της ΕΕ του 2011. Ως εκ τούτου, το Συμβούλιο προτείνει την κατάργηση αυτών των δύο οδηγιών για τη βελτίωση της ασφάλειας δικαίου και της σαφήνειας.

Επόμενα βήματα

Η Προεδρία θα συνεχίσει τις εργασίες επί της τελευταίας εναπομένουσας πρότασης της δέσμης μέτρων, με στόχο την ταχεία επίτευξη συμφωνίας επί μιας συνολικής εντολής του Συμβουλίου για διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με ολόκληρη τη δέσμη απλούστευσης του «omnibus X».