Η συγκομιδή αποτελεί καθοριστικό στάδιο για την πατάτα, καθώς η κατάσταση του εδάφους, ο βαθμός ωρίμανσης των κονδύλων και οι χειρισμοί κατά την εξαγωγή και τη μεταφορά τους μπορούν να επηρεάσουν άμεσα την ποιότητα και τη μετέπειτα συντήρηση του προϊόντος.
Τις βασικές παραμέτρους που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη από την προετοιμασία της συγκομιδής μέχρι την αποθήκευση αναλύει στον ΑγροΤύπο ο έμπειρος γεωπόνος κ. Ηλίας Ελευθεριάδης, τέως μέλος του Τμήματος Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Δράμας.
Προετοιμασία πριν από τη συγκομιδή και διαχείριση της υγρασίας
Όπως εξηγεί ο κ. Ελευθεριάδης, όταν η φυσική καταστροφή του φυλλώματος έχει ξεπεράσει το 80%, ακολουθεί χημική καταστροφή με τα λεγόμενα αποφυλλωτικά, ενώ σε αυτή την εφαρμογή προστίθεται και εντομοκτόνο για τη φθοριμαία.
Κατά το στάδιο της ωρίμανσης, ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στην υγρασία του εδάφους, κυρίως σε περιοχές όπου υπάρχει υψηλή επικινδυνότητα για σιδηροσκούληκα και φθοριμαία. Στόχος είναι το έδαφος να διατηρεί επαρκή υγρασία, ώστε να αποφεύγεται η δημιουργία ρωγμών και παράλληλα να παραμένει κατάλληλο για τη συγκομιδή.
Σύμφωνα με τον ίδιο, εφαρμόζεται άρδευση της τάξης του ενός κυβικού μέτρου ανά πενθήμερο, ίσα ώστε να διατηρείται η εδαφική υγρασία σε ικανοποιητικό επίπεδο και να μην ξεραίνεται το έδαφος, γεγονός που θα δυσχέραινε και τη συγκομιδή.
«Ο κανόνας είναι να αρδεύουμε τόσο ώστε να μην έχουμε διόγκωση των φακιδίων, τα λεγόμενα “μπιμπίκια” που λένε οι παραγωγοί», επισημαίνει, καθώς η εμφάνισή τους αποτελεί ένδειξη υπερβολικής άρδευσης.
Πριν από την είσοδο των μηχανημάτων στο χωράφι πραγματοποιείται επίσης πέρασμα με καταστροφέα για τα χόρτα, ώστε να διευκολυνθεί η διαδικασία της συγκομιδής.
Πότε είναι έτοιμος ο κόνδυλος – Οι δύο τρόποι ελέγχου της ωρίμανσης
Η κατάλληλη χρονική στιγμή για τη συγκομιδή καθορίζεται και από τον βιολογικό κύκλο της εκάστοτε ποικιλίας. Καθώς η καλλιέργεια πλησιάζει στην ωρίμανση, απαιτούνται τακτικοί έλεγχοι στους κονδύλους, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν έχουν φτάσει στο επιθυμητό στάδιο.
Ένας απλός πρακτικός τρόπος είναι ο έλεγχος της επιδερμίδας. Όπως αναφέρει ο κ. Ελευθεριάδης, η φλούδα πιέζεται με το δάχτυλο και όχι με το νύχι. «Αν ξεφλουδίζεται, σημαίνει ότι ακόμη θέλουμε χρόνο για την ωρίμανση», εξηγεί.
Ο δεύτερος τρόπος αφορά τον προσδιορισμό της ξηράς ουσίας μέσω του ειδικού βάρους των κονδύλων. Για τον σκοπό αυτό συλλέγεται ποσότητα πατάτας και τοποθετείται σε δοχείο γνωστής χωρητικότητας. Αφού είναι γνωστό το βάρος των κονδύλων, προστίθεται νερό μέχρι το σημείο υπερχείλισης και καταγράφεται η ποσότητα του νερού που χρησιμοποιήθηκε. Από τα δεδομένα αυτά υπολογίζεται το φαινόμενο ειδικό βάρος, το οποίο αντιστοιχεί σε συγκεκριμένο ποσοστό ξηράς ουσίας. Όταν η τιμή βρίσκεται στο ενδεδειγμένο επίπεδο για τη συγκεκριμένη ποικιλία, αποτελεί ένδειξη ότι οι κόνδυλοι έχουν ωριμάσει και μπορούν να οδηγηθούν στη συγκομιδή.
Συγκομιδή: Αποφυγή υψηλών θερμοκρασιών και χτυπημάτων
Οι συνθήκες κατά τη συγκομιδή έχουν ιδιαίτερη σημασία για τη διατήρηση της ποιότητας των κονδύλων. Στη χειρωνακτική συγκομιδή πρέπει να αποφεύγεται η παρατεταμένη έκθεσή τους σε υψηλές θερμοκρασίες. Εφόσον η θερμοκρασία ξεπερνά τους 25°C, σύμφωνα με τον κ. Ελευθεριάδη, καλό είναι να αποφεύγονται οι θερμές ώρες της ημέρας.
Μία πρακτική που εφαρμόζεται είναι η εξαγωγή των κονδύλων από το έδαφος από το προηγούμενο βράδυ και η συλλογή και μεταφορά τους στην αποθήκη την επόμενη ημέρα. Αντίστοιχη προσοχή απαιτείται όταν η συγκομιδή πραγματοποιείται μηχανικά, με τα αυτόματα συγκροτήματα συγκομιδής, καθώς και σε αυτή την περίπτωση πρέπει να αποφεύγονται οι θερμές ώρες, οι οποίες επιβαρύνουν τη φυσιολογική κατάσταση του κονδύλου.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει ο κ. Ελευθεριάδης και στην αποφυγή του λεγόμενου bruising, δηλαδή των χτυπημάτων και μωλώπων στους κονδύλους. Ο περιορισμός τους συνδέεται με την καλή συντήρηση των μηχανημάτων, τη σωστή υγρασία του εδάφους και την κατάλληλη ταχύτητα κίνησης των μηχανημάτων συγκομιδής.
Τα χτυπήματα δεν αποτελούν μόνο αισθητικό ή εμπορικό πρόβλημα. Υποβαθμίζουν την ποιότητα του προϊόντος και δημιουργούν πύλες εισόδου για μικροοργανισμούς, αυξάνοντας τον κίνδυνο μετασυλλεκτικών σήψεων, οι οποίες μπορούν να προκαλέσουν σημαντικές απώλειες ακόμη και στο σύνολο του αποθηκευμένου προϊόντος.
Από τη διαλογή στην αποθήκευση – Σταδιακή μείωση της θερμοκρασίας
Μετά τη συγκομιδή και πριν από την αποθήκευση ή τη συσκευασία προηγείται η διαλογή. Χώματα και ξένες ύλες απομακρύνονται, όπως επίσης κόνδυλοι που έχουν χτυπηθεί, εμφανίζουν ρωγμές ή φέρουν κάποια προσβολή.
Η απομάκρυνση των προβληματικών κονδύλων είναι κρίσιμη, καθώς η είσοδός τους στην αποθήκη μπορεί να αποτελέσει εστία σήψεων και να θέσει σε κίνδυνο και το υπόλοιπο αποθηκευμένο προϊόν.
Εφόσον οι πατάτες πρόκειται να οδηγηθούν απευθείας στην κατανάλωση, μετά τη διαλογή ακολουθεί η συσκευασία σε σάκους και η προώθησή τους στο εμπόριο.
Όταν, αντίθετα, το προϊόν προορίζεται για αποθήκευση υπό ψύξη, ιδιαίτερη σημασία έχει η σταδιακή μείωση της θερμοκρασίας. Σύμφωνα με τον κ. Ελευθεριάδη, εάν, για παράδειγμα, η θερμοκρασία του προϊόντος κατά την είσοδό του στην αποθήκη βρίσκεται στους 25°C, η θερμοκρασία μειώνεται κατά 5°C ανά τρεις ημέρες, δηλαδή διαδοχικά στους 20°C, 15°C, 10°C και τελικά στους 5°C.
Στη συνέχεια, το προϊόν μπορεί να διατηρηθεί υπό ψύξη για περαιτέρω αποθήκευση ή, ανάλογα με τη ζήτηση, να ακολουθήσουν η συσκευασία και η προώθησή του στην αγορά.
