Πατάτα: Ξεκίνησε η συγκομιδή της φθινοπωρινής καλλιέργειας, υπάρχει καλή ζήτηση στην αγορά, που κυμαίνονται οι τιμές

Η προέλευση, η ποιότητα και η διαθεσιμότητα του πατατόσπορου επηρεάζουν τόσο το κόστος εγκατάστασης της καλλιέργειας όσο και τη φυτοϋγειονομική της προστασία. Πέρα από την επιλογή του κατάλληλου υλικού, οι παραγωγοί έρχονται αντιμέτωποι με δυσκολίες προμήθειας και κινδύνους που συνδέονται με τη διακίνησή του.

Για τα ζητήματα αυτά, ο ΑγροΤύπος επικοινώνησε με τον έμπειρο γεωπόνο κ. Ηλία Ελευθεριάδη, τέως μέλος του Τμήματος Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Δράμας.

Πιστοποιημένος και ιδιοπαραγόμενος πατατόσπορος

Ο κ. Ελευθεριάδης επισημαίνει ότι η χρήση πιστοποιημένου, υγιούς πολλαπλασιαστικού υλικού αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη φυτοϋγειονομική προστασία της καλλιέργειας. Παράλληλα, αναφέρεται στην πρακτική διατήρησης πατατόσπορου από προηγούμενη παραγωγή για ιδία χρήση, η οποία συναντάται σε καλλιεργητικές περιοχές της Βόρειας Ελλάδας.

Όπως εξηγεί, η δυνατότητα αξιοποίησης ιδιοπαραγόμενου πατατόσπορου διαφοροποιείται ανά περιοχή, καθώς επηρεάζεται από τις συνθήκες και το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί μέχρι την επόμενη φύτευση. Ειδικότερα, σημειώνει ότι σε νοτιότερες περιοχές η διακοπή του ληθάργου των κονδύλων μπορεί να παρουσιάζει δυσκολίες, καθώς, όπως αναφέρει, συχνά χρειάζεται να μεσολαβήσει ένα χρονικό διάστημα, το οποίο προσδιορίζει περίπου στους τρεις μήνες, σε συνδυασμό με κατάλληλες θερμοκρασιακές συνθήκες.

Ο γεωπόνος υπογραμμίζει, ωστόσο, ότι η διατήρηση πατατόσπορου για επαναφύτευση απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή στη φυτοϋγειονομική του κατάσταση, καθώς υπάρχει κίνδυνος διατήρησης και διασποράς επιβλαβών οργανισμών, μεταξύ των οποίων βακτήρια και ορισμένοι νηματώδεις καραντίνας.

Η μεταφορά πατατόσπορου και οι φυτοϋγειονομικοί κίνδυνοι

Διαφορετικό ζήτημα από τη διατήρηση πατατόσπορου για ιδία χρήση αποτελεί η προμήθεια υλικού απευθείας από άλλους παραγωγούς, πρακτική απέναντι στην οποία ο κ. Ελευθεριάδης εκφράζει έντονη αντίθεση.

Όπως αναφέρει, όταν παρουσιάζονται δυσκολίες στην προμήθεια πιστοποιημένου πατατόσπορου ή επιδιώκεται περιορισμός του κόστους, ορισμένοι καλλιεργητές στρέφονται σε άλλους παραγωγούς για την εξασφάλιση υλικού προς φύτευση. Κατά την εκτίμησή του, η πρακτική αυτή δεν αποτελεί μεμονωμένο φαινόμενο.

«Αυτό είναι το μεγαλύτερο λάθος που μπορεί να γίνει», τονίζει, επισημαίνοντας ότι η μεταφορά πατατόσπορου μεταξύ παραγωγών, ακόμη και μέσα στην ίδια περιοχή, μπορεί να συμβάλει στη διασπορά επιβλαβών οργανισμών.

Αναφερόμενος στους νηματώδεις και στα βακτήρια καραντίνας, προειδοποιεί ότι η εισαγωγή ορισμένων οργανισμών μπορεί να έχει συνέπειες πολύ σοβαρότερες από την απώλεια μιας καλλιεργητικής χρονιάς. Σε ιδιαίτερα δυσμενείς περιπτώσεις, όπως εξηγεί, ενδέχεται να τεθεί σε κίνδυνο ακόμη και η συνέχιση της καλλιέργειας σε μια ολόκληρη περιοχή.

Παράλληλα, διευκρινίζει ότι ούτε η πιστοποίηση συνεπάγεται απόλυτη εξάλειψη κάθε πιθανού κινδύνου. Όπως εξηγεί, οι έλεγχοι δεν μπορούν να αποκλείσουν κάθε ενδεχόμενο προσβολής, καθώς περιλαμβάνουν και δειγματοληπτικές διαδικασίες. Η πιστοποίηση, επομένως, αποτελεί σημαντικό μέσο περιορισμού των φυτοϋγειονομικών κινδύνων, χωρίς να εγγυάται την πλήρη απουσία τους.

Οι συνθήκες στην ευρωπαϊκή σποροπαραγωγή

Πέρα από την προέλευση και τον έλεγχο του πολλαπλασιαστικού υλικού, ο κ. Ελευθεριάδης αναδεικνύει τη σημασία των συνθηκών που επικρατούν στις περιοχές σποροπαραγωγής της Ευρώπης, καθώς μπορούν να επηρεάσουν την ποιότητα και τη διαθεσιμότητα του πατατόσπορου.

Αναφερόμενος στις συνθήκες σποροπαραγωγής του 2026, κάνει λόγο για υψηλές θερμοκρασίες και περιορισμένες βροχοπτώσεις σε ευρωπαϊκές περιοχές παραγωγής. Ωστόσο, διευκρινίζει ότι δεν γνωρίζει εάν και σε ποιον βαθμό οι συνθήκες αυτές θα επηρεάσουν τελικά τον πατατόσπορο που θα διατεθεί στους καλλιεργητές.

Ανακαλώντας προηγούμενες χρονιές, αναφέρει περιπτώσεις κατά τις οποίες οι υπερβολικές βροχοπτώσεις συνδέθηκαν με σημαντικές απώλειες στην ευρωπαϊκή σποροπαραγωγή, μεταξύ άλλων λόγω προβλημάτων σήψης.

Το κόστος και η σημασία της οργανωμένης προμήθειας

Στο οικονομικό σκέλος, ο κ. Ελευθεριάδης χαρακτηρίζει τις υψηλές τιμές του πατατόσπορου ως έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κόστους της πατατοκαλλιέργειας. Παράλληλα, επισημαίνει ότι οι δυσκολίες στην εξασφάλιση του επιθυμητού πολλαπλασιαστικού υλικού αποτελούν σημαντικό πρόβλημα για τους παραγωγούς.

Με βάση την εμπειρία του, θεωρεί σημαντικό ο καλλιεργητής να αξιοποιεί τα δεδομένα των προηγούμενων ετών, αναφέροντας ενδεικτικά μια περίοδο πενταετίας, προκειμένου να επιλέγει καταλληλότερα το πολλαπλασιαστικό υλικό. Εξίσου σημαντική θεωρεί τη συνεργασία με σταθερό και αξιόπιστο προμηθευτή, με τον οποίο έχει αναπτυχθεί σχέση εμπιστοσύνης ως προς τις προδιαγραφές και την ποιότητα του υλικού.

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδει και στη συλλογική οργάνωση, επισημαίνοντας ότι οι ομάδες παραγωγών με κατάλληλη τεχνική υποστήριξη και σταθερές συνεργασίες με προμηθευτές μπορούν να εξασφαλίσουν μεγαλύτερη ασφάλεια κατά την προμήθεια του πατατόσπορου. Στο ίδιο πλαίσιο, ο κ. Ελευθεριάδης αναφέρεται σε παλαιότερες προτάσεις για τη δημιουργία ζωνών παραγωγής πατατόσπορου στην Ελλάδα, υπογραμμίζοντας τη σημασία της οργάνωσης της εγχώριας σποροπαραγωγής.

Ως παράδειγμα οργανωμένης προμήθειας αναφέρει παραγωγούς του Ισραήλ, οι οποίοι, μέσω των γεωπόνων τους, επισκέπτονται περιοχές σποροπαραγωγής στην Ολλανδία, επιλέγουν υλικό και προχωρούν σε συμφωνίες πριν από την παραλαβή. Σύμφωνα με την περιγραφή του, πραγματοποιούνται επίσης έλεγχοι κατά την παραλαβή, ενώ τυχόν προβλήματα λαμβάνονται υπόψη στις μελλοντικές συνεργασίες.

Καθώς σε ορισμένες περιοχές της χώρας πλησιάζει η περίοδος των χειμερινών φυτεύσεων πατάτας, η επιλογή και η προετοιμασία του πατατόσπορου αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Παρότι οι καλλιεργητικές περίοδοι διαφέρουν ανά περιοχή, η καταλληλότητα του πολλαπλασιαστικού υλικού και η διαχείρισή του πριν από τη φύτευση αποτελούν βασικές παραμέτρους για την εγκατάσταση και την εξέλιξη της καλλιέργειας.

Για τους παράγοντες που πρέπει να λαμβάνουν υπόψη οι παραγωγοί, ο ΑγροΤύπος επικοινώνησε με τον έμπειρο γεωπόνο κ. Ηλία Ελευθεριάδη, τέως μέλος του Τμήματος Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Δράμας.

Η επιλογή της ποικιλίας και οι τοπικές συνθήκες

Όπως εξηγεί ο κ. Ελευθεριάδης, η επιλογή της ποικιλίας πρέπει να γίνεται με γνώμονα την προσαρμογή της στις εδαφοκλιματικές συνθήκες κάθε περιοχής, αλλά και τα επιθυμητά ποιοτικά χαρακτηριστικά, ανάλογα με την παραγωγική κατεύθυνση και τις απαιτήσεις της αγοράς.

Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρεται στις διαφορές που παρουσιάζουν οι ποικιλίες ως προς την περιεκτικότητα σε ξηρά ουσία και σάκχαρα. Σύμφωνα με τον ίδιο, ποικιλίες με υψηλότερη περιεκτικότητα σε ξηρά ουσία εμφανίζουν μεγαλύτερη συντηρησιμότητα, ενώ άλλες, με χαμηλότερη ξηρά ουσία και περισσότερα σάκχαρα, παρουσιάζουν διαφορετικά ποιοτικά χαρακτηριστικά.

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδει στις θερμοκρασιακές συνθήκες, επισημαίνοντας την ευαισθησία της πατάτας στις υψηλές θερμοκρασίες. Όπως αναφέρει, κατά το στάδιο της κονδυλοποίησης οι θερμοκρασίες γύρω στους 20°C είναι ιδιαίτερα σημαντικές, ενώ αποκλίσεις προς υψηλότερες ή χαμηλότερες τιμές μπορούν να δημιουργήσουν προβλήματα. Υπό αυτό το πρίσμα, τονίζει ότι η κλιματική αλλαγή επηρεάζει τις καλλιεργητικές συνθήκες, καθιστώντας ακόμη σημαντικότερη την επιλογή ποικιλιών προσαρμοσμένων στο περιβάλλον κάθε περιοχής.

Η φυσιολογική κατάσταση του πατατόσπορου

Πέρα από την ποικιλία, καθοριστική είναι η φυσιολογική κατάσταση του πατατόσπορου κατά την παραλαβή και πριν από τη φύτευση. Ο κ. Ελευθεριάδης επισημαίνει ότι οι κόνδυλοι πρέπει να διατηρούν τη σπαργή τους, χωρίς να παρουσιάζουν ζάρωμα ή αφυδάτωση. Παράλληλα, εφιστά την προσοχή στην παρουσία υπερβολικά ανεπτυγμένων βλαστών και μακριών λευκών ριζιδίων, τα οποία συνδέει με προχωρημένη φυσιολογική γήρανση του υλικού.

Όπως εξηγεί, μετά την ωρίμανσή του ο πατατόσπορος διέρχεται από τρία φυσιολογικά στάδια: τον λήθαργο, την κυριαρχία της κορυφής και, τέλος, τη γήρανση. Στο στάδιο του ληθάργου οι οφθαλμοί δεν είναι ακόμη σε θέση να εκπτυχθούν, ενώ όταν οι κόνδυλοι φτάσουν σε προχωρημένη γήρανση, η παραγωγική τους ικανότητα μπορεί να περιοριστεί σημαντικά.

Ο γεωπόνος προειδοποιεί ιδιαίτερα για τη χρήση πατατόσπορου που έχει φτάσει στο τελευταίο αυτό στάδιο, καθώς ενδέχεται να οδηγήσει σε σοβαρές παραγωγικές απώλειες. Από την άλλη πλευρά, όταν ο πατατόσπορος παραμένει σε λήθαργο, απαιτείται η διακοπή του προκειμένου να καταστεί δυνατή η έκπτυξη των οφθαλμών και η ανάπτυξη των φυτών.

Η αποθήκευση και ο κίνδυνος πρόωρης γήρανσης

Η φυσιολογική κατάσταση του πατατόσπορου επηρεάζεται και από τις συνθήκες αποθήκευσης, ιδιαίτερα όταν μεσολαβεί χρονικό διάστημα ανάμεσα στην παραλαβή και τη φύτευσή του.

Ο κ. Ελευθεριάδης εστιάζει κυρίως στις υψηλές θερμοκρασίες, οι οποίες μπορούν να επιταχύνουν τη γήρανση των κονδύλων. Περιγράφοντας το φαινόμενο, χρησιμοποιεί τη χαρακτηριστική έκφραση των παραγωγών «ο σπόρος άναψε», εξηγώντας ότι η υπερβολική θερμοκρασία κατά την αποθήκευση μπορεί να οδηγήσει τον πατατόσπορο σε προχωρημένο στάδιο γήρανσης, επηρεάζοντας τη βλάστηση των οφθαλμών και τη μετέπειτα ανάπτυξη των φυτών.

Η προβλάστηση και η προετοιμασία για τη φύτευση

Όσον αφορά την προετοιμασία πριν από τη φύτευση, ο γεωπόνος αναφέρεται στη σημασία της προβλάστησης, περιγράφοντας την τοποθέτηση των κονδύλων σε τελάρα για διάστημα περίπου 20 ημερών. Πρόκειται για διαδικασία προετοιμασίας του πατατόσπορου, η οποία δεν πρέπει να συγχέεται με την ανεπιθύμητη, υπερβολική ανάπτυξη βλαστών που μπορεί να έχει προηγηθεί λόγω προχωρημένης φυσιολογικής γήρανσης.

Παράλληλα, τονίζει την ανάγκη διαλογής του υλικού και απομάκρυνσης των κονδύλων που παρουσιάζουν μετασυλλεκτικές σήψεις. Στο πλαίσιο της προφυτευτικής προετοιμασίας, αναφέρεται επίσης στη μυκητοκτόνο προστασία του πατατόσπορου για τον περιορισμό προσβολών από παθογόνους μύκητες, όπως το Fusarium.

Σε εξέλιξη βρίσκεται η συγκομιδή πατάτας σε Κοζάνη και Δράμα, ενώ το επόμενο χρονικό διάστημα αναμένεται να ξεκινήσει στις Σέρρες.

Με διαφορετικό πρόσημο ολοκληρώθηκε η θερινή περίοδος για την πατάτα στις επιμέρους παραγωγικές περιοχές, με διαφοροποιήσεις στις αποδόσεις, τις τιμές και τη ζήτηση. Την ίδια στιγμή, μειωμένες εμφανίζονται οι φθινοπωρινές φυτεύσεις στις περιοχές όπου πραγματοποιούνται.

Δράμα

Ο κ. Απόστολος Βέσμελης, παραγωγός και πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Κάτω Νευροκοπίου, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι στη Δράμα η συγκομιδή έχει ολοκληρωθεί σε ποσοστό περίπου 20% με 30%. Φέτος έχουμε καλή ποιότητα αλλά οι αποδόσεις είναι σε χαμηλά επίπεδα. Η τιμή παραγωγού αυτή την περίοδο κυμαίνεται από 43 έως 50 λεπτά το κιλό για την καλή ποιότητα. Εκτός από την εγχώρια αγορά γίνονται και κάποιες εξαγωγές προς Βουλγαρία αλλά με πατάτες δεύτερης ποιότητας. Πάντως τα στρέμματα καλλιέργειας φέτος είναι μειωμένα λόγω του υψηλού κόστους και των τιμών που είχαμε τα προηγούμενα χρόνια.

Σέρρες

Ο κ. Βασίλης Μιχτσόγλου, παραγωγός πατάτας και πρόεδρος της Άνω Βροντού στις Σέρρες, δήλωσε στον ΑγροΤύπο ότι σε περίπου μια εβδομάδα θα ξεκινήσει με μικρές ποσότητες η συγκομιδή πατάτας στην περιοχή μας. Φέτος έχουμε μια μείωση των στρεμμάτων κατά 30% λόγω των χαμηλών τιμών που είχαμε την περσινή περίοδο. Από την εικόνα που έχουμε στην καλλιέργεια βλέπουμε μειωμένες αποδόσεις και προβλήματα φυτοπροστασίας λόγω της υγρασίας του εδάφους. Από την άλλη το κόστος παραγωγής είναι αυξημένο κυρίως λόγω της υψηλής τιμής των καυσίμων. Σε υψηλά επίπεδα βρίσκονται και οι τιμές των σπόρων πατάτας, που θα χρησιμοποιήσουμε τη νέα καλλιεργητική περίοδο, στα 1,90 ευρώ το κιλό λόγω της ξηρασίας που ταλαιπώρησε πολές χώρες της Ευρώπης.

Κοζάνη

Ο κ. Απόστολος-Παύλος Ταϊγανίδης, πατατοπαραγωγός στον Πολύμυλο Κοζάνης, ανέφερε στον ΑγροΤύπο ότι η συγκομιδή στην περιοχή έχει ολοκληρωθεί σε ποσοστό περίπου 80%. Ο ίδιος βρίσκεται περίπου στο 50%, καθώς καλλιεργεί πατάτα και σε άλλες περιοχές και σε διαφορετικές χρονικές περιόδους, ώστε να διαθέτει προϊόν για μεγαλύτερο διάστημα. Η φετινή παραγωγή εμφανίζεται μειωμένη, καθώς οι αυξημένες βροχοπτώσεις στην αρχή της καλλιεργητικής περιόδου επηρέασαν την πλειονότητα των παραγωγών. Σύμφωνα με τον κ. Ταϊγανίδη, η μείωση φτάνει περίπου το 20% σε σχέση με πέρυσι, που αντιστοιχεί σε περίπου έναν τόνο ανά στρέμμα. Η συγκομιδή εξελίσσεται χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα από τις καιρικές συνθήκες, ενώ, παρά ορισμένα επιμέρους φυτοπροστατευτικά ζητήματα, η ποιότητα των κονδύλων είναι καλή.

Η μικρότερη παραγωγή συνοδεύεται από αυξημένη ζήτηση και καλύτερες τιμές. Όπως ανέφερε, ζημιές στην παραγωγή του εξωτερικού περιόρισαν τις εισαγωγές, ενώ οι τιμές παραγωγού είναι περίπου 10-15 λεπτά/κιλό υψηλότερες από πέρυσι. Πέρυσι η τιμή ξεκίνησε από τα 0,35 ευρώ/κιλό και υποχώρησε στα 0,25 ευρώ/κιλό προς το τέλος της περιόδου, ενώ φέτος ξεκίνησε και παραμένει περίπου στα 0,45 ευρώ/κιλό. «Αν είναι καλή η απόδοση κατά στρέμμα, είναι καλή η τιμή», σημείωσε.

Νέες φθινοπωρινές φυτεύσεις δεν πραγματοποιούνται στην περιοχή, με τον κ. Ταϊγανίδη να αναφέρει φυτεύσεις τον Φεβρουάριο, τον Μάρτιο και τον Μάιο, ώστε η παραγωγή να διοχετεύεται σταδιακά στην αγορά. Συνολικά, χαρακτηρίζει τη φετινή χρονιά καλή, ιδιαίτερα σε σύγκριση με την περσινή: «Θα μπορούσε να είναι καλύτερη, αλλά ύστερα από το περσινό που πάθαμε, φέτος είναι καλή». Όπως εκτιμά, οι μικρότερες διαθέσιμες ποσότητες και η υπάρχουσα ζήτηση ευνοούν τη γρήγορη διάθεση του προϊόντος σε καλές τιμές.

Θήβα

Ο κ. Ιωάννης Βενιζέλος, από την οικογενειακή επιχείρηση Venizelos Family στη Θήβα, η οποία δραστηριοποιείται στην παραγωγή, επεξεργασία και εμπορία πατάτας, ανέφερε στον ΑγροΤύπο ότι η συγκομιδή της θερινής πατάτας στην περιοχή έχει ολοκληρωθεί, με την παραγωγή να κινείται χαμηλότερα από πέρυσι, τόσο λόγω των λιγότερων καλλιεργούμενων εκτάσεων όσο και των μειωμένων στρεμματικών αποδόσεων. Όπως ανέφερε, σε χωράφια όπου άλλες χρονιές οι αποδόσεις έφταναν τους 5,5-6 τόνους/στρέμμα, φέτος έφτασαν έως περίπου 2,5-3 τόνους/στρέμμα. Σε ορισμένες περιπτώσεις παρουσιάστηκαν προβλήματα ήδη από την εγκατάσταση της καλλιέργειας, με αποτέλεσμα να απαιτηθούν επαναφυτεύσεις.

Οι τιμές παραγωγού κινήθηκαν περίπου μεταξύ 0,35 και 0,45 ευρώ/κιλό. Ωστόσο, σύμφωνα με τον ίδιο, η βελτιωμένη τιμή δεν ήταν σε όλες τις περιπτώσεις αρκετή για να αντισταθμίσει τις χαμηλές αποδόσεις και το υψηλό κόστος παραγωγής. «Ευκαιρία ήταν να ανέβει λίγο η τιμή, αλλά είναι το κόστος τόσο μεγάλο», σημείωσε. Παράλληλα, όπως ανέφερε, παρουσιάστηκαν και φυτοπροστατευτικά προβλήματα κατά τη φετινή καλλιεργητική περίοδο.

Όσον αφορά τη φθινοπωρινή πατάτα, ορισμένοι παραγωγοί έχουν προχωρήσει σε φυτεύσεις, ενώ άλλοι εμφανίζονται περισσότερο διστακτικοί, καθώς, όπως ανέφερε, η φετινή χρονιά παραμένει δύσκολη. Την ίδια στιγμή, η περιορισμένη διαθεσιμότητα προϊόντος στην αγορά διευκολύνει την απορρόφηση των διαθέσιμων ποσοτήτων. «Επειδή δεν υπάρχουν πράγματα, φεύγουν πιο εύκολα», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ηλεία

Ο κ. Κωνσταντίνος Καλούλης, ιδιοκτήτης συσκευαστηρίου στη Βάρδα Ηλείας, με δραστηριότητα στην παραγωγή, τυποποίηση και εμπορία πατάτας, ανέφερε στον ΑγροΤύπο ότι η φετινή περίοδος είχε αρνητικό πρόσημο για την πατάτα στην περιοχή, ιδιαίτερα στη Λακόπετρα. Η συγκομιδή ολοκληρώθηκε τον Ιούλιο και η ποιότητα ήταν καλή, ενώ στις αποδόσεις η εικόνα διαφοροποιήθηκε, καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις καταγράφηκε μείωση και σε άλλες όχι.

Οι τιμές ήταν χαμηλές και η ζήτηση περιορισμένη σε σχέση με πέρυσι, εξέλιξη που συνέδεσε με τις διαθέσιμες ποσότητες στην ευρωπαϊκή αγορά και τις μεγάλες ποσότητες πατάτας από την Αίγυπτο. Παρά τη μεταβολή των τιμών τον Ιούνιο, η συνολική εικόνα δεν ανατράπηκε. Η τιμή παραγωγού για παράδοση στο χωράφι κινήθηκε περίπου στα 0,30 ευρώ/κιλό και, σε συνδυασμό με τις χαμηλότερες αποδόσεις σε μέρος των καλλιεργειών, δεν κρίθηκε ικανοποιητική. «Κάποιοι χάσανε και από το κεφάλαιο», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Μειωμένες είναι και οι φθινοπωρινές φυτεύσεις, οι οποίες έχουν ήδη ολοκληρωθεί, με τη συγκομιδή να αναμένεται από τις αρχές Δεκεμβρίου. Σύμφωνα με τον κ. Καλούλη, πολλοί παραγωγοί έχουν στραφεί στη φράουλα, ενώ επιβαρυντικά λειτουργεί και το υψηλό κόστος της πατατοκαλλιέργειας, μεταξύ άλλων για λιπάσματα και ηλεκτρικό ρεύμα. Όπως ανέφερε, για ένα ικανοποιητικό οικονομικό αποτέλεσμα η τιμή θα πρέπει να ξεπερνά τα 0,50 ευρώ/κιλό, έναντι περίπου 0,35 ευρώ/κιλό πέρυσι για τη φθινοπωρινή πατάτα. Για φέτος εκτιμά ότι η τιμή παραγωγού μπορεί να κινηθεί γύρω στα 0,50 ευρώ/κιλό.

Δεν ξεκίνησε καλά η συγκομιδή πατάτας στο Κάτω Νευροκόπι της Δράμας.

Όπως αναφέρουν οι παραγωγοί αν και φέτος δεν έχουμε την περσινή υπερπροσφορά στην Ευρώπη και η ζήτηση είναι σε καλά επίπεδα τα μεγάλα σούπερ μάρκετ δεν φαίνονται διατεθειμένα να δώσουν καλή τιμή στους παραγωγούς.

Ο κ. Ανέστης Σαπουνίδης, παραγωγός Κάτω Νευροκοπίου, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι αν και είμαστε στην αρχή της συγκομιδής βλέπουμε ότι η αγορά δίνει πολύ χαμηλές τιμές στον παραγωγό. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να προχωρούμε σε αποθήκευση του προϊόντος και να μην προχωράμε σε εμπορικές συμφωνίες. Οι παραγωγοί ζητούν μια καλή τιμή φέτος, η οποία να κυμανθεί γύρω στα 55 λεπτά το κιλό, για να καλύψουν την περσινή δύσκολη χρονιά.

Ο κ. Απόστολος Βέσμελης, παραγωγός και πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Κάτω Νευροκοπίου της Δράμας, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι πέρσι είχαμε ένα κόστος καλλιέργειας γύρω στα 1.000 ευρώ το στρέμμα. Με την αύξηση στα καύσιμα και στα λιπάσματα το κόστος θα αυξηθεί σε πάνω από 1.400 ευρώ το στρέμμα. Μόνο στα λιπάσματα η τιμή από τα 600 ευρώ ο τόνος έφτασε στα 1.100 ευρώ. Στο τρακτέρ βάζουμε πετρέλαιο με 2 ευρώ το λίτρο. Και σε όλα αυτά θα πρέπει να προστέσουμε και τις περσινές οικονομικές υποχρεώσεις που έχουν οι παραγωγοί.

Βλέπουμε φέτος να υπάρχουν προβλήματα και μειωμένες παραγωγές σε όλη την Ευρώπη λόγω των υψηλών θερμοκρασιών και της λειψυδρίας. Δεν μπορεί με αυτή την εικόνα της αγοράς και της μειωμένης προσφοράς τα σούπερ μάρκετ να δίνουν τιμή στον παραγωγό κάτω από τα 45 λεπτά το κιλό για τις πατάτες. Αυτή την περίοδο δεν υπάρχουν ποιοτικές πατάτες γιατί δεν θέλουν να πληρώσουν την ποιότητα.

Δεν γνωρίζουμε αν αυτή η εικόνα της αγοράς οφείλεται στην πρωτοβουλία της κυβέρνησης για μείωσης τιμών στα ράφια των σούπερ μάρκετ έως το τέλος Δεκεμβρίου 2026. Δεν μπορεί όμως την μείωση των τιμών να την «πληρώσουν» οι παραγωγοί. Αν δεν έχουμε εισόδημα δεν πρόκειται να καλλιεργήσουμε ξανά και αυτό θα πρέπει να το καταλάβουν οι καταναλωτές. Φέτος οι τιμές στο χωράφι πρέπει να κυμανθούν πάνω από τα 50 λεπτά το κιλό.

Η συγκομιδή αποτελεί καθοριστικό στάδιο για την πατάτα, καθώς η κατάσταση του εδάφους, ο βαθμός ωρίμανσης των κονδύλων και οι χειρισμοί κατά την εξαγωγή και τη μεταφορά τους μπορούν να επηρεάσουν άμεσα την ποιότητα και τη μετέπειτα συντήρηση του προϊόντος.

Τις βασικές παραμέτρους που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη από την προετοιμασία της συγκομιδής μέχρι την αποθήκευση αναλύει στον ΑγροΤύπο ο έμπειρος γεωπόνος κ. Ηλίας Ελευθεριάδης, τέως μέλος του Τμήματος Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Δράμας.

Προετοιμασία πριν από τη συγκομιδή και διαχείριση της υγρασίας

Όπως εξηγεί ο κ. Ελευθεριάδης, όταν η φυσική καταστροφή του φυλλώματος έχει ξεπεράσει το 80%, ακολουθεί χημική καταστροφή με τα λεγόμενα αποφυλλωτικά, ενώ σε αυτή την εφαρμογή προστίθεται και εντομοκτόνο για τη φθοριμαία.

Κατά το στάδιο της ωρίμανσης, ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στην υγρασία του εδάφους, κυρίως σε περιοχές όπου υπάρχει υψηλή επικινδυνότητα για σιδηροσκούληκα και φθοριμαία. Στόχος είναι το έδαφος να διατηρεί επαρκή υγρασία, ώστε να αποφεύγεται η δημιουργία ρωγμών και παράλληλα να παραμένει κατάλληλο για τη συγκομιδή.

Σύμφωνα με τον ίδιο, εφαρμόζεται άρδευση της τάξης του ενός κυβικού μέτρου ανά πενθήμερο, ίσα ώστε να διατηρείται η εδαφική υγρασία σε ικανοποιητικό επίπεδο και να μην ξεραίνεται το έδαφος, γεγονός που θα δυσχέραινε και τη συγκομιδή.

«Ο κανόνας είναι να αρδεύουμε τόσο ώστε να μην έχουμε διόγκωση των φακιδίων, τα λεγόμενα “μπιμπίκια” που λένε οι παραγωγοί», επισημαίνει, καθώς η εμφάνισή τους αποτελεί ένδειξη υπερβολικής άρδευσης.

Πριν από την είσοδο των μηχανημάτων στο χωράφι πραγματοποιείται επίσης πέρασμα με καταστροφέα για τα χόρτα, ώστε να διευκολυνθεί η διαδικασία της συγκομιδής.

Πότε είναι έτοιμος ο κόνδυλος – Οι δύο τρόποι ελέγχου της ωρίμανσης

Η κατάλληλη χρονική στιγμή για τη συγκομιδή καθορίζεται και από τον βιολογικό κύκλο της εκάστοτε ποικιλίας. Καθώς η καλλιέργεια πλησιάζει στην ωρίμανση, απαιτούνται τακτικοί έλεγχοι στους κονδύλους, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν έχουν φτάσει στο επιθυμητό στάδιο.

Ένας απλός πρακτικός τρόπος είναι ο έλεγχος της επιδερμίδας. Όπως αναφέρει ο κ. Ελευθεριάδης, η φλούδα πιέζεται με το δάχτυλο και όχι με το νύχι. «Αν ξεφλουδίζεται, σημαίνει ότι ακόμη θέλουμε χρόνο για την ωρίμανση», εξηγεί.

Ο δεύτερος τρόπος αφορά τον προσδιορισμό της ξηράς ουσίας μέσω του ειδικού βάρους των κονδύλων. Για τον σκοπό αυτό συλλέγεται ποσότητα πατάτας και τοποθετείται σε δοχείο γνωστής χωρητικότητας. Αφού είναι γνωστό το βάρος των κονδύλων, προστίθεται νερό μέχρι το σημείο υπερχείλισης και καταγράφεται η ποσότητα του νερού που χρησιμοποιήθηκε. Από τα δεδομένα αυτά υπολογίζεται το φαινόμενο ειδικό βάρος, το οποίο αντιστοιχεί σε συγκεκριμένο ποσοστό ξηράς ουσίας. Όταν η τιμή βρίσκεται στο ενδεδειγμένο επίπεδο για τη συγκεκριμένη ποικιλία, αποτελεί ένδειξη ότι οι κόνδυλοι έχουν ωριμάσει και μπορούν να οδηγηθούν στη συγκομιδή.

Συγκομιδή: Αποφυγή υψηλών θερμοκρασιών και χτυπημάτων

Οι συνθήκες κατά τη συγκομιδή έχουν ιδιαίτερη σημασία για τη διατήρηση της ποιότητας των κονδύλων. Στη χειρωνακτική συγκομιδή πρέπει να αποφεύγεται η παρατεταμένη έκθεσή τους σε υψηλές θερμοκρασίες. Εφόσον η θερμοκρασία ξεπερνά τους 25°C, σύμφωνα με τον κ. Ελευθεριάδη, καλό είναι να αποφεύγονται οι θερμές ώρες της ημέρας.

Μία πρακτική που εφαρμόζεται είναι η εξαγωγή των κονδύλων από το έδαφος από το προηγούμενο βράδυ και η συλλογή και μεταφορά τους στην αποθήκη την επόμενη ημέρα. Αντίστοιχη προσοχή απαιτείται όταν η συγκομιδή πραγματοποιείται μηχανικά, με τα αυτόματα συγκροτήματα συγκομιδής, καθώς και σε αυτή την περίπτωση πρέπει να αποφεύγονται οι θερμές ώρες, οι οποίες επιβαρύνουν τη φυσιολογική κατάσταση του κονδύλου.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει ο κ. Ελευθεριάδης και στην αποφυγή του λεγόμενου bruising, δηλαδή των χτυπημάτων και μωλώπων στους κονδύλους. Ο περιορισμός τους συνδέεται με την καλή συντήρηση των μηχανημάτων, τη σωστή υγρασία του εδάφους και την κατάλληλη ταχύτητα κίνησης των μηχανημάτων συγκομιδής.

Τα χτυπήματα δεν αποτελούν μόνο αισθητικό ή εμπορικό πρόβλημα. Υποβαθμίζουν την ποιότητα του προϊόντος και δημιουργούν πύλες εισόδου για μικροοργανισμούς, αυξάνοντας τον κίνδυνο μετασυλλεκτικών σήψεων, οι οποίες μπορούν να προκαλέσουν σημαντικές απώλειες ακόμη και στο σύνολο του αποθηκευμένου προϊόντος.

Από τη διαλογή στην αποθήκευση – Σταδιακή μείωση της θερμοκρασίας

Μετά τη συγκομιδή και πριν από την αποθήκευση ή τη συσκευασία προηγείται η διαλογή. Χώματα και ξένες ύλες απομακρύνονται, όπως επίσης κόνδυλοι που έχουν χτυπηθεί, εμφανίζουν ρωγμές ή φέρουν κάποια προσβολή.

Η απομάκρυνση των προβληματικών κονδύλων είναι κρίσιμη, καθώς η είσοδός τους στην αποθήκη μπορεί να αποτελέσει εστία σήψεων και να θέσει σε κίνδυνο και το υπόλοιπο αποθηκευμένο προϊόν.

Εφόσον οι πατάτες πρόκειται να οδηγηθούν απευθείας στην κατανάλωση, μετά τη διαλογή ακολουθεί η συσκευασία σε σάκους και η προώθησή τους στο εμπόριο.

Όταν, αντίθετα, το προϊόν προορίζεται για αποθήκευση υπό ψύξη, ιδιαίτερη σημασία έχει η σταδιακή μείωση της θερμοκρασίας. Σύμφωνα με τον κ. Ελευθεριάδη, εάν, για παράδειγμα, η θερμοκρασία του προϊόντος κατά την είσοδό του στην αποθήκη βρίσκεται στους 25°C, η θερμοκρασία μειώνεται κατά 5°C ανά τρεις ημέρες, δηλαδή διαδοχικά στους 20°C, 15°C, 10°C και τελικά στους 5°C.

Στη συνέχεια, το προϊόν μπορεί να διατηρηθεί υπό ψύξη για περαιτέρω αποθήκευση ή, ανάλογα με τη ζήτηση, να ακολουθήσουν η συσκευασία και η προώθησή του στην αγορά.

Ξεκίνησε αυτές τις ημέρες η συγκομιδή πατάτας στο Κάτω Νευροκόπι της Δράμας, με τις προβλέψεις να κάνουν λόγο για μειωμένες ποσότητες.

Από την άλλη υπάρχει ζήτηση στην αγορά για πατάτες αυτή την περίοδο, κάτι που έχει σαν αποτέλεσμα να υπάρξει αισιοδοξία φέτος στους παραγωγούς για την εξέλιξη των τιμών.

Ο κ. Απόστολος Βέσμελης, παραγωγός και πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Κάτω Νευροκοπίου της Δράμας, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι αυτό που θα πρέπει να επισημάνουμε είναι ότι πέρσι είχαμε μια πολύ δύσκολη χρονιά και πολλά προβλήματα με την μειωμένη ζήτηση και τις χαμηλές τιμές στις πατάτες λόγω της υπερπροσφοράς που είχαμε στην Ευρώπη. 
Αυτή την περίοδο είναι στα τελειώματα η συγκομιδή στην Θήβα και συγκομίζονται πατάτες σε Κοζάνη και Φλώρινα.
Στο Κάτω Νευροκόπι τα στρέμματα με πατάτες είναι μειωμένα σε σχέση με πέρσι. Ωστόσο φέτος οι καιρικές συνθήκες έχουν βοηθήσει την καλλιέργεια της πατάτας.
Μετά από τις 10 Απριλίου ξεκίνησαν φέτος οι φυτεύσεις στην περιοχή και ολοκληρώθηκαν χωρίς προβλήματα. 
Αυτές τις ημέρες θα ξεκινήσει η συγκομιδή πατάτας στη Δράμα. Η παραγωγή πατάτας αναμένεται φέτος έχει καλή ποιότητα. Κάποια προβλήματα όμως με τον πατατόσπορο αναμένεται να έχουν σαν αποτέλεσμα μειωμένες αποδόσεις.
Φαίνεται ότι φέτος θα είναι καλή η εξέλιξη των τιμών. Βλέπουμε να υπάρχουν προβλήματα στην παραγωγή της Ευρώπης λόγω των υψηλών θερμοκρασιών και της λειψυδρίας. Οι παραγωγοί έχουν στόχο φέτος οι τιμές στο χωράφι να περάσουν τα 50 λεπτά το κιλό.

Από την πλευρά του ο κ. Ανέστης Σαπουνίδης, παραγωγός Κάτω Νευροκοπίου, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι την περσινή περίοδο είχαμε μια καταστροφική χρονιά για τους παραγωγούς πατάτας, με τις τιμές να κυμαίνονται σε πολύ χαμηλά επίπεδα και κάτω του κόστους. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να έχουμε μείωση φέτος στα στρέμματα καλλιέργειας.
Φέτος είχαμε βροχοπτώσεις και δροσερό καλοκαίρι που βοήθησαν την καλλιέργεια. Υπήρξαν όμως προβλήματα με τον πατατόσπορο. Επίσης είχαμε αύξηση στο κόστος φυτοπροστασίας λόγω του περονόσπορου.
Αυτή την περίοδο υπάρχει ζήτηση για πατάτες από την αγορά. Οι παραγωγοί ζητούν μια καλή τιμή φέτος, η οποία να κυμανθεί γύρω στα 55 λεπτά το κιλό, για να καλύψουν την περσινή δύσκολη χρονιά.

Προβλήματα στην ευρωπαϊκή παραγωγή

Στο μεταξύ το κλίμα με τις τιμές στην ευρωπαϊκή αγορά πατάτας φαίνεται να κινείται ανοδικά, καθώς η ξηρασία περιορίζει τις προοπτικές απόδοσης, περιορίζοντας την προσφορά και αυξάνοντας την ζήτηση. Οι εκτάσεις καλλιέργειας πατάτας στις κύριες χώρες παραγωγής της βορειοδυτικής Ευρώπης το 2026 έχουν μειωθεί σημαντικά λόγω της υπερπροσφοράς και της πτώσης των τιμών που είχαμε την περσινή περίοδο. Πρόβλημα όμως υπάρχει και με τις αποδόσεις λόγω των καιρικών συνθηκών και των συνεχόμενων υψηλών θερμοκρασιών.  

Η Πολωνία και οι άλλες χώρες της ανατολικής Ευρώπης εξακολουθούν να αναφέρουν κανονικές αποδόσεις. Αντίθετα, η Γαλλία, η Ισπανία και άλλες χώρες της νότιας Ευρώπης έχουν αντιμετωπίσει επανειλημμένα καύσωνες με θερμοκρασίες στους 40°C και προβλήματα έλλειψης υγρασίας, που ακόμη και η εντατική άρδευση δυσκολεύεται να αντισταθμίσει.

Ειδικότερα η φετινή συγκομιδή πατάτας στη Γαλλία αναμένεται να είναι ιδιαίτερα μειωμένη. Οι Γάλλοι αγρότες προειδοποιούν ότι ενδέχεται να μην είναι σε θέση να παραδώσουν τις ποσότητες πατάτας που ορίζονται στα συμβόλαια που έχουν υπογράψει με τους εμπόρους.

Η ακραία ζέστη και η έλλειψη βροχής έχουν αφήσει τα αγροκτήματα άνυδρα, με την Εθνική Ένωση Παραγωγών Πατάτας (UNPT) να αναφέρει ότι η παραγωγή θα μπορούσε να μειωθεί κατά περίπου 23% σε σχέση με την περσινή. Αυτή η μείωση θα καθιστούσε την φετινή περίοδο μια από τις χειρότερες που έχουν καταγραφεί ποτέ για τον τομέα.

Σύμφωνα με τους Γάλλους παραγωγούς, η μείωση θα είναι ακόμη πιο έντονη από αυτήν που προκλήθηκε από την ιστορική ξηρασία του 2022.

Η μέση απόδοση της επιτραπέζιας πατάτας φέτος αναμένεται να φτάσει τους 37,4 τόνους ανά εκτάριο, πολύ μειωμένη σε σύγκριση με τους 43,5 τόνους που είχαμε το 2025, τονίζει το UNPT. 

Σε εξέλιξη βρίσκεται η συγκομιδή ανοιξιάτικης πατάτας, ενώ ήδη έχουν ξεκινήσει οι φυτεύσεις για την φθινοπωρινή πατάτα. Αυτή την εποχή λόγω και του τουρισμού η ζήτηση κυμαίνεται σε καλά επίπεδα και οι τιμές είναι καλύτερες σε σχέση με τις περσινές.

Ο κ. Κώστας Παπαδάκης, παραγωγός και πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Θήβας, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι αυτή την εποχή είμαστε στο τοπ της συγκομιδής πατάτας στην περιοχή. Οι αποδόσεις φέτος είναι μειωμένες σε σχέση με τις περσινές. Η ροή της παραγωγής είναι σε κανονικά επίπεδα για την εποχή γιατί βέβαια έχουμε καλή ζήτηση λόγω του τουρισμού που έχουμε αυτή την περίοδο. Ωστόσο θα πρέπει να περιοριστούν οι εισαγωγές πατάτας γιατί στην χώρα μας έχουμε πολύ υψηλό το κόστος της καλλιέργειας και δεν μπορούμε να είμαστε ανταγωνιστικοί. Βέβαια η οικονομική κρίση έχει οδηγήσει τους καταναλωτές να επιλέγουν το πιο φτηνό προϊόν από το ράφι που είναι οι εισαγόμενες. Όσον αφορά τις τιμές παραγωγού είναι λίγο καλύτερες σε σχέση με τις περσινές. Η τιμή παραγωγού είναι αυτή την εποχή στα 37 λεπτά το κιλό, όταν πέρσι ήταν στα 30 λεπτά το κιλό. Η συγκομιδή πατάτας αναμένεται να ολοκληρωθεί μέχρι τις 15 Αυγούστου. Στο μεταξύ είναι σε εξελιξη και η φύτευση της φθινοπωρινής πατάτας στην περιοχή, οι οποίες συγκομίζονται από το Νοέμβριο μέχρι και το Δεκέμβιο, οι οποίες όμως έχουν μειωμένα στρέμματα σε σχέση με τις ανοιξιάτικες.

Ο πρόεδρος της Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Νάξου, Δημήτρης Καπούνης, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι σε εξέλιξη βρίσκεται αυτή την εποχή η συγκομιδή πατάτας στο νησί. Τα τελευταία χρόνια είναι ιδιαίτερα ανησυχητική η εικόνα της πατάτας Νάξου. Η συνολική παραγωγή μετά βίας αγγίζει τους 4.500 τόνους, έναντι 12.000 τόνων παραγωγής ετησίως που είχαμε πριν από δύο δεκαετίες. Η καλλιέργεια αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα, όπως η έλλειψη υποδομών, η λειψυδρία, η αύξηση του κόστους παραγωγής και η ανάγκη προστασίας της πατάτας Νάξου ως προϊόντος Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης (ΠΓΕ).

Ο κ. Σωκράτης Βοϊτσίδης, που ασχολείται με την παραγωγή και εμπορία πατάτας, από την Πτολεμαΐδα της Κοζάνης, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι αυτή την εποχή βρίσκεται σε εξέλιξη η συγκομιδή της βιομηχανικής πατάτας. Οι παραγωγοί έχουν υπογράψει συμβόλαια με τις εταιρείες βιομηχανιών παραγωγής chips και οι τιμές είναι σε ικανοποιητικά επίπεδα. Για τις επιτραπέζιες πατάτες οι παραγωγοί αναμένεται να ξεκινήσουν την συγκομιδή μετά από το πρώτο 10ήμερο του Αυγούστου και αναμένουν φέτος μια καλή πορεία των τιμών. Η καλλιέργεια έχει εξελιχθεί ομαλά και δεν υπάρχουν ζημιές λόγω των καιρικών συνθηκών. 

Από την πλευρά του ο κ. Απόστολος Βέσμελης, παραγωγός και πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Κάτω Νευροκοπίου της Δράμας, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι φέτος οι καιρικές συνθήκες έχουν βοηθήσει την καλλιέργεια της πατάτας. Μετά από τις 10 Απριλίου ξεκίνησαν οι φυτεύσεις στην περιοχή και ολοκληρώθηκαν χωρίς προβλήματα. Η παραγωγή πατάτας αναμένεται φέτος να έχει καλή ποιότητα. Από τις 10 έως 15 Αυγούστου θα ξεκινήσει η συγκομιδή στην περιοχή μας. Φαίνεται ότι φέτος θα είναι καλή η εξέλιξη των τιμών. Βλέπουμε να υπάρχουν προβλήματα στην παραγωγή της Ευρώπης λόγω των υψηλών θερμοκρασιών και της λειψυδρίας. Αυτό που θα πρέπει να επισημάνουμε είναι ότι πέρσι είχαμε μια πολύ δύσκολη χρονιά και πολλά προβλήματα με την μειωμένη ζήτηση και τις χαμηλές τιμές στις πατάτες λόγω της υπερπροσφοράς που είχαμε στην Ευρώπη. Όμως αν και στην χώρα μας δόθηκαν ενισχύσεις de minimis για μια σειρά καλλιεργειών λόγω της απώλειας εισοδήματος, οι παραγωγοί πατάτας δεν πήραν καμιά οικονομική στήριξη. 

Ο κ. Βασίλης Μιχτσόγλου, παραγωγός πατάτας από την Άνω Βροντού στις Σέρρες, δήλωσε στον ΑγροΤύπο ότι φέτος η καλλιέργεια έχει εξελιχθεί ομαλά και σε αυτό βοήθησαν οι καιρικές συνθήκες και οι βροχοπτώσεις που είχαμε το προηγούμενο χρονικό διάστημα. Η συγκομιδή πατάτας στην περιοχή αναμένεται να ξεκινήσει μετά από τις 20 Σεπτεμβρίου. Πάντως βλέπουμε ότι η φετινή χρονιά αναμένεται να είναι καλύτερη σε σχέση με την περσινή, που είχαμε πολλές ποσότητες να μένουν αδιάθετες. Μέχρι στιγμής φαίνεται η ζήτηση να είναι καλή και ελπίζουμε να έχουμε καλές τιμές με το ξεκίνημα της συγκομιδής. 

Ο περονόσπορος αποτελεί μία από τις πιο γνωστές και συνηθισμένες ασθένειες της πατάτας και δεν αναμένεται να πάψει να απασχολεί τις πατατοπαραγωγικές περιοχές. Η ένταση και η έκτασή του διαφοροποιούνται ανάλογα με την περιοχή, τις καιρικές συνθήκες, την καλλιεργητική περίοδο και την ποικιλία.

Οι βροχοπτώσεις που επικράτησαν, αλλά και όσες ενδέχεται να σημειωθούν σε ορισμένες περιοχές, μπορούν να δημιουργήσουν ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη του παθογόνου, καθιστώντας αναγκαία την επαγρύπνηση και τη συστηματική παρακολούθηση της καλλιέργειας.

Όπως επισημαίνει ο κ. Ελευθεριάδης, σε παραδοσιακές πατατοπαραγωγικές περιοχές, όπως το Νευροκόπι, η ασθένεια είναι οικεία στους παραγωγούς και οι ενέργειες αντιμετώπισής της είναι στοχευμένες και γνώριμες. Αντίστοιχη εμπειρία υπάρχει και σε άλλες περιοχές της χώρας όπου η καλλιέργεια της πατάτας είναι αναπτυγμένη. Το κρίσιμο, ωστόσο, είναι η αντιμετώπιση να ξεκινά πριν από την εκδήλωση των συμπτωμάτων, με βάση την κατανόηση του μηχανισμού εξέλιξης της ασθένειας.

Η αντιμετώπιση αρχίζει πριν εμφανιστούν οι πρώτες κηλίδες

Το σημαντικότερο στοιχείο στη διαχείριση του περονόσπορου είναι η έγκαιρη πρόληψη. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Ελευθεριάδης, «ο παραγωγός πρέπει να δράσει πριν δει τα συμπτώματα», καθώς, όταν εμφανιστούν οι πρώτες κηλίδες, η μόλυνση έχει ήδη πραγματοποιηθεί.

Η γνώση του μηχανισμού ανάπτυξης του περονόσπορου επιτρέπει και ορθότερη διαχείριση. Για τον λόγο αυτό, οι παραγωγοί θα πρέπει να βρίσκονται σε επαγρύπνηση, να παρακολουθούν την καλλιέργεια και να λαμβάνουν υπόψη τις βροχοπτώσεις και γενικότερα τις συνθήκες υγρασίας, ώστε να επεμβαίνουν πριν από την εκδήλωση των συμπτωμάτων με κατάλληλα και εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά προϊόντα.

Στις πατατοπαραγωγικές περιοχές, τα κέντρα γεωργικών προειδοποιήσεων αξιοποιούν δεδομένα από μετεωρολογικούς σταθμούς, ώστε να προσδιορίζουν πότε διαμορφώνονται ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη του παθογόνου. Ενδεικτικά, όταν καταγράφονται τουλάχιστον 10 ώρες διύγρανσης, με ελάχιστη θερμοκρασία περίπου 14°C κατά τη διάρκειά της, δημιουργούνται συνθήκες που ευνοούν τη μόλυνση. Σε αυτή την περίπτωση, η επέμβαση θα πρέπει να γίνεται άμεσα. «Δεν περιμένουμε να δούμε κηλίδες», τονίζει ο κ. Ελευθεριάδης.

Από τη μόλυνση έως τη σπορίωση

Η εξέλιξη της ασθένειας ακολουθεί συγκεκριμένα στάδια. Αρχικά πραγματοποιείται η μόλυνση και ακολουθεί η περίοδος επώασης, κατά την οποία εμφανίζονται κιτρινωπές, λαδιές κηλίδες, χωρίς σαφώς καθορισμένη περιφερειακή άλω. Η εξέλιξη των κηλίδων αποτελεί βασικό στοιχείο για την αξιολόγηση της πορείας της προσβολής. Όταν μία κηλίδα σταματήσει να εξελίσσεται, αποκτά σαφώς καθορισμένα περιφερειακά όρια. Αντίθετα, όταν παραμένει ενεργή, η προσβολή συνεχίζει να αναπτύσσεται.

Μετά την επώαση ακολουθεί το στάδιο της σπορίωσης. Τότε εμφανίζεται στην κάτω επιφάνεια των φύλλων η χαρακτηριστική λευκή εξάνθηση, η οποία αντιστοιχεί στα σπόρια του παθογόνου. Η εικόνα αυτή σημαίνει ότι έχουν παρέλθει περίπου πέντε ημέρες από τη μόλυνση, ανάλογα και με τη θερμοκρασία.

Το ζητούμενο είναι η καλλιέργεια να μην φτάσει σε αυτό το στάδιο. Οι εντοπισμένες κηλίδες εμφανίζονται συχνότερα σε σημεία με πολύ πλούσια και πυκνή βλάστηση, καθώς και σε φυτά που έχουν δεχθεί υψηλή αζωτούχο θρέψη. Οι παράγοντες αυτοί, όταν συνδυάζονται με ευνοϊκές καιρικές συνθήκες, μπορούν να οδηγήσουν σε εντονότερη εκδήλωση της ασθένειας.

Καλλιεργητική πρόληψη και σωστά διαστήματα εφαρμογών

Η διαχείριση ξεκινά πριν από την εκδήλωση του περονόσπορου, με την αποφυγή της υπερβολικής αζωτούχου λίπανσης και την εξασφάλιση καλής κυκλοφορίας του αέρα μεταξύ των φυτών. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στη διαχείριση της άρδευσης, καθώς η υπερβολή στην υγρασία και στο άζωτο μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο.

Εφόσον πραγματοποιηθεί ψεκασμός, η πορεία της προσβολής αξιολογείται μετά από τρεις έως πέντε ημέρες. Αν διαπιστωθεί ότι οι κηλίδες δεν έχουν οριοθετηθεί, γεγονός που υποδηλώνει ότι εξακολουθούν να είναι ενεργές, η εφαρμογή επαναλαμβάνεται στο πενθήμερο.

Επανάληψη της εφαρμογής νωρίτερα δεν θεωρείται ενδεδειγμένη. Όπως επισημαίνει ο κ. Ελευθεριάδης, η επανεπέμβαση μέσα σε τρεις ημέρες είναι άσκοπη, περιττή και επιζήμια, καθώς δεν έχει προλάβει να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα της προηγούμενης εφαρμογής.

Σε μη επιθετικές συνθήκες, τα μεσοδιαστήματα των ψεκασμών είναι περίπου 10 ημέρες, ενώ σε επιθετικές συνθήκες περιορίζονται στις 7 ημέρες. Μία αποτυχημένη εφαρμογή μπορεί να επαναληφθεί στο πενθήμερο, όχι όμως νωρίτερα.

Σε περιόδους ιδιαίτερα αυξημένης πίεσης, ο κ. Ελευθεριάδης προτείνει τη χρήση μεγάλου όγκου ψεκαστικού υγρού, περίπου 100 λίτρων νερού ανά στρέμμα, διατηρώντας τη συνιστώμενη δόση του σκευάσματος ανά στρέμμα. Παράλληλα, η προσθήκη κατάλληλου προσκολλητικού μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη παραμονή του ψεκαστικού υγρού στο φύλλωμα, σε περίπτωση που ακολουθήσει βροχή.

Από το φύλλωμα στους κονδύλους

Μετά τη σπορίωση, τα σπόρια του παθογόνου μπορούν να παρασυρθούν από το νερό της βροχής ή της άρδευσης, να φτάσουν στο έδαφος και, με την κίνηση του νερού, να προσεγγίσουν τους κονδύλους. Όταν παρατηρείται διόγκωση των φακιδίων, τα σπόρια μπορούν να βλαστήσουν μέσω αυτών και να προκαλέσουν τον λεγόμενο περονόσπορο των κονδύλων.

Όπως διευκρινίζει ο κ. Ελευθεριάδης, δεν μπορεί να εμφανιστεί περονόσπορος στους κονδύλους χωρίς να έχει προηγηθεί περονόσπορος στο φύλλωμα. Εάν, όμως, η ασθένεια εμφανιστεί στα φύλλα, η επέκτασή της στους κονδύλους μπορεί να αποτραπεί με σωστή εφαρμογή, στον κατάλληλο χρόνο και με εγκεκριμένο φυτοπροστατευτικό προϊόν.

Η ένταση της ασθένειας διαφοροποιείται και ανάλογα με τα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής. Σε λεκανοπέδια όπως το Νευροκόπι, όπου παρατηρούνται συνθήκες αναστροφής και ομίχλης, οι εμφανίσεις του περονόσπορου είναι συνήθως εντονότερες. Αντίθετα, στις ανοιχτές πεδινές περιοχές, όπου δεν ευνοούνται αντίστοιχες συνθήκες, τα προβλήματα είναι κατά κανόνα λιγότερα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα της επίδρασης των καιρικών συνθηκών αποτελεί, σύμφωνα με τον κ. Ελευθεριάδη, το 2000, όταν οι πολύ συχνές βροχοπτώσεις προκάλεσαν σχεδόν πλήρη αδυναμία αντιμετώπισης της ασθένειας. Οι παραγωγοί δεν μπορούσαν να εισέλθουν εγκαίρως στα χωράφια, ενώ υπήρχαν περιπτώσεις κατά τις οποίες έβρεχε μόλις δύο ώρες μετά τον ψεκασμό, με αποτέλεσμα να ξεπλένεται το εφαρμοζόμενο σκεύασμα.

Σε άλλες περιπτώσεις, τα ύψη βροχής ήταν τόσο μεγάλα, ώστε απαιτούνταν έως και πέντε ημέρες για να καταστεί δυνατή η πρόσβαση στο χωράφι. Εκείνη τη χρονιά, όπως θυμάται, η καταστροφή της παραγωγής έφτασε περίπου το 80%-90%, καθώς οι πατάτες είχαν σαπίσει και σε πολλές περιπτώσεις δεν απέμενε προϊόν για συγκομιδή.

Σήμερα, πάντως, υπάρχουν ισχυρά εργαλεία στη φαρέτρα της φυτοπροστασίας για την αντιμετώπιση του περονόσπορου. Ο κ. Ελευθεριάδης εκτιμά ότι οι έμπειροι πατατοπαραγωγοί, τόσο στο Νευροκόπι όσο και στις υπόλοιπες περιοχές της χώρας όπου η καλλιέργεια είναι αναπτυγμένη, γνωρίζουν τον μηχανισμό της ασθένειας και συνολικά τη διαχειρίζονται σωστά. Όπως επισημαίνει, η μεγαλύτερη προσοχή απαιτείται στην πρόληψη, ιδιαίτερα ως προς τη διαχείριση της άρδευσης και της αζωτούχου λίπανσης, καθώς και στην έγκαιρη επέμβαση. Ο περονόσπορος θα εξακολουθήσει να εμφανίζεται, όμως η γνώση του μηχανισμού του και η δράση πριν από τα πρώτα συμπτώματα καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την αποτελεσματικότητα της αντιμετώπισής του.

Η θρέψη επηρεάζει καθοριστικά την ανάπτυξη της πατατοκαλλιέργειας, τον σχηματισμό και τη μεγέθυνση των κονδύλων, καθώς και την τελική ποιότητά τους. Οι θρεπτικές ανάγκες της καλλιέργειας, ωστόσο, μεταβάλλονται ανάλογα με την εποχή φύτευσης, το στάδιο ανάπτυξης και την κατάσταση του εδάφους.

Αυτή την περίοδο συνυπάρχουν ανοιξιάτικες φυτεύσεις που βρίσκονται ήδη σε προχωρημένο στάδιο και νεότερες καλοκαιρινές φυτεύσεις, ορισμένες από τις οποίες βρίσκονται στην αρχή της κονδυλοποίησης. Η διαφοροποίηση αυτή καθορίζει ποιες επεμβάσεις μπορούν ακόμη να πραγματοποιηθούν και με ποια περιθώρια ασφάλειας.

Για τις δυνατότητες παρέμβασης σε κάθε στάδιο, τα συχνότερα λάθη στη λίπανση και τους παράγοντες που επηρεάζουν την αξιοποίηση των θρεπτικών στοιχείων μιλά στον ΑγροΤύπο ο έμπειρος γεωπόνος κ. Ηλίας Ελευθεριάδης, τέως μέλος του Τμήματος Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Δράμας.

Περιορισμένες οι δυνατότητες παρέμβασης στις προχωρημένες ανοιξιάτικες φυτεύσεις

Στις ανοιξιάτικες πατατοκαλλιέργειες που βρίσκονται ήδη σε προχωρημένο στάδιο, οι δυνατότητες παρέμβασης είναι πλέον ιδιαίτερα περιορισμένες. «Οι επεμβάσεις στην πατάτα πρακτικά είναι ολοκληρωμένες», αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Ελευθεριάδης, διευκρινίζοντας ότι ορισμένα περιθώρια παρέμβασης μπορεί να εξακολουθούν να υπάρχουν σε όψιμες φυτεύσεις ή σε ποικιλίες με μεγάλο βιολογικό κύκλο, πάντοτε ανάλογα με την περιοχή και το ακριβές στάδιο ανάπτυξης.

Στις περιπτώσεις αυτές μπορούν να εξεταστούν στοχευμένες εφαρμογές καλίου και μαγνησίου, καθώς και υδρολίπανση με νιτρικό ασβέστιο ή υδατοδιαλυτά αζωτούχα λιπάσματα, αλλά μόνο σε ιδιαίτερα χαμηλές δόσεις.

Περισσότερη προσοχή απαιτείται όταν έχει σχηματιστεί μεγάλος αριθμός κονδύλων, παρατηρείται αδυναμία μεγέθυνσής τους και παράλληλα δεν υπάρχουν επαρκή αποθέματα αζώτου στο έδαφος. Σε μια τέτοια περίπτωση μπορεί να εξεταστεί συμπληρωματική χορήγηση αζώτου. «Αυτό πρέπει να γίνει με πολύ μεγάλη μεθοδικότητα», τονίζει, εξηγώντας ότι είναι αναγκαίο να υπάρχει εικόνα των αποθεμάτων του εδάφους πριν από οποιαδήποτε εφαρμογή. Η υπερβολική χορήγηση αζώτου σε αυτή τη φάση μπορεί να προκαλέσει παραμορφώσεις στους κονδύλους, κουφώματα και σχισίματα.

Συνεπώς, στις προχωρημένες ανοιξιάτικες φυτεύσεις δεν υπάρχει περιθώριο για γενικευμένες εφαρμογές. Κάθε συμπληρωματική επέμβαση πρέπει να βασίζεται σε πραγματική ανάγκη και να πραγματοποιείται με ακρίβεια ως προς τη δόση και τον χρόνο εφαρμογής.

Κρίσιμη η αρχή της κονδυλοποίησης στις καλοκαιρινές φυτεύσεις

Περισσότερες δυνατότητες διαχείρισης της θρέψης υπάρχουν στις καλοκαιρινές φυτεύσεις που βρίσκονται στην αρχή της κονδυλοποίησης, όταν ξεκινά ο σχηματισμός των κονδύλων και αυξάνονται σταδιακά οι ανάγκες της καλλιέργειας σε διαθέσιμα θρεπτικά στοιχεία.

Όπου διαπιστώνονται ελλείψεις μπορούν να πραγματοποιηθούν διαφυλλικές εφαρμογές στοιχείων, όπως βορίου και μαγνησίου. Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο φώσφορος, καθώς, σύμφωνα με τον κ. Ελευθεριάδη, επηρεάζει σημαντικά τη διαδικασία της κονδυλοποίησης. Σε περίπτωση διαπιστωμένης ανεπάρκειας μπορούν να εξεταστούν διαφυλλικές εφαρμογές κατάλληλων φωσφορικών υδατοδιαλυτών λιπασμάτων.

Στα πολύ φτωχά εδάφη, τα οποία δεν έχουν τη δυνατότητα να συγκρατούν επαρκείς ποσότητες θρεπτικών στοιχείων και να λειτουργούν ως «αποθήκη» για την καλλιέργεια, ο γεωπόνος αναφέρεται σε μια πρακτική τμηματικής εφαρμογής της βασικής λίπανσης. Συγκεκριμένα, το 70% της βασικής λίπανσης εφαρμόζεται κατά τη φύτευση, ενώ το υπόλοιπο 30% χορηγείται περίπου στην αρχή της κονδυλοποίησης. Η πρακτική αυτή επιδιώκει να εξασφαλίσει ότι τα θρεπτικά στοιχεία θα είναι διαθέσιμα κατά το διάστημα των αυξημένων αναγκών της πατάτας.

Οι μέγιστες απαιτήσεις της καλλιέργειας αρχίζουν, όπως αναφέρει, από το στάδιο κατά το οποίο η πατάτα «κάνει το λεγόμενο γόνατο», δηλαδή από τη στιγμή που ξεκινά η μεγέθυνση των κονδύλων. «Θέλουμε σε εκείνο το διάστημα να έχουμε στο έδαφος τη μέγιστη δυνατή συγκέντρωση διαθέσιμων θρεπτικών στοιχείων», επισημαίνει, ώστε να υποστηριχθούν σωστά η κονδυλοποίηση, η μεγέθυνση και η συσσώρευση ξηράς ουσίας στους κονδύλους.

Αντίθετα, η υπερβολική παρουσία θρεπτικών στοιχείων στα αρχικά στάδια, και ιδιαίτερα του αζώτου, δεν είναι επιθυμητή. Η αυξημένη αζωτούχος λίπανση οδηγεί σε υπερβολική ανάπτυξη της φυλλομάζας, ευνοεί προσβολές από περονόσπορο που στη συνέχεια είναι δύσκολο να περιοριστούν και παράλληλα παρεμποδίζει σοβαρά την κονδυλοποίηση, αποτελώντας, σύμφωνα με τον κ. Ελευθεριάδη, ένα από τα σημαντικότερα λάθη στην πατατοκαλλιέργεια.

Ως προς τη γενικότερη κατάταξη των απαιτήσεων της πατάτας, ο γεωπόνος τοποθετεί πρώτο το κάλιο και στη συνέχεια το μαγνήσιο και το ασβέστιο. Ακολουθεί το θείο, ενώ ιδιαίτερα σημαντικό είναι και το βόριο. Ο κ. Ελευθεριάδης αναφέρεται ενδεικτικά σε περίπου 30 μονάδες καλίου, 8 μονάδες ασβεστίου και αντίστοιχη ποσότητα μαγνησίου, επισημαίνοντας ταυτόχρονα τη μεγάλη σημασία του καλίου για την καλλιέργεια. Οι ποσότητες αυτές δεν αποτελούν ενιαία σύσταση για κάθε πατατοκαλλιέργεια, καθώς η τελική εφαρμογή πρέπει να προσαρμόζεται στην κατάσταση του εδάφους, στο στάδιο ανάπτυξης και στις πραγματικές ανάγκες της φυτείας. Στην περίπτωση του βορίου, όταν διαπιστώνεται ανεπάρκεια στο έδαφος, οι διαφυλλικές εφαρμογές κατά τα πρώτα στάδια της φυτείας μπορούν, σύμφωνα με τον ίδιο, να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικές.

Εδαφολογική ανάλυση και φυλλοδιαγνωστική δεν λειτουργούν ανεξάρτητα

Η ορθολογική διαχείριση της θρέψης προϋποθέτει γνώση της κατάστασης του εδάφους, αλλά και παρακολούθηση του τρόπου με τον οποίο ανταποκρίνεται η καλλιέργεια στις εφαρμογές. Η εδαφολογική ανάλυση αποτελεί βασικό σημείο εκκίνησης, καθώς δίνει μια αρχική εικόνα των αποθεμάτων και της κατάστασης του εδάφους. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο κ. Ελευθεριάδης, «η εδαφολογική ανάλυση είναι μια στατική εικόνα της κατάστασης του εδάφους», καθώς δεν μπορεί να αποδώσει πλήρως παραμέτρους όπως η κινητικότητα των θρεπτικών στοιχείων και η κατάσταση του μικροβιώματος ή της μικροχλωρίδας του εδάφους.

Έτσι, είναι δυνατόν ένα στοιχείο να βρίσκεται σε επαρκή ποσότητα στο έδαφος, αλλά να μην αξιοποιείται αποτελεσματικά από το φυτό. Αυτό μπορεί να οφείλεται σε ανταγωνισμούς μεταξύ των στοιχείων, στη χαμηλή κινητικότητά τους ή σε παράγοντες που σχετίζονται με τη βιολογική κατάσταση του εδάφους.

Σε αυτό το σημείο αποκτά ιδιαίτερη αξία η φυλλοδιαγνωστική, καθώς δείχνει κατά πόσο οι εφαρμογές που σχεδιάστηκαν με βάση την εδαφολογική ανάλυση είχαν τελικά το αναμενόμενο αποτέλεσμα στην καλλιέργεια. Με βάση τα αποτελέσματα της φυλλοδιαγνωστικής μπορούν να προγραμματιστούν διορθωτικές κινήσεις για τις επόμενες καλλιεργητικές περιόδους. Παράλληλα, εφόσον το επιτρέπει το στάδιο της φυτείας, μπορεί να υπάρχει ακόμη περιθώριο για διορθωτικές παρεμβάσεις μέσω διαφυλλικών εφαρμογών ή υδρολίπανσης.

Την αποτελεσματικότητα της θρέψης επηρεάζουν, όμως, και οι συνθήκες που επικρατούν στο χωράφι. Κρίσιμη παράμετρος είναι η κατάσταση του εδάφους και ιδιαίτερα η παρουσία νερού. Οι συνθήκες αυξημένης εδαφικής υγρασίας μπορούν να προκαλέσουν αναγωγικά φαινόμενα, να επηρεάσουν την οξυγόνωση του ριζικού συστήματος και να μεταβάλουν την κινητικότητα και την απορρόφηση του αζώτου και των υπόλοιπων θρεπτικών στοιχείων.

Σημαντική είναι και η επίδραση της θερμοκρασίας. Στις υψηλές θερμοκρασίες μεταβάλλεται η κινητικότητα του αζώτου και επηρεάζεται η απορρόφηση των λοιπών στοιχείων, γεγονός που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την αξιολόγηση της θρεπτικής κατάστασης της καλλιέργειας.

Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία έχει η σχέση μεταξύ των κατιόντων. Το κάλιο, ως μονοσθενές κατιόν, και το μαγνήσιο και το ασβέστιο, ως δισθενή κατιόντα, πρέπει να βρίσκονται σε ισορροπημένες αναλογίες. Μια μη ισορροπημένη σχέση μεταξύ τους μπορεί να προκαλέσει ανταγωνισμούς και να παρεμποδίσει την απορρόφηση κάποιου στοιχείου, ακόμη και αν αυτό υπάρχει στο έδαφος σε επαρκή ποσότητα.

Τι δείχνουν τα φύλλα και ποια λάθη πρέπει να αποφεύγονται

Πέρα από τις αναλύσεις, η εικόνα των φυτών στο χωράφι μπορεί να δώσει ενδείξεις για πιθανές ελλείψεις, χωρίς όμως τα ορατά συμπτώματα να πρέπει να αξιολογούνται αποσπασματικά. Η έλλειψη φωσφόρου μπορεί να εκδηλωθεί με ιώδη ή ανθοκυανικό χρωματισμό των φύλλων. Τα συμπτώματα εμφανίζονται συχνότερα στα αρχικά στάδια της φυτείας, ιδιαίτερα όταν επικρατούν χαμηλές θερμοκρασίες. Στην περίπτωση του αζώτου, χαρακτηριστική είναι η γενική καχεξία ή χλώρωση της καλλιέργειας. Οι ελλείψεις καλίου και μαγνησίου εμφανίζουν ορισμένες ομοιότητες και εκδηλώνονται κυρίως στα κατώτερα φύλλα με χλωρώσεις.

Αντίθετα, ελλείψεις μικροστοιχείων, όπως του σιδήρου και του μαγγανίου, μπορούν να γίνουν εμφανείς στα ανώτερα ή νεότερα φύλλα με χαρακτηριστικές χλωρώσεις. Στην περίπτωση του βορίου εμφανίζεται ο τυπικός σχηματισμός «ρόδακα», ένα σύμπτωμα γνωστό στους γεωπόνους, αλλά λιγότερο αναγνωρίσιμο από τους παραγωγούς.

Παρότι τα συμπτώματα μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμη ένδειξη, η τελική αξιολόγηση πρέπει να συνδυάζεται με τη συνολική εικόνα της φυτείας και, όπου είναι δυνατόν, με τα αποτελέσματα των αναλύσεων. Σε επίπεδο εφαρμογών, ο κ. Ελευθεριάδης επισημαίνει ότι ιδιαίτερα οι νεότεροι ή λιγότερο έμπειροι καλλιεργητές της πατάτας οδηγούνται συχνά σε υπερβάσεις αζώτου, αλλά και σε υπερβολικές φωσφορούχες λιπάνσεις.

Προβλήματα παρατηρούνται και στη διαχείριση των μικροστοιχείων. Αν και γίνονται διαφυλλικές εφαρμογές, αυτές δεν πραγματοποιούνται πάντοτε με συγκεκριμένο σχεδιασμό και μεθοδικότητα. «Πρέπει να ξέρεις τι κάνεις και να έχεις κάτι σοβαρό στα χέρια σου», τονίζει, επισημαίνοντας ότι οι εφαρμογές δεν πρέπει να γίνονται μηχανικά, αλλά να βασίζονται σε πραγματικά δεδομένα της καλλιέργειας. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, «πολλές φορές οι υπερβάσεις μπορεί να είναι απλές υπερβάσεις, μπορεί όμως να εξελιχθούν και σε υπερβολές».

Η πατάτα συγκαταλέγεται στις καλλιέργειες με τις υψηλότερες απαιτήσεις σε νερό, ιδιαίτερα κατά τις περιόδους υψηλών θερμοκρασιών, όταν εντείνονται οι ανάγκες του φυτού. Ωστόσο, η επιτυχία της άρδευσης δεν εξαρτάται μόνο από την ποσότητα του νερού, αλλά κυρίως από τη διατήρηση σταθερής εδαφικής υγρασίας, καθώς τόσο η έλλειψη όσο και η υπερβολή μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά την ανάπτυξη, την ποιότητα και την υγεία των κονδύλων.

Την περίοδο αυτή, στις περισσότερες περιοχές της χώρας, η ανοιξιάτικη πατάτα βρίσκεται -ανάλογα με την πρωιμότητα της καλλιέργειας και τις τοπικές κλιματικές συνθήκες- κυρίως στο στάδιο της μεγέθυνσης των κονδύλων, μία από τις πιο απαιτητικές φάσεις ως προς την παροχή νερού. Στο πλαίσιο αυτό, ο ΑγροΤύπος επικοινώνησε με τον πολύπειρο γεωπόνο κ. Ηλία Ελευθεριάδη, τέως μέλος του Τμήματος Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Δράμας, ο οποίος ανέλυσε τις βασικές αρχές της σωστής άρδευσης και τα σημεία που απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή από τους παραγωγούς.

Σταθερή εδαφική υγρασία και όχι υπερβολές ή ελλείψεις

Όπως επισημαίνει ο κ. Ελευθεριάδης, η πατάτα έχει υψηλές απαιτήσεις σε νερό λόγω της μεγάλης παραγωγής ξηρής ουσίας, γεγονός που συνεπάγεται αυξημένη κατανάλωση νερού κατά τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου. Διευκρινίζει, ωστόσο, ότι το ζητούμενο δεν είναι η χορήγηση μεγάλων ποσοτήτων νερού, αλλά η διατήρηση σταθερής εδαφικής υγρασίας. «Αυτό που θέλει η πατάτα είναι σταθερή εδαφική υγρασία, ούτε πλεονασματική ούτε ελλειμματική», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η έλλειψη νερού περιορίζει τη βιοσύνθεση και τη φωτοσύνθεση του φυτού, ενώ η υπερβολική άρδευση δημιουργεί διαφορετικού τύπου προβλήματα. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η διόγκωση των φακιδίων των κονδύλων, που ευνοεί την είσοδο παθογόνων, καθώς και προσβολές από περονόσπορο των κονδύλων, βακτηριώσεις και ριζοκτονίες. Επιπλέον, στα πρώτα στάδια της καλλιέργειας μπορεί να προκληθεί ακόμη και καταστροφή των στολώνων.

Όπως εξηγεί, ο στόχος είναι η διατήρηση της υγρασίας στον λεγόμενο «ρώγο» ή, όπως συχνά αναφέρουν οι παραγωγοί, στο «τάβι», δηλαδή στο επίπεδο εκείνο της υγρασίας που θεωρείται ιδανικό για κάθε τύπο εδάφους. Ένας απλός πρακτικός τρόπος ελέγχου είναι να λαμβάνεται μια μικρή ποσότητα χώματος στο χέρι και να σχηματίζεται μια μπάλα. Εφόσον αυτή συγκρατείται, αλλά διαλύεται εύκολα όταν πέσει στο έδαφος χωρίς να αφήνει αίσθηση υγρασίας στην παλάμη, τότε η εδαφική υγρασία βρίσκεται στο επιθυμητό επίπεδο.

Η εικόνα των φυτών δεν αρκεί για να αποφασιστεί το πότισμα

Η εκτίμηση των αναγκών άρδευσης δεν πρέπει να βασίζεται αποκλειστικά στην εικόνα της φυτείας, ιδιαίτερα τις θερμές ώρες της ημέρας. «Αν πάμε το μεσημέρι με 35 βαθμούς και δούμε τα φυτά μαραμένα, δεν σημαίνει ότι έχουν ανάγκη από άρδευση. Απλώς παρουσιάζουν συμπτώματα θερμοπληξίας», σημειώνει ο κ. Ελευθεριάδης.

Όπως εξηγεί, η πατάτα φωτοσυνθέτει ιδανικά έως περίπου τους 28°C. Σε υψηλότερες θερμοκρασίες, ακόμη και όταν το έδαφος διαθέτει επαρκή υγρασία, τα φυτά μπορεί να εμφανίζονται προσωρινά μαραμένα. Για τον λόγο αυτό, η αξιολόγηση της σπαργής των φύλλων και της πραγματικής κατάστασης της φυτείας θα πρέπει να γίνεται όταν η θερμοκρασία κυμαίνεται περίπου μεταξύ 28 και 30°C.

Αναφορικά με τη συχνότητα των ποτισμάτων, ο γεωπόνος εξηγεί ότι αυτή μεταβάλλεται ανάλογα με το στάδιο ανάπτυξης της καλλιέργειας. Στα πρώτα στάδια, όταν αναπτύσσεται κυρίως το φύλλωμα και δεν έχουν ακόμη εγκατασταθεί οι κόνδυλοι, η άρδευση πραγματοποιείται περίπου ανά 5 ημέρες. Αντίθετα, όταν ξεκινά η μεγέθυνση των κονδύλων, δηλαδή στο στάδιο με τη μεγαλύτερη ζήτηση νερού, απαιτούνται συχνότερα ποτίσματα, περίπου ανά 3 ημέρες, με μικρές ποσότητες κάθε φορά, ώστε να χορηγείται μόνο το νερό που απαιτείται για την κάλυψη των αναγκών του φυτού, χωρίς υπερβολές.

Όπως αναφέρει, κατά τη φάση πλήρους ανάπτυξης της φυτείας, η ημερήσια κατανάλωση νερού μπορεί να φτάσει περίπου τα 5-7 κυβικά μέτρα ανά στρέμμα ημερησίως, ανάλογα με τις κλιματικές συνθήκες και την εξατμισοδιαπνοή της κάθε περιοχής.

Η απότομη εναλλαγή από την ξηρασία στην υπερβολική άρδευση δημιουργεί νέα προβλήματα

Ένα ακόμη σημείο στο οποίο στέκεται ιδιαίτερα ο κ. Ελευθεριάδης αφορά τη διαχείριση του υδατικού στρες. Όπως επισημαίνει, η πατάτα δεν διαθέτει μεγάλη ικανότητα επαναφοράς μετά από έντονη έλλειψη νερού. «Η πατάτα δεν έχει καλή επαναφορά», τονίζει, εξηγώντας ότι σε αντίθεση με καλλιέργειες όπως ο ηλίανθος, ο οποίος μπορεί να ανακάμψει γρήγορα μετά από ένα πότισμα, η πατάτα επηρεάζεται περισσότερο από τις απότομες μεταβολές της εδαφικής υγρασίας.

Για τον λόγο αυτό, όταν μια φυτεία έχει υποστεί έλλειψη νερού, η επαναφορά της πρέπει να γίνεται σταδιακά, μέσα από δύο ή τρία διαδοχικά ποτίσματα, και όχι με μία μεγάλη εφαρμογή νερού. Διαφορετικά, μεταβάλλεται απότομα ο ρυθμός μεγέθυνσης των κονδύλων, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε παραμορφώσεις και σχισίματα.

Μάλιστα, όπως επισημαίνει, εφόσον εξακολουθεί να υπάρχει περιορισμένη διαθεσιμότητα νερού, είναι προτιμότερο η καλλιέργεια να διατηρηθεί σε κατάσταση ήπιου υδατικού στρες, παρά να παρουσιάζει συνεχείς εναλλαγές μεταξύ ξηρασίας και υπερβολικής υγρασίας.

Παράλληλα, αναφέρει ότι κατά τους ψεκασμούς φυτοπροστασίας μπορούν να χρησιμοποιηθούν υλικά όπως ο ζεόλιθος και ο καολίνης, τα οποία συμβάλλουν τόσο στην προστασία των φυτών όσο και στον περιορισμό των επιπτώσεων της θερμοπληξίας και της έντονης εξατμισοδιαπνοής.

Η σωστή άρδευση μέχρι την ωρίμανση συμβάλλει και στη φυτοπροστασία

Καθώς η καλλιέργεια πλησιάζει προς την ωρίμανση και τα φυτά έχουν ξαπλώσει, ενώ η φυτεία αρχίζει να χάνει τη φυλλική της επιφάνεια, οι ανάγκες σε νερό μειώνονται και τα ποτίσματα αραιώνουν, φτάνοντας περίπου σε ένα πότισμα ανά επτά ημέρες ή και λίγο αραιότερα.

Ο κ. Ελευθεριάδης επισημαίνει ότι ένας πρακτικός δείκτης υπερβολικής άρδευσης είναι η εμφάνιση των χαρακτηριστικών διογκώσεων στα φακίδια των κονδύλων, τα γνωστά στους παραγωγούς «μπιμπίκια», τα οποία υποδηλώνουν ότι έχει εφαρμοστεί περισσότερο νερό από όσο απαιτείται.

Παράλληλα, εξηγεί ότι όταν οι κόνδυλοι έχουν αποκτήσει το τελικό τους μέγεθος και ξεκινά η συσσώρευση αμύλου, η πατάτα χάνει νερό, αυξάνει την ξηρή ουσία της και αποκτά βάρος. Κατά το σημαντικό αυτό στάδιο παραμένει απαραίτητη η διατήρηση της κατάλληλης εδαφικής υγρασίας. Σε αντίθετη περίπτωση αυξάνεται ο κίνδυνος σοβαρών προσβολών από σιδηροσκώληκα, ενώ η ξηρασία προκαλεί ρωγμές στο έδαφος, οι οποίες ευνοούν την ωοτοκία της φθοριμαίας πάνω στους κονδύλους.

«Για τη σωστή φυτοπροστασία πρέπει επίσης να διατηρούμε σωστή εδαφική υγρασία», υπογραμμίζει, προσθέτοντας ότι η υγρασία πρέπει να διατηρείται γενικά στα κατάλληλα επίπεδα, αλλά αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν η φυτεία έχει χάσει το φύλλωμά της και η συγκομιδή δεν πραγματοποιείται άμεσα, ώστε οι κόνδυλοι να παραμείνουν προστατευμένοι μέχρι την έξοδό τους από το χωράφι.

Συνεχίζονται τα προβλήματα στο εμπόριο πατάτας στην χώρα, με τις τιμές να κυμαίνονται σε πολύ χαμηλά επίπεδα, ενώ το κόστος παραγωγής φέτος είναι αυξημένο.

Η έλλειψη εμπορικού ενδιαφέροντος φαίνεται ότι θα έχει σαν αποτέλεσμα πολλές ποσότητες στην Ηλεία να μείνουν απούλητες και να σαπίσουν στα χωράφια.

Στο μεταξύ τις προηγούμενες ημέρες ξεκίνησαν οι εισαγωγές στην χώρα μας για τις φρέσκιες πατάτες από την Αίγυπτο.

Το δεύτερο εξάμηνο του 2026 πάντως είναι κρίσιμο για την καλλιέργεια πατάτας σε όλη την Ευρώπη και θα φανεί αν θα υπάρξει μια εξισορρόπηση της αγοράς, που ξεκίνησε το 2026 με μεγάλη «πίεση» λόγω της υπερπροσφοράς.

Ο κ. Διονύσιος Μάλιαρης, μεγάλος παραγωγός στην περιοχή της Ηλείας που έχει και συσκευαστήριο, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι αυτή την περίοδο είμαστε κοντά στην ολοκλήρωση της συγκομιδής πατάτας στην Ηλεία. Δεν υπάρχει καθόλου ζήτηση ούτε στην εγχώρια αγορά ούτε για εξαγωγές. Φέτος είχε ένα καλό ξεκίνημα η πρώιμη πατάτα της Μεσσηνίας, στα μέσα Απριλίου, όμως στην συνέχεια που βγήκαν στην αγορά οι μεγάλες ποσότητες έχουμε μια πτώση του εμπορικού ενδιαφέροντος αλλά και των τιμών στο χωράφι. Αυτή την περίοδο μεγάλες ποσότητες πατάτας έχουν μείνει απούλητες στα χωράφια. Με τις υψηλές θερμοκρασίες οι πατάτες που είναι στα χωράφια δεν μπορούν να πουληθούν και τις επόμενες ημέρες θα σαπίζουν. Όσοι μπορούν προσπαθούν να μισθώσουν στα ψυγεία να τις αποθηκεύσουν για να σώσουν την παραγωγή τους. Όμως όπως φαίνεται δεν πρόκειται να αλλάξει κάτι στην αγορά γιατί και οι άλλες σκάλες θα συνεχίσουν να συγκομίζουν πατάτες που θα μένουν στα αζήτητα. Μιλάμε για μεγάλη οικονομική καταστροφή φέτος στους παραγωγούς πατάτας. Με τιμές παράδοσεις στις εισαγόμενες πατάτες από Αίγυπτο στα 30 λεπτά το κιλό, δεν υπάρχουν προοπτικές για κάποια καλύτερη εικόνα στην εγχώρια παραγωγή.

Αυτή την περίοδο οι τιμές παραγωγού για την καλή ποιότητα κυμαίνονται από 25 έως 30 λεπτά το κιλό. Και δυσκολευόμαστε να τις πουλήσουμε σε τόσο χαμηλές τιμές. Με το υψηλό κόστος (καύσιμα, εργατικά κ.α.) για να καταφέρει να έχει ένα εισόδημα ο παραγωγός θα πρέπει να πουλήσει το προϊόν του τουλάχιστον στα 40 λεπτά το κιλό. Στο παρελθόν κάναμε εξαγωγές πατάτας σε Πολωνία, Ρουμανία και άλλες χώρες της Ευρώπης. Τώρα όμως ο ανταγωνισμός μας έχει βγάλει εκτός εξαγωγών. Και στην εγχώρια αγορά όμως γίνονται μεγάλες εισαγωγές πατάτας σε χαμηλές τιμές και υπάρχει «πίεση» στις τιμές της εγχώριας παραγωγής, αν και η κατανάλωση παραμένει σε σταθερά επίπεδα. Δεν έχουμε μεγάλο ανταγωνισμό από τις παραγωγές της Ευρώπης (π.χ. Γαλλία) αλλά από τις πατάτες της Αιγύπτου. Έχουν πολύ μειωμένο κόστος καλλιέργειας και εργατικών και έχουν γίνει μεγάλες επενδύσεις σε αποθηκευτικούς χώρους και σε συσκευαστήρια. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα αύξηση της παραγωγής και μεγάλες εξαγωγές στις χώρες της ΕΕ. Εκτιμώ ότι τα επόμενα χρόνια θα έχουμε μεγάλη μείωση των στρεμμάτων καλλιέργειας με πατάτες στην χώρα μας λόγω του ανταγωνισμού που υπάρχει από την Αίγυπτο.

Ο παραγωγός και έμπορας πατάτας από την Λακκόπετρα Αχαΐας κ. Ανδρέας Γκοτσόπουλος, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι έχουμε ολοκληρώσει την συγκομιδή πατάτας στην περιοχή μας. Φέτος είχαμε ζημιές από τα καιρικά φαινόμενα (βροχοπτώσεις κ.α.) και υπήρξε μειωμένη παραγωγή λόγω χαμηλών αποδόσεων. Αν είχαμε καλά κιλά όμως οι πατάτες μας θα σάπιζαν στα χωράφια. Φέτος είχαμε πολύ μειωμένο εμπορικό ενδιαφέρον από την αγορά. Σε όλη την φετινή εμπορική περίοδο οι τιμές παραγωγού για την καλή ποιότητα δεν κατάφεραν να ξεπεράσουν τα 35 λεπτά το κιλό. Αυτό σε συνδιασμό με τις χαμηλές αποδόσεις είχε σαν αποτέλεσμα να έχουμε φέτος μια καταστροφική χρονιά για τους παραγωγούς πατάτας της περιοχής. Υπάρχει μεγάλο πρόβλημα από το αυξημένο κόστος της καλλιέργειας. Ακόμη οι περισσότεροι παραγωγοί είναι μεγάλης ηλικίας και δεν φαίνεται να υπα΄ρχει ενδιαφέρον από τους νέους να ασχοληθούν με την καλλιέργειας. Επίσης θα πρέπει να υπάρξει ένας επανασχεδιασμός της καλλιέργειας, με μια στροφή των παραγωγών σε ποικιλίες που προτιμούν οι καταναλωτές.

Από την Βοιωτία, ο κ. Χρήστος Σαμπάνης, παραγωγός και μέλος του Αγροτικού Συλλόγου Φυτικής Παραγωγής Θηβών, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι ακόμη δεν έχει ξεκινήσει η συγκομιδή πατάτας, με εξαίρεση κάποιες πρώιμες περιοχές. Σε περίπου δέκα ημέρες αναμένεται να βγουν οι πρώτες μεγάλες ποσότητες στην αγορά και θα δούμε την φετινή εξέλιξη των τιμών. Φέτος επειδή σπάρθηκαν αργότερα οι πατάτες λόγω των καιρικών συνθηκών, έχουμε προβλήματα με μειωμένες αποδόσεις. Με τα λιγότερα κιλά αν δεν καταφέρουμε να πιάσουμε μια καλή τιμή θα έχουμε μια καταστροφική χρονιά για το εισόδημα του παραγωγού. Θα πρέπει να επισημάνουμε ότι φέτος έχουμε ένα αυξημένο κόστος καλλιέργειας.

Όπως αναφέρει στον ΑγροΤύπο ο κ. Απόστολος Βέσμελης, παραγωγός και πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Κάτω Νευροκοπίου της Δράμας, οι φυτεύσεις στην περιοχή μας ολοκληρώθηκαν μέχρι το πρώτο δεκαήμερο του Μαΐου. Υπήρξαν κάποιες βροχοπτώσεις που βοήθησαν την καλλιέργεια και δεν δημιούργησαν προβλήματα στην παραγωγή. Η συγκομιδή στην περιοχή αναμένεται να ξεκινήσει από τα τέλη του Αυγούστου και να κορυφωθεί στις αρχές Σεπτεμβρίου.
 

Οι ζημιές που προκαλούνται κάτω από την επιφάνεια του εδάφους είναι συχνά οι πιο δύσκολες να εντοπιστούν και, πολλές φορές, οι πιο δαπανηρές για τον παραγωγό. Στην περίπτωση της πατάτας, μία από τις χαρακτηριστικότερες τέτοιες περιπτώσεις είναι τα σιδηροσκώληκα, ένας εδαφόβιος εχθρός που μπορεί να υποβαθμίσει σημαντικά την ποιότητα των κονδύλων και να μειώσει την εμπορική τους αξία.

Παρότι πρόκειται για έναν οργανισμό γνωστό εδώ και δεκαετίες στους γεωπόνους και τους παραγωγούς, εξακολουθεί να προκαλεί προβλήματα σε αρκετές πατατοπαραγωγικές περιοχές της χώρας. Η αντιμετώπισή του δεν είναι πάντα εύκολη, καθώς οι προσβολές εκδηλώνονται υπόγεια, ενώ η ένταση του προβλήματος επηρεάζεται από παράγοντες όπως το έδαφος, οι καλλιεργητικές πρακτικές και οι τοπικές συνθήκες.

Για το ζήτημα αυτό συνομιλήσαμε με τον κ. Ηλία Ελευθεριάδη, πολύπειρο γεωπόνο και τέως μέλος του Τμήματος Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Δράμας, ο οποίος μίλησε για τη βιολογία του εχθρού, τις ιδιαιτερότητες που παρουσιάζει από περιοχή σε περιοχή και τα διαθέσιμα εργαλεία διαχείρισής του σήμερα.

Τα σιδηροσκώληκα: Βιολογία και ζημιές στην πατάτα

Τα σιδηροσκώληκα αποτελούν τις προνύμφες διαφόρων ειδών κολεοπτέρων της οικογένειας Elateridae, με ιδιαίτερη σημασία να αποδίδεται σε είδη του γένους Agriotes, και συγκαταλέγονται στους σημαντικότερους εδαφόβιους εχθρούς της πατάτας. Πρόκειται για πολυφάγους οργανισμούς που μπορούν να προσβάλλουν ρίζες, βλαστάνοντες σπόρους και κονδύλους διαφόρων καλλιεργειών.

Η πολυφαγία τους αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για την κατανόηση του προβλήματος. Οι προνύμφες μπορούν να αναπτυχθούν σε ευρύ φάσμα καλλιεργειών, όπως σιτηρά, δημητριακά, ζαχαρότευτλα, λαχανικά και βαμβάκι, γεγονός που διευκολύνει τη διατήρηση των πληθυσμών τους στο αγροοικοσύστημα. Παρόλα αυτά, η σοβαρότερη οικονομική ζημιά εμφανίζεται συνήθως στην πατάτα, λόγω της άμεσης προσβολής των παραγόμενων κονδύλων.

Ένα από τα χαρακτηριστικά που δυσκολεύουν τη διαχείρισή τους είναι ο μακρύς βιολογικός τους κύκλος, ο οποίος μπορεί να διαρκέσει από τρία έως και πέντε χρόνια, ανάλογα με τις κλιματικές συνθήκες και τη διαθεσιμότητα τροφής. Κατά το μεγαλύτερο μέρος αυτού του χρονικού διαστήματος οι προνύμφες παραμένουν στο έδαφος, όπου αναπτύσσονται και τρέφονται πριν ολοκληρώσουν τον κύκλο τους.

Στην πατατοκαλλιέργεια οι σημαντικότερες ζημιές παρατηρούνται στους κονδύλους, ιδιαίτερα κατά την περίοδο της συγκομιδής. Οι προνύμφες ορύσσουν χαρακτηριστικές στοές στο εσωτερικό των κονδύλων, γεγονός που αποτελεί και τη βασική μορφή ζημιάς που προκαλούν στην καλλιέργεια. Η προσβολή αυτή μειώνει σοβαρά την ποιότητα της πατάτας και μπορεί να καταστήσει τους κονδύλους μη εμπορεύσιμους, ακόμη και όταν η συνολική παραγωγή σε ποσότητα δεν φαίνεται αρχικά ιδιαίτερα μειωμένη.

Ένας εχθρός που δεν συμπεριφέρεται παντού με τον ίδιο τρόπο

Όπως επισημαίνει ο κ. Ελευθεριάδης, τα σιδηροσκώληκα αποτελούν μια ιδιαίτερη περίπτωση, καθώς η ένταση των προσβολών επηρεάζεται άμεσα από το κλίμα, το έδαφος και το καλλιεργητικό μοντέλο κάθε περιοχής. «Τα σιδηροσκώληκα είναι μια τελείως διαφορετική περίπτωση», αναφέρει χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι σε περιοχές όπως το Νευροκόπι, η Κοζάνη ή τα Ιωάννινα, όπου η πατάτα αποτελεί βασική καλλιέργεια και οι εναλλαγές καλλιεργειών είναι περιορισμένες, το πρόβλημα μπορεί να είναι ιδιαίτερα έντονο. Αντίθετα, σε πεδινές περιοχές με περισσότερες καλλιεργητικές περιόδους και διαφορετικά συστήματα παραγωγής, οι προσβολές συνήθως εμφανίζονται με μικρότερη ένταση.

Σύμφωνα με τον κ. Ελευθεριάδη, η διαφοροποίηση αυτή συνδέεται τόσο με το κλιματικό όσο και με το καλλιεργητικό προφίλ κάθε περιοχής. Όπως εξηγεί, σε περιοχές όπου η πατάτα αποτελεί βασική καλλιέργεια και οι εναλλαγές καλλιεργειών είναι περιορισμένες, οι πληθυσμοί των σιδηροσκωλήκων μπορούν να διατηρούνται ευκολότερα. Αντίθετα, σε περιοχές όπως η Αχαΐα ή η Ηλεία, όπου επικρατούν διαφορετικές καλλιεργητικές πρακτικές και περισσότερες καλλιεργητικές περίοδοι μέσα στο έτος, το πρόβλημα συνήθως εμφανίζεται με μικρότερη ένταση, χωρίς βέβαια να αποκλείονται τοπικές εξαιρέσεις ανάλογα με τον τύπο του εδάφους.

Η διαφοροποίηση αυτή δείχνει ότι η αντιμετώπιση των σιδηροσκωλήκων δεν μπορεί να βασιστεί σε μία ενιαία συνταγή για όλους τους παραγωγούς, αλλά απαιτεί προσαρμογή στις τοπικές συνθήκες και στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε αγροτεμαχίου.

Γιατί τα σιδηροσκώληκα βρίσκονται ξανά στο προσκήνιο

Σύμφωνα με τον κ. Ελευθεριάδη, τα σιδηροσκώληκα συγκαταλέγονται σήμερα στα σημαντικότερα εντομολογικά προβλήματα της πατατοκαλλιέργειας και σε ορισμένες περιοχές αποτελούν το κυρίαρχο πρόβλημα που καλούνται να διαχειριστούν οι παραγωγοί.

Όπως εξηγεί, σημαντικό ρόλο έχει διαδραματίσει η απόσυρση παλαιότερων δραστικών ουσιών που χρησιμοποιούνταν για την αντιμετώπισή τους, όπως τα οργανοφωσφορικά σκευάσματα. Ο ίδιος σημειώνει ότι κατά το παρελθόν είχαν διατυπωθεί ακόμη και προβληματισμοί για πιθανή εμφάνιση ανθεκτικότητας σε ορισμένες περιπτώσεις, χωρίς όμως να υπάρξει συστηματική διερεύνηση του ζητήματος. Σε κάθε περίπτωση, η μείωση των διαθέσιμων επιλογών φυτοπροστασίας έχει καταστήσει τη διαχείριση των πληθυσμών τους πιο απαιτητική σε σχέση με το παρελθόν.

Ο ίδιος επισημαίνει ότι ενώ άλλοι γνωστοί εχθροί της πατάτας, όπως ο δορυφόρος, εξακολουθούν να υπάρχουν, σήμερα συνήθως προκαλούν μικρότερης οικονομικής σημασίας προβλήματα σε σχέση με τα σιδηροσκώληκα. Η ζημιά από τα σιδηροσκώληκα είναι συχνά πιο ύπουλη, καθώς εκδηλώνεται κάτω από την επιφάνεια του εδάφους και γίνεται αντιληπτή όταν οι κόνδυλοι έχουν ήδη προσβληθεί.

Διαχείριση στο χωράφι: εμπειρία, παρακολούθηση και σωστές αποφάσεις

Ο κ. Ελευθεριάδης τονίζει ότι η αντιμετώπιση των σιδηροσκωλήκων δεν εξαντλείται στη χρήση ενός φυτοπροστατευτικού προϊόντος. Όπως αναφέρει, σήμερα υπάρχουν τόσο χημικές όσο και βιολογικές επιλογές που μπορούν να ενταχθούν σε ένα πρόγραμμα ολοκληρωμένης διαχείρισης. Παράλληλα όμως, ιδιαίτερη σημασία έχουν οι καλλιεργητικοί χειρισμοί και η σωστή διαχείριση του εδάφους.

Όπως επισημαίνει, η ολοκληρωμένη διαχείριση μπορεί να συνδυάζει διαφορετικά εργαλεία ανάλογα με τις συνθήκες του αγρού. Αναφέρει χαρακτηριστικά ότι πέρα από τις χημικές λύσεις υπάρχουν και βιολογικές επιλογές, όπως σκευάσματα που βασίζονται στον εντομοπαθογόνο μύκητα Beauveria bassiana, τα οποία μπορούν να ενταχθούν σε ένα ευρύτερο πρόγραμμα διαχείρισης. Παράλληλα, σε αγροτεμάχια όπου διαπιστώνονται υψηλοί πληθυσμοί του εχθρού, είναι δυνατόν να αξιοποιηθούν και εγκεκριμένα εντομοκτόνα εδάφους κατά τη φύτευση, στις γραμμές φύτευσης, στο πλαίσιο πάντοτε μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής αντιμετώπισης.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν και ορισμένα προληπτικά καλλιεργητικά μέτρα. Όπως είναι γνωστό, οι προνύμφες προκαλούν τις σημαντικότερες ζημιές στους ώριμους κονδύλους, γι’ αυτό και η έγκαιρη συγκομιδή μπορεί να συμβάλει στον περιορισμό των απωλειών. Παράλληλα, οι θερινές αρόσεις σε ξηρό έδαφος μπορούν να συμβάλουν στη μείωση των πληθυσμών, καθώς εκθέτουν αυγά και προνύμφες σε δυσμενείς συνθήκες και ευνοούν την καταστροφή τους.

Η υγρασία του εδάφους, η εμφάνιση ρωγμών και ο τύπος του χωραφιού αποτελούν παράγοντες που πρέπει να αξιολογούνται διαρκώς. Σε εδάφη που εμφανίζουν ρωγμές κατά την ξήρανση, οι αρδεύσεις μπορούν να συμβάλουν στο κλείσιμό τους. Σε πιο αμμώδη εδάφη, η διατήρηση της κατάλληλης υγρασίας είναι επίσης σημαντική, καθώς η ξήρανση διευκολύνει την κίνηση των προνυμφών μέσα στο έδαφος.

Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η σωστή διαχείριση δεν βασίζεται μόνο στις επεμβάσεις αλλά και στην καθημερινή παρακολούθηση του χωραφιού. Η άρδευση, η διατήρηση της κατάλληλης υγρασίας και η έγκαιρη αξιολόγηση των συνθηκών αποτελούν κρίσιμα στοιχεία, τα οποία διαφοροποιούνται ανάλογα με τον τύπο του εδάφους και την εμπειρία του παραγωγού. «Ο παραγωγός πρέπει να έχει την εμπειρία να μπορεί να αντιμετωπίσει την κατάσταση», αναφέρει χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι η καλλιεργητική γνώση παραμένει αναντικατάστατη ακόμη και στην εποχή των σύγχρονων τεχνολογιών.

Η καλλιέργεια της πατάτας παραμένει μία από τις σημαντικότερες καλλιέργειες στη χώρα, με τη φυτοπροστασία να αποτελεί διαχρονικά κρίσιμο παράγοντα για τη διατήρηση της παραγωγής και της ποιότητας. Οι ιδιαίτερες κλιματικές συνθήκες, η ένταση της καλλιέργειας αλλά και η συνεχής πίεση από εντομολογικούς εχθρούς καθιστούν αναγκαία τη συστηματική παρακολούθηση του αγρού και τη σωστή διαχείριση των προσβολών από τους παραγωγούς.

Σε αρκετές πατατοπαραγωγικές περιοχές της Ελλάδας, και στο λεκανοπέδιο Νευροκοπίου που συγκαταλέγεται διαχρονικά ανάμεσα στις πλέον εξειδικευμένες ζώνες καλλιέργειας πατάτας, η παρουσία εντομολογικών εχθρών αποτελεί σταθερή πρόκληση για τη φυτοϋγειονομική διαχείριση της καλλιέργειας.

Στο πλαίσιο αυτό, συνομιλήσαμε με τον κ. Ηλία Ελευθεριάδη, γεωπόνο με πολυετή εμπειρία στην περιοχή και τέως μέλος του Τμήματος Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Δράμας, για τον δορυφόρο της πατάτας — έναν διαχρονικό εχθρό της καλλιέργειας που εξακολουθεί να απασχολεί τους παραγωγούς, παρότι σήμερα θεωρείται περισσότερο διαχειρίσιμος σε σχέση με παλαιότερες περιόδους

Ένας διαχρονικός εχθρός των σολανωδών καλλιεργειών

Ο δορυφόρος της πατάτας (Leptinotarsa decemlineata) αποτελεί έναν από τους γνωστότερους εντομολογικούς εχθρούς των φυτών της οικογένειας των Σολανωδών (Solanaceae), με σημαντικότερους ξενιστές την πατάτα, την τομάτα και τη μελιτζάνα.

Σύμφωνα και με όσα ανέφερε ο κ. Ελευθεριάδης, τα έντομα διαχειμάζουν στο έδαφος και την άνοιξη μετακινούνται στις καλλιέργειες, όπου τρέφονται από το φύλλωμα των φυτών. Στη χώρα μας εμφανίζει συνήθως έως τρεις γενιές ετησίως, ενώ οι σοβαρότερες ζημιές προκαλούνται κυρίως από τις αδηφάγες προνύμφες του εντόμου.

Σε υψηλούς πληθυσμούς μπορεί να προκληθεί έντονη έως και πλήρης αποφύλλωση των φυτών, με χαρακτηριστική εικόνα «σκελετωμένων» φυτών και παρουσία μαλακών περιττωμάτων πάνω στους βλαστούς και το φύλλωμα.

«Ο δορυφόρος παραμένει υπαρκτός και υπολογίσιμος»

Όπως εξηγεί ο γεωπόνος, ο δορυφόρος της πατάτας εξακολουθεί να αποτελεί έναν υπαρκτό και επίμονο εχθρό για την καλλιέργεια, χωρίς όμως να βρίσκεται σήμερα στην κορυφή των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι παραγωγοί της περιοχής, καθώς μεγαλύτερη πίεση ασκούν πλέον άλλοι εντομολογικοί εχθροί. «Ο δορυφόρος είναι ένας έμονος εχθρός», αναφέρει χαρακτηριστικά, σημειώνοντας ωστόσο ότι στις περισσότερες περιπτώσεις η ζημιά του παραμένει πλέον διαχειρίσιμη μέσα στο σύγχρονο πρόγραμμα φυτοπροστασίας.

Σύμφωνα με τον ίδιο, σημαντικό ρόλο σε αυτό παίζει το γεγονός ότι πολλές επεμβάσεις που πραγματοποιούνται έτσι κι αλλιώς για άλλους εχθρούς της πατάτας, όπως αφίδες και δευτερεύοντες εχθροί, συμβάλλουν παράλληλα και στον περιορισμό των πληθυσμών του δορυφόρου. Παρόλα αυτά, επισημαίνει ότι και στον συγκεκριμένο εχθρό έχουν παρατηρηθεί κατά καιρούς ζητήματα μειωμένης αποτελεσματικότητας ορισμένων σκευασμάτων, ιδιαίτερα μετά την απόσυρση παλαιότερων δραστικών ουσιών που χρησιμοποιούνταν επί σειρά ετών στην καλλιέργεια, γεγονός που απαιτεί προσοχή στη διαχείριση και στις επιλογές των επεμβάσεων.

Παρά τις δυσκολίες αυτές, η επέμβαση με εγκεκριμένα εντομοκτόνα εξακολουθεί να αποτελεί βασικό εργαλείο στη διαχείριση του δορυφόρου της πατάτας, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις αυξημένων πληθυσμών και έντονης προσβολής της καλλιέργειας. Ωστόσο, ιδιαίτερη σημασία έχει η ορθολογική χρήση των φυτοπροστατευτικών προϊόντων και η εναλλαγή δραστικών ουσιών διαφορετικών ομάδων, καθώς η συνεχής χρήση των ίδιων εντομοκτόνων μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη ανθεκτικότητας του εντόμου και στη σταδιακή μείωση της αποτελεσματικότητάς τους.

Η κρίσιμη περίοδος της πρώτης γενιάς

Ιδιαίτερη σημασία, σύμφωνα με τον κ. Ελευθεριάδη, έχει η πρώτη γενιά του εντόμου, δηλαδή η περίοδος Απριλίου – Μαΐου, όταν οι συνθήκες μπορούν να ευνοήσουν παρατεταμένη δραστηριότητα των ενηλίκων. Όπως εξηγεί, σε χρονιές με χαμηλότερες θερμοκρασίες και καθυστερημένη άνοδο της θερμοκρασίας του εδάφους, η έξοδος των ακμαίων γίνεται πιο αργή και παρατεταμένη. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να εμφανίζονται συχνά επικαλύψεις γενεών, γεγονός που δυσκολεύει τη διαχείριση του πληθυσμού στον αγρό.

«Το μόνο πρόβλημα που μας δημιουργεί ο δορυφόρος στην πατάτα είναι στην πρώτη γενιά», σημειώνει χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι εκείνη την περίοδο απαιτείται αυξημένη επιτήρηση της καλλιέργειας ώστε να γίνουν οι παρεμβάσεις στον κατάλληλο χρόνο.

Παρόλα αυτά, διευκρινίζει πως ακόμη και σε περιπτώσεις όπου παρατηρούνται έντονες αποφυλλώσεις στα πρώτα στάδια ανάπτυξης της καλλιέργειας, η πατάτα συχνά καταφέρνει να αναπληρώσει τη ζημιά και σπάνια προκύπτουν σοβαρές οικονομικές απώλειες, αρκεί να μη συνυπάρχουν επιβαρυντικοί παράγοντες ή παρατεταμένη πίεση από τον εχθρό.

Σε επίπεδο ολοκληρωμένης διαχείρισης, θετικά αποτελέσματα μπορεί να προσφέρει και η αμειψισπορά, πρακτική που συμβάλλει στη μείωση της πίεσης από εντομολογικούς εχθρούς και γενικότερα στη βελτίωση της φυτοϋγειονομικής κατάστασης του αγρού. Παρόλα αυτά, σε αρκετές έντονα πατατοπαραγωγικές περιοχές, όπου η πατάτα αποτελεί βασική καλλιεργητική και οικονομική δραστηριότητα, η εφαρμογή τέτοιων πρακτικών δεν είναι πάντοτε εύκολη ή ελκυστική για τους παραγωγούς.

Παρακολούθηση και εμπειρία: Τα βασικά «όπλα» του παραγωγού

Για τον κ. Ελευθεριάδη, η αποτελεσματική αντιμετώπιση του δορυφόρου δεν εξαρτάται μόνο από τις επεμβάσεις, αλλά και από τη συνολική εικόνα που έχει ο παραγωγός για την καλλιέργεια και τις συνθήκες που διαμορφώνονται στον αγρό. Ο ίδιος δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην αξία της συνεχούς παρακολούθησης της καλλιέργειας και της εμπειρίας του παραγωγού στο χωράφι.

Όπως αναφέρει, η αποτελεσματική διαχείριση εντομολογικών εχθρών όπως ο δορυφόρος δεν βασίζεται αποκλειστικά στα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, αλλά κυρίως στην ικανότητα του παραγωγού να «διαβάζει» την καλλιέργεια, να παρατηρεί τις μεταβολές και να αξιοποιεί σωστά τις πληροφορίες που διαθέτει. «Ο αγρότης πρέπει να νιώθει τη γη, να νιώθει την καλλιέργεια, να είναι κοινωνός του οικοσυστήματος», τονίζει χαρακτηριστικά.

Παράλληλα, επισημαίνει ότι σήμερα οι παραγωγοί διαθέτουν πολύ περισσότερα εργαλεία σε σχέση με το παρελθόν, όπως μετεωρολογικές προβλέψεις, ψηφιακές εφαρμογές και άμεση ενημέρωση μέσω διαδικτύου και κινητών τηλεφώνων, γεγονός που επιτρέπει ταχύτερη λήψη αποφάσεων και καλύτερη προσαρμογή των καλλιεργητικών χειρισμών.

Η σωστή αξιοποίηση αυτών των εργαλείων, σε συνδυασμό με τη συνεργασία με γεωπόνους και υπηρεσίες φυτοπροστασίας, θεωρείται πλέον απαραίτητη για τη διατήρηση της παραγωγής σε οικονομικά βιώσιμα επίπεδα.

Η διαχείριση του δορυφόρου απαιτεί συνέπεια και όχι εφησυχασμό

Παρότι ο δορυφόρος της πατάτας δεν εμφανίζει σήμερα την ένταση άλλων δεκαετιών σε αρκετές περιοχές, εξακολουθεί να αποτελεί έναν εχθρό που απαιτεί διαρκή επαγρύπνηση και σωστή παρακολούθηση της καλλιέργειας.

Όπως καταλήγει ο κ. Ελευθεριάδης, η σύγχρονη πατατοκαλλιέργεια δεν απαιτεί μόνο τεχνικά μέσα και επεμβάσεις, αλλά κυρίως παραγωγούς που γνωρίζουν σε βάθος το χωράφι τους και μπορούν να αξιολογούν έγκαιρα τις συνθήκες που διαμορφώνονται στον αγρό.

Η φετινή καλλιεργητική περίοδος για τη θερινή πατάτα στην Ηλεία εξελίσσεται μέσα σε ένα ιδιαίτερα πιεστικό περιβάλλον για τους παραγωγούς. Οι έντονες και παρατεταμένες βροχοπτώσεις του χειμώνα, οι συνεχείς εναλλαγές θερμοκρασίας, οι αυξημένες προσβολές από ασθένειες αλλά και η ασφυκτική κατάσταση στην αγορά, συνθέτουν – σύμφωνα με τους ανθρώπους του κλάδου – μία από τις δυσκολότερες χρονιές των τελευταίων ετών.

Με αφορμή τις πρώτες συγκομιδές θερινής πατάτας στην περιοχή, συνομιλήσαμε με τον κ. Διονύση Μαλλιάρη, παραγωγό, ιδιοκτήτη συσκευαστηρίου και αντιπρόεδρο του Συλλόγου Πατατοπαραγωγών Τραγανού, ο οποίος μετέφερε την εικόνα που επικρατεί τόσο στα χωράφια όσο και στην αγορά.

Οι βροχές του χειμώνα άφησαν πίσω ζημιές και μειωμένες αποδόσεις

Ο πολύπειρος παραγωγός και αντιπρόεδρος του Συλλόγου Πατατοπαραγωγών Τραγανού, κ. Διονύσης Μαλλιάρης, καλλιέργησε φέτος περίπου 1.000 στρέμματα θερινής πατάτας, με τις πρώτες φυτεύσεις του Ιανουαρίου να επηρεάζονται σημαντικά από τις έντονες βροχοπτώσεις και αρκετά χωράφια να παρουσιάζουν κενά και προβλήματα ανάπτυξης. «Πάρα πολλοί όσοι είχαμε φυτέψει τον Γενάρη είχαμε ζημιές», σημείωσε χαρακτηριστικά, εξηγώντας πως οι συνεχείς βροχές δημιούργησαν σοβαρές δυσκολίες ήδη από το πρώιμο στάδιο της καλλιέργειας.

Σύμφωνα με τον κ. Μαλλιάρη, αρκετές καλλιέργειες που κατάφεραν να “σωθούν” εμφανίζουν πλέον μειωμένες αποδόσεις, κυρίως λόγω των παρατεταμένων υγρασιών και της πίεσης που δέχθηκαν τα φυτά. Οι φυτεύσεις συνεχίστηκαν ουσιαστικά από τα τέλη Φεβρουαρίου και μετά, όταν οι καιρικές συνθήκες επέτρεψαν ξανά την είσοδο στα χωράφια.

Όπως τόνισε, οι πρώτες συγκομιδές που ήδη ξεκίνησαν στην περιοχή κινούνται σε «μέτριες προς μειωμένες» αποδόσεις, ενώ οι περισσότεροι παραγωγοί αναμένουν πλέον τις όψιμες πατάτες που θα αρχίσουν να βγαίνουν στα τέλη του μήνα.

Περονόσπορος και αλτερνάρια πιέζουν ασφυκτικά τις καλλιέργειες

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο παραγωγός στις ασθένειες που κυριάρχησαν φέτος στις πατατοκαλλιέργειες της περιοχής και εξακολουθούν να δημιουργούν έντονη πίεση στις καλλιέργειες. Οι συνεχείς εναλλαγές καιρού, η υγρασία και οι απότομες μεταβολές θερμοκρασίας δημιούργησαν – όπως εξηγεί – ιδανικές συνθήκες για την ανάπτυξη περονοσπόρου και αλτερνάριας.

«Όποιος δεν ραντίσει τέταρτη – πέμπτη μέρα με σειρά φαρμάκων, έχει χάσει το περιβόλι του», ανέφερε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας την πίεση που δέχονται οι παραγωγοί για συνεχή φυτοπροστασία.

Μάλιστα, όπως υπογράμμισε, ενώ σε μία συνηθισμένη χρονιά η καλλιέργεια ολοκληρωνόταν με περίπου 8-9 μυκητοκτόνες επεμβάσεις, φέτος οι ψεκασμοί έχουν ήδη φτάσει τους 13 και η καλλιεργητική περίοδος δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. «Και ακόμα θέλουμε περίπου 20 ημέρες μέχρι να τελειώσουμε», σημείωσε, συνδέοντας άμεσα την αυξημένη φυτοπροστασία με την εκτόξευση του κόστους παραγωγής.

«Οι πατάτες είναι στα αζήτητα» – Πίεση από τις εισαγωγές και χαμηλές τιμές

Την ίδια στιγμή, ιδιαίτερα δύσκολη εμφανίζεται και η κατάσταση στην αγορά. Σύμφωνα με τον κ. Μαλλιάρη, οι τιμές παραγωγού κινούνται περίπου στα 25 λεπτά το κιλό, επίπεδα που – όπως τονίζει – δεν καλύπτουν πλέον το αυξημένο κόστος καλλιέργειας.

«Δεν υπάρχει ζήτηση, δεν υπάρχει εξαγωγή», είπε χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι ακόμη και το εξαγωγικό κομμάτι, το οποίο στο παρελθόν απορροφούσε σημαντικές ποσότητες πατάτας από την περιοχή, έχει πλέον περιοριστεί δραματικά. Όπως ανέφερε, ενώ παλαιότερα η εξαγωγική δραστηριότητα διαρκούσε περίπου τρεις μήνες, πέρυσι περιορίστηκε σε λίγες ημέρες, ενώ φέτος – όπως λέει – «δεν χτυπάει τηλέφωνο».

Κατά τον ίδιο, σημαντικό ρόλο στην πίεση της αγοράς παίζουν και οι εισαγωγές αιγυπτιακής πατάτας, οι οποίες φτάνουν στην ελληνική αγορά σε ιδιαίτερα χαμηλές τιμές. «Το παιχνίδι το χάσαμε από την Αίγυπτο», σημείωσε, συγκρίνοντας το κόστος παραγωγής μεταξύ των δύο χωρών, ιδιαίτερα σε πετρέλαιο και λιπάσματα.

Παράλληλα, τόνισε πως οι καλλιεργούμενες εκτάσεις σε Ηλεία και Αχαΐα εμφανίζονται μειωμένες κατά περίπου 20%-30% σε σχέση με προηγούμενες χρονιές, χωρίς όμως αυτό να έχει βοηθήσει την αγορά ή τις τιμές παραγωγού.

Γιατί πολλοί παραγωγοί εγκαταλείπουν τη φθινοπωρινή πατάτα

Ξεχωριστή αναφορά έκανε ο κ. Μαλλιάρης και στη φθινοπωρινή πατάτα, εξηγώντας γιατί αρκετοί παραγωγοί της περιοχής αποφάσισαν να μην καλλιεργήσουν ξανά τη συγκεκριμένη περίοδο.

Όπως είπε, οι έντονες βροχοπτώσεις των προηγούμενων ετών προκάλεσαν σημαντικές ζημιές σε πολλές καλλιέργειες, με παραγωγούς να βλέπουν τις πατάτες να ξεχωρίζονται από τα χωράφια και τις αποδόσεις να καταρρέουν. Μεταξύ αυτών, όπως εξηγεί, ήταν και ο ίδιος, ο οποίος φέτος αποφάσισε, μετά από πολλά χρόνια, να μην καλλιεργήσει φθινοπωρινή πατάτα.

Ο ίδιος στάθηκε ιδιαίτερα στο ζήτημα των αποζημιώσεων, επισημαίνοντας ότι πολλοί παραγωγοί αισθάνθηκαν πως δεν υπήρξε ουσιαστική ανταπόκριση, παρά το υψηλό κόστος ασφάλισης της καλλιέργειας. «Δεν θέλαμε χάρες. Θέλαμε αυτό που πραγματικά δικαιούμαστε, αφού είμαστε ασφαλισμένοι», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Σύμφωνα με τον ίδιο, οι νέες κλιματικές συνθήκες καθιστούν πλέον τη φθινοπωρινή καλλιέργεια ιδιαίτερα επισφαλή, ενώ η αβεβαιότητα για τις αποζημιώσεις και η συνολική οικονομική πίεση οδηγούν ολοένα και περισσότερους παραγωγούς στην εγκατάλειψη της καλλιέργειας.

«Μακάρι να βγω ψεύτης, αλλά η πατάτα βρίσκεται στο τέλος του δρόμου», είπε κλείνοντας τη συζήτηση, μεταφέροντας την αγωνία που επικρατεί σήμερα σε μεγάλο μέρος του πατατοπαραγωγικού κόσμου της Δυτικής Ελλάδας.

Προς ολοκλήρωση της συγκομιδής πατάτας είμαστε στην περιοχή της Μεσσήνης και της Καλαμάτας, ενώ ξεκίνησε η Λακκόπετρα και τις επόμενες ημέρες θα ξεκινήσει η Ηλεία.

Πέρσι ήταν μια καταστροφική χρονιά για την καλλιέργεια με μεγάλες ποσότητες πατάτας να μένουν απούλητες σε πολλές περιοχές της χώρας.

Φέτος οι εξαγωγές κράτησαν τις τιμές, ενώ στην εγχώρια αγορά οι φτηνές εισαγόμενες πατάτες φαίνεται ότι θα κρατήσουν για ακόμη μια χρονιά σε χαμηλά επίπεδα την ζήτηση και τις τιμές. Ήδη αν και υπάρχουν μειωμένες ποσότητες, λόγω χαμηλών αποδόσεων, έχουμε χαμηλές τιμές παραγωγού.

Οι παραγωγοί ζητάνε την στήριξη της κυβέρνησης, με μια στρεμματική ενίσχυση, για να έχουν οικονομική ρευστότητα, ώστε να συνεχίσουν την καλλιέργεια πατάτας στην χώρα μας, που έχει αυξημένο κόστος (καύσιμα, λιπάσματα κ.α.).

Ο κ. Γιώργος Γκούμας, παραγωγός πατάτας από Μεσσηνία και ιδιοκτήτης της Agrexpo, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι βρισκόμαστε αυτή την εποχή στα τελειώματα στην συγκομιδή πατάτας στην περιοχή μας. Φέτος ήταν μια δύσκολη χρονιά για τους παραγωγούς λόγω των αυξημένων βροχοπτώσεων που είχαμε ακόμη και κατά την περίοδο της συγκομιδής. Οι άσχημες καιρικές συνθήκες είχαν σαν αποτέλεσμα να έχουμε μειωμένες απόδόσεις που δεν ήταν πάνω από 2,5 τόνους το στρέμμα. Όσον αφορά τις ζημιές στην καλλιέργεια ήδη κλιμάκια του ΕΛΓΑ έχουν βγει στα πλημμυρισμένα χωράφια για να κάνουν μια πρώτη εκτίμηση.

Το μόνο θετικό που είχαμε την φετινή εμπορική περίοδο ήταν οι εξαγωγές, που έγιναν στην Πολωνία, οι οποίες κατάφεραν να κρατήσουν τις τιμές. Για ένα περίπου μήνα οι τιμές παραγωγού κρατήθηκαν στα επίπεδα των 50 έως 52 λεπτών το κιλό. Αυτό βοήθησε κάπως τους παραγωγούς να μειώσουν την ζημιά λόγω των μειωμένων αποδόσεων.

Από την άλλη η εγχώρια αγορά είχε μεγάλες ποσότητες πατάτας από την Αίγυπτο. Μόνο μετά την Μεγάλη Εβδομάδα κατάφερε η φρέσκια πατάτα της Μεσσηνίας να βγει στα ράφια των σούπερ μάρκετ.

Φέτος καλλιεργήθηκαν με πατάτες στην Μεσσηνία περίπου 2.000 στρέμματα. Είχαμε την μικρότερη παραγωγή ιστορικά που είχε η Μεσσηνία με 5.000 τόνους. Αρκεί να αναφέρουμε ότι τη δεκαετία του 90 στην ίδια περιοχή καλλιεργούσαν με πατάτες περίπου 10.000 στρέμματα και έδιναν μια παραγωγή της τάξης των 40.000 τόνων. Υπάρχουν εκτάσεις στην περιοχή με πατάτες που εδώ και τρία χρόνια παραμένουν ακαλλιέργητες.

Πάντως οι παραγωγοί πατάτας στην περιοχή θα πρέπει να έχουν μια οικονομική στήριξη για την απώλεια εισοδήματος που είχαν λόγω των δυσμενών καιρικών συνθηκών, κάτι που θα τους βοηθήσει να συνεχίσουν την καλλιέργεια. Η συγκομιδή πατάτας στην Μεσσηνία αναμένεται να ολοκληρωθεί στα τέλη της επόμενης εβδομάδας.

Ο παραγωγός από τον Μπουρνιά της Μεσσηνίας, Γιώργος Δούβας, δήλωσε στον ΑγροΤύπο ότι είμαστε προς το τέλος της συγκομιδής πατάτας. Για ακόμη μια χρονιά τα στρέμματα καλλιέργειας είναι μειωμένα σε σχέση με πέρσι. Όμως έχουμε και πολλές ζημιές λόγω των καιρικών συνθηκών. Αρχικά οι αποδόσεις ήταν πολύ μειωμένες τώρα όμως έχουν κάπως βελτιωθεί.

Ευτυχώς που γίνονται εξαγωγές πατάτας γιατί η εγχώρια αγορά δεν δίνει καλές τιμές στον παραγωγό. Με τιμές από 25 έως 35 λεπτά το κιλό που δίνουν τα σούπερ μάρκετ δεν μένει εισόδημα στους παραγωγούς. Επίσης από τους Έλληνες παραγωγούς ζητάνε χαρτί ότι δεν έχουν κάνει ψεκασμό τουλάχιστον 20 ημέρες πριν την συγκομιδή. Αυτό είναι θετικό για τους καταναλωτές. Δεν ζητούν όμως το ίδιο χαρτί από τους εισαγωγείς πατάτας από την Αίγυπτο και τις άλλες τρίτες χώρες.

Ο κ. Φίλιππος Λιάκος, παραγωγός που ασχολείται και με την εμπορία πατάτας από την Λακκόπετρα, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι φέτος ήταν μια δύσκολη χρονιά για τους παραγωγούς πατάτας. Είχαμε τις συνεχόμενες βροχοπτώσεις και χαμηλές θερμοκρασίες. Τέλος Μαρτίου είχαμε και μια χαλαζόπτωση που μεγάλωσε την ζημιά. Οι απώλειες φέτος λόγω των καιρικών συνθηκών ξεπέρασαν το 50% της παραγωγής στην περιοχή. Από 28 Μαρτίου ξεκίνησε η συγκομιδή πατάτας στην Αχαΐα. Το κόστος καλλιέργειας είναι στα 1.100 έως 1.200 ευρώ το στρέμμα. Οι μέσες αποδόσεις κυμαίνονται από 1 έως 2 τόνους το στρέμμα.

Οι τιμές παραγωγού ξεκίνησαν από τα 55 λεπτά το κιλό και σήμερα έχουν μειωθεί στα 45 λεπτά το κιλό. Οι τιμές αυτές δεν μπορούν να καλύψουν το κόστος καλλιέργειας. Με τόσο μειωμένη παραγωγή οι τιμές παραγωγού φέτος θα έπρεπε να ξεκινούσαν από 60 λεπτά το κιλό. Το πρόβλημα είναι ότι η εγχώρια αγορά έχει μεγάλες ποσότητες πατάτας από την Αίγυπτο, με τιμές (εισαγωγέα - εμπόρου) στα 30 έως 35 λεπτά το κιλό.

Από την πλευρά του ο ΕΛΓΑ ακόμη δεν ξεκίνησε να κάνει τις εκτιμήσεις των ζημιών. Πάντως, εκτός από τις αποζημιώσεις του ΕΛΓΑ, η κυβέρνηση θα πρέπει να ενισχύσει τους παραγωγούς με στρεμματικές ενισχύσεις για την φετινή απώλεια του εισοδήματος. Αν δεν γίνει αυτό θα έχουμε μεγάλη εγκατάλειψη της καλλιέργειας πατάτας όχι μόνο στην περιοχή μας αλλά και σε ολόκληρη την χώρα.

Ο κ. Γιώργος Καπώνης, παραγωγός από το Κουρτέση Ηλείας, δηλώνει στον ΑγροΤύπο ότι στα Δουνέικα έχει ξεκινήσει η συγκομιδή πατάτας με μικρές ποσότητες. Στην υπόλοιπη Ηλεία αναμένεται να ξεκινήσει η συγκομιδή από 5 έως 10 Μαΐου. Όσες πατάτες φυτεύτηκαν τον Ιανουάριο έχουν μεγάλες ζημιές λόγω των καιρικών συνθηκών και θα έχουμε μεγάλο πρόβλημα απώλειας παραγωγής. Όσες πατάτες φυτεύτηκαν από 25 Φεβρουαρίου και μετά φαίνεται ότι θα έχουν μια καλή παραγωγή ποσοτικά και ποιοτικά. Πάντως οι τιμές παραγωγού αυτή την εποχή είναι σε πολύ χαμηλά επίπεδα γύρω στα 45 λεπτά το κιλό.

Όπως αναφέρει στον ΑγροΤύπο ο κ. Απόστολος Βέσμελης, παραγωγός και πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Κάτω Νευροκοπίου της Δράμας, αυτή την εποχή είμαστε στα μέσα των φυτεύσεων στην περιοχή. Μετά την άσχημη περσινή χρονιά είναι σίγουρο ότι θα έχουμε μια μείωση των στρεμμάτων καλλιέργειας. Τα έξοδα είναι αυξημένα λόγω 5των καυσίμων και των λιπασμάτων. Πέρσι ήταν μια καταστροφική χρονιά για τους παραγωγούς. Μεγάλες ποσότητες πατάτας (δεύτερης ποιότητας) έμειναν απούλητες. Αυτό έγινε γιατί είχαν γίνει μεγάλες εισαγωγές φτηνής πατάτας από το εξωτερικό. Μια μέση τιμή που πουλήθηκαν φέτος οι πατάτες της Δράμας είναι στα 27 λεπτά το κιλό, που είναι σε πολύ χαμηλά επίπεδα σε σχέση με το κόστος. Οι παραγωγοί δεν έχουν χρήματα και ζητήσαμε να καταβληθούν στρεμματικές ενισχύσεις de minimis γιατί η κατάσταση είναι πολύ δύσκολη φέτος αλλά ακόμη δεν απάντησαν στο αίτημά μας.

Ο κ. Βασίλης Μιχτσόγλου, παραγωγός πατάτας και πρόεδρος της Άνω Βροντού στις Σέρρες, δήλωσε στον ΑγροΤύπο ότι αυτή την εποχή θα έπρεπε να είμαστε στα χωράφια για να ξεκινήσουμε τις νέες φυτεύσεις. Μετά όμως από μια οικονομική καταστροφή που είχαμε την περσινή περίοδο δεν είναι εύκολο να ξεκινήσουμε τη νέα καλλιεργητική περίοδο. Υπάρχει μεγάλη έλλειψη ρευστότητας και οι παραγωγοί δεν έχουν ακόμη ξεκινήσει τη νέα καλλιεργητική περίοδο. Χιλιάδες τόνοι πατάτας από την περιοχή μας παραμένουν απούλητες και οι παραγωγοί αντιμετωπίζουν μεγάλα οικονομικά προβλήματα. Ανακοινώθηκε από το ΥπΑΑΤ ότι θα κάνουν ξανά νέο Μέτρο 23 για την περσινή χρονιά και θέλουμε να εντάξουν μέσα την καλλιέργεια πατάτας. Με ένα κόστος γύρω στα 1.500 ευρώ το στρέμμα, θα πρέπει να έχουμε αποδόσειςγύρω στους 5 τόνους/στρέμμα και τιμή πάνω από 30 λεπτά για να έχουμε εισόδημα οι παραγωγοί. Στην περιοχή μας η πατάτα αποτελεί μονοκαλλιέργεια.

Ερώτηση Βουλή

Στη Βουλή φέρνουν την κατάσταση των πατατοπαραγωγών της Μεσσήνης οι βουλευτές Αλέξης Χαρίτσης και Χουσεΐν Ζεϊμπέκ της Νέας Αριστεράς, με κοινοβουλευτική Ερώτηση προς τον Υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, ζητώντας άμεσα μέτρα στήριξης και ρύθμισης της αγοράς. Όπως επισημαίνεται, η φετινή καλλιεργητική περίοδος χαρακτηρίζεται από μειωμένες αποδόσεις και χαμηλές τιμές παραγωγού, που δεν καλύπτουν το αυξημένο κόστος. Παρά την ποιότητα του προϊόντος, οι παραγωγοί κάνουν λόγο για οριακή έως ζημιογόνα χρονιά.Την ίδια στιγμή, το κόστος για λιπάσματα, ενέργεια, καύσιμα και εργατικά έχει αυξηθεί σημαντικά, ενώ, σύμφωνα με καταγγελίες, δεν τηρήθηκε συμφωνία για σταθερή τιμή μεταξύ παραγωγών και τυποποιητών, οδηγώντας σε νέα πτώση των τιμών.
Οι βουλευτές τονίζουν επίσης την ανάγκη εντατικοποίησης των ελέγχων στις εισαγωγές πατάτας από τρίτες χώρες, κάνοντας λόγο για συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού. Παράλληλα, αναδεικνύουν τη συρρίκνωση της καλλιέργειας, καθώς από περίπου 2.500 στρέμματα προηγούμενων ετών, σημαντικό μέρος έχει ήδη εγκαταλειφθεί.
Στην Ερώτηση ζητούν ενημέρωση για μέτρα στήριξης του εισοδήματος, κάλυψη μέρους του αυξημένου κόστους παραγωγής, ελέγχους στις εισαγωγές και παρεμβάσεις για τη μείωση της ψαλίδας μεταξύ τιμής παραγωγού και καταναλωτή. Ζητείται επίσης ο συνολικός σχεδιασμός για την αποτροπή περαιτέρω μείωσης της καλλιέργειας και τη στήριξη της αγροτικής οικονομίας στη Μεσσηνία.

Λίγες ημέρες πριν ξεκινήσει η νέα σπορά πατάτας στις περιοχές της βόρειας Ελλάδας οι παραγωγοί βρίσκονται σε «οικονομική ασφυξία», αφού πολλές ποσότητες της περσινής παραγωγής παραμένουν ακόμη στις αποθήκες απούλητες.

Όπως καταγγέλουν οι παραγωγοί στον ΑγροΤύπο η αγορά έχει γεμίσει με φτηνές εισαγόμενες πατάτες, κάτι που έφερε μια κατάρρευση τιμών και μείωση της εμπορικής ζήτησης. Από την άλλη το ΥπΑΑΤ δεν φαίνεται να δείχνει κάποιο ενδιαφέρον για την στήριξη της καλλιέργειας.

Όπως αναφέρει στον ΑγροΤύπο ο κ. Απόστολος Βέσμελης, παραγωγός και πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Κάτω Νευροκοπίου της Δράμας, «ζητάμε να καταβληθούν ενισχύσεις de minimis γιατί η κατάσταση είναι πολύ δύσκολη φέτος για τους παραγωγούς. Μεγάλες ποσότητες περσινής πατάτας βρίσκονται στις αποθήκες και δεν θα μπορέσουν να πουληθούν. Αυτό έγινε γιατί έχουν γίνει μεγάλες εισαγωγές φτηνής πατάτας από το εξωτερικό. Μια μέση τιμή που πουλήθηκαν φέτος οι πατάτες της Δράμας είναι στα 27 λεπτά το κιλό, που είναι σε πολύ χαμηλά επίπεδα σε σχέση με το κόστος. Σε ερώτημα που κατάθεσαν στην Βουλή βουλευτές της Δράμας το ΥπΑΑΤ απάντησε ότι «λαμβάνοντας υπόψιν τα διαθέσιμα στοιχεία και εφόσον κριθεί απαραίτητο θα αναζητηθεί τρόπος χρηματοδότησης της καλλιέργειας». Από τις αρχές Απριλίου στη Δράμα κανονικά θα έπρεπε οι παραγωγοί πατάτας να έμπαιναν στα χωράφια για να ξεκινήσουν την νέα καλλιεργητική περίοδο. Όμως τα έξοδα είναι μεγάλα (σπόροι, πετρέλαια, λιπάσματα κ.α.) και οι παραγωγοί δεν έχουν τα χρήματα για να ξεκινήσουν τις σπορές. Από την άλλη τα καταστήματα εφοδίων δεν δίνουν πιστώσεις. Προβλέπω ότι θα έχουμε μεγάλη μείωση των στρεμμάτων καλλιέργειας αν το ΥπΑΑΤ δεν στηρίξει τους παραγωγούς.

Ο κ. Βασίλης Μιχτσόγλου, παραγωγός πατάτας και πρόεδρος της Άνω Βροντού στις Σέρρες, δήλωσε στον ΑγροΤύπο ότι χιλιάδες τόνοι πατάτας από την περιοχή μας παραμένουν απούλητες και οι παραγωγοί αντιμετωπίζουν μεγάλα οικονομικά προβλήματα. Σήμερα στις αποθήκες βρίσκεται τουλάχιστον το 50% της περσινής παραγωγής. Όλες αυτές οι πατάτες δεν μπορούν να πουληθούν και θα πεταχτούν. Οι παραγωγοί θα πρέπει να ξεκινήσουν τις νέες σπορές γιατί δεν έχουν χρήματα ούτε για σπόρους ούτε για λιπάσματα ούτε για καύσιμα. Έγιναν μεγάλες εισαγωγές πέρσι και η διαφορά τιμής των ντόπιων με τις εισαγόμενες είναι μεγάλη. Η μεγάλη προσφορά έφερε μειωμένο εμπορικό ενδιαφέρον, ενώ οι τιμές παραγωγού για όσους κατάφεραν να πουλήσουν τις πατάτες τους κυμάνθηκαν γύρω στα 25 έως 30 λεπτά το κιλό. Μετά από μια οικονομική καταστροφή που είχαμε την περσινή περίοδο είναι αδύνατον να μπούμε στα χωράφια για να ξεκινήσουμε τη νέα καλλιεργητική περίοδο, που σε κανονικές συνθήκες θα πρέπει να ξεκινήσει μετά τα μέσα Απριλίου. 

Μεγάλα αποθέματα στην Ευρώπη

Η ευρωπαϊκή αγορά πατάτας αντιμετωπίζει μεγάλα προβλήματα από την υπερβολική προσφορά, κάτι που έχει σαν αποτέλεσμα οι παραγωγοί να μην μπορούν πια να πουλήσουν το προϊόν τους και να αντιμετωπίζουν μεγάλα οικονομικά προβλήματα. Το πλήγμα είναι σοβαρό για τους παραγωγούς, οι οποίοι βλέπουν τις τιμές της πατάτας να καταρρέουν.

Σύμφωνα με στοιχεία των Ευρωπαίων Καλλιεργητών Πατάτας (NEPG), ο συνολικός όγκος πλεονασμάτων πατάτας στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης φτάνει περίπου στους 3,3 εκατομμύρια τόνους. Στο Βέλγιο, περίπου 800 χιλιάδες τόνοι παραμένουν σε αποθήκες, ενώ στη Γαλλία το πλεόνασμα εκτιμάται σε 1 εκατομμύριο τόνους.

Το κόστος αποθήκευσης πατάτας είναι μεγάλο και προς το παρόν δεν υπάρχουν προβλέψεις για βελτίωση στην εικόνα της αγοράς. Ως εκ τούτου, οι παραγωγοί, οι έμποροι και οι συνεταιριστικές οργανώσεις, αναγκάζονται να σταματήσουν να δαπανούν χρήματα για ψυκτικές αποθήκες. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα μεγάλες ποσότητες πατάτας πάνε για ζωοτροφή σε πολύ χαμηλές τιμές (90 λεπτά τα 100 κιλά). 

Άρχισε με μικρές ποσότητες η συγκομιδή πρώιμης ανοιξιάτικης πατάτας στην περιοχή της Μεσσήνης και της Καλαμάτας, ενώ υπάρχουν ακόμη απούλητες ποσότητες από περσινές πατάτες στη Δράμα.

Οι χαμηλές τιμές διάθεσης της περσινής παραγωγής και το διαρκώς αυξανόμενο κόστος καλλιέργειας (κόστος ενέργειας, σπόρων, λιπασμάτων, άρδευσης, συλλογής, αποθήκευσης, κ.α.) προκάλεσαν μία άνευ προηγουμένου οικονομική ζημιά, που θέτει σε κίνδυνο την επιβίωση των παραγωγών και την εγχώρια παραγωγή πατάτας.

Όπως καταγγέλουν οι παραγωγοί στον ΑγροΤύπο όλη την περσινή εμπορική περίοδο η εγχώρια αγορά ήταν γεμάτη με φτηνές εισαγόμενες πατάτες, ενώ και οι εξαγωγές είχαν πρόβλημα γιατί είχαμε μια υπερπαραγωγή στην Ευρώπη.

Παρόλα αυτά το ΥπΑΑΤ δεν έχει ακόμη ανακοινώσει κάποια ενίσχυσης της πατάτας με de minimis, όπως έχει κάνει και με άλλες καλλιέργειες. 

Ο κ. Γιώργος Γκούμας, παραγωγός πατάτας από Μεσσηνία και ιδιοκτήτης της Agrexpo, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι ξεκίνησε με μικρές ποσότητες η συγκομιδή πατάτας στην περιοχή, από τις 5 Μαρτίου, με την παραγωγή να κατευθύνεται προς την εγχώρια αγορά. Το πρώτο φορτίο είχε τιμή στα 60 λεπτά το κιλό. Μετά από τις 25 Μαρτίου και κυρίως μέσα στην Μεγάλη Εβδομάδα θα κυριαρχήσουν στην αγορά οι φρέσκιες πατάτες της Μεσσηνίας αλλά αναμένεται να γίνουν και εξαγωγές κυρίως προς την Πολωνία. Κυριότερες ποικιλίες που καλλιεργούνται στην περιοχή είναι η Spunta, που έχει μερίδιο εδώ 50% και μετά οι Voyager και η Farida.

Οι συνεχόμενες βροχοπτώσεις έφεραν ζημιές και μειωμένες αποδόσεις στην καλλιέργεια. Ωστόσο για ακόμη μια χρονιά τα στρέμματα καλλιέργειας είναι μειωμένα λόγω του υψηλού κόστους καλλιέργειας. Δεν υπάρχει κανένα ενδιαφέρον για την στήριξη της καλλιέργειας. Υπάρχει προβληματισμός με τις τιμές στα λιπάσματα.

Φέτος καλλιεργήθηκαν με πατάτες στην Μεσσηνία περίπου 2.000 στρέμματα που αναμένεται να βγάλουν μια παραγωγή περίπου 7.000 τόνους. Τη δεκαετία του 90 στην ίδια περιοχή καλλιεργούσαν με πατάτες περίπου 10.000 στρέμματα και έδιναν μια παραγωγή της τάξης των 40.000 τόνων. Υπάρχουν εκτάσεις στην περιοχή με πατάτες που εδώ και τρια χρόνια παραμένουν ακαλλιέργητες.

Αυτή την εποχή στην εγχώρια αγορά κυριαρχούν οι πατάτες Αιγύπτου αλλά και οι γαλλικές πατάτες, με τιμές που είναι σε χαμηλότερα επίπεδα σε σχέση με πέρσι. Ωστόσο εκτιμώ ότι οι καταναλωτές θα στραφούν στις φρέσκιες πατάτες της χώρας μας.

Ο παραγωγός από τον Μπουρνιά της Μεσσηνίας, Γιώργος Δούβας, δήλωσε στον ΑγροΤύπο ότι «ξεκίνησε η συγκομιδή της πρώιμης πατάτας στην Μεσσσηνίας. Για ακόμη μια χρονιά τα στρέμματα καλλιέργειας είναι μειωμένα σε σχέση με πέρσι. Οι τιμές μπορεί την πρώτη ημέρα να ξεκινούν από υψηλά επίπεδα (γύρω στα 55 λεπτά το κιλό) αλλά στην συνέχεια έχουν κατακόρυφη πτώση και πέφτουν κάτω από 20 λεπτά. Φέτος οι τιμές παραγωγού θα διαμορφωθούν ανάλογα την ζήτηση που θα υπάρξει για εξαγωγές (κυρίως προς Βαλκανικές χώρες και Πολωνία). Πάντως έχουν ξεκινήσει ήδη οι εισαγωγές πατάτας στην χώρα μας από τον περασμένο Ιανουάριο και φαίνεται ότι έχουμε αυξημένες ποσότητες στην αγορά. Την Μεγάλη Εβδομάδα θα έχουμε αυξημένη ζήτηση αλλά δεν είναι σίγουρο ότι θα υπάρξει και αύξηση στην τιμή του παραγωγού.

Ο κ. Φίλιππος Λιάκος, παραγωγός που ασχολείται και με την εμπορία πατάτας από την Λακκόπετρα, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι φέτος έχουμε μεγάλες ζημιές από τις συνεχόμενες βροχοπτώσεις και τον παγετό. Ο ΕΛΓΑ όμως μέχρι σήμερα δεν έχει προχωρήσει σε εκτιμήσεις των ζημιών. Σύμφωνα με τις προβλέψεις αναμένεται να έχουμε ζημιές στο 30% της παραγωγή λόγω των καιρικών συνθηκών. Υπάρχουν ακόμη πλημμυρισμένα χωράφια δίπλα σε ποτάμια. Αναμένουμε μια παραγωγή μειωμένη κατά 40% σε σχέση με την περσινή.

Η συγκομιδή πατάτας στην περιοχή αναμένεται να ξεκινήσει μετά από τις 20 Απριλίου. Όσον αφορά τις τιμές παραμένουν σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Πέρσι ξεκίνησαν από 50 λεπτά, γρήγορα όμως μειώθηκαν στα 15 έως 12 λεπτά το κιλό. Οι λίγες χειμερινές πατάτες κυμάνθηκαν από 25 έως 30 λεπτά το κιλό. Στα 27 λεπτά είναι αυτή την περίοδο οι περσινές πατάτες. Με αυτές τις τιμές δεν μπορεί να βγάλει εισόδημα ο παραγωγός.

Το κόστος καλλιέργειας είναι στα 1.200 ευρώ το στρέμμα. Οι αποδόσεις κυμαίνονται από 3 έως 4 τόνους το στρέμμα. Με μέση τιμή στα 30 λεπτά το κιλό ο παραγωγός δεν μπορεί να καλύψει το κόστος για να βγάλει εισόδημα. Με αυτή την εικόνα της αγοράς θα πρέπει να μειώσουμε το κόστος καλλιέργειας στα 800 ευρώ το στρέμμα. Από την άλλη έχουμε να ανταγωνιστούμε τις πατάτες από την Αίγυπτο που εισάγονται με τιμές (εισαγωγέα - εμπόρου) στα 30 έως 35 λεπτά το κιλό. Μιλάμε για χώρα με πολύ μειωμένο κόστος καλλιέργειας σε σχέση με το δικό μας.

Όπως αναφέρει στον ΑγροΤύπο ο κ. Απόστολος Βέσμελης, παραγωγός και πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Κάτω Νευροκοπίου της Δράμας, υπάρχουν ακόμη περσινές πατάτες στις αποθήκες της περιοχής μας. Συνεχίζεται η μειωμένη ζήτηση επειδή έχουν γίνει μεγάλες εισαγωγές φτηνής πατάτας από το εξωτερικό. Μια μέση τιμή που πουλήθηκαν πέρσι οι πατάτες της περιοχής είναι από 25 έως 30 λεπτά το κιλό.

Η περσινή χρονιά ήταν καταστροφική για τους παραγωγούς πατάτας. Από τον Απρίλιο θα ξεκινήσουν οι νέες φυτεύσεις στην περιοχή αλλά οι περισσότεροι παραγωγοί δεν έχουν καταφέρει να πληρώσουν τις περσινές τους υποχρεώσεις. Επίσης προβληματισμός υπάρχει με τις υψηλές τιμές στα λιπάσματα, κάτι που αναμένεται να φέρει μειωμένες αποδόσεις. Με αυτή την εικόνα που έχουμε αναμένεται οι νέες φυτεύσεις να είναι μειωμένες στην περιοχή κατά 30% έως και 50%. Δεν υπάρχει ρευστότητα και τα μαγαζιά εφοδίων δεν δίνουν με πίστωση στους παραγωγούς. Για αυτό ζητάμε από το ΥπΑΑΤ να στηρίξει την καλλιέργεια με ενίσχυση de minimis.

Μεγάλη παραγωγή στην Ευρώπη

Μετά από αρκετές περιόδους περιορισμένης διαθεσιμότητας και υψηλών τιμών, ο τομέας της πατάτας στην ΕΕ αντιμετωπίζει τώρα υπερπροσφορά και μειωμένες τιμές παραγωγού. Το 2025, οι τιμές της πατάτας μειώθηκαν, κατά 22%, σε σύγκριση με το 2024, το οποίο είχε ήδη καταγράψει μείωση.

O κ. Ζεφρουά Ντεβρί, πρόεδρος της εθνικής οργάνωσης παραγωγών πατάτας (UNPT) και επικεφαλής της ομάδας εργασίας για την πατάτα στην Copa-Cogeca,δηλώνει ότι η Γερμανία, η Γαλλία, το Βέλγιο και η Ολλανδία συνήθως χρειάζονται περίπου 24 εκατομμύρια τόνους για να καλύψουν τη ζήτηση. Το 2025 όμως συγκομίσαμε 27 εκατομμύρια τόνους. Η Πολωνία επίσης αναφέρει αυξημένα αποθέματα. Οι καλλιεργητές σε όλη τη δυτική και ανατολική Ευρώπη αναφέρουν ότι εξετάζουν μειώσεις εκτάσεων καλλιέργειας για τα επόμενα χρόνια. 

Οι καιρικές συνθήκες που επικρατούν το τελευταίο χρονικό διάστημα δημιουργούν περιβάλλον αυξημένης επιφυλακής για την εξέλιξη μυκητολογικών ασθενειών. Ειδικότερα, τα πρόσφατα δεδομένα του Κέντρου Προστασίας Φυτών, Ποιοτικού & Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Αχαΐας καταγράφουν συνθήκες που ευνοούν την έναρξη προσβολών από περονόσπορο και αλτερνάρια.

Στη Μεσσηνία, το φύτρωμα ξεκίνησε από το πρώτο 10-ημερο του Ιανουαρίου και ελάχιστες καλλιέργειες βρίσκονται στο κλείσιμο. Στην πρώιμη παραλιακή ζώνη της Αχαΐας & Ηλείας το φύτρωμα ξεκίνησε από τις αρχές του Φλεβάρη. Σε όλες τις περιοχές υπάρχουν πατατοφυτείες σε στάδιο ευαίσθητο στις προσβολές από την ασθένεια του περονόσπορου. Οι παρατεταμένες βροχοπτώσεις σε συνδυασμό με τη διάρκεια διύγρανσης του φυλλώματος και τη θερμοκρασία, δημιούργησαν πρώιμα ιδιαίτερα ευνοϊκές συνθήκες για το ξεκίνημα προσβολών, πρωτίστως στη Μεσσηνία και ακολούθως στις πρώιμες περιοχές της Αχαΐας και Ηλείας. Αντίστοιχα για την Αλτερνάρια, ο καιρός ευνοεί προσβολές σε όλες τις περιοχές.

Περονόσπορος (Phytophthora infestans)

Το παθογόνο προσβάλει επίσης την τομάτα και μπορεί να μεταδοθεί μεταξύ γειτονικών καλλιεργειών. Ο μύκητας διαχειμάζει σε μολυσμένους κονδύλους ή φυτικά υπολείμματα και, την άνοιξη, με ευνοϊκές συνθήκες υγρασίας και θερμοκρασίας, παράγει σποριάγγεια που μεταφέρονται με τον άνεμο ή τη βροχή και προκαλούν νέες μολύνσεις. Η ασθένεια ευνοείται από υγρό και δροσερό καιρό. Θερμοκρασίες 10–25°C με υψηλή σχετική υγρασία και παρατεταμένη διαβροχή του φυλλώματος ευνοούν την εξάπλωσή της. Σε χαμηλότερες θερμοκρασίες μπορεί να μολυνθούν και οι κόνδυλοι, ιδίως όταν βρίσκονται κοντά στην επιφάνεια ή το έδαφος παρουσιάζει ρωγμές, ενώ θερμοκρασίες άνω των 25°C περιορίζουν την ανάπτυξη του παθογόνο

Η προσβολή εκδηλώνεται με κηλίδες στα φύλλα και μπορεί να εξελιχθεί ταχύτατα. Σε ευνοϊκές συνθήκες η ασθένεια μπορεί να προκαλέσει σοβαρές απώλειες σε σύντομο χρονικό διάστημα. Εκτός από το φύλλωμα, δυνατόν να προσβληθούν και οι κόνδυλοι, ιδίως όταν δεν έχει γίνει επαρκές παράχωμα ή όταν το έδαφος παρουσιάζει ρωγμές, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε σήψεις κατά την αποθήκευση 

Αντιμετώπιση και Στρατηγική ψεκασμών 

Οι ψεκασμοί κατά του περονόσπορου πρέπει να γίνονται προληπτικά, πριν από τη μόλυνση και πολύ πριν από την εμφάνιση συμπτωμάτων. Η έναρξη τοποθετείται συνήθως πριν από το κλείσιμο των γραμμών, όταν οι συνθήκες γίνονται ευνοϊκές, ενώ σε περιπτώσεις αυξημένου μολύσματος μπορεί να απαιτηθεί νωρίτερα. Η καλλιέργεια πρέπει να παραμένει καλυμμένη όσο διαρκούν ευνοϊκές συνθήκες, με επαναλήψεις ανά 7–10 ή 10–14 ημέρες, ανάλογα με το σκεύασμα και την πίεση του μολύσματος.

Στο στάδιο της ταχείας ανάπτυξης συνιστώνται διασυστηματικά μυκητοκτόνα για την προστασία της νέας βλάστησης, ενώ σε βροχερές περιόδους προτιμώνται μυκητοκτόνα με διελασματική κίνηση. Η επαναλαμβανόμενη χρήση της ίδιας ομάδας μπορεί να οδηγήσει σε ανθεκτικότητα, γι’ αυτό συνιστάται εναλλαγή ομάδων δράσης και τήρηση του μέγιστου αριθμού εφαρμογών ανά καλλιεργητική περίοδο.

Η χημική προστασία πρέπει να συνδυάζεται με καλλιεργητικά μέτρα, όπως η χρήση ανθεκτικών ποικιλιών και πιστοποιημένου υγιούς πατατόσπορου, η καταστροφή υπολειμμάτων και εθελοντών φυτών, η αποφυγή γειτνίασης πατάτας και τομάτας και ο περιορισμός της υπερβολικής υγρασίας σε υπό κάλυψη καλλιέργειες. Σε φυτείες με προσβολές στο φύλλωμα, πριν από τη συγκομιδή συνιστάται αποξήρανση του υπέργειου μέρους και αναμονή περίπου 14 ημερών για τη μείωση του κινδύνου μόλυνσης των κονδύλων.

Αλτερνάρια (Alternaria solani)

Πρόκειται για ασθένεια διαδεδομένη, η οποία προσβάλλει κυρίως τα φύλλα και σπανιότερα τους κονδύλους. Στα φύλλα, ιδιαίτερα στα κατώτερα, εμφανίζονται ωοειδείς κηλίδες σκούρου χρώματος. Στους νεκρούς ιστούς διακρίνονται χαρακτηριστικοί ομόκεντροι κύκλοι που θυμίζουν στόχο. Σε σοβαρή προσβολή αναπτύσσεται μεγάλος αριθμός κηλίδων που οδηγεί σε ξήρανση και πτώση των φύλλων.  

Στους κονδύλους μπορεί να εμφανιστούν κηλίδες ξηρής σήψης, καστανού χρώματος, ελαφρά βυθισμένες, με σαφή διαχωρισμό από τους υγιείς ιστούς. Η μόλυνση ξεκινά από προσβεβλημένα υπολείμματα φυτών που παραμένουν στο χωράφι. Το παθογόνο προσβάλλει κυρίως φυτά με μειωμένη ευρωστία, ενώ η ανάπτυξη της ασθένειας ευνοείται από διαδοχή υγρού και ξηρού καιρού με υψηλές θερμοκρασίες (άριστη 26–30°C). Για την αποφυγή της ασθένειας απαιτούνται μέτρα που εξασφαλίζουν καλή ευρωστία των φυτών, ιδίως σωστή και ισορροπημένη θρέψη. Πολλά από τα μυκητοκτόνα που χρησιμοποιούνται για τον περονόσπορο ελέγχουν και την αλτερναρίωση.  

Το Κέντρο Προστασίας Φυτών, Ποιοτικού & Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Αχαΐας συστήνει:

Οι φυτείες που βρίσκονται σε ευαίσθητο στάδιο προσβολής από τον Περονόσπορο (ύψος μεγαλύτερο από 15–20 εκ.) πρέπει να προστατεύονται με 7-ήμερες επεμβάσεις. Να ληφθεί υπόψη η ανάγκη κάλυψης και του νέου φυλλώματος. Η προστασία πρέπει να είναι κυρίως προληπτική. Επίσης, συνιστάται η έναρξη των επεμβάσεων για την αλτερνάρια.

Να χρησιμοποιούνται εγκεκριμένα μυκητοκτόνα σκευάσματα, σύμφωνα με τις οδηγίες του σχεδίου φυτοπροστασίας του γεωπόνου για την επιλογή φυτοπροστατευτικού, δοσολογίας και μεσοδιαστήματος εφαρμογής. Θα πρέπει να λαμβάνεται πρόνοια για την αποφυγή ανάπτυξης ανθεκτικότητας, την προστασία του αγρότη, του καταναλωτή, των ωφέλιμων οργανισμών και του περιβάλλοντος.

Πηγές:

-Γεωργία - Κτηνοτροφία, τεύχος 6/2011, «Περονόσπορος πατάτας και τομάτας», Γιαννοπολίτης Κ.Ν. σελ. 64–72 

-Γεωργία - Κτηνοτροφία, τεύχος 6/2011 «Μυκητολογικές ασθένειες της πατάτας», Καλομοίρα Ε. & Αντωνίου Π., σελ. 73–84.

-Δελτίο Γ.Π. Φυτοπροστασίας – Πατάτα. Περιφερειακό Κέντρο Αχαΐας Προστασίας Φυτών, Ποιοτικού & Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου, διαθέσιμο εδώ

Μετά το σχετικό άρθρο του ΑγροΤύπου για την ανάγκη στήριξης με ενισχύσεις de minimis των πατατοπαραγωγών έχουμε την κατάθεση σχετικού αιτήματος από κυβερνητικούς βουλευτές.

Συγκεκριμενα ο βουλευτής Καβάλας και Θάσου, Γιάννης Πασχαλίδης, συνυπέγραψε μαζί με άλλους βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας Ερώτηση με θέμα: «Αναπλήρωση του χαμένου εισοδήματος των πατατοπαραγωγών της Χώρας».

Με την ερώτηση τους οι Βουλευτές ζήτησαν από τον Υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων κ.Κώστα Τσιάρα να ενεργοποιηθούν  χρηματοδοτικά εργαλεία για την έμπρακτη στήριξη των πατατοπαραγωγών από τη σημειωθείσα απώλεια εισοδήματος.

Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της ερώτησης:

«Στο πλαίσιο της πρόσφατης συνάντησης των εκπροσώπων των αγροτών με τον κύριο Πρωθυπουργό προς αναζήτηση ρεαλιστικών, εφικτών και αμοιβαία επωφελών λύσεων για την αντιμετώπιση των χρόνιων και πολυπληθών ζητημάτων, που απασχολούν το σύνολο του πρωτογενούς τομέα παραγωγής, ετέθη, μεταξύ άλλων, επί τάπητος και η αναγκαία στήριξη των πατατοπαραγωγών.

Κατά την φετινή καλλιεργητική περίοδο, η παραγωγή της πατάτας στο σύνολο της επικράτειας, (συμπεριλαμβανομένων μεταξύ άλλων και των Περιφερειακών Ενοτήτων Δράμας, Καβάλας, Σερρών, Κοζάνης, Φλώρινας, Μεσσηνίας, Αχαΐας) αλλά ιδιαίτερα στο Κάτω Νευροκόπι Δράμας, όπου αποτελεί εγκεκριμένο προϊόν Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης (ΠΓΕ) και σχεδόν μονοκαλλιέργεια, σημείωσε μείωση, της τάξης του 30%. Η εμφάνιση παρατεταμένων υψηλών θερμοκρασιών, ως συνέπεια της εντεινόμενης κλιματικής κρίσης, σε συνδυασμό με τις ελλιπείς αρδευτικές υποδομές, που δεν μπορούν να ανταποκριθούν πια στις νέες συνθήκες, προκάλεσαν την μείωση της παραγόμενης ποσότητας.

Αυτό το γεγονός σε συνδυασμό με τις εξαιρετικά χαμηλές τιμές διάθεσης και το διαρκώς αυξανόμενο κόστος καλλιέργειας (κόστος ενέργειας, σπόρων, λιπασμάτων, νέων ιδιωτικών αρδευτικών έργων, άρδευση, συλλογή, αποθήκευση, κ.α.) προκάλεσαν μία άνευ προηγουμένου οικονομική ζημιά, που θέτει σε κίνδυνο την επιβίωση των πατατοπαραγωγών και την εγχώρια παραγωγή πατάτας.

Και δεν είναι μόνο οι ευμετάβλητες και απρόβλεπτες καιρικές συνθήκες που απειλούν την βιωσιμότητα της πατάτας και πλήττουν το εισόδημα των παραγωγών. Οι πατατοπαραγωγοί μας καλούνται να αντιμετωπίσουν και την αθρόα εισαγωγή από τρίτες χώρες, παρόμοιων προϊόντων, αμφιβόλου ποιότητας και θρεπτικής αξίας.

Παρά λοιπόν την αδιαμφισβήτητη εμπορική και διατροφική της αξία, η επιβίωση της πατάτας απειλείται από αβεβαιότητα, κυρίως λόγω του διαρκώς αυξανόμενου κόστους καλλιέργειας. Η καλλιέργεια της, στο μεγαλύτερο μέρος της, πραγματοποιείται μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα, σε ορεινές και μειονεκτικές περιοχές , όπου επικρατούν συγκεκριμένες εδαφολογικές και κλιματικές συνθήκες, που ευνοούν την ευδοκίμηση της. Στις περισσότερες μάλιστα περιπτώσεις, σε αυτές τις περιοχές δεν υπάρχει η δυνατότητα για εναλλακτικές καλλιέργειες ούτε η ευελιξία αντικατάστασης της καλλιέργειας πατάτας.

Το τέλος της πατατοπαραγωγής θα σημάνει αυτόματα και την εγκατάλειψη και την ερήμωση αυτών των περιοχών της υπαίθρου, οι οποίες ήδη αντιμετωπίζουν οξύ δημογραφικό πρόβλημα, ενώ οι κάτοικοι της υπαίθρου, επαγγελματίες του πρωτογενούς τομέα είναι οι πρώτοι, που έρχονται αντιμέτωποι με τις οξείες συνέπειες της κλιματικής κρίσης.

Η καλλιέργεια πατάτας, εν αντιθέσει με άλλες πιο διαδεδομένες, όπως τα δημητριακά, παρουσιάζει αρκετές ιδιαιτερότητες, άγνωστες στο ευρύ κοινό και αποτελεί μια καλλιέργεια, τόσο έντασης εργασίας, όσο και έντασης κεφαλαίου.

Ενόψει των ανωτέρω, και προς αποκατάσταση του εισοδήματος των καλλιεργητών πατάτας, ερωτάσθε κύριε Υπουργέ:

Ποια χρηματοδοτικά εργαλεία προτίθεται να ενεργοποιήσει το Υπουργείο, προκειμένου να στηρίξει εμπράκτως τους παραγωγούς από την σημειωθείσα απώλεια εισοδήματος και να κρατήσει ζωντανή την καλλιέργεια ενός προϊόντος, που συνδέεται με τις ορεινές και μειονεκτικές περιοχές που βάλλονται από την δημογραφική κρίση;».

Δείτε το άρθρο του ΑγροΤύπου

Συνεχίζεται η άσχημη φετινή χρονιά για τους παραγωγούς πατάτας της χώρας, με πολλές ποσότητες να μένουν απούλητες και τις τιμές να έχουμε πέσει σε πολύ χαμηλά επίπεδα.

Όπως καταγγέλουν οι παραγωγοί στον ΑγροΤύπο η αγορά έχει γεμίσει με φτηνές εισαγόμενες πατάτες, κάτι που έφερε μια κατάρρευση τιμών. Ζητούν φέτος να ενισχυθεί η καλλιέργεια με de minimis γιατί δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν οι παραγωγοί στο αυξημένο κόστος.   

Όπως αναφέρει στον ΑγροΤύπο ο κ. Απόστολος Βέσμελης, παραγωγός και πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Κάτω Νευροκοπίου της Δράμας, ζητάμε να καταβληθούν ενισχύσεις de minimis γιατί η κατάσταση είναι πολύ δύσκολη φέτος για τους παραγωγούς. Υπάρχουν μεγάλες ποσότητες και να έχει μειωθεί πάρα πολύ η ζήτηση. Επίσης έχουν γίνει μεγάλες εισαγωγές φτηνής πατάτας από το εξωτερικό. Μια μέση τιμή που πουλήθηκαν φέτος οι πατάτες της περιοχής είναι στα 27 λεπτά το κιλό, που είναι σε πολύ χαμηλά επίπεδα σε σχέση με το κόστος. Επίσης έχουν μείνει πολλές ποσότητες πατάτας απούλητες στην περιοχή μας αλλά και σε όλες τις σκάλες της χώρας. Με τόσο χαμηλές τιμές ο παραγωγός δεν βγάζει ούτε το κόστος. Για αυτό θα πρέπει το ΥπΑΑΤ να στηρίξει την καλλιέργεια με ενίσχυση de minimis. 

Από την πλευρά του ο κ. Αχιλλέας Γιαλαμάς, παραγωγός από την Φλώρινα, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι μαζί με τη Δράμα είμαστε από τις τελευταίες σκάλες στην χώρα. Αυτή την περίοδο έχουμε πολλές απούλητες πατάτες, που όσο περνάει ο καιρός όλο και πιο δύσκολο είναι να πουληθούν. Οι τιμές, τόσο για τις νωπές όσο και για τις βιομηχανικές πατάτες, κυμαίνονται συνεχώς σε χαμηλά επίπεδα. Έγιναν πολλές εισαγωγές από Αίγυπτο την περασμένη άνοιξη κάτι που έφερε πιο πήγαν πιο πίσω τις συγκομιδές. Από την άλλη είχαμε μια υπερπαραγωγή στην Ευρώπη, κάτι που είχε σαν αποτέλεσμα να μην μπορέσουμε να κάνουμε εξαγωγές. Αυτή την περίοδο εισάγονται πατάτες σε πολύ χαμηλές τιμές που δεν μπορούμε να ανταγωνιστούμε. Φέτος η παραγωγή θα πρέπει να στηριχτεί γιατί είναι μια καλλιέργεια με υψηλό κόστος. Αν δεν καταβληθούν ενισχύσεις de minimis θα αναγκαστούν οι παραγωγοί να εγκαταλλείψουν την καλλιέργεια.

Ο κ. Βασίλης Μιχτσόγλου, παραγωγός πατάτας και πρόεδρος της Άνω Βροντού στις Σέρρες, δήλωσε στον ΑγροΤύπο ότι χιλιάδες τόνοι πατάτας από την περιοχή μας παραμένουν απούλητες. Μιλάμε για περίπου το 80 έως 90% της παραγωγής μας δεν μπορούμε να το πουλήσουμε, λόγω των εισαγωγών, τις οποίες οι μεταπωλητές «βαφτίζουν» ελληνικές. Η διαφορά τιμής των ντόπιων με τις εισαγόμενες είναι μεγάλη. Η μεγάλη προσφορά έχει σαν αποτέλεσμα να μην υπάρχει εμπορικό ενδιαφέρον, ενώ οι τιμές παραγωγού (στο χωράφι) είναι σε πολύ χαμηλά επίπεδα, γύρω στα 25 έως 30 λεπτά. Άν δεν διατεθούν τα προϊόντα μας, άμεσα, μέχρι τα τέλη Μαρτίου, θα αναγκαστούμε να τα πετάξουμε.

Η πατάτα υπήρξε για δεκαετίες μία από τις πιο σταθερές καλλιέργειες της ελληνικής γεωργίας. Παρούσα σχεδόν σε κάθε αγροτική ζώνη της χώρας, συνδεδεμένη με τη διατροφική επάρκεια, την αυτάρκεια και την τοπική παραγωγή, αποτέλεσε βασικό πυλώνα της φυτικής παραγωγής. Τα στοιχεία του FAOSTAT για την Ελλάδα, με συνεχή καταγραφή από τις αρχές της δεκαετίας του 1960, επιτρέπουν μια καθαρή ανάγνωση της πορείας της καλλιέργειας, αποτυπώνοντας πώς μεταβλήθηκαν οι καλλιεργούμενες εκτάσεις, η συνολική παραγωγή και οι αποδόσεις στο πέρασμα περισσότερων από έξι δεκαετιών.

Οι εκτάσεις: από δεκάδες χιλιάδες στρέμματα σε ιστορικό χαμηλό

Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, η πατάτα αποτελούσε μια από τις πλέον εκτεταμένες καλλιέργειες της ελληνικής γεωργίας, με παρουσία σχεδόν σε κάθε αγροτική ζώνη της χώρας. Το 1961, η καλλιεργούμενη έκταση ξεπερνούσε τα 56.000 εκτάρια, ενώ η ανοδική πορεία συνεχίστηκε τις επόμενες δύο δεκαετίες. Στη δεκαετία του 1970 οι εκτάσεις ενισχύθηκαν περαιτέρω και το 1980 η καλλιέργεια έφτασε στο υψηλότερο σημείο της, με περίπου 65.000 εκτάρια, αποτυπώνοντας μια περίοδο σταθερής και ευρείας ανάπτυξης. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 και μετά, η εικόνα αρχίζει να αλλάζει. Οι εκτάσεις περιορίζονται σταδιακά, χωρίς απότομες διακυμάνσεις, υποχωρώντας από τα επίπεδα των αρχών της δεκαετίας προς τα 50.000 εκτάρια και συνεχίζοντας πτωτικά τα επόμενα χρόνια. Κατά τις δεκαετίες του 2000 και του 2010, η συρρίκνωση εξελίσσεται με σχετικά ήπιους ρυθμούς, γεγονός που δείχνει ότι η καλλιέργεια χάνει σταδιακά έδαφος, χωρίς ωστόσο να αμφισβητείται ακόμη ο ρόλος της στο παραγωγικό μοντέλο.

Η πραγματική καμπή έρχεται μετά τα μέσα της δεκαετίας του 2010. Μέσα σε λίγα χρόνια, οι καλλιεργούμενες εκτάσεις μειώνονται αισθητά, περνώντας από τα επίπεδα των 20.000 εκταρίων σε ακόμη χαμηλότερα μεγέθη. Στα τέλη της δεκαετίας, και ειδικότερα την περίοδο 2018–2020, η πτώση δεν ανακόπτεται, αλλά σταθεροποιείται σε χαμηλά επίπεδα, σηματοδοτώντας τη μετάβαση της πατάτας σε μια νέα, σαφώς πιο περιορισμένη φάση. Η εικόνα αυτή παγιώνεται την τελευταία τετραετία. Οι εκτάσεις συνεχίζουν να κινούνται πτωτικά, καταλήγοντας το 2024 σε λίγο πάνω από 10.000 εκτάρια. Σε σύγκριση με τα επίπεδα της δεκαετίας του 1980, η μείωση ξεπερνά το 80%, γεγονός που καταδεικνύει ότι η συρρίκνωση της καλλιέργειας δεν αποτελεί συγκυριακό φαινόμενο, αλλά αποτέλεσμα μιας μακράς και σταδιακής μεταβολής στον τρόπο και στον χώρο όπου παράγεται πλέον η πατάτα στην Ελλάδα.

Η παραγωγή: υψηλά επίπεδα παρά τη συρρίκνωση της βάσης

Παρά τη σταδιακή μείωση των καλλιεργούμενων εκτάσεων, η συνολική παραγωγή πατάτας στην Ελλάδα διατήρησε για μεγάλο χρονικό διάστημα αξιοσημείωτη αντοχή. Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, η παραγωγή ανερχόταν σε 400.184 τόνους, ενώ μέσα σε λιγότερο από μία δεκαετία κατέγραψε εντυπωσιακή άνοδο. Το 1970 έφτασε τους 756.109 τόνους και το 1980 κορυφώθηκε στους 1.084.000 τόνους, ακολουθώντας την επέκταση των εκτάσεων αλλά και τη σταδιακή βελτίωση των καλλιεργητικών πρακτικών. Η εικόνα αυτή δεν ανατρέπεται άμεσα με τη μείωση των εκτάσεων που ξεκινά από τη δεκαετία του 1990. Αντίθετα, η παραγωγή παραμένει σε υψηλά επίπεδα για αρκετά χρόνια, γεγονός που αποτυπώνει μια μετατόπιση του παραγωγικού μοντέλου. Το 1990 η συνολική παραγωγή διαμορφώθηκε στους 953.035 τόνους, ενώ το 2000 ξεπέρασε εκ νέου το όριο του ενός εκατομμυρίου τόνων, φτάνοντας τους 1.011.601 τόνους, παρά το γεγονός ότι η καλλιεργούμενη βάση είχε ήδη περιοριστεί σε σχέση με προηγούμενες δεκαετίες.

Κατά την επόμενη δεκαετία, η παραγωγή αρχίζει να παρουσιάζει πιο σταδιακή κάμψη, χωρίς όμως απότομη κατάρρευση. Το 2010 διαμορφώθηκε στους 924.000 τόνους, παραμένοντας σε επίπεδα συγκρίσιμα με εκείνα της δεκαετίας του 1990. Η εικόνα αυτή υποδηλώνει ότι η μείωση των εκτάσεων αντισταθμίστηκε σε μεγάλο βαθμό από την αύξηση της παραγωγικότητας. Η ουσιαστική μεταβολή καταγράφεται μετά τα μέσα της δεκαετίας του 2010, όταν η συρρίκνωση της καλλιεργούμενης βάσης αρχίζει πλέον να αποτυπώνεται πιο καθαρά και στη συνολική παραγωγή. Το 2014 η παραγωγή περιορίστηκε στους 710.000 τόνους, ενώ τα επόμενα χρόνια ακολούθησε σταθερά πτωτική πορεία. Την περίοδο 2018–2020 η παραγωγή κινήθηκε κοντά στους 500.000 τόνους, αντανακλώντας τη νέα κλίμακα της καλλιέργειας.

Την τελευταία τετραετία, η πτώση γίνεται εντονότερη. Το 2021 η παραγωγή μειώθηκε περαιτέρω, ενώ το 2024 διαμορφώθηκε στους 332.910 τόνους, σε συνθήκες πλέον πολύ περιορισμένης καλλιεργούμενης βάσης. Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι, σε αντίθεση με τις προηγούμενες δεκαετίες, η συρρίκνωση των εκτάσεων δεν μπορεί πλέον να αντισταθμιστεί πλήρως από την παραγωγικότητα, σηματοδοτώντας μια νέα πραγματικότητα για την καλλιέργεια της πατάτας στην Ελλάδα.

Οι αποδόσεις: τεχνολογική πρόοδος και εντατικοποίηση

Η εξέλιξη των αποδόσεων ανά εκτάριο αποτελεί το πιο σταθερό και αποκαλυπτικό στοιχείο στη διαχρονική πορεία της καλλιέργειας της πατάτας στην Ελλάδα. Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, οι αποδόσεις κινούνταν σε σχετικά χαμηλά επίπεδα. Το 1961, η μέση απόδοση ανερχόταν σε 7.121 κιλά ανά εκτάριο, αντανακλώντας τις τεχνικές και παραγωγικές δυνατότητες της εποχής. Η βελτίωση είναι εμφανής ήδη από τις επόμενες δεκαετίες. Το 1970 οι αποδόσεις αυξήθηκαν στα 12.903 κιλά ανά εκτάριο και το 1980 έφτασαν τα 16.677 κιλά, ακολουθώντας την ευρύτερη εξέλιξη των καλλιεργητικών πρακτικών, των εισροών και του γενετικού υλικού. Η ανοδική αυτή πορεία συνεχίστηκε και τη δεκαετία του 1990, με τις αποδόσεις να ξεπερνούν τα 18.900 κιλά ανά εκτάριο το 1990, δείχνοντας ότι η παραγωγικότητα της καλλιέργειας ενισχύεται ακόμη και όταν οι εκτάσεις αρχίζουν να περιορίζονται.

Κατά τη δεκαετία του 2000, οι αποδόσεις σταθεροποιούνται σε ακόμη υψηλότερα επίπεδα. Το 2000 αγγίζουν τα 20.700 κιλά ανά εκτάριο, ενώ το 2010 παραμένουν κοντά σε αυτά τα μεγέθη, γεγονός που υποδηλώνει μια φάση ωρίμανσης του παραγωγικού μοντέλου. Σε αυτό το διάστημα, η αύξηση της συνολικής παραγωγής δεν στηρίζεται πλέον στην επέκταση της καλλιέργειας, αλλά στη βελτίωση της απόδοσης ανά μονάδα γης. Η πιο έντονη άνοδος καταγράφεται την τελευταία δεκαετία, παρά – ή ακριβώς λόγω – της σημαντικής συρρίκνωσης των καλλιεργούμενων εκτάσεων. Οι αποδόσεις συνεχίζουν να αυξάνονται, αντανακλώντας τη συγκέντρωση της παραγωγής σε πιο εντατικά και αποδοτικά συστήματα. Το 2024, η μέση απόδοση ανήλθε στα 31.585 κιλά ανά εκτάριο, επίπεδο υπερτετραπλάσιο σε σύγκριση με τις αρχές της δεκαετίας του 1960. Η εικόνα αυτή δείχνει με σαφήνεια ότι η πατάτα στην Ελλάδα μετασχηματίστηκε σταδιακά από μια εκτεταμένη καλλιέργεια βάσης σε μια πιο συγκεντρωμένη και εντατική δραστηριότητα, όπου η αύξηση της παραγωγικότητας αποτέλεσε τον βασικό μηχανισμό αντιστάθμισης της απώλειας καλλιεργούμενης γης.

Η πατάτα σε μια νέα πραγματικότητα

Η διαχρονική πορεία της πατάτας στην Ελλάδα δείχνει μια καλλιέργεια που μεταβλήθηκε σταδιακά, περνώντας από μια εκτεταμένη παρουσία σε ένα πιο περιορισμένο και συγκεντρωμένο μοντέλο παραγωγής. Για μεγάλο διάστημα, η μείωση των εκτάσεων δεν συνοδεύτηκε από αντίστοιχη πτώση της παραγωγής, καθώς η καλλιέργεια στηρίχθηκε στη βελτίωση των αποδόσεων και στη συστηματική προσπάθεια των παραγωγών. Τα πιο πρόσφατα στοιχεία αποτυπώνουν πλέον ένα νέο πλαίσιο για την πατάτα στην ελληνική γεωργία, με σαφώς μικρότερη κλίμακα αλλά διατηρούμενη σημασία για πολλές αγροτικές περιοχές. Η εικόνα που προκύπτει δεν είναι εκείνη της εξαφάνισης, αλλά της προσαρμογής, μέσα από την οποία η καλλιέργεια συνεχίζει να υπάρχει με διαφορετικούς όρους από το παρελθόν.

Πηγή: FAOSTAT – FAO

Με έντονη αβεβαιότητα, πιεσμένες τιμές και αυξημένο κόστος παραγωγής εξελίσσεται η φετινή χρονιά για την πατάτα, με τους παραγωγούς σε πολλές περιοχές της χώρας να κάνουν λόγο για μία από τις πιο δύσκολες περιόδους. Η φθινοπωρινή καλλιέργεια επηρεάστηκε έντονα τόσο από τις καιρικές συνθήκες όσο και από τις συνθήκες της αγοράς, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις οδήγησε ακόμη και σε εγκατάλειψη της παραγωγής. Την ίδια στιγμή, η μετάβαση στη θερινή και ανοιξιάτικη πατάτα γίνεται με επιφυλακτικότητα, καθώς οι αποφάσεις των παραγωγών διαμορφώνονται υπό το βάρος των χαμηλών τιμών, των εισαγωγών και της αυξημένης οικονομικής πίεσης.

Η εικόνα της πατάτας ανά την Ελλάδα

Δράμα

Όπως αναφέρει στον ΑγροΤύπο ο κ. Απόστολος Βέσμελης, παραγωγός και πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Κάτω Νευροκοπίου της Δράμας, «η κατάσταση είναι πολύ δύσκολη φέτος για τους παραγωγούς. Ξεκίνησε με χαμηλές τιμές παραγωγού και συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Αυτή την περίοδο οι πατάτες της Δράμας έχουν τιμή στα 25 έως 30 λεπτά το κιλό, που είναι πολύ χαμηλή σε σχέση με το κόστος. Σε πολλές περιοχές φέτος οι παραγωγοί στράφηκαν στην πατάτα με αποτέλεσμα να έχουμε πολλές ποσότητες και να έχει μειωθεί η ζήτηση. Επίσης έχουν γίνει μεγάλες εισαγωγές φτηνής πατάτας από το εξωτερικό. Όλα αυτά είχαν σαν αποτέλεσμα να ξεκινήσει φέτος η τιμή παραγωγού από τα 40 λεπτά και να έχει συνεχώς μια φθίνουσα πορεία. Μια μέση τιμή φέτος στα 27 λεπτά το κιλό είναι σε πολύ χαμηλά επίπεδα σε σχέση με το κόστος. Με τόσο χαμηλές τιμές ο παραγωγός δεν βγάζει το κόστος. Η πατάτα Νευροκοπίου θα μείνει στην ελληνική αγορά μέχρι τον Φεβρουάριο έως και τον Μάρτιο. Όμως από τον Φεβρουάριο αναμένεται να ξεκινήσει η εισαγωγή πατάτας από Αίγυπτο που θα μας δημιουργήσει πρόβλημα και θα φέρει ακόμη μεγαλύτερη «πίεση» στις τιμές».

Από την πλευρά του ο κ. Ιωσήφ Κοκκινίδης, από το Περιθώρι της Δράμας, που ασχολείται με την παραγωγή και την εμπορία πατάτας μέσω της Ομάδας Παραγωγών Πατάτας «Agroteam», τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι δεν είναι καλή χρονιά η φετινή για την πατάτα της Δράμας. Αυτή την περίοδο αναγκαζόμαστε να πουλάμε την καλής ποιότητας πατάτα στα 30 λεπτά το κιλό, όταν στο παρελθόν αυτή την εποχή πουλάγαμε στα 50 λεπτά. Από την αρχή της εμπορικής περιόδου είχαμε αυξημένες ποσότητες με πατάτες στην αγορά και αυτό έφερε μειωμένες τιμές. Επίσης φέτος είχαμε αυξημένο κόστος καλλιέργειες λόγω προβλημάτων στην άρδευση. Περιμένουμε σε ένα μήνα περίπου να κάνουν την εμφάνισή τους στην εγχώρια αγορά οι πατάτες της Αιγύπτου που θα φέρουν πρόσθετα προβλήματα στην εγχώρια παραγωγή. Η εγχώρια αγορά προτιμά τις αιγυπτιακές πατάτες αυτή την περίοδο γιατί είναι πιο φρέσκες».

Γενικότερα στην χώρα μας εισάγονται περίπου 255.000 τόνους πατάτες ετησίως, εκ των οποίων οι 160.000 τόνοι προέρχονται από την Αίγυπτο.

Μεσσηνία

Ο κ. Γιώργος Γκούμας, παραγωγός πατάτας από Μεσσηνία και ιδιοκτήτης της Agrexpo, δηλώνει στον ΑγροΤύπο ότι «τα στρέμματα με την φθινοπωρινή πατάτα στην Μεσσηνία πάντα είναι μειωμένα σε σχέση με την ανοιξιάτικη. Το 2025 είχαμε περίπου 2.000 στρέμματα την Άνοιξη και μόλις 500 στρέμματα το Φθινόπωρο. Επίσης οι παραγωγοί δεν χρησιμοποιούν πιστοποιημένο σπόρο στην φθινοπωρινή πατάτα με αποτέλεσμα να έχουν μειωμένες αποδόσεις. Ακόμη όλη η φθινοπωρινή πατάτα στην Μεσσηνία πάει στην εγχώρια αγορά, ενώ οι ανοιξιάτικη πάει και για εξαγωγές με αποτέλεσμα να έχουμε καλύτερες τιμές.
Αυτή την περίοδο υπάρχουν φθινοπωρινές πατάτες από την Μεσσηνία στην ελληνική αγορά. Επειδή όμως έχουμε μεγάλη προσφορά και μειωμένη ζήτηση οι τιμές είναι σε χαμηλά επίπεδα. Αν και οι πατάτες φέτος ξεκίνησαν με καλές τιμές παραγωγού, στα 40 λεπτά το κιλό, στην συνέχεια μειώθηκαν και έφτασαν στα 30 λεπτά. Επίσης επειδή είχαμε πολλές βροχοπτώσεις υπήρξαν ζημιές στην ποιότητα αλλά και μικροκαρπία. Αυτό δημιουργεί μεγάλο πρόβλημα στους παραγωγούς γιατί τα μικρά μεγέθη πατάτας στην ελληνική αγορά δεν είναι εμπορεύσιμα. Περίπου το 60% της παραγωγής φέτος δεν είναι εμπορεύσιμο και αυτό δημιουργεί πρόσθετη ζημιά στον πατατοπαραγωγό. Πολλοί παραγωγοί φέτος όχι μόνο έχουν μείωση εισοδήματος αλλά θα έχουν και ζημιά. Το κόστος καλλιέργειας της φθινοπωρινής πατάτας ανέρχεται στα 600 ευρώ το στρέμμα.
Όσον αφορά την ανοιξιάτικη πατάτα, από την πώληση πατατόσπορου φαίνεται να έχουμε μείωση των στρεμμάτων. Η φύτευση στην Μεσσηνία ξεκίνησε από τις 12 Νοεμβρίου και σταμάτησε λόγω των βροχοπτώσεων στα τέλη του μήνα. Ξεκίνησε ξανά από τις 14 Δεκεμβρίου και ολοκληρώθηκε λίγο πριν την Πρωτοχρονιά. Στο πρώτο στάδιο (Νοέμβριος) φυτεύτηκαν 700 στρέμματα και στο δεύτερο (Δεκέμβριος) 1.100 στρέμματα. Αν δεν έχουμε κάποια προβλήματα με τις καιρικές συνθήκες αναμένεται την Μεγάλη Εβδομάδα, που υπάρχει αυξημένη ζήτηση στην εγχώρια αγορά και στο εξωτερικό, να βγουν στην αγορά οι πατάτες από την Μεσσηνία.
Κυριότερες ποικιλίες που καλλιεργούνται στην περιοχή είναι η Voyager, η Farida και η Spunta».

Ηλεία

Ο Διονύσιος Μάλλιαρης, παραγωγός από την Ηλεία και αντιπρόεδρος στον Συνεταιρισμό Πατατοπαραγωγών, αναφέρει στον ΑγροΤύπο, ότι φέτος δεν προχώρησε καθόλου σε φύτευση φθινοπωρινής πατάτας, επιλογή που, όπως τονίζει, δεν ήταν συγκυριακή αλλά οριστική. Όπως εξηγεί, τα προβλήματα των τελευταίων ετών έχουν καταστήσει τη φθινοπωρινή καλλιέργεια μη βιώσιμη, γεγονός που οδηγεί και άλλους παραγωγούς της περιοχής στην ίδια απόφαση. Στον Νομό Ηλείας, και ειδικότερα στην περιοχή των Λεχαινά, ο κ. Μάλλιαρης επισημαίνει ότι οι συνεχείς καιρικές ζημιές, η απουσία ουσιαστικών αποζημιώσεων και η πίεση της αγοράς συσκόλεψαν πολύ την φθινοπωρινή πατάτα, ενώ όπως λέει δεν αφήνουν περιθώρια συνέχισης για τον ίδιο αλλά και για άλλους παραγωγούς. Όπως σημειώνει, στους δύο δήμους της περιοχής περίπου το 80% της φθινοπωρινής πατάτας έμεινε ασυγκόμιστο, καθώς από τον Οκτώβριο οι συνεχείς βροχοπτώσεις δεν επέτρεψαν τη συγκομιδή μέχρι το τέλος Δεκεμβρίου. Παράλληλα, οι πολύ χαμηλές θερμοκρασίες των τελευταίων ημερών αναμένεται να προκαλέσουν πρόσθετες ζημιές στις ποσότητες που έχουν απομείνει στα χωράφια. Όσοι παραγωγοί κατάφεραν τελικά να διαθέσουν προϊόν στην αγορά, το έκαναν σε τιμές γύρω στα 25 λεπτά το κιλό, επίπεδα που δεν κάλυπταν το αυξημένο κόστος παραγωγής, με αποτέλεσμα να μπουν μέσα σχεδόν όλοι οι παραγωγοί της περιοχής.

Σε ό,τι αφορά τη θερινή πατάτα, ο ίδιος αναφέρει ότι οι φυτεύσεις ξεκίνησαν πριν από περίπου μία εβδομάδα, με τον ίδιο να δραστηριοποιείται τόσο στη βιομηχανική πατάτα όσο και στην εξαγωγή. Παρότι η νέα καλλιεργητική περίοδος έχει ξεκινήσει, η εικόνα παραμένει αβέβαιη, καθώς οι παραγωγοί καλούνται να συνεχίσουν μετά από μια ιδιαίτερα ζημιογόνα φθινοπωρινή χρονιά.

Βοιωτία

Στη Βοιωτία, ο Αθανάσιος Μπάκας, παραγωγός και έμπορος πατάτας από τη Θήβα, καλλιεργεί περίπου 250 στρέμματα και δραστηριοποιείται σε όλο το φάσμα της παραγωγής, από την καλλιέργεια έως την εμπορία και τη διάθεση του προϊόντος στην αγορά. Όπως σημειώνει, στη Βοιωτία η καθετοποίηση της παραγωγής λειτουργεί ως ανάχωμα στις απώλειες, χωρίς ωστόσο να εξασφαλίζει κερδοφορία. Σε ό,τι αφορά τη φθινοπωρινή πατάτα, όπως αναφέρει, η καλλιέργεια στη Βοιωτία εξελίχθηκε χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα από καιρικά φαινόμενα, ωστόσο δεν άφησε περιθώρια κέρδους. Οι τιμές παραγωγού κινήθηκαν περίπου στα 30 λεπτά το κιλό, επίπεδα που δεν καλύπτουν το αυξημένο κόστος παραγωγής, με αποτέλεσμα η πατάτα να καλλιεργείται πλέον κυρίως για διατήρηση ρευστότητας.

Σε ό,τι αφορά τις θερινές φυτεύσεις, αυτές δεν έχουν ακόμη ξεκινήσει, καθώς έχουν καθυστερήσει λόγω παγωνιάς και χαμηλών θερμοκρασιών, με την έναρξή τους να αναμένεται τις επόμενες ημέρες. Σύμφωνα με τον ίδιο, τα στρέμματα αναμένεται να κινηθούν σε παρόμοια επίπεδα με άλλες χρονιές, ωστόσο η πορεία της καλλιέργειας θα εξαρτηθεί από τις καιρικές συνθήκες και την εξέλιξη της αγοράς.

Οι κόνδυλοι και οι ρίζες αποτελούν μία από τις πιο διαχρονικές βάσεις της παγκόσμιας διατροφής. Παρότι συχνά κινούνται εκτός της δημόσιας συζήτησης γύρω από τις αγορές αγροτικών προϊόντων, η παρουσία τους παραμένει καθοριστική για εκατοντάδες εκατομμύρια καταναλωτές, κυρίως σε περιοχές όπου λειτουργούν ως βασικό είδος διατροφής. Η εικόνα που διαμορφώνεται σήμερα δείχνει μια κατηγορία με έντονη γεωγραφική συγκέντρωση, σταθερή κατανάλωση και σαφείς τάσεις για τα επόμενα χρόνια.

Στο πλαίσιο αυτό, ο FAO χρησιμοποιεί την κατηγορία «κόνδυλοι και ρίζες» ως ενιαία ομαδοποίηση καλλιεργειών που περιλαμβάνει αμυλούχα είδη βασικής διατροφής, όπως η πατάτα, η κασάβα, η γλυκοπατάτα, τα γιαμ και άλλα συγγενή φυτά. Η κατηγοριοποίηση αυτή χρησιμοποιείται από τον οργανισμό για αναλυτικούς σκοπούς, με στόχο τη συνολική αποτύπωση της παραγωγής, της κατανάλωσης και του εμπορίου της συγκεκριμένης ομάδας καλλιεργειών σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η πορεία της παραγωγής

Σε επίπεδο παραγωγής, οι ρίζες και οι κόνδυλοι εμφανίζουν υψηλό βαθμό γεωγραφικής συγκέντρωσης. Η Υποσαχάρια Αφρική κατέχει το μεγαλύτερο μερίδιο, καλύπτοντας περίπου το 40% της παγκόσμιας παραγωγής έως το 2034. Ακολουθεί η Κίνα με ποσοστό κοντά στο 17%, ενώ η Ινδία και η Ταϊλάνδη συμπληρώνουν τους βασικούς παίκτες της κατηγορίας. Η παραγωγική αυτή εικόνα συνδέεται άμεσα με τον ρόλο που διαδραματίζουν η κατηγορία ως βασική τροφή σε πολλές αναπτυσσόμενες περιοχές. Η κατηγορία χαρακτηρίζεται από υψηλή εγχώρια κατανάλωση, περιορισμένη μεταποίηση σε πολλές χώρες και σχετικά χαμηλή ένταση διεθνούς εμπορίου σε σύγκριση με άλλα αγροτικά προϊόντα.

Κατανάλωση: υψηλή αυτάρκεια και έντονες περιφερειακές διαφοροποιήσεις

Η παγκόσμια κατανάλωση ακολουθεί σε μεγάλο βαθμό τη γεωγραφία της παραγωγής. Η Υποσαχάρια Αφρική απορροφά σχεδόν το 39% της παγκόσμιας κατανάλωσης, γεγονός που επιβεβαιώνει τον ρόλο της κατηγορίας ως βασικού διατροφικού πυλώνα. Η Κίνα ακολουθεί με ποσοστό περίπου 21%, ενώ η Ινδία διατηρεί μερίδιο κοντά στο 6%. Η εικόνα αυτή αποτυπώνει μια κατηγορία καλλιεργειών με ισχυρή τοπική κατανάλωση και περιορισμένη εξάρτηση από τις διεθνείς αγορές. Σε αντίθεση με άλλες ομάδες προϊόντων, οι ρίζες και οι κόνδυλοι καταναλώνονται κατά κύριο λόγο κοντά στον τόπο παραγωγής τους, γεγονός που περιορίζει τη μεταβλητότητα που προκύπτει από τις διεθνείς ροές.

Εμπόριο: λίγοι ισχυροί εξαγωγείς και περιορισμένη διεθνοποίηση

Το διεθνές εμπόριο των ριζών και κονδύλων παραμένει συγκριτικά περιορισμένο. Περίπου το 20% της παγκόσμιας παραγωγής διακινείται μέσω εμπορίου, με την εξαγωγική δραστηριότητα να συγκεντρώνεται σε λίγες χώρες. Η Ταϊλάνδη ξεχωρίζει ως ο βασικότερος εξαγωγέας, καλύπτοντας περίπου το 66% των παγκόσμιων εξαγωγών έως το 2034. Ακολουθεί το Βιετνάμ με ποσοστό κοντά στο 10%, ενώ οι υπόλοιπες χώρες διατηρούν σαφώς μικρότερα μερίδια. Στην πλευρά των εισαγωγών, η Κίνα κυριαρχεί, απορροφώντας περίπου το 41% των παγκόσμιων εισαγωγών. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν επίσης η Ταϊλάνδη και η Μαλαισία, γεγονός που αποτυπώνει την ύπαρξη ενδοπεριφερειακών ροών στην Ασία, κυρίως για βιομηχανική χρήση και μεταποίηση.

Τι δείχνει η εικόνα για το αύριο

Συνολικά, οι ρίζες και οι κόνδυλοι συνθέτουν μια κατηγορία καλλιεργειών με έντονη περιφερειακή εξειδίκευση και σταθερό διατροφικό ρόλο. Η παραγωγή και η κατανάλωση αναμένεται να παραμείνουν στενά συνδεδεμένες γεωγραφικά, ενώ το εμπόριο να περιοριστεί σε συγκεκριμένες ροές και χρήσεις. Οι εκτιμήσεις για την επόμενη δεκαετία, δεν υποδηλώνουν αιφνίδιες ανατροπές, αλλά μια συνέχιση της υφιστάμενης δομής, με σταδιακές προσαρμογές και διαφοροποιήσεις ανά περιοχή.

Πηγή: OECD–FAO Agricultural Outlook 2025–2034