Βιομηχανική κάνναβη: τα πρώτα επιχειρηματικά σχέδια για δημιουργία μονάδων μεταποίησης και οι προκλήσεις μιας κερδοφόρας καλλιέργειας

Οι έντονες ανοιξιάτικες βροχοπτώσεις, τα νεροκρατήματα και οι απότομες μεταβολές της θερμοκρασίας φαίνεται πως επαναφέρουν φέτος στο προσκήνιο ένα πρόβλημα που αρκετοί παραγωγοί ακτινιδίου γνωρίζουν καλά, αλλά συχνά διαπιστώνουν όταν πλέον είναι αργά: τις σηψιρριζίες.

Παρότι η περίοδος αυτή θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμη για την καλλιέργεια, η πρόληψη απέναντι στην ασθένεια δεν αφορά μόνο μία συγκεκριμένη χρονική στιγμή, αλλά αποτελεί μια διαδικασία που ξεκινά από την εγκατάσταση του οπωρώνα και συνεχίζεται καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, με σωστή διαχείριση του εδάφους, της άρδευσης και των καλλιεργητικών πρακτικών.

Με αφορμή τη σπουδαιότητα της ασθένειας για την καλλιέργεια του ακτινιδίου, ο ΑγροΤύπος συνομίλησε με ανθρώπους της Ο.Π. «Άραχθος», οι οποίοι περιέγραψαν μια κατάσταση που απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή αυτή την περίοδο, κυρίως σε χωράφια με αυξημένη υγρασία, κακή αποστράγγιση ή ιστορικό παλαιότερων προβλημάτων.

Όταν το έδαφος «κρατά» το πρόβλημα για χρόνια

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία που αναδείχθηκαν στη συζήτηση αφορά το γεγονός ότι η αρμιλλάρια, δηλαδή η γνωστή σηψιρριζία των ακτινιδίων (Armillaria mellea), δεν εμφανίζεται ξαφνικά και αποκομμένα, αλλά συχνά συνδέεται με το ιστορικό του αγροτεμαχίου και τις προηγούμενες καλλιέργειες.

Σε χωράφια όπου υπήρχαν παλαιότερα δένδρα, εγκαταλελειμμένοι οπωρώνες ή ακόμη και δασική βλάστηση, η παρουσία μολυσμένων ριζών μέσα στο έδαφος μπορεί να λειτουργήσει ως εστία μετάδοσης για μεγάλο χρονικό διάστημα. Για τον λόγο αυτό, ιδιαίτερη σημασία δίνεται στην προετοιμασία πριν από την εγκατάσταση νέου οπωρώνα.

Όπως επισημάνθηκε, η απομάκρυνση των παλιών ριζών δεν είναι μια «τυπική διαδικασία καθαρισμού», αλλά ουσιαστικό μέτρο πρόληψης. Σε αρκετές περιπτώσεις προτείνεται το χωράφι να μείνει για κάποιο διάστημα σε αγρανάπαυση ή να καλλιεργηθούν σιτηρά για μία ή περισσότερες καλλιεργητικές περιόδους, ώστε να περιοριστεί η παρουσία των παθογόνων στο έδαφος.

Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία φαίνεται να έχει και ο τρόπος εγκατάστασης του ίδιου του οπωρώνα. Όπως ανέφεραν άνθρωποι της Ο.Π. «Άραχθος», σε αρκετές περιπτώσεις η δημιουργία σαμαριών βοηθά σημαντικά στη στράγγιση, ιδιαίτερα σε βαριά εδάφη ή χωράφια που εμφανίζουν τάση να κρατούν νερό. «Καλύτερα να προλαμβάνεις από την αρχή, παρά να προσπαθείς μετά να διορθώσεις το πρόβλημα μέσα στον οπωρώνα», σημειώθηκε χαρακτηριστικά.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στο πολλαπλασιαστικό υλικό. «Αν το πρόβλημα μπει από την αρχή στον οπωρώνα, μετά είναι πολύ δύσκολο να ελεγχθεί», αναφέρθηκε χαρακτηριστικά, με τους ανθρώπους της παραγωγής να τονίζουν πως ο έλεγχος της υγείας των φυτών ήδη από το φυτώριο αποτελεί κρίσιμο στάδιο.

Παράλληλα, τονίστηκε ότι ακόμη και οι καλλιεργητικές εργασίες μπορούν να συμβάλουν άθελά τους στη μεταφορά μολύσματος από σημείο σε σημείο, μέσω εργαλείων ή μηχανημάτων που έρχονται σε επαφή με μολυσμένο έδαφος.

Η αντιμετώπιση μέσα στον οπωρώνα και τα λάθη που κοστίζουν

Σύμφωνα με όσα περιγράφηκαν, η διαχείριση της σηψιρριζίας γίνεται ιδιαίτερα δύσκολη όταν το πρόβλημα εγκατασταθεί στον οπωρώνα. Για τον λόγο αυτό, αρκετοί παραγωγοί προσπαθούν να περιορίσουν την εξάπλωση όσο το δυνατόν νωρίτερα, απομακρύνοντας τα έντονα προσβεβλημένα δένδρα και απομονώνοντας τις ύποπτες περιοχές.

Σε ορισμένες περιπτώσεις εφαρμόζεται ακόμη και δημιουργία χαντακιού γύρω από την προσβεβλημένη ζώνη, ώστε να περιοριστεί η επέκταση του προβλήματος μέσω του εδάφους και των ριζών. Όπως μας ειπώθηκε, «αν χαθεί ο έλεγχος σε ένα σημείο, μετά μπορεί να αρχίσει να “τραβά” και τα διπλανά φυτά».

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στη διαχείριση της άρδευσης, καθώς τα ακτινίδια δέχονται μεγάλες ποσότητες νερού τόσο κατά την καλλιεργητική περίοδο όσο και κατά τους χειμερινούς μήνες, όταν επικρατούν έντονες βροχοπτώσεις. Σύμφωνα με όσα επισημάνθηκαν, η συνεχής υγρασία και τα βαριά, κακώς στραγγιζόμενα εδάφη δημιουργούν συνθήκες που ευνοούν την ανάπτυξη προβλημάτων στο ριζικό σύστημα.

«Δεν σημαίνει ότι το νερό από μόνο του θα δημιουργήσει το πρόβλημα στο φυτό, όμως όταν υπάρχει συνεχής υγρασία και οι κατάλληλες συνθήκες στο έδαφος, δημιουργείται ευνοϊκό περιβάλλον για την ανάπτυξη του προβλήματος», ανέφεραν χαρακτηριστικά άνθρωποι της παραγωγής, υπογραμμίζοντας πως από την άνοιξη και μετά η σωστή διαχείριση των ποτισμάτων αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σημεία προσοχής.

Έμφαση δίνεται επίσης στην καλή γενική κατάσταση των δένδρων. Φυτά που είναι ήδη εξασθενημένα από θρεπτικές ελλείψεις, έντομα ή άλλες ασθένειες εμφανίζονται πιο ευάλωτα στην προσβολή. Γι' αυτό και αρκετοί παραγωγοί προσπαθούν να αποφύγουν υπερβολές σε ποτίσματα ή πρακτικές που επιβαρύνουν το ριζικό σύστημα.

Στη συζήτηση έγινε αναφορά και σε πρακτικές όπως η αποκάλυψη του λαιμού του φυτού και των χονδρών ριζών, καθώς και η χρήση χαλκούχων σκευασμάτων στα σημεία προσβολής, καθώς οι συγκεκριμένοι μύκητες εμφανίζουν ευαισθησία στον χαλκό. Παράλληλα, σε νέες εγκαταστάσεις ή σε χωράφια με ιστορικό προβλημάτων εξετάζονται λύσεις όπως η ηλιοαπολύμανση του εδάφους κατά τους θερινούς μήνες, με τη χρήση διαφανούς πλαστικού, ώστε να μειώνεται το παθογόνο φορτίο.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η αυξανόμενη χρήση ανταγωνιστικών μικροοργανισμών στο έδαφος, μια πρακτική που αρκετοί παραγωγοί παρακολουθούν πλέον πιο στενά τα τελευταία χρόνια, αναζητώντας πιο ήπιες και μακροπρόθεσμες λύσεις απέναντι σε ένα πρόβλημα που, όπως παραδέχονται οι ίδιοι, «δεν συγχωρεί εύκολα τα λάθη».

Η καλλιέργεια του μύρτιλου συνεχίζει να κερδίζει έδαφος τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα, με τους παραγωγούς να επενδύουν τόσο στην ποιότητα όσο και στη διαφοροποίηση της παραγωγής τους. Καθώς η φετινή συγκομιδή βρίσκεται προ των πυλών, οι πρώτες εκτιμήσεις δείχνουν μια αρκετά θετική εικόνα ως προς την παραγωγή, παρά τις κατά τόπους δυσκολίες που εμφανίστηκαν το τελευταίο διάστημα.

Ο ΑγροΤύπος συνομίλησε με τον γεωπόνο και παραγωγό μύρτιλων κ. Παναγιώτη Καμινιώτη από την Καρδίτσα, ο οποίος μας μετέφερε την εικόνα που διαμορφώνεται αυτή την περίοδο στην καλλιέργεια, λίγες ημέρες πριν ξεκινήσουν οι πρώτες κοπές.

«Φαινόταν ότι πηγαίναμε για μια καλή παραγωγική χρονιά»

Σύμφωνα με τον ίδιο, η φετινή χρονιά εξελίσσεται ιδιαίτερα ομαλά για την καλλιέργεια, με καλή ανθοφορία, ικανοποιητική καρπόδεση και γενικά θετική εικόνα στους οπωρώνες. Όπως εξηγεί, οι καιρικές συνθήκες του χειμώνα βοήθησαν σημαντικά, ειδικά σε σύγκριση με πέρυσι, όταν οι υψηλές θερμοκρασίες και οι καύσωνες είχαν επηρεάσει αρνητικά την παραγωγή.

Ωστόσο, η εικόνα αυτή διαφοροποιήθηκε τοπικά στην Καρδίτσα, μετά το έντονο χαλάζι  που σημειώθηκε την προηγούμενη εβδομάδα. Όπως αναφέρει ο κ. Καμινιώτης, αρκετές φυτείες επηρεάστηκαν και ακόμη δεν υπάρχει ξεκάθαρη αποτύπωση της ζημιάς. Παρόλα αυτά, η γενική εκτίμηση για τη φετινή χρονιά παραμένει θετική.

«Από πλευράς ανθοφορίας, καρπόδεσης, ασθενειών και εντομολογικών εχθρών, όλα έδειχναν ότι πηγαίναμε για μια καλή παραγωγική χρονιά», σημειώνει χαρακτηριστικά, εξηγώντας πως μέχρι στιγμής οι συνθήκες ευνόησαν την ανάπτυξη της καλλιέργειας.

Στην περιοχή της Καρδίτσας, όπου δραστηριοποιούνται λίγοι αλλά οργανωμένοι παραγωγοί μύρτιλου, έχει διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια ένας μικρός αλλά δυναμικός πυρήνας παραγωγής. Παράλληλα, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην κλιμακωτή παραγωγή μέσω πρώιμων και όψιμων ποικιλιών, ώστε να επιμηκύνεται η περίοδος συγκομιδής. Στην περίπτωση της συγκεκριμένης εκμετάλλευσης, περίπου οκτώ στρέμματα μύρτιλου, η παραγωγή ξεκινά στα τέλη Μαΐου και ολοκληρώνεται προς τα τέλη Ιουλίου με αρχές Αυγούστου.

Συγκομιδή με το βλέμμα στον καιρό και στο αυξημένο κόστος

«Σε 15-20 μέρες από τώρα ξεκινάμε τη συγκομιδή», ανέφερε ο ίδιος κατά τη διάρκεια της συνομιλίας, τονίζοντας παράλληλα ότι οι πρώτες ωριμάνσεις εμφανίζονται ήδη από τις αρχές Μαΐου στις πιο πρώιμες ποικιλίες. Όπως εξηγεί, η περιοχή της Καρδίτσας συγκαταλέγεται στις πιο πρώιμες περιοχές της χώρας όσον αφορά την παραγωγή φρέσκου μύρτιλου, μετά τις θερμοκηπιακές καλλιέργειες της Πελοποννήσου.

Την ίδια στιγμή, οι παραγωγοί στρέφουν την προσοχή τους και στις καιρικές συνθήκες των επόμενων εβδομάδων, καθώς η ομαλή εξέλιξη της συγκομιδής εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη σταθερότητα του καιρού και την αποφυγή νέων προβλημάτων στις φυτείες.

Παρά τη θετική εικόνα ως προς την παραγωγή, το μεγάλο ζητούμενο για τους παραγωγούς παραμένει το κόστος καλλιέργειας και συγκομιδής. Η καλλιέργεια του μύρτιλου απαιτεί σημαντική χειρωνακτική εργασία, καθώς η συγκομιδή πραγματοποιείται σχεδόν αποκλειστικά με εργάτες γης και όχι μηχανικά, γεγονός που αυξάνει σημαντικά τα έξοδα της εκμετάλλευσης.

Ο κ. Καμινιώτης, ο οποίος δραστηριοποιείται και στη βιολογική παραγωγή, επισημαίνει ότι οι απαιτήσεις είναι ακόμη μεγαλύτερες λόγω των αυστηρότερων προδιαγραφών που πρέπει να τηρούνται. Παράλληλα, τα τελευταία χρόνια έχουν αυξηθεί αισθητά και τα κόστη συσκευασίας, μεταφοράς και γενικότερα των εισροών.

«Τα καινούργια δεδομένα στα υλικά συσκευασίας, στις μεταφορές και συνολικά στο κόστος παραγωγής το έχουν εκτοξεύσει», αναφέρει χαρακτηριστικά, περιγράφοντας την πίεση που δέχεται σήμερα ο παραγωγός.

Αυξημένη ζήτηση για το ελληνικό μύρτιλο

Όσον αφορά τις τιμές παραγωγού, ο ίδιος εξηγεί πως διαμορφώνονται ανάλογα με τον τρόπο διάθεσης του προϊόντος, αν δηλαδή πρόκειται για χονδρική ή λιανική αγορά. Σύμφωνα με τον ίδιο, «οι τιμές διαφοροποιούνται σημαντικά ανάλογα με τη στρατηγική διάθεσης του κάθε παραγωγού, με τη χονδρική αγορά στο συμβατικό μύρτιλο να κινείται περίπου από τα 9 ευρώ το κιλό και άνω», ανάλογα με την ποιότητα, την τυποποίηση και τη μορφή διάθεσης του προϊόντος.

Ιδιαίτερα θετικό στοιχείο, πάντως, αποτελεί η αυξανόμενη ζήτηση για ελληνικό μύρτιλο στην εγχώρια αγορά, όπου διοχετεύεται το σύνολο της παραγωγής της συγκεκριμένης εκμετάλλευσης. Σύμφωνα με τον ίδιο, η διαθέσιμη παραγωγή πολλές φορές δεν επαρκεί για να καλύψει τη ζήτηση των καταναλωτών.

«Δεν μας φτάνει η παραγωγή που έχουμε», δηλώνει χαρακτηριστικά, αποδίδοντας το αυξημένο ενδιαφέρον τόσο στην ποιότητα του ελληνικού προϊόντος όσο και στη θετική εικόνα που έχει διαμορφωθεί γύρω από την εγχώρια παραγωγή σε σχέση με τα εισαγόμενα προϊόντα.

Το βακτηριακό έλκος της ακτινιδιάς, συγκαταλέγεται στις σημαντικότερες ασθένειες της καλλιέργειας διεθνώς. Σε περιοχές όπου εγκαταστάθηκε, προκάλεσε σοβαρές απώλειες παραγωγής και εκτεταμένες καταστροφές φυτειών, αναδεικνύοντας τη σημασία της έγκαιρης πρόληψης και της σωστής διαχείρισης.

Η δυναμική ανάπτυξη της καλλιέργειας ακτινιδιάς στην Ελλάδα, σε συνδυασμό με τη διακίνηση φυτικού υλικού και την εντατικοποίηση των φυτεύσεων, καθιστούν το βακτηριακό έλκος έναν υπαρκτό κίνδυνο που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Η κατανόηση των συμπτωμάτων και των τρόπων μετάδοσης αποτελεί βασικό εργαλείο για κάθε παραγωγό.

Στο πλαίσιο αυτό, ο ΑγροΤύπος συνομίλησε με την Ομάδα Παραγωγών «Άραχθος», με πολυετή εμπειρία στην καλλιέργεια ακτινιδίων, με στόχο όχι μόνο να αποτυπωθεί η εικόνα από το πεδίο, αλλά και να αναδειχθούν πρακτικές κατευθύνσεις πρόληψης και αντιμετώπισης για τους παραγωγούς.

Συμπτώματα και εξέλιξη της προσβολής

Το βακτηριακό έλκος, Pseudomonas syringae pv. actinidiae, (PSA) προσβάλλει το σύνολο των υπέργειων οργάνων της ακτινιδιάς, όπως φύλλα, κλαδιά και βραχίονες, με τα πρώτα συμπτώματα να εμφανίζονται συνήθως την άνοιξη. Στα φύλλα παρατηρούνται χαρακτηριστικές καστανές κηλίδες, οι οποίες περιβάλλονται από χλωρωτική περιοχή. Με την εξέλιξη της προσβολής, τα συμπτώματα εντείνονται, οδηγώντας σε μάρανση και νέκρωση των ιστών, γεγονός που επηρεάζει άμεσα τη φυσιολογία και τη ζωτικότητα του φυτού.

Κατά τη χειμερινή περίοδο, η ασθένεια εκδηλώνεται με διαφορετικό τρόπο. Στην επιφάνεια του κορμού και των κλάδων εμφανίζονται τα εκκρίματα του βακτηρίου, σε «γαλακτώδη χρωματισμό». Παράλληλα, παρατηρείται μεταχρωματισμός του φλοιού και σχηματισμός ελκών, από τα οποία, όπως επισημαίνεται, «εξέρχεται το μόλυσμα» και στη συνέχεια αποξηραίνεται στην επιφάνεια.

Σε προχωρημένα στάδια, εντοπίζεται καστανός μεταχρωματισμός των ιστών κάτω από τον φλοιό, ένδειξη εσωτερικής προσβολής του φυτού. Επιπλέον, τα άνθη μπορεί να εμφανίσουν και αυτά μεταχρωματισμό και να μαραθούν πριν ακόμη ανοίξουν, επηρεάζοντας άμεσα την παραγωγή.

Η ασθένεια δεν οδηγεί πάντα σε άμεση καταστροφή του φυτού, αλλά εξελίσσεται σταδιακά, αποδυναμώνοντας την καλλιέργεια και μειώνοντας σημαντικά την παραγωγικότητα. Όπως επισημαίνεται και από τον γεωπόνο, αυτό ακριβώς το χαρακτηριστικό την καθιστά πιο «ύπουλη» και απαιτεί αυξημένη προσοχή από την πλευρά των παραγωγών.

Τρόποι μετάδοσης και συνθήκες ανάπτυξης

Σύμφωνα με όσα επισημάνθηκαν και από την εμπειρία στο πεδίο, η εξάπλωση του βακτηριακού έλκους συνδέεται άμεσα με την παρουσία μολυσματικού φορτίου στο περιβάλλον της καλλιέργειας. Κύρια πηγή εισόδου του παθογόνου αποτελεί το μη πιστοποιημένο πολλαπλασιαστικό υλικό, γεγονός που καθιστά την επιλογή φυτών εγκατάστασης κρίσιμη παράμετρο.

Το βακτήριο μπορεί να μεταδοθεί με πολλαπλούς τρόπους, όπως μέσω του αέρα και της βροχής, αλλά και με μηχανικά μέσα, όπως τα γεωργικά εργαλεία, τα μηχανήματα, τα ζώα ή ακόμη και τον ίδιο τον άνθρωπο, όταν δεν τηρούνται οι βασικοί κανόνες υγιεινής, όπως περιγράφει χαρακτηριστικά ο γεωπόνος της Ομάδας.

Οι συνθήκες που ευνοούν την ανάπτυξη και διάδοσή του σχετίζονται, όπως αναφέρεται, «κυρίως με μέτριες θερμοκρασίες», μεταξύ 15 και 25°C, και αυξημένη υγρασία, οι οποίες δημιουργούν ιδανικό περιβάλλον για τη μόλυνση και την εγκατάσταση του παθογόνου.

Μέτρα πρόληψης και διαχείρισης

Η αντιμετώπιση της ασθένειας βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην πρόληψη. Όπως επισημαίνεται και από τη συζήτηση που είχε ο ΑγροΤύπος με την Ομάδα Παραγωγών, «το βασικό είναι η πρόληψη, ξεκινώντας από το πολλαπλασιαστικό υλικό και τη σωστή διαχείριση των εργαλείων». Η χρήση πιστοποιημένου και απαλλαγμένου από παθογόνα πολλαπλασιαστικού υλικού κατά την εγκατάσταση νέων οπωρώνων αποτελεί το πρώτο και πιο καθοριστικό βήμα.

Παράλληλα, απαιτείται τακτική επιθεώρηση της καλλιέργειας για την έγκαιρη ανίχνευση συμπτωμάτων, ώστε να λαμβάνονται άμεσα μέτρα περιορισμού. Η απομάκρυνση φυτικών υπολειμμάτων, όπως πεσμένα φύλλα και προσβεβλημένα κλαδιά, συμβάλλει στη μείωση του μολύσματος στον αγρό.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η απολύμανση των γεωργικών εργαλείων και ο σχολαστικός καθαρισμός των μηχανημάτων μετά από κάθε χρήση, ώστε να αποφεύγεται η μηχανική μετάδοση του βακτηρίου από φυτό σε φυτό ή από αγρό σε αγρό.

Τέλος, υπογραμμίζεται ότι «οι προληπτικοί ψεκασμοί με χαλκούχα σκευάσματα», ήδη από τα πρώτα στάδια ανάπτυξης, μπορούν να λειτουργήσουν υποστηρικτικά στη συνολική στρατηγική προστασίας, χωρίς όμως να υποκαθιστούν τα βασικά καλλιεργητικά μέτρα.

Στο πλαίσιο αυτό, σύμφωνα με όσα μεταφέρθηκαν από την πλευρά της Ο.Π., μέχρι στιγμής δεν έχουν καταγραφεί εμφανή περιστατικά βακτηριακού έλκους στην περιοχή. Ωστόσο, όπως τονίζεται, «δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο το παθογόνο να υπάρχει σε χαμηλά επίπεδα ή να μην έχει αναγνωριστεί έγκαιρα», γεγονός που καθιστά ακόμη πιο κρίσιμη την προληπτική προσέγγιση από την πλευρά των παραγωγών.

Η βαμβακάδα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους εντομολογικούς εχθρούς της ακτινιδιάς, επηρεάζοντας την καλλιέργεια σε πολλές περιοχές της χώρας, κυρίως λόγω των επιπτώσεών της στην ποιότητα και τη διατηρησιμότητα του καρπού. Τα τελευταία χρόνια, σε αρκετές περιπτώσεις, φαίνεται να παρουσιάζει μεγαλύτερη ένταση, γεγονός που την καθιστά πιο απαιτητική ως προς τη διαχείρισή της. Το έντομο αυτό, ιδιαίτερα στα αρχικά στάδια της προσβολής, δεν γίνεται εύκολα αντιληπτό στο χωράφι, κάτι που δυσκολεύει τον έγκαιρο εντοπισμό του και συχνά οδηγεί σε καθυστερημένη αντίδραση.

Με στόχο την καταγραφή της πραγματικής εικόνας από το πεδίο, επικοινωνήσαμε με τον γεωπόνο κ. Θεόδωρο Πανταζή, από την Ομάδα Παραγωγών «Άραχθος» στην Άρτα — μια από τις πλέον δυναμικές περιοχές καλλιέργειας ακτινιδίου στη χώρα, όπου καλλιεργούνται εκτεταμένες εκτάσεις της ποικιλίας Hayward. Μέσα από την εμπειρία του, αναδεικνύονται τόσο η εξέλιξη της κατάστασης όσο και οι πρακτικές αντιμετώπισής της.

Ένταση προσβολής και επιπτώσεις σε φυτό και καρπό

Σύμφωνα με τον γεωπόνο της Ομάδας Παραγωγών, το πρόβλημα της βαμβακάδας (Pseudaulacaspis pentagona) εμφανίζεται εντονότερο τα τελευταία χρόνια, με τους παραγωγούς να έρχονται όλο και συχνότερα αντιμέτωποι με προσβολές, καθώς —όπως χαρακτηριστικά αναφέρει— «τα τελευταία χρόνια φαίνεται πιο έντονα». Όπως επισημαίνει, το έντομο προσβάλλει σχεδόν όλα τα μέρη του φυτού — κορμό, κλαδιά και καρπούς — με ιδιαίτερη ένταση σε φύλλα και καρπούς, ενώ η παρουσία του δεν είναι πάντα εμφανής στο χωράφι.

Στην πράξη, το έντομο απομυζά χυμούς από τους φυτικούς ιστούς, οδηγώντας σταδιακά σε εξασθένιση του φυτού και, σε πιο προχωρημένες περιπτώσεις, σε ξήρανση κλάδων. Σημαντικές είναι και οι επιπτώσεις στον καρπό, καθώς στα σημεία προσβολής δημιουργούνται πληγές, που ευνοούν την ανάπτυξη σηψιών. Έτσι, μειώνεται ο χρόνος διατήρησης των καρπών και υποβαθμίζεται η ποιότητα και η εμπορική αξία του προϊόντος.

Η εξέλιξη αυτή εξηγεί γιατί, σε αρκετές περιπτώσεις, η ζημιά γίνεται αντιληπτή αργότερα, κατά τη συντήρηση, όταν ο καρπός αρχίζει να υποβαθμίζεται ή να εμφανίζει αλλοιώσεις, καθώς —όπως αναφέρει— «δεν το βλέπουν στο χωράφι και φαίνεται μετά στο ψυγείο». Όπως σημειώνει, «όσοι επεμβαίνουν έγκαιρα έχουν καλύτερα αποτελέσματα», υπογραμμίζοντας τη σημασία της συστηματικής παρακολούθησης και της σωστής χρονικής παρέμβασης.

Η ιδιαιτερότητα αυτή καθιστά τη βαμβακάδα έναν «ύπουλο» εχθρό, που απαιτεί συστηματική παρακολούθηση και εμπειρία από την πλευρά του παραγωγού, καθώς το έντομο μπορεί να διαχειμάζει στο φυτό και να επανεμφανίζεται την επόμενη καλλιεργητική περίοδο με έντονη δραστηριότητα.

Χρονισμός επεμβάσεων και σημασία της σωστής εφαρμογής

Η περίοδος της άνοιξης αποτελεί κρίσιμο στάδιο για την αντιμετώπιση του εντόμου, καθώς οι πρώτες επεμβάσεις πραγματοποιούνται πριν την άνθηση, σε μια χρονική φάση που σχετίζεται άμεσα με την έναρξη των εκκολάψεων. Ο κ. Πανταζής αναφέρει ότι οι παραγωγοί είτε έχουν ήδη προχωρήσει σε ψεκασμούς είτε πρόκειται να επέμβουν άμεσα, μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, προκειμένου να προλάβουν την περαιτέρω ανάπτυξη των πληθυσμών, καθώς —όπως επισημαίνει— «δεν υπάρχει περιθώριο για εφησυχασμό».

Ιδίως, σε αγρούς με ιστορικό προσβολής —όπου την προηγούμενη χρονιά είχε παρατηρηθεί έντονο πρόβλημα— οι παραγωγοί είναι πιο προσεκτικοί και συστηματικοί στην παρακολούθηση, ενώ δεν αποκλείεται να απαιτηθούν πιο έγκαιρες ή και επαναληπτικές επεμβάσεις, ανάλογα με την εξέλιξη του πληθυσμού.

Οι εφαρμογές επικεντρώνονται κυρίως σε προανθικά στάδια, ενώ —όπως επισημαίνει— πραγματοποιούνται επεμβάσεις και μετά τη συγκομιδή, στο πλαίσιο μιας πιο ολοκληρωμένης διαχείρισης του εντόμου. Η χημική αντιμετώπιση αποτελεί το βασικό εργαλείο και δίνει ικανοποιητικά αποτελέσματα όταν εφαρμόζεται σωστά, καθώς —όπως αναφέρει— «με τους ψεκασμούς βλέπουμε αποτελέσματα».

Πιο συγκεκριμένα, η αποτελεσματικότητα των επεμβάσεων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον σωστό χρονισμό τους, καθώς η καταπολέμηση είναι πιο αποδοτική όταν στοχεύει στα νεαρά κινητά στάδια του εντόμου (ερπούσες προνύμφες), που εμφανίζονται κατά την περίοδο των εκκολάψεων, δηλαδή Απρίλιο – Μάιο, με τον ίδιο να τονίζει ότι «αν το προλάβεις στο σωστό στάδιο, το ελέγχεις καλύτερα». Σε αυτό το πλαίσιο, απαιτείται προσεκτική παρακολούθηση της εξέλιξης των πληθυσμών, είτε από τον ίδιο τον παραγωγό είτε σε συνεργασία με τον γεωπόνο, ώστε οι επεμβάσεις να πραγματοποιούνται στο κατάλληλο στάδιο.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην τεχνική του ψεκασμού, καθώς —όπως τονίζει— η καλή διαβροχή είναι απαραίτητη για την αποτελεσματικότητα, λόγω της ικανότητας του εντόμου να εγκαθίσταται σε διαφορετικά σημεία του φυτού, με τον ίδιο να υπογραμμίζει ότι «πρέπει να πηγαίνει παντού το ψεκαστικό υγρό». Στην πράξη, χρησιμοποιούνται κυρίως νεφελοψεκαστήρες, ενώ ο αριθμός των εφαρμογών εξαρτάται από την ένταση της προσβολής και τις συνθήκες κάθε αγρού.

Σε περιπτώσεις χαμηλών πληθυσμών, ο ψεκασμός ενδείκνυται να πραγματοποιείται στο μέγιστο των εκκολάψεων, ενώ όταν οι πληθυσμοί είναι αυξημένοι, η πρώτη επέμβαση γίνεται με την έναρξη των εκκολάψεων και ενδέχεται να ακολουθήσει επαναληπτικός ψεκασμός μετά από 10–15 ημέρες, προκειμένου να επιτευχθεί καλύτερος έλεγχος.

Ρόλος του περιβάλλοντος και πρακτικές δυσκολίες

Η εξέλιξη της προσβολής δεν εξαρτάται μόνο από το ίδιο το έντομο, αλλά και από το καλλιεργητικό περιβάλλον στο οποίο αυτό αναπτύσσεται. Ο γεωπόνος επισημαίνει ότι σημαντικό πρόβλημα αποτελεί η ύπαρξη εγκαταλελειμμένων αγροτεμαχίων — κυρίως με εσπεριδοειδή — τα οποία λειτουργούν ως εστίες διατήρησης και εξάπλωσης του εντόμου, αυξάνοντας τον κίνδυνο επαναμόλυνσης ακόμη και σε γειτονικές καλλιέργειες που εφαρμόζουν κανονικά πρόγραμμα φυτοπροστασίας, καθώς —όπως χαρακτηριστικά αναφέρει— «από τα παρατημένα χωράφια ξεκινάει πάλι το πρόβλημα».

Η γειτνίαση διαφορετικών καλλιεργειών και η έλλειψη συστηματικής διαχείρισης σε ορισμένα χωράφια δυσκολεύουν τον αποτελεσματικό έλεγχο, ακόμη και σε καλά οργανωμένες εκμεταλλεύσεις, καθώς το έντομο μπορεί να διατηρείται σε φυτά-ξενιστές της περιοχής και να επανεμφανίζεται την επόμενη καλλιεργητική περίοδο. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα που αναφέρει για την περιοχή της Άρτας, όπου —όπως τονίζει— τα τελευταία χρόνια η καλλιέργεια των εσπεριδοειδών σε μεγάλο βαθμό εγκαταλείπεται σε σχέση με το παρελθόν, δημιουργώντας επιπλέον πίεση στις γειτονικές καλλιέργειες ακτινιδίου.

Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη σημασία αποκτούν βασικές καλλιεργητικές πρακτικές, όπως η καθαριότητα του αγρού και η απομάκρυνση προσβεβλημένων τμημάτων, που συμβάλλουν στον περιορισμό του πληθυσμού, με τον ίδιο να επισημαίνει ότι «όσο πιο καθαρός είναι ο αγρός, τόσο περιορίζεται και η πίεση του εντόμου». Ταυτόχρονα, πρακτικά ζητήματα —όπως η περιορισμένη διαθεσιμότητα εργατικών χεριών— επηρεάζουν την έγκαιρη εφαρμογή των απαραίτητων επεμβάσεων, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε καθυστερήσεις ή μειωμένη αποτελεσματικότητα της φυτοπροστασίας.

Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο γεωπόνος, το ακτινίδιο παραμένει μια δυναμική και οικονομικά ελκυστική καλλιέργεια, γεγονός που λειτουργεί ως κίνητρο για τους παραγωγούς να επενδύουν στην προστασία της και να προχωρούν στις απαραίτητες παρεμβάσεις.

Τα τελευταία χρόνια η καλλιέργεια της ρίγανης εμφανίζει αυξανόμενο ενδιαφέρον σε πολλές περιοχές της Ελλάδας. Πρόκειται για ένα αρωματικό φυτό με σχετικά χαμηλές απαιτήσεις σε νερό, γεγονός που την καθιστά ελκυστική επιλογή σε μια περίοδο όπου η έλλειψη υδατικών πόρων και το κόστος άρδευσης πιέζουν ολοένα και περισσότερο τις παραδοσιακές καλλιέργειες.

Στο πλαίσιο ενός ευρύτερου ρεπορτάζ για το προφίλ της καλλιέργειας, ο γεωπόνος και παραγωγός κ. Κώστας Τσαγγάρης από τον συνεταιρισμό Α.Σ. Θεσσαλίας ΘΕΣγη παρουσιάζει τα βασικά χαρακτηριστικά της ρίγανης, από τις εδαφοκλιματικές απαιτήσεις και την εγκατάσταση έως την παραγωγή, το κόστος και την εμπορία. Όπως επισημαίνει στον ΑγροΤύπο, η καλλιέργεια αποτελεί πλέον μια ρεαλιστική επιλογή για πολλές περιοχές, ιδιαίτερα εκεί όπου το κόστος άρδευσης ή οι κλιματικές συνθήκες δυσκολεύουν άλλες καλλιέργειες.

Εδαφικές απαιτήσεις και εγκατάσταση της καλλιέργειας

Η σωστή επιλογή χωραφιού αποτελεί το πρώτο και καθοριστικό βήμα για την επιτυχία της καλλιέργειας της ρίγανης. Σύμφωνα με τον γεωπόνο κ. Τσαγγάρη, ιδιαίτερη σημασία έχουν τα χαρακτηριστικά του εδάφους, καθώς το φυτό αποδίδει καλύτερα σε χωράφια με καλή στράγγιση και σχετικά ελαφριά σύσταση. Όπως επισημαίνει, «Η επιλογή χωραφιού που είναι για να φυτέψει κάποιος ρίγανη χρειάζεται να είναι χωράφια τα οποία στραγγίζουν καλά και να μην είναι βαριά χώματα».

Σε επίπεδο υψομέτρου, οι ιδανικές συνθήκες εντοπίζονται συνήθως σε περιοχές από 300 έως 400 μέτρα και πάνω. Παρ’ όλα αυτά, ο ίδιος διευκρινίζει ότι πρόκειται για συνθήκες που θεωρούνται βέλτιστες και όχι αποκλειστικές. «Μιλάμε για ιδανικές συνθήκες. Δεν πάει να πει ότι δεν αποδίδει και αλλού», σημειώνει, υπογραμμίζοντας ότι η καλλιέργεια μπορεί να δώσει ικανοποιητικά αποτελέσματα και σε χαμηλότερα υψόμετρα, εφόσον τηρούνται σωστές καλλιεργητικές πρακτικές.

Αφού επιλεγεί το κατάλληλο χωράφι, ακολουθεί το στάδιο της εγκατάστασης της καλλιέργειας. Η φύτευση πραγματοποιείται το φθινόπωρο, με το χρονικό παράθυρο να ξεκινά από τα τέλη Σεπτεμβρίου και να φτάνει έως τα μέσα Δεκεμβρίου, ενώ ο Οκτώβριος θεωρείται η καταλληλότερη περίοδος. Η διάταξη των φυτών στο χωράφι ακολουθεί αποστάσεις παρόμοιες με εκείνες του βαμβακιού. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά: «Φυτεύεται περίπου σαν το βαμβάκι, δηλαδή περίπου 75 εκατοστά απόσταση σειρά με σειρά». Με βάση αυτή τη διάταξη, η πυκνότητα εγκατάστασης της καλλιέργειας φτάνει περίπου τα 4.000 φυτά ανά στρέμμα, δημιουργώντας μια σχετικά πυκνή φυτεία που επιτρέπει την ομοιόμορφη ανάπτυξη των φυτών.

Θρέψη, λίπανση και ανάγκες άρδευσης

Η ρίγανη δεν παρουσιάζει ιδιαίτερα υψηλές απαιτήσεις σε θρεπτικά στοιχεία, ωστόσο η σωστή θρέψη του φυτού αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τη διαμόρφωση της παραγωγής. Σύμφωνα με τον κ. Τσαγγάρη, οι βασικές ανάγκες της καλλιέργειας υπολογίζονται περίπου σε 4–6 μονάδες αζώτου, 3–4 μονάδες φωσφόρου και 5–6 μονάδες καλίου. Η λίπανση πραγματοποιείται συνήθως σε δύο στάδια. Αρχικά εφαρμόζεται βασική λίπανση κατά την εγκατάσταση της καλλιέργειας και στη συνέχεια ακολουθεί επιφανειακή λίπανση την άνοιξη. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, γίνεται μια βασική λίπανση συνήθως με ένα δεκαπεντάρι και συνδυαστικά 0-46-0 και 20-23-0. Μετά γίνεται επιφανειακή λίπανση με αζωτούχα».

Παράλληλα, σημαντικό ρόλο παίζει και η διαχείριση της άρδευσης. Αν και η ρίγανη θεωρείται σχετικά ξηρική καλλιέργεια, η παροχή νερού εξακολουθεί να επηρεάζει την ανάπτυξη του φυτού. «Δεν θέλει πολύ νερό», επισημαίνει ο ίδιος. Στην πράξη, η καλλιέργεια ποτίζεται συνήθως από 1 έως 3 φορές μέσα στην καλλιεργητική περίοδο, ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες. Ωστόσο, λόγω των μεταβολών στο κλίμα και των έντονων περιόδων ξηρασίας, η πλήρως ξηρική καλλιέργεια δεν θεωρείται πλέον ασφαλής επιλογή. «Δεν προτείνουμε την ξηρική μορφή καλλιέργειας λόγω των μεγάλων ξηρασιών που μπορεί να έχουμε, λόγω κλιματικής αλλαγής».

Παραγωγική διάρκεια και συγκομιδή της καλλιέργειας

Η ρίγανη αποτελεί πολυετή καλλιέργεια και μπορεί να παραμείνει παραγωγική στο ίδιο χωράφι για αρκετά χρόνια. Η διάρκεια ζωής της φυτείας εξαρτάται κυρίως από τις εδαφοκλιματικές συνθήκες, αλλά και από τη διαχείριση που εφαρμόζεται στο χωράφι. Σε ιδανικά χωράφια η καλλιέργεια μπορεί να διατηρηθεί παραγωγική για 5 έως 8 χρόνια. Ωστόσο, στις πεδινές περιοχές όπου καλλιεργείται από μέλη του συνεταιρισμού, η διάρκεια ζωής της φυτείας είναι συνήθως μικρότερη. Όπως σημειώνει ο κ. Τσαγγάρης, «Στον κάμπο εδώ που βάζουμε εμείς κρατάει περίπου 4 χρόνια». Κατά τη διάρκεια αυτών των ετών η καλλιέργεια εισέρχεται κάθε χρόνο στον ετήσιο παραγωγικό της κύκλο, ο οποίος ολοκληρώνεται με τη συγκομιδή του φυτού το καλοκαίρι.

Η συγκομιδή πραγματοποιείται συνήθως μετά το πρώτο δεκαήμερο του Ιουνίου, όταν η ρίγανη έχει φτάσει στο κατάλληλο στάδιο ανάπτυξης. Το ιδανικό χρονικό σημείο είναι όταν το φυτό βρίσκεται σε φάση ανθοφορίας. Ο ίδιος εξηγεί ότι «Η κατάλληλη στιγμή συγκομιδής είναι όταν βρίσκεται περίπου στο 70% της ανθοφορίας». Η διαδικασία γίνεται μηχανικά. Αρχικά η ρίγανη κόβεται με κοπτικό και παραμένει στο χωράφι για λίγες ημέρες ώστε να ξεραθεί φυσικά. Στη συνέχεια ακολουθεί η επεξεργασία με αλωνιστική μηχανή. «Αφήνεται να ξεραθεί για δύο με τρεις μέρες και μετά περνάει η αλωνιστική μηχανή για να βγει η ξηρή δρόγη».

Απόδοση παραγωγής και κόστος καλλιέργειας

Η παραγωγικότητα της καλλιέργειας της ρίγανης μπορεί να παρουσιάσει σημαντικές διαφοροποιήσεις, καθώς επηρεάζεται από μια σειρά παραγόντων που σχετίζονται τόσο με τις συνθήκες καλλιέργειας όσο και με τη διαχείριση της φυτείας. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται οι καλλιεργητικές πρακτικές που εφαρμόζονται στο χωράφι, οι κλιματικές συνθήκες που επικρατούν κάθε χρονιά, αλλά και η ηλικία της φυτείας.

Σε γενικές γραμμές, η μέση στρεμματική απόδοση σε ξηρή δρόγη υπολογίζεται περίπου στα 200 έως 250 κιλά ανά στρέμμα. Κατά τον πρώτο χρόνο παραγωγής οι αποδόσεις είναι συνήθως χαμηλότερες, κυμαινόμενες περίπου στα 150 έως 160 κιλά ανά στρέμμα, ενώ από τα επόμενα χρόνια η παραγωγή αυξάνεται καθώς η φυτεία σταθεροποιείται. Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο κ. Τσαγγάρης: «Από τη δεύτερη χρονιά και μετά μπορεί να φτάσει και τα 300 κιλά, αλλά σε γενικές γραμμές ο μέσος όρος είναι πάνω από 200 κιλά».

Η οικονομική εικόνα της καλλιέργειας διαμορφώνεται σε μεγάλο βαθμό από το κόστος παραγωγής. Σύμφωνα με τα στοιχεία που ανέφερε, το συνολικό κόστος καλλιέργειας υπολογίζεται περίπου στα 200 ευρώ ανά στρέμμα. Στο ποσό αυτό περιλαμβάνονται δαπάνες όπως η άρδευση, η λίπανση, αλλά και οι υπόλοιπες καλλιεργητικές εργασίες που απαιτούνται κατά τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου. Σημαντικό μέρος του αρχικού κόστους αφορά την εγκατάσταση της φυτείας. Η αγορά των φυτών μπορεί να φτάσει περίπου τα 150 ευρώ ανά στρέμμα, που όπως εξηγει και ο ίδιος εινια και το πιο ακριβό στην καλλιέργεια συνολικά.

Τιμή παραγωγού, οικονομική εικόνα και προοπτικές της καλλιέργειας

Η οικονομική εικόνα της καλλιέργειας της ρίγανης επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από την τιμή παραγωγού, η οποία τα τελευταία χρόνια παρουσιάζει διακυμάνσεις. Σύμφωνα με τον κ. Τσαγγάρη, η μέση τιμή παραγωγού διαμορφώνεται περίπου στα 1,50 ευρώ το κιλό, ενώ σε ορισμένες χρονιές καταγράφηκαν και υψηλότερες τιμές. Αν και αρκετά μέλη καλλιεργούν ρίγανη εδώ και χρόνια, η οργανωμένη διαχείριση από τον συνεταιρισμό ξεκίνησε πιο πρόσφατα. «Σαν συνεταιρισμός με κεντρική διαχείριση ασχολούμαστε τα τελευταία δύο-τρία χρόνια». Σήμερα η συνολική έκταση που καλλιεργείται από μέλη φτάνει περίπου τα 3500-4000 στρέμματα.

Η στροφή προς τη ρίγανη συνδέεται κυρίως με την ανάγκη για καλλιέργειες με χαμηλότερες απαιτήσεις σε νερό. Όπως εξηγεί ο κ. Τσαγγάρης: «Έπρεπε να βρούμε μια καλλιέργεια που με λιγότερο νερό να αφήνει κάτι στον παραγωγό». Σε πολλές περιπτώσεις το κόστος άρδευσης για άλλες καλλιέργειες είναι ιδιαίτερα υψηλό. «Αν έχεις καλαμπόκι ή βαμβάκι θέλεις πάρα πολλά νερά. Μπορεί να φτάσεις μόνο για νερό στα 150 ευρώ το στρέμμα».

Σε αντίθεση με αυτές τις καλλιέργειες, η ρίγανη απαιτεί σαφώς λιγότερο νερό, γεγονός που την καθιστά ελκυστική επιλογή σε περιοχές με περιορισμένους υδατικούς πόρους. Όσον αφορά τη διάθεση του προϊόντος, η ρίγανη εμπορεύεται κυρίως ως ξηρή δρόγη, την οποία ο συνεταιρισμός προμηθεύεται από τους παραγωγούς και στη συνέχεια διαθέτει στην αγορά. «Εμείς πουλάμε τη δρόγη». Η ποιότητα θεωρείται καθοριστικός παράγοντας για την εμπορική πορεία του προϊόντος.

Ο ίδιος εκτιμά ότι η καλλιέργεια έχει θετικές προοπτικές τόσο στην ελληνική όσο και στη διεθνή αγορά, καθώς η ρίγανη χρησιμοποιείται ευρέως στη μαγειρική, στη βιομηχανία τροφίμων και σε διάφορες μορφές μεταποίησης. «Είναι μια καλλιέργεια που ζητιέται γενικότερα στο εξωτερικό και στην Ελλάδα».Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής παραγωγής θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη διατήρηση υψηλής ποιότητας. «Όσο πιο πολύ επενδύσουμε στην ποιότητα τόσο περισσότερες επιλογές θα έχουμε στην αγορά».

Η καλλιέργεια της ακτινιδιάς συνεχίζει να προσελκύει το ενδιαφέρον παραγωγών σε πολλές περιοχές της χώρας, καθώς αποτελεί ένα εξαγώγιμο προϊόν με σημαντική παρουσία στις διεθνείς αγορές. Ωστόσο, η εγκατάσταση ενός νέου ακτινιδεώνα απαιτεί σωστό σχεδιασμό, τεχνική γνώση και προσεκτικές επιλογές ήδη από το στάδιο της φύτευσης. Για τα βασικά σημεία που πρέπει να προσέξουν οι παραγωγοί στις νέες φυτεύσεις ακτινιδιάς μίλησε στον ΑγροΤύπο ο έμπειρος παραγωγός και φυτωριούχος ακτινιδίων κ. Άγγελος Ξυλογιάννης.

Η περίοδος φύτευσης και οι δύο τύποι φυτών

Σύμφωνα με τον κ. Ξυλογιάννη, η περίοδος φύτευσης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον τύπο του φυτού που χρησιμοποιείται. Όπως εξηγεί ο ίδιος, «περίοδος φύτευσης έχουμε δύο μοντέλα». Το πρώτο αφορά τα φυτά γυμνόριζα, δηλαδή χωρίς χώμα στο ριζικό σύστημα, ενώ το δεύτερο αφορά φυτά που βρίσκονται σε γλάστρα με υπόστρωμα. «Το γυμνόριζο πρέπει να έχει ήδη φυτευτεί, ενώ όταν βάζουμε φυτό σε γλάστρα, με χώμα και τύρφη, αυτό μπορεί να φυτευτεί και αργότερα», σημειώνει. Παρόλα αυτά, όπως αναφέρει, για καλύτερη προσαρμογή των φυτών στο χωράφι, η καταλληλότερη περίοδος είναι «τέλη χειμώνα και αρχές άνοιξης, ώστε να μην σοκαριστεί το φυτό».

Προσοχή στη μεταφορά ασθενειών από το φυτωριακό υλικό

Ένα από τα σημεία που τονίζει ιδιαίτερα ο παραγωγός και φυτωριούχος είναι η προσοχή που πρέπει να δοθεί στο πολλαπλασιαστικό υλικό. Όπως επισημαίνει, το γυμνόριζο φυτό αποτελεί έναν καλό τρόπο παραγωγής φυτικού υλικού, όμως απαιτεί προσοχή. «Πρέπει να είμαστε πάρα πολύ προσεκτικοί στο χώρο που θα επιλέξουμε, να μην μεταφέρουμε ασθένειες από το φυτώριο στα χωράφια», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Παράλληλα, ο κ. Ξυλογιάννης αναφέρεται και στον κίνδυνο εμφάνισης ασθενειών που έχουν ήδη δημιουργήσει προβλήματα σε άλλες χώρες. Ο παραγωγός σημειώνει ότι, στην Ιταλία έχει εμφανιστεί η ασθένεια Morìa radicale, η οποία προκαλεί ξαφνικό θάνατο φυτών, και εκφράζει την ανησυχία ότι το πρόβλημα θα μπορούσε να εμφανιστεί και σε άλλες περιοχές. «Πρέπει να το πάρουμε υπόψη μας, γιατί αν έρθει από τα φυτώρια της Ιταλίας και μεταφερθεί εδώ, δεν υπάρχουν μοντέλα να μας προστατεύσουν», αναφέρει.

Η διάταξη της φυτείας: αναλογία αρσενικών φυτών και αποστάσεις φύτευσης

Η ακτινιδιά είναι δίοικο φυτό και συνεπώς απαιτείται παρουσία αρσενικών φυτών για την επικονίαση μέσα στον ακτινιδεώνα. Όπως εξηγεί ο κ. Ξυλογιάννης, η αναλογία των αρσενικών φυτών συνδέεται και με την παρουσία μελισσών στην περιοχή, οι οποίες παίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαδικασία της επικονίασης. «Μια κυψέλη μπορεί να καλύψει περίπου τέσσερα στρέμματα, αλλά όσο επεκτείνεται η καλλιέργεια πρέπει να αυξάνονται και οι κυψέλες», σημειώνει.

Σε ό,τι αφορά την αναλογία των φυτών μέσα στη φυτεία, η πρακτική που εφαρμόζεται είναι περίπου ένα αρσενικό φυτό για κάθε οκτώ θηλυκά, δηλαδή περίπου 12% αρσενικά φυτά σε έναν ακτινιδεώνα. Παράλληλα, σημαντικό ρόλο στην εγκατάσταση της καλλιέργειας παίζουν και οι αποστάσεις φύτευσης, οι οποίες σχετίζονται με το σύστημα καλλιέργειας και την οργάνωση του αγρού.

Ο κ. Ξυλογιάννης αναφέρει ότι σε γενικές γραμμές κάθε δέντρο αντιστοιχεί περίπου σε 16 τετραγωνικά μέτρα επιφάνειας, ως μέσος όρος. Με βάση αυτή την επιφάνεια, οι παραγωγοί μπορούν να διαμορφώσουν το μήκος και το πλάτος των αποστάσεων φύτευσης ανάλογα με το σύστημα καλλιέργειας, το μέγεθος του αγροτεμαχίου και τον αριθμό των δέντρων που θα εγκατασταθούν. Όπως εξηγεί, η τελική διάταξη των φυτών επηρεάζεται και από πρακτικούς παράγοντες, όπως η χρήση μηχανημάτων και η οργάνωση της εργασίας μέσα στο χωράφι.

Οι απαιτήσεις του εδάφους και η σημασία της εδαφολογικής ανάλυσης

Το έδαφος αποτελεί έναν από τους πιο κρίσιμους παράγοντες επιτυχίας για την εγκατάσταση ενός ακτινιδεώνα. Σύμφωνα με τον κ. Ξυλογιάννη, η ακτινιδιά χρειάζεται περιοχές με αρκετό νερό και σχετικά υψηλή ατμοσφαιρική υγρασία, καθώς το φύλλο της παρουσιάζει έντονη διαπνοή.

Σε ό,τι αφορά τα βασικά χαρακτηριστικά του εδάφους, ιδιαίτερη σημασία έχει το pH. Όπως εξηγεί ο ίδιος, «πρέπει να είμαστε γύρω στο 7, μέχρι περίπου 7,5, ώστε το φυτό να μπορεί να απορροφά τα θρεπτικά στοιχεία». Παράλληλα, τονίζει ότι το ενεργό ασβέστιο δεν πρέπει να ξεπερνά το 3%, γιατί σε αντίθετη περίπτωση δημιουργούνται προβλήματα στη θρέψη των φυτών. Ιδιαίτερη αναφορά κάνει επίσης στα κόκκινα εδάφη, τα οποία, όπως σημειώνει, «μπορεί να δώσουν παραγωγή αλλά δεν κρατούν εύκολα τα φυτά».

Για τον λόγο αυτό, ο κ. Ξυλογιάννης επισημαίνει ότι το πρώτο βήμα για έναν παραγωγό που σχεδιάζει νέες φυτεύσεις είναι η εδαφολογική ανάλυση, ώστε να γνωρίζει τις πραγματικές δυνατότητες του αγρού πριν προχωρήσει στην εγκατάσταση της καλλιέργειας. Όπως αναφέρει, η ανάλυση αυτή δεν πρέπει να γίνεται μόνο στην αρχή, αλλά να επαναλαμβάνεται και κατά τη διάρκεια της καλλιέργειας. «Μετά από τρία χρόνια πρέπει να ξαναγίνει εδαφολογική ανάλυση για να δούμε τι συμβαίνει στο έδαφος», εξηγεί. Για να περιγράψει τη σημασία της σωστής διαχείρισης της γονιμότητας του εδάφους, ο ίδιος χρησιμοποιεί μια χαρακτηριστική παρομοίωση: «Το χωράφι είναι σαν μια τράπεζα. Αν παίρνεις και δεν επιστρέφεις, κάποια στιγμή δεν θα σου δώσει τίποτα».

Συχνό λάθος στις νέες φυτεύσεις

Σύμφωνα με τον κ. Ξυλογιάννη, ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που κάνουν οι νέοι παραγωγοί είναι ότι δεν κατανοούν τον τρόπο λειτουργίας του φυτού. Όπως εξηγεί, η μεταφορά νερού από το έδαφος στα φύλλα αποτελεί βασικό μηχανισμό για τη λειτουργία του φυτού και μπορεί εύκολα να επηρεαστεί από την αλατότητα του εδάφους. «Αν το έδαφος έχει μεγαλύτερη αλατότητα από το φύλλο, τότε το νερό δεν ανεβαίνει στο φυτό», αναφέρει. Τονίζοντας ότι η καλή γνώση των εδαφικών συνθηκών αποτελεί βασική προϋπόθεση για την επιτυχημένη εγκατάσταση ενός ακτινιδεώνα.

Πότε αρχίζει η παραγωγή

Σε ό,τι αφορά την έναρξη της παραγωγής, ο χρόνος εξαρτάται από τον τρόπο παραγωγής του φυτικού υλικού. Όπως αναφέρει ο κ. Ξυλογιάννης, εάν τα φυτά είναι εμβολιασμένα σε υποκείμενα και έχουν ήδη αναπτυχθεί στο φυτώριο, μπορούν να δώσουν παραγωγή αρκετά νωρίς. «Αν είναι εμβολιασμένα σε υποκείμενα, την ίδια χρονιά μπορεί να δώσουν μικρή παραγωγή και την επόμενη να μπουν σε παραγωγή», εξηγεί. Αντίθετα, όταν τα φυτά προέρχονται από ιστοκαλλιέργεια, ο χρόνος μέχρι την παραγωγή μπορεί να φτάσει τα τρία έως τέσσερα χρόνια.

Το μέλλον της καλλιέργειας και οι προκλήσεις

Ο κ. Ξυλογιάννης τονίζει ότι η καλλιέργεια της ακτινιδιάς έχει σημαντικές προοπτικές για την Ελλάδα, καθώς η χώρα διαθέτει ευνοϊκές συνθήκες για την παραγωγή του προϊόντος. Ωστόσο, επισημαίνει ότι βασικός παράγοντας για τη βιωσιμότητα της καλλιέργειας παραμένει η διαθεσιμότητα νερού. Όπως αναφέρει, η παραγωγή ακτινιδίου είναι ιδιαίτερα απαιτητική σε νερό, γεγονός που καθιστά τη σωστή διαχείριση των υδατικών πόρων ιδιαίτερα σημαντική.

Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η καλλιέργεια δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μεμονωμένα στο πλαίσιο μιας εκμετάλλευσης. «Το ακτινίδιο μόνο του δεν στέκεται. Πρέπει να υπάρχει συνδυασμός καλλιεργειών και ένα ολοκληρωμένο μοντέλο παραγωγής», αναφέρει. Τέλος, επισημαίνει τη σημασία συνεργασίας μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων πλευρών για τη σωστή ανάπτυξη του κλάδου. «Πρέπει να είμαστε αγκαλιασμένοι όλοι, παραγωγοί, φυτωριούχοι και πολιτεία, για να μπορέσει να προχωρήσει σωστά η καλλιέργεια», καταλήγει.

Στην καλλιέργεια της ακτινιδιάς, υπάρχουν εργασίες που συχνά αντιμετωπίζονται ως τεχνικές λεπτομέρειες, στην πράξη όμως επηρεάζουν καθοριστικά την εξέλιξη της παραγωγής. Μία από αυτές είναι το «δέσιμο» των κληματίδων, δηλαδή των βλαστών του προηγούμενου έτους που επιλέχθηκαν να παραμείνουν για την καρποφορία. Πρόκειται για μια στοχευμένη παρέμβαση που ακολουθεί το κλάδεμα και οργανώνει ουσιαστικά τη νέα παραγωγική χρονιά.

Οργάνωση της βλάστησης και ισορροπία του φορτίου

Με το σωστό δέσιμο επιτυγχάνεται η ομοιόμορφη κατανομή των βλαστών περιμετρικά του πρέμνου, γεγονός που οδηγεί και σε αντίστοιχη, ισορροπημένη κατανομή του φορτίου των καρπών. Οι σταθερές αποστάσεις μεταξύ των βλαστών, περίπου στα 30 εκατοστά, περιορίζουν τον μεταξύ τους ανταγωνισμό και επιτρέπουν στην κάθε κληματίδα να αξιοποιήσει καλύτερα το φως.

Η σωστή διάταξη της κόμης αποτρέπει φαινόμενα υπερβολικής σκίασης και περιορίζει το «ανάμμα» που μπορεί να εμφανιστεί τη θερινή περίοδο, λόγω ελλιπούς αερισμού και φωτισμού. Παράλληλα, οι βλαστοί ασφαλίζονται καλύτερα έναντι πιθανών ζημιών από έντονα καιρικά φαινόμενα, όπως ανεμοθύελλα/ισχυροί άνεμοι.

Αερισμός, υγεία φυτού και ποιότητα οφθαλμών

Η βελτίωση του αερισμού και του φωτισμού στο εσωτερικό της κόμης συμβάλλει στη μείωση των κινδύνων για μυκητολογικές και βακτηριακές προσβολές. Όταν το φως διεισδύει σωστά μέχρι το κέντρο του πρέμνου και στους κεντρικούς βραχίονες, ενεργοποιούνται κοιμώμενοι οφθαλμοί και προάγεται η έκπτυξη νέων λαίμαργων βλαστών, εξασφαλίζοντας ανανέωση της βλάστησης.

Επιπλέον, ο καλύτερος φωτισμός οδηγεί σε «ψημένες» βέργες και σε οφθαλμούς ανώτερης ποιότητας για την επόμενη παραγωγική περίοδο. Έτσι, το δέσιμο δεν αφορά μόνο τη διαχείριση της τρέχουσας καρποφορίας, αλλά επηρεάζει άμεσα και τη δυναμική της καλλιέργειας στα επόμενα στάδια.

Διευκόλυνση καλλιεργητικών εργασιών και μείωση κόστους

Η σωστά διαμορφωμένη κόμη διευκολύνει σημαντικά τις υπόλοιπες καλλιεργητικές παρεμβάσεις. Οι διαφυλλικοί ψεκασμοί γίνονται αποτελεσματικότεροι, καθώς το ψεκαστικό υγρό κατανέμεται ομοιόμορφα. Το αραίωμα των μπουμπουκιών και των καρπιδίων πραγματοποιείται ευκολότερα, με αποτέλεσμα εξοικονόμηση χρόνου και μείωση του κόστους εργασίας.

Αντίστοιχα, διευκολύνεται η μεταφορά της γύρης από τα αρσενικά προς τα θηλυκά πρέμνα, ενώ η κίνηση και η πτήση των εντόμων επικονιαστών, όπως οι μέλισσες και οι βομβίνοι, γίνεται απρόσκοπτα, συμβάλλοντας σε καλύτερη γονιμοποίηση. Ακόμη και η συγκομιδή των καρπών πραγματοποιείται ταχύτερα και με λιγότερες δυσκολίες, μειώνοντας τον απαιτούμενο χρόνο και τα εργατικά.

Τέλος, οι σταθερές θέσεις δεσίματος αποτρέπουν το μπλέξιμο των βλαστών και διευκολύνουν το επόμενο κλάδεμα, περιορίζοντας εκ νέου χρόνο και κόστος.

Προϋπόθεση το σωστό κλάδεμα

Για να αποδώσει το δέσιμο των κληματίδων, προϋπόθεση αποτελεί ένα σωστά εκτελεσμένο κλάδεμα και η εξασφάλιση των κατάλληλων, «ψημένων» βεργών από την προηγούμενη καλλιεργητική περίοδο. Στην ακτινιδιά, οι καλλιεργητικές εργασίες λειτουργούν ως κρίκοι μιας αλυσίδας· κάθε ενέργεια επηρεάζει την επόμενη και η διαχείριση της καλλιέργειας οφείλει να είναι ολιστική και όχι αποσπασματική.

Για τη διευκόλυνση της διαδικασίας, διατίθενται ειδικά εργαλεία που χρησιμοποιούν ρολό πλαστικής ταινίας ή κορδόνι, καθώς και κλιπ που προσαρμόζονται στο σύρμα και μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, μετακινούμενα κάθε φορά στην κατάλληλη θέση.

Μια εργασία με ουσιαστικό αντίκτυπο

Το «δέσιμο» των κληματίδων δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική λεπτομέρεια της καλλιέργειας. Είναι μια παρέμβαση που οργανώνει τη βλάστηση, εξασφαλίζει καλύτερο φωτισμό και αερισμό της κόμης, στηρίζει την υγεία του φυτού και διευκολύνει τον παραγωγό σε όλα τα επόμενα στάδια, από την επικονίαση έως τη συγκομιδή. Σε μια καλλιέργεια με υψηλές απαιτήσεις όπως η ακτινιδιά, η προσοχή στη λεπτομέρεια μπορεί να κάνει τη διαφορά στην απόδοση και την ποιότητα της τελικής παραγωγής.

Πηγή: Γεωργία – Κτηνοτροφία, τεύχος 2/2016, «Μετά το χειμερινό κλάδεμα, απαραίτητο το “δέσιμο” των κληματίδων», Αθανάσιος Πισαλίδης, σελ. 32.

Σε κάθε καλλιεργητική επιλογή, βασική προϋπόθεση παραμένει η καλή γνώση των εδαφοκλιματικών συνθηκών μιας περιοχής και η προσαρμογή των φυτικών ειδών σε αυτές, με τεκμηριωμένα δεδομένα και όχι με αποσπασματικές κινήσεις ή προσδοκίες γρήγορης απόδοσης. Στο πλαίσιο αυτό, τα υποτροπικά είδη αποτελούν μία κατηγορία καλλιεργειών που εξετάζονται οργανωμένα και μεθοδικά τα τελευταία χρόνια και στη χώρα μας, με χαρακτηριστικό παράδειγμα περιοχές της Πελοποννήσου. Είδη όπως το αβοκάντο, το μάνγκο, το λίτσι, η ανόνα και η μακαντάμια αξιολογούνται υπό συγκεκριμένες συνθήκες, μέσα από πιλοτικές εγκαταστάσεις και συστηματική παρακολούθηση, ώστε να αποτυπωθεί η πραγματική τους δυναμική.

Ο Αγρότυπος συνομίλησε με επιστήμονες και επαγγελματίες του χώρου, καταγράφοντας τα δεδομένα, τα πρώτα παραγωγικά αποτελέσματα και τις προϋποθέσεις που τίθενται για την περαιτέρω ανάπτυξη των συγκεκριμένων καλλιεργειών.

Οργανωμένη εγκατάσταση υποτροπικών ειδών στην Πελοπόννησο

Η κα Τζατζάνη Θηρεσία–Τερέζα, Ερευνήτρια Β' στο Ινστιτούτο Ελιάς, Υποτροπικών Φυτών και Αμπέλου στα Χανιά, παρουσιάζοντας στον Αγρότυπο το πρόγραμμα «Υπερπέλ», ανέφερε ότι πρόκειται για πενταετή δράση (έως το 2027) με στόχο την οργανωμένη εγκατάσταση και αξιολόγηση υποτροπικών ειδών στην Περιφέρεια Πελοποννήσου. Στο πλαίσιο του προγράμματος εγκαταστάθηκαν πέντε είδη — αβοκάντο, μακαντάμια, μάνγκο, λίτσι και ανόνα (τσεριμόγια) — σε τρεις περιοχές: Λακωνία, Μεσσηνία και την ευρύτερη περιοχή Τριφυλίας–Κυπαρισσίας. Η επιλογή έγινε σε συνεργασία με τις κατά τόπους ΔΑΟΚ, με αρχικό εντοπισμό κατάλληλων αγροτεμαχίων βάσει εδαφοκλιματικών απαιτήσεων και διαθεσιμότητας συνεργάσιμων παραγωγών. Η ομάδα του Ινστιτούτου πραγματοποίησε επιτόπιες επισκέψεις, απέρριψε αγροτεμάχια λόγω έκθεσης, μικροκλίματος, θερμοκρασιών ή ανέμων και προχώρησε σε αναλύσεις εδάφους και νερού στα υποψήφια. Τελικά επιλέχθηκαν 12 επιδεικτικοί αγροί, όπου εγκαταστάθηκαν 18 ποικιλίες των πέντε ειδών. Στους παραγωγούς παρασχέθηκαν φυτά και πλήρης τεχνογνωσία, με ετήσιες επιτόπιες επισκέψεις, ημερίδες και συνεχή επικοινωνία με τις ΔΑΟΚ.

Σύμφωνα με την ίδια, τα αποτελέσματα εμφανίζονται ιδιαίτερα ενδιαφέροντα, με πιο ευνοϊκή εικόνα στην Τριφυλία, όπου το μικροκλίμα χαρακτηρίζεται πιο υποτροπικό. Στις άλλες δύο περιοχές η καταλληλότητα εντοπίζεται σε πιο συγκεκριμένα σημεία. Ήδη έχει καταγραφεί παραγωγή σε αβοκάντο, μάνγκο, λίτσι και ανώνα, ενώ η μακαντάμια έχει αρχίσει να εισέρχεται σε παραγωγική φάση. Όπως υπογράμμισε, η πενταετής διάρκεια ήταν συνειδητή επιλογή: «Δεν μας ενδιέφερε απλώς να εγκαταστήσουμε φυτά και να τα αφήσουμε στο έλεος της μη γνώσης. Θέλαμε να δούμε πώς εξελίσσεται και η παραγωγή. Το στοίχημα ήταν να φτάσουμε μέχρι το τελικό στάδιο, δηλαδή να πάρει ο παραγωγός προϊόν».

Η ερευνήτρια διευκρίνισε ότι τα είδη αυτά δεν είναι νέα για το Ινστιτούτο, «Τα αναφέρω ως εναλλακτικές καλλιέργειες, όχι καινούργιες. Το Ινστιτούτο έχει βασιστεί πάνω σε αυτά τα είδη και είναι εγκατεστημένα εδώ και πάνω από 40 χρόνια». Η καινοτομία, όπως εξήγησε, έγκειται στην οργανωμένη και μελετημένη εγκατάσταση σε περιοχές όπου δεν υπήρχε συστηματική αξιολόγηση. Το πρόγραμμα κάλυψε περίπου 25 στρέμματα, χωρίς να λειτουργεί ως κλειστό σχήμα. Παραγωγοί μπορούσαν να ακολουθήσουν την ίδια διαδικασία εγκατάστασης και παρακολούθησης χωρίς κάλυψη κόστους. Στην Κυπαρισσία οι εκτάσεις έχουν ήδη αυξηθεί, κυρίως στο αβοκάντο.

Για το αβοκάντο σημείωσε ότι αποτελεί «την κορωνίδα των υποτροπικών» στο συγκεκριμένο εγχείρημα, λόγω δυναμικής παραγωγής και εμπορικής αξίας. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στη διάχυση γνώσης. Πραγματοποιήθηκαν ανοιχτές ημερίδες, ενώ στο πλαίσιο άλλης δράσης για το αβοκάντο υλοποιήθηκαν αναλυτικές παρουσιάσεις διαθέσιμες στο YouTube, που καλύπτουν εγκατάσταση, ποικιλίες, φυτοπροστασία, άρδευση και θρέψη. Έχει εκδοθεί Οδηγός Καλλιέργειας Αβοκάντο διαθέσιμος διαδικτυακά, ενώ αναμένεται αντίστοιχος για το μάνγκο, με δεδομένα και από ελληνικά πειράματα. Παράλληλα, στόχος είναι η εξοικείωση του καταναλωτικού κοινού με λιγότερο γνωστά είδη όπως το λίτσι και η ανώνα. Όπως ανέφερε, σε εκθέσεις τροφίμων οι τουρίστες αναγνωρίζουν τα προϊόντα και ρωτούν αν είναι ελληνικής παραγωγής, ενώ αρκετοί Έλληνες καταναλωτές δεν είναι ακόμη εξοικειωμένοι με αυτά. Τέλος, μας ενημερώνει ότι έχει κατατεθεί αίτημα συνέχισης της παρακολούθησης μέσω νέας χρηματοδοτικής πρόσκλησης, ώστε να αξιολογηθούν περαιτέρω οι ιδιαιτερότητες των περιοχών υπό κλιματικές και εμπορικές παραμέτρους.

Διαμόρφωση βάσης υποτροπικών στην Τριφυλία

Ο γεωπόνος και πρώην προϊστάμενος της ΔΑΟΚ Τριφυλίας κ. Αντώνης Παρασκευόπουλος, μιλώντας στον Αγρότυπο για την εγκατάσταση υποτροπικών ειδών στην περιοχή, ανέφερε ότι η υλοποίησή του προγράμματος αποτέλεσε καθοριστικό παράγοντα για την ενεργοποίηση παραγωγών και την έναρξη νέων φυτεύσεων, κυρίως αβοκάντο. Η δράση υλοποιήθηκε με τη στήριξη του Ινστιτούτου Υποτροπικών Φυτών, με επιστημονική υπεύθυνη την κα Τζατζάνη Θηρεσία–Τερέζα και συνεργάτες της, οι οποίοι παρακολουθούσαν τις εγκαταστάσεις και παρείχαν τεχνική καθοδήγηση στους παραγωγούς. Όπως σημείωσε, η συνεργασία με τους ενταγμένους παραγωγούς και το Ινστιτούτο ήταν «εξαιρετική», στοιχείο που – κατά την εκτίμησή του – συνέβαλε στην εξέλιξη της δράσης.

Ο κ. Παρασκευόπουλος επισήμανε ότι, «εξαιτίας της υλοποίησης αυτού του προγράμματος, ενδιαφέρθηκαν πάρα πολύ παραγωγοί και έκαναν και μόνοι τους εγκαταστάσεις καλλιεργειών υποτροπικών, κυρίως αβοκάντο», γεγονός που συνέβαλε στο να αρχίσει να διαμορφώνεται μία βάση εγκατάστασης υποτροπικών στη Μεσσηνία και ειδικότερα στην Τριφυλία. Εκτός από το αβοκάντο, θετική εικόνα διαμορφώνεται και για το μάνγκο και την ανώνα. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην ανάγκη προσοχής στην επιλογή ποικιλιών και υβριδίων, τονίζοντας ότι πρέπει να επιλέγονται φυτικά υλικά προσαρμοσμένα στην περιοχή, με καλή παραγωγικότητα και προϊόντα για τα οποία υπάρχει αγοραστικό ενδιαφέρον. Η ενημέρωση των παραγωγών, ώστε οι επιλογές να είναι τεκμηριωμένες και να αποφεύγονται αστοχίες, χαρακτήρισε κρίσιμη.

Αναφερόμενος στο μάνγκο, σημείωσε ότι πλεονέκτημά του είναι πως «δεν θέλει πολύ νερό», στοιχείο σημαντικό υπό τις συνθήκες κλιματικής πίεσης. Αντίθετα, το αβοκάντο έχει αυξημένες απαιτήσεις σε νερό, ωστόσο «έχει το δικό του χώρο στην περιοχή» και μπορεί να δημιουργηθεί ζώνη καλλιέργειας, κατά το πρότυπο των Χανίων, εφόσον διασφαλιστεί η ποιότητα του προϊόντος, η οποία – όπως ανέφερε – από τις ήδη εγκατεστημένες φυτείες είναι «εξαιρετικά καλή». Τέλος, υπογράμμισε ότι στο σύνθετο γεωργικό περιβάλλον δεν αρκεί η μονοκαλλιέργεια παραδοσιακών ειδών και ότι «πρέπει να δούμε και εναλλακτικές νέες καλλιέργειες που ευδοκιμούν στην περιοχή, με προσοχή και αξιολόγηση», ώστε οι προτάσεις προς τους παραγωγούς να είναι τεκμηριωμένες και οι καλλιέργειες βιώσιμες.

Από τις δοκιμαστικές φυτεύσεις στη σταδιακή επέκταση του αβοκάντο

Ο παραγωγός και γεωπόνος κ. Κατσικαρώνης Μάκης, μιλώντας στον Αγρότυπο, περιέγραψε την πορεία εγκατάστασης της καλλιέργειας αβοκάντο στην περιοχή της Τριφυλίας, στο πλαίσιο του προγράμματος. Όπως ανέφερε, το πρόγραμμα ξεκίνησε πριν από περίπου τέσσερα χρόνια, με την εγκατάσταση περιορισμένου αριθμού δέντρων σε επιλεγμένους παραγωγούς της περιοχής. «Μας έδωσαν140 δέντρα. Κάπως έτσι ξεκίνησε όλο αυτό», σημείωσε. Ο ίδιος, με την ιδιότητα και του γεωπόνου, ερεύνησε περαιτέρω το αντικείμενο, πραγματοποιώντας ταξίδια στην Ισπανία και στην Κρήτη, επικοινωνώντας με καθηγητές και παραγωγούς και εξετάζοντας τις κατάλληλες ποικιλίες. Αν και στο πρόγραμμα δοκιμάστηκαν και άλλα υποτροπικά είδη — μάνγκο, λίτσι, ανώνα — ο ίδιος εστίασε κυρίως στο αβοκάντο. Σήμερα καλλιεργεί 25 στρέμματα αποκλειστικά με αβοκάντο, ενώ άλλα 5 στρέμματα αφορούν λοιπά υποτροπικά είδη. Όπως δήλωσε, προγραμματίζεται εγκατάσταση ακόμη 10 στρεμμάτων εντός του έτους. Συνολικά στην περιοχή της Τριφυλίας έχουν φυτευτεί περίπου 2.000 δέντρα, με τον αριθμό να αυξάνεται. Εκτίμησή του είναι ότι έως το 2027 θα φτάσουν τα 3.000 δέντρα, ενώ σε ορίζοντα δεκαετίας «θα μπορούσαμε να έχουμε 1.000 στρέμματα αβοκάντο στην περιοχή».

Αναφορικά με την παραγωγή, τα δέντρα αρχίζουν να καρποφορούν από τον τρίτο χρόνο, ωστόσο, όπως εξήγησε, τα πρώτα δύο χρόνια δεν αφήνονται καρποί επάνω στο δέντρο, ώστε να μην εμποδίζεται η ανάπτυξή του. Ήδη έχει υπάρξει μικρή παραγωγή, η οποία διακινήθηκε δοκιμαστικά στην αγορά. «Στείλαμε 15–20 κιβωτιάκια, τα οποία διατέθηκαν σε εμπόρους που ήδη κατανάλωναν αβοκάντο και ενθουσιάστηκαν από τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του προϊόντος», ανέφερε. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη σωστή επιλογή πιστοποιημένου πολλαπλασιαστικού υλικού. Όπως σημείωσε, όλα τα φυτά που εγκαθιστά πλέον προέρχονται από την Ισπανία, τονίζοντας ότι «όλα αρχίζουν από το σωστό, πιστοποιημένο φυτωριακό υλικό», ώστε να αποφευχθούν λάθη που έχουν παρατηρηθεί σε άλλες περιπτώσεις. Σε επίπεδο αποδόσεων, ανέφερε ότι σύμφωνα με τα δεδομένα από την Κρήτη η παραγωγή φτάνει 1–1,5 τόνο ανά στρέμμα, ενώ στην Ισπανία μπορεί να αγγίξει τους 1,5–2,5 τόνους ανά στρέμμα. Η πλήρης παραγωγική δυναμικότητα των δέντρων προσεγγίζεται περίπου στο όγδοο έτος.

Για την επιλογή της Μεσσηνίας και ειδικά της Τριφυλίας, επεσήμανε ότι οι κλιματικές συνθήκες προσομοιάζουν με εκείνες των Χανίων, όπου καλλιεργούνται περίπου 15.000 στρέμματα αβοκάντο. Όπως τόνισε, τα βασικά περιοριστικά στοιχεία είναι οι χαμηλές θερμοκρασίες και το υψόμετρο άνω των 200 μέτρων. Παράλληλα, στην περιοχή καταγράφονται βροχοπτώσεις 800–1.000 χιλιοστών ετησίως, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη και έργο φράγματος στην περιοχή Χριστιανούπολης. Στοιχεία ευνοικά καθως όπως τονισε η καλλιεργεια απαιτει  πολύ νερό. Σχετικά με τις απαιτήσεις σε νερό, υπογράμμισε ότι, σύμφωνα με τη βιβλιογραφία και την εμπειρία του, απαιτούνται περίπου 500–700 κυβικά μέτρα νερού ανά στρέμμα ανά καλλιεργητική περίοδο, διευκρινίζοντας ότι χωρίς επάρκεια νερού η καλλιέργεια δεν συνιστάται.

Ο ίδιος χαρακτήρισε την προσέγγιση «μεθοδική και με χαμηλά τον πήχη», επισημαίνοντας ότι δεν συστήνει σε κάποιον να εγκαταστήσει εξαρχής μεγάλες εκτάσεις, αλλά «σε πειραματικό στάδιο 3–5 στρέμματα, ώστε να δει πρώτα πώς προχωρά η καλλιέργεια». Όπως σημείωσε, το ενδιαφέρον στην περιοχή είναι αυξανόμενο, ενώ καταγράφεται και ενδιαφέρον για το μάνγκο, αν και το δίκτυο διάθεσης είναι μικρότερο σε σύγκριση με το αβοκάντο, το οποίο διαθέτει ήδη οργανωμένη αγορά και αυξανόμενη κατανάλωση. Τέλος, τόνισε ότι ο στόχος δεν είναι η άκριτη επέκταση, αλλά η δημιουργία ενός πυρήνα καλλιέργειας στην Τριφυλία και γενικότερα στη Μεσσηνία, ο οποίος θα μπορούσε να λειτουργήσει ως δεύτερος πόλος ανάπτυξης για το αβοκάντο στην Ελλάδα, αξιοποιώντας τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της περιοχής.

Το ακτινίδιο συνεχίζει να κάνει ρεκόρ εξαγωγής στην Ελλάδα. Αυτή την εποχή στις διεθνείς αγορές βρίσκονται τα ελληνικά και τα ιταλικά ακτινίδια, με την ζήτηση πάντως να είναι σε καλά επίπεδα.

Οι ικανοποιητικές τιµές παραγωγού που απολαµβάνει το προϊόν τα τελευταία χρόνια έχουν αυξήσει το ενδιαφέρον για την καλλιέργειά του. Το θετικό είναι ότι υπάρχει αυξημένη διάρκεια εμπορίας αφού τα ελληνικά ακτινίδια θα εξάγονται μέχρι τον Ιούνιο.  Αυτό όμως που θα πρέπει να γίνει τα επόμενα χρόνια είναι οι επενδύσεις σε ψυκτικούς θαλάμους για να έχουμε μια καλή ροή των εξαγωγών.

Οι εξαγωγές ακτινιδίων την περσινή εμπορική περίοδο (2024/2025) ξεπέρασαν σε αξία τα 340 εκατ. ευρώ και ποσοτικά ξεπέρασαν τους 200.000 τόνους, έναντι 176.039 τόνων την προηγούμενη περίοδο, που σημαίνει αύξηση κατά 14,26%.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του International Kiwifruit Organization (IKO), που πραγματοποιήθηκε, το 2025, στο Vigo της Ισπανίας, η φετινή παραγωγή ακτινιδίων της χώρας μας κυμαίνεται σε περίπου 367.000 τόνους, αυξημένη, κατά 7%, σε σχέση με πέρσι. 

Η Ιταλία έχει μια παραγωγή στους 341.000 τόνους, αυξημένη κατά 17%, από τους οποίους οι 208.000 τόνοι αφορούν πράσινα ακτινίδια (ποικιλία Hayward), με μια αύξηση, κατά 11%, σε σχέση με την περσινή περίοδο.

Η συνολική ευρωπαϊκή παραγωγή ακτινιδίων (όλων των ποικιλιών) κυμαίνεται στους 844.500 τόνους, σημειώνοντας αύξηση 15% σε σχέση με την περσινή σεζόν (2024–2025).

Ο πρόεδρος της Εθνικής Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Ακτινιδίου (ΕΔΟΑ), κ. Χρήστος Κολιός, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι μέχρι σήμερα έχουμε μια αύξηση των εξαγωγών, ενώ αυξάνεται και η εγχώρια κατανάλωση. Έχει απόμεινει στις αποθήκες περίπου το 35 έως 40% της παραγωγής, με τις εξαγωγές να γίνονται μέχρι τα τέλη Μαΐου. Αυτή την εποχή είμαστε στις αγορές μαζί με την παραγωγή των Ιταλών.

Το ελληνικό ακτινίδιο έχει καλή φήμη στις διεθνείς αγορές. Είναι ιδιαίτερα σημαντική η είσοδος του ελληνικού ακτινιδίου σε νέες αγορές, καθώς η ποιότητα των ελληνικών ακτινιδίων είναι ιδιαίτερα υψηλή και ευρέως αναγνωρίσιμη.

Η εμπορική συμφωνία της ΕΕ με την Mercosur θα βοηθήσεις τις ελληνικές εξαγωγές ακτινιδίων. Ήδη είχαμε ξεκινήσεις τις εξαγωγές προς την Βραζιλία αλλά οι δασμοί είχαν σαν αποτέλεσμα να ήταν μικρές οι ποσότητες. Όμως με την σταδιακή μείωση των δασμών θα δώσει τη δυνατότητα σε ελληνικές εξαγωγικές επιχειρήσεις να αυξήσουν τις αποστολές τους, ενισχύοντας το μερίδιό τους όχι μόνο στην Βραζιλία αλλά και στις υπόλοιπες χώρες της Λατινικής Αμερικής.

Έχουμε όμως ακόμη μια αγορά διαθέσιμη για το ελληνικό ακτινίδιο αυτή του Βιετνάμ, μετά την ολοκλήρωση των πολυετών - από το 2016 - διαπραγματεύσεων των Φυτοϋγειονομικών υπηρεσιών των δύο χωρών. Το Βιετνάμ είναι μια αναπτυσσόμενη αγορά, στην οποία κυριαρχούν τα ακτινίδια της Νέας Ζηλανδίας και της Κίνας, ενώ ήδη κάνουν εξαγωγές και οι Ιταλοί. Είμαι βέβαιος ότι η χώρα μας με την καλή ποιότητα και τις ανταγωνιστικές τιμές θα κερδίσει μερίδιο της αγοράς.

Έρχεται και η εμπορική συμφωνία της ΕΕ με την Ινδία. Η συγκεκριμένη αγορά αποτελεί κρίσιμο προορισμό για το ελληνικό ακτινίδιο, με τις ποσότητες να αυξάνονται, καθώς οι Ινδοί εισαγωγείς στρέφονται στην Ελλάδα για την προμήθεια της ποικιλίας Hayward. Παρά τον ανταγωνισμό από άλλες χώρες (όπως το Ιράν), η Ελλάδα διατηρεί ισχυρή παρουσία. Μάλιστα όταν είχαμε, το 2023, το εμπάργκο στα ιρανικά ακτινίδια, το ελληνικό ακτινίδιο έκανε μια δυναμική εμφάνιση στην αγορά της Ινδίας και κατέλαβε την δεύτερη θέση, όσον αφορά σε ποσότητα, μετά τη Νέα Ζηλανδία, με εξαγωγές που  ξεπέρασαν τους 20.000 τόνους. Στην συνέχεια όμως είχαμε μια μείωση και σταθεροποιήθηκαν σε περίπου 3.000 τόνους ετησίως. Με την μείωση των δασμών θα έχουμε πιο προσιτές τιμές λιανικής και αναμένεται να κάνουμε μια δυναμική παρουσία στην ινδική αγορά. Η Ινδία είναι μια αγορά που οι εισαγωγές της σε ακτινίδια ανέρχονται σε 68 - 70 χιλιάδες τόνους κάθε χρόνο.

Ο κ. Σάββας Αργυράκης, παραγωγός ακτινιδίων, μέλος της διοίκησης της ΕΑΣ Καβάλας και της ΕΘΕΑΣ, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι φέτος είχαμε έντονο το φαινόμενο τα ακτινίδια που συγκομίστηκαν, με σώστα σάκχαρα, τους μήνες Νοέμβριο και Δεκέμβριο βγήκαν σε μεγάλες ποσότητες στις αγορές, με αποτέλεσμα να έχουμε μια πτώση τιμών. Από τον Ιανουάριο όμως είχαμε αυξημένες εμπορικές συμφωνίες και ομαλοποίηση των εξαγωγών με τιμές που επανήλθαν σε κανονικά επίπεδα.

Τα τελευταία χρόνια έχουμε συνεχώς νέες φυτεύσεις ακτινιδίων. Θα πρέπει όμως παράλληλα να γίνονται επενδύσεις για την κατασκευή ψυκτικών θαλάμων για να αποθηκεύονται τα ακτινίδια που θα πάνε για εξαγωγή. Αυτό το γνωρίζουν οι συνεταιρισμοί της χώρα μας και προχωρούν σε επενδύσεις με χρονοδιάγραμμα και στρατηγική. Θα πρέπει όμως να το καταλάβουν οι μεμονωμένοι παραγωγοί και οι έμποροι - εξαγωγείς. Το συγκεκριμένο προϊόν μετά την συγκομιδή του θα πρέπει να αποθηκευτεί και στην συνέχεια να εξαχθεί όταν υπάρχει ζήτηση από την αγορά και για αυτό χρειάζονται υποδομές.

Ο κ. Κλέαρχος Σαραντίδης, Γενικός Διευθυντής της Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών (ΕΑΣ) Καβάλας, έχουμε αργή ροή των εξαγωγών ακτινιδίων. Οι αγορές δεν θέλουν να δώσουν υψηλές τιμές. Όμως οι μόνοι με παραγωγή ακτινιδίων αυτή την εποχή στη διεθνή αγορά είναι οι Ιταλοί και οι Έλληνες. Και ως γνωστόν οι Ιταλοί δεν θέλουν να πουλάνε σε χαμηλές τιμές. Πέρσι οι εξαγωγές ακτινιδίων ολοκληρώθηκαν στα τέλη Μαΐου, κάτι που αναμένεται να γίνει και φέτος, με την είσοδο στις αγορές των Χιλιανών. Στην Ευρώπη είμαστε στη δεύτερη θέση όσον αφορά την παραγωγή ακτινιδίων αλλά για την ποικιλία Χέιγουορθ είμαστε η μεγαλύτερη χώρα παραγωγής και κάνουμε εξαγωγές σε πολλές χώρες του κόσμου. 

Η κα Χριστίνα Μανώση, υπεύθυνη πωλήσεων, μάρκετινγκ και γενική διευθύντρια στη «ZEUS Ακτινίδια ΑΕ», τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι η διεθνή αγορά αυτή την εποχή κινείται κινείται υποτονικά όσον αφορά τα ακτινίδια. Οι ελληνικές εξαγωγές ολοκληρώνονται προς τα τέλη Μαΐου, ωστόσο από τον Μάρτιο θα φανεί πως θα κινηθούν οι φετινές εξαγωγές. Θεωρώ πολύ θετικό το άνοιγμα της αγοράς του Βιετνάμ για το ελληνικό ακτινίδιο. Αποτελούσε για εμάς μια αγορά στόχο παρά την μεγάλη διάρκεια του ταξιδιού. 

Άλλη μια αγορά είναι διαθέσιμη στο ελληνικό ακτινίδιο.

Οι πολυετείς -από το 2016- τεχνικές διαπραγματεύσεις Φυτοϋγειονομικών υπηρεσιών Ελλάδος-Βιετνάμ ολοκληρώθηκαν με την οριστική έγγραφη απάντηση της Φυτοϋγειονομικής Υπηρεσίας του Υπουργείου Γεωργίας του Βιετνάμ (PPD), στις 13 Φεβρουαρίου 2026.

Στη σχετική επιστολή, το Τμήμα Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου της Διεύθυνσης Προστασίας Φυτικής Παραγωγής του ΥΠΑΑΤ ενημερώθηκε ότι έγιναν δεκτά όλα τα μέτρα που προτάθηκαν, μετά την επιτόπια επιθεώρηση Βιετναμέζων Φυτοϋγειονομικών Ελεγκτών στη χώρα μας το Νοέμβριο του 2025, για το άνοιγμα της αγοράς του Βιετνάμ για το ελληνικό ακτινίδιο.

Έτσι, έγινε γνωστό ότι:

• Έγιναν δεκτές όλες οι παρεμβάσεις-διευκρινήσεις που αιτήθηκε η Ελληνική πλευρά, προς όφελος των Ελλήνων παραγωγών ακτινιδίου και των Ελλήνων εξαγωγέων.
• Το άνοιγμα της αγοράς θα καλύπτει όλες τις καλλιεργούμενες ποικιλίες ακτινιδίων στην Ελλάδα, πρασινόσαρκες και κιτρινόσαρκες.
• Τα προς εξαγωγή φορτία θα συνοδεύονται απαραιτήτως από Πιστοποιητικό Φυτοϋγείας.
• Τα φορτία θα υποβάλλονται στην διαδικασία της ψυχρής μεταχείρισης είτε πριν την φόρτωση ενός φορτίου (pre-shipment), είτε κατά τη διαμετακόμισή του (intransit). Η σχετική πληροφορία θα πρέπει να αναγράφεται στο Πιστοποιητικό Φυτοϋγείας που θα συνοδεύει το φορτίο.
• Οι εξαγωγές και η έκδοση επίσημου Πιστοποιητικού Φυτοϋγείας θα επιτρέπεται από την 1η Μαρτίου 2026.

Οι φυτοϋγειονομικές υπηρεσίες της χώρας καθώς και οι Έλληνες εξαγωγείς θα ενημερωθούν άμεσα για τις διαδικαστικές λεπτομέρειες της εξαγωγής ελληνικού ακτινιδίου στο Βιετνάμ.

Ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Κώστας Τσιάρας δήλωσε: «Το άνοιγμα της αγοράς του Βιετνάμ για το ελληνικό ακτινίδιο είναι αποτέλεσμα συστηματικής και πολυετούς προσπάθειας των φυτοϋγειονομικών υπηρεσιών του ΥΠΑΑΤ, σε στενή συνεργασία με τους παραγωγικούς και εξαγωγικούς φορείς της χώρας.

Αποτελεί ένα ακόμη ουσιαστικό βήμα στην εξωστρέφεια της ελληνικής αγροτικής παραγωγής και στην ενίσχυση της παρουσίας των ποιοτικών μας προϊόντων στις διεθνείς αγορές.

Στόχος μας είναι η συνεχής διεύρυνση των αγορών για τα ελληνικά αγροτικά προϊόντα, με όρους που ενισχύουν το εισόδημα του παραγωγού, αυξάνουν την προστιθέμενη αξία και θωρακίζουν τη διεθνή ανταγωνιστικότητα της χώρας μας.

Συνεχίζουμε με σχέδιο, συνέπεια και αποφασιστικότητα, ανοίγοντας νέους δρόμους για τον πρωτογενή τομέα και ενισχύοντας την ελληνική αγροτική οικονομία».

Το Ινστιτούτο για τη Μελέτη και Προώθηση των Φαρμακευτικών Αρωματικών Φυτών (Ιν.ΦΑΦ) του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΓΠΑ)  καινοτομεί και ανακοινώνει την εγκατάσταση της καλλιέργειας της «Αρέθουσας», της πρώτης πιστοποιημένης Ελληνικής Ποικιλίας Ρίγανης.

Η καλλιέργεια εγκαταστάθηκε στη Βόρεια Εύβοια, στον Δήμο Μαντουδίου - Λίμνης - Αγίας Άννας, από τον παραγωγό - γεωπόνο κ. Κ. Κεντεποζίδη, μεταπτυχιακό φοιτητή του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΓΠΑ), στο πλαίσιο συνεργασίας του ΓΠΑ με το Βιολογικό Φυτώριο ΒΙΟΜΑ.

Η ποικιλία «Αρέθουσα» αποτελεί προϊόν πολυετούς έρευνας του Ιν.ΦΑΦ – ΓΠΑ.

Η «Αρέθουσα» είναι εγγεγραμμένη στον Εθνικό Κατάλογο Ποικιλιών Καλλιεργούμενων Φυτών του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, καθώς και στο CPVO (Community Plant Variety Office – Α202303129), ενώ βρίσκεται σε διαδικασία απόκτησης Δικαιωμάτων Διανοητικής Ιδιοκτησίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Η ανάπτυξη της ποικιλίας βασίστηκε σε μια ολοκληρωμένη επιστημονική, θεσμική, επιχειρηματική και νομική προσέγγιση, με στόχο την παραγωγή πιστοποιημένου, βοτανικά και χημειοτυπικά ελεγμένου βιολογικού πολλαπλασιαστικού υλικού, τη βιώσιμη καλλιέργεια και μεταποίηση των τελικών προϊόντων και την επιτυχή εμπορική αξιοποίησή τους με εγγύηση ποιότητας από το Ιν.ΦΑΦ – ΓΠΑ.

Το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών καινοτομεί, διαθέτοντας για πρώτη φορά στην αγορά μια ελεγχόμενη και πιστοποιημένη Ελληνική Ποικιλία Ρίγανης, ενισχύοντας την ελληνική ταυτότητα και την ανταγωνιστικότητα των Φαρμακευτικών Αρωματικών Φυτών στις εθνικές και διεθνείς αγορές.

Τα τελευταία χρόνια, το αβοκάντο έχει εξελιχθεί σε μία από τις πιο συζητημένες καλλιέργειες, προσελκύοντας το ενδιαφέρον τόσο νέων όσο και έμπειρων παραγωγών. Πίσω όμως από την αυξανόμενη ζήτηση και την εικόνα μιας δυναμικής αγοράς, συνυπάρχουν διαφορετικές πραγματικότητες: απαιτητικές καλλιεργητικές πρακτικές, έντονες πιέσεις στο κόστος, αλλά και μια αγορά που λειτουργεί με συγκεκριμένους κανόνες.

Στο άρθρο που ακολουθεί, καταγράφονται οι εμπειρίες ανθρώπων που βρίσκονται σε διαφορετικά σημεία της αλυσίδας του αβοκάντο — από την παραγωγή, συμβατική και βιολογική, μέχρι τη συσκευασία και την εμπορία — σκιαγραφώντας μια πιο ρεαλιστική εικόνα για το πού βρίσκεται σήμερα η καλλιέργεια και ποιες είναι οι προκλήσεις που τη συνοδεύουν.

Αβοκάντο: ποικιλίες, συγκομιδή και απαιτήσεις 

Στην πλευρά του συμβατικού αβοκάντο, όπως την περιέγραψε στον ΑγροΤύπο ο κ. Γιώργος Κορναράκης, γεωπόνος του Αγροτικού Συνεταιρισμού Χανίων, η καλλιέργεια τα τελευταία χρόνια εξελίσσεται δυναμικά, με τη συγκομιδή να ξεκινά από το φθινόπωρο και να εκτείνεται μέχρι και τις αρχές του καλοκαιριού, ανάλογα με την ποικιλία και τις επικρατούσες συνθήκες. Όπως εξηγεί, η φετινή συγκομιδή ξεκίνησε ήδη από τον Οκτώβριο με τις πρώιμες ποικιλίες, «Ζουτάνο, Μπέικον, Μπενίκ», ενώ τον Νοέμβριο ακολούθησαν τα Fuerte, τα οποία όμως εμφάνισαν περιορισμένη παραγωγή, καθώς «είχαν πάθει ζημιά στην καρπόδεση, την άνοιξη, λόγω θερμοκρασίας και λασποβροχής». Αυτή την περίοδο, η συγκομιδή έχει περάσει στα Hass, νωρίτερα από το σύνηθες, καθώς «συνήθως μπαίνουμε στα Hass τον Φεβρουάριο, φέτος μπήκαμε νωρίτερα».

Οι ποικιλίες του συμβατικού αβοκάντο παρουσιάζουν σημαντικές διαφοροποιήσεις τόσο ως προς τον χρόνο συγκομιδής όσο και ως προς τα χαρακτηριστικά του καρπού. Όπως σημειώνει, «η Ζουτάνο είναι πιο γυαλιστερή και πιο light στη γεύση», ενώ «η Fuerte είναι αυτή που έχει συνηθίσει η ελληνική αγορά, με σχήμα αχλαδιού και πράσινο χρώμα». Αντίθετα, τα Hass και Lamb Hass έχουν διαφορετική εικόνα και συμπεριφορά ωρίμανσης, καθώς «είναι πιο μικρά, τραχιά απέξω και όταν ωριμάσουν γίνονται σκούρα». Μάλιστα, όπως τονίζει, αυτό συχνά παρερμηνεύεται από τους καταναλωτές, αφού «πολλοί νομίζουν ότι όταν μαυρίζει είναι χαλασμένο, αλλά το Hass πρέπει να είναι σκούρο για να είναι ώριμο».

Σε επίπεδο καλλιεργητικών απαιτήσεων, το αβοκάντο θεωρείται σαφώς πιο απαιτητική καλλιέργεια σε σχέση με τα εσπεριδοειδή, κυρίως ως προς το νερό και τη συνολική φροντίδα. «Έχει μεγαλύτερη απαίτηση σε νερό από τα πορτοκάλια και εκεί υπάρχει θέμα, γιατί δεν έχουμε τα κατάλληλα έργα υποδομής», επισημαίνει, υπογραμμίζοντας παράλληλα τη σημασία της ποιότητας του νερού και του εδάφους. «Χρειαζόμαστε χώμα που να στραγγίζει γρήγορα και νερό χωρίς άλατα. Αν έχει υψηλή αγωγιμότητα, σοκάρονται τα δέντρα και μπορεί να ξεραθούν», ενώ ιδιαίτερα τα πρώτα χρόνια η καλλιέργεια απαιτεί στενή παρακολούθηση, καθώς «θέλει συχνά και μικρά ποτίσματα – είναι ευαίσθητο φυτό». Παρότι το αβοκάντο δεν εμφανίζει μεγάλο αριθμό εχθρών, τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί προβλήματα που απαιτούν προσοχή. Όπως αναφέρει, «έχει εμφανιστεί ο τετράνυχος, που δημιουργεί σοβαρό πρόβλημα· προς το παρόν είναι ελεγχόμενος, αλλά αν ξεφύγει, θα υπάρχει θέμα», ενώ κάνει αναφορά και στη φυτόφθορα, αλλά και στις επιπτώσεις των καιρικών φαινομένων, καθώς «στην καρπόδεση των Fuerte είχαμε λασποβροχή και εξαφανίστηκαν τα έντομα επικονίασης».

Παρά τις αυξημένες απαιτήσεις, το αβοκάντο παρουσιάζει καλύτερη οικονομική εικόνα σε σχέση με άλλες καλλιέργειες. Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά, «το αβοκάντο είναι στα 2,30 – 2,50 ευρώ το κιλό, ενώ τα πορτοκάλια είναι στα 30 – 35 λεπτά». Οι τιμές διαφοροποιούνται ανάλογα με την ποικιλία και τη χρονική περίοδο, καθώς «στις πρώιμες ποικιλίες είχαμε τιμές μέχρι 2,50 ευρώ, μετά έπεσαν στα 2,20 και τώρα ξαναπήγαν γύρω στα 2,40», με τις διακυμάνσεις αυτές να θεωρούνται διαχειρίσιμες, αφού «στα αβοκάντο τα 20–30 λεπτά διαφορά δεν είναι τόσο μεγάλη όσο σε άλλες καλλιέργειες».

Καθοριστικό ρόλο σύμφωνα με τον κ. Κορναράκη, στην τελική ποιότητα του καρπού παίζει η σωστή στιγμή και ο τρόπος συγκομιδής. «Το βασικό ποιοτικό χαρακτηριστικό είναι η ξηρά ουσία· στα Fuerte πρέπει να είναι γύρω στο 20–21%», εξηγεί, επισημαίνοντας ότι η καθυστερημένη συγκομιδή επηρεάζει αρνητικά τη γεύση, καθώς «αν τα αφήσουμε μέχρι Ιούνιο, ανεβαίνουν πολύ τα λιπαρά και βαραίνει η γεύση». Παράλληλα, η συγκομιδή πρέπει να γίνεται με προσοχή, «με ψαλιδάκι και όχι να τα ρίχνουμε από τα δέντρα», γιατί «αν χτυπήσουν, αρχίζουν τα προβλήματα»

Βιολογικό Αβοκάντο: εμπειρία δεκαετιών και υψηλές απαιτήσεις

Στην πλευρά του βιολογικού αβοκάντο, όπως την περιέγραψε στον ΑγροΤύπο ο κ. Γιώργος Δασκαλάκης, η πραγματικότητα της καλλιέργειας απέχει σημαντικά από την εικόνα της «εύκολης και γρήγορα αποδοτικής επιλογής» που έχει διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια. Ο ίδιος ασχολείται με το αβοκάντο εδώ και περίπου 35–40 χρόνια, καλλιεργώντας σήμερα περίπου 20 στρέμματα στο Ρέθυμνο, και μιλά από τη θέση ανθρώπου που έχει ζήσει ολόκληρη την πορεία της καλλιέργειας στην Κρήτη. Όπως επισημαίνει, η αυξημένη δημοτικότητα του αβοκάντο βασίστηκε σε μια παραπλανητική αντίληψη, καθώς «έχει γίνει μόδα το αβοκάντο, επειδή κυκλοφόρησε ότι βάζεις αβοκάντο και προκόβεις», τονίζοντας ότι πρόκειται για «μια πολύ δύσκολη καλλιέργεια, πάρα πολύ επισφαλή για την Ελλάδα – ακόμη και για την Κρήτη».

Στο κτήμα του καλλιεργούνται περισσότερες από μία ποικιλίες, με βασικές τις Hass και Fuerte, αλλά και άλλες όπως Zutano και Bacon. Όπως αναφέρει, «έχουμε πέντε-έξι ποικιλίες», επισημαίνοντας ότι η συγκομιδή δεν γίνεται μαζικά αλλά σταδιακά, ανάλογα με το φορτίο κάθε δέντρου. «Δεν είναι πορτοκάλια που μπαίνουμε, τα μαζεύουμε και τελειώσαμε», εξηγεί, καθώς «ένα δέντρο με 10% παραγωγή θέλει άλλο χειρισμό από ένα με 50% ή 80%». Ιδιαίτερα στη βιολογική καλλιέργεια, ο έλεγχος του φορτίου θεωρείται κρίσιμος, αφού «τα αβοκάντο πρέπει να έχουν μικρές παραγωγές», ώστε τα δέντρα να παραμένουν ισορροπημένα και να μην επιβαρύνονται.

Κεντρικό ρόλο στη βιολογική διαχείριση παίζει η οργανική ουσία και η συνολική ισορροπία του εδάφους. Ο κ. Δασκαλάκης απορρίπτει τη λογική της έντονης αζωτούχας λίπανσης, τονίζοντας ότι «πετάνε αμμωνίες, καταστρέφουν το έδαφος και δημιουργούν δέντρα που φαίνονται ωραία αλλά έχουν προβληματική παραγωγή». Το αβοκάντο παρουσιάζει έντονη βλαστομανία, με περίπου τέσσερα κύματα βλάστησης τον χρόνο, γεγονός που καθιστά απαραίτητο τον έλεγχο της ανάπτυξης, καθώς «δεν είναι δέντρο για υπερπαραγωγή» και «πρέπει να υπάρχει ισορροπία». Στο ίδιο πλαίσιο, η κοπριά εφαρμόζεται σε όλη την επιφάνεια του αγρού και όχι μόνο στη βάση των δέντρων, αφού «δεν βλέπεις χωράφι – γεμίζει όλο, εκεί που γίνεται το ριζικό σύστημα και ακόμη πιο πέρα». Αναφερόμενος σε εχθρούς και ασθένειες, σημειώνει ότι προβλήματα μπορεί να εμφανιστούν, χωρίς όμως να είναι κατ’ ανάγκη ανασταλτικά. Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στον θρίπα, τον οποίο αντιμετωπίζει με στάση παρακολούθησης και όχι άμεσης επέμβασης, καθώς «δεν είμαι της λογικής να ραντίζω με την παραμικρή ένδειξη», αφήνοντας «και λίγο τον οργανισμό να αντιδράσει». 

Περνώντας στο κομμάτι της αγοράς, ο κ. Δασκαλάκης περιγράφει μια εικόνα έντονου ανταγωνισμού και πιεσμένων τιμών για το βιολογικό αβοκάντο. Όπως αναφέρει, συνεργάζεται εδώ και περίπου 15 χρόνια με αγοραστή στη Γερμανία, όπου « πουλάμε 14,5 ευρώ το τετράκιλο, παραδοτέο». Ωστόσο, η ονομαστική αυτή τιμή δεν αντικατοπτρίζει το καθαρό έσοδο του παραγωγού, καθώς μετά τη συσκευασία και τα σχετικά κόστη «στον παραγωγό καθαρίζει γύρω στα 3,20 με 3,30 ευρώ το κιλό». Αντίστοιχες τιμές ισχύουν, όπως σημειώνει, τόσο για τη διάθεση στην Ελλάδα όσο και για το εξωτερικό, αφού «τόσο πουλάμε και εδώ και μπορεί και να πεσει κι άλλο το καθαρό ποσό».

Η πλευρά της αγοράς και της εμπορίας

Στην πλευρά της εμπορίας και της διακίνησης του αβοκάντο, μιλήσαμε με την κα. Έλενα Αδικημενάκη από την εταιρεία ΕΛΕΝΑ Α.Ε., η οποία περιγράφει στον ΑγροΤύπο την εικόνα της καλλιέργειας που αποτυπώνεται μέσα από το πρίσμα της αγοράς, της ποιότητας και της μακροχρόνιας συνεργασίας με τους παραγωγούς των Χανίων. Η εταιρεία δραστηριοποιείται από το 1990 στη συσκευασία, τυποποίηση και εμπορία εσπεριδοειδών και αβοκάντο, διαθέτοντας εγκαταστάσεις στα Μυλωνιανά Κυδωνίας Χανίων, όπου στεγάζονται οι χώροι παραλαβής και φόρτωσης, οι αποθηκευτικοί χώροι και ψυκτικός θάλαμος με ελεγχόμενη ατμόσφαιρα, που επιτρέπει την ασφαλή διαχείριση και διακίνηση του προϊόντος.

Από την εικόνα που μεταφέρεται μέσω της αγοράς, η φετινή συγκομιδή του αβοκάντο στον νομό Χανίων βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη, με διαφοροποιήσεις ανά ποικιλία. Οι πρώιμες ποικιλίες, με βασικότερες τις Zutano και Fuerte, έχουν ολοκληρώσει σχεδόν τον κύκλο τους, παρουσιάζοντας μειωμένη παραγωγή σε σχέση με την περσινή χρονιά, ενώ σταδιακά το ενδιαφέρον της αγοράς μεταφέρεται στις πιο όψιμες ποικιλίες, με κυρίαρχη τη Hass, η οποία αποτελεί και τη «ναυαρχίδα» του εμπορίου. Η συγκομιδή εξελίσσεται κλιμακωτά, ανάλογα με την ποικιλία και τις επικρατούσες καιρικές συνθήκες, ώστε να διασφαλίζεται η σωστή ωρίμανση και η ποιότητα του καρπού.

Σε επίπεδο παραγωγής, η φετινή χρονιά καταγράφεται χαμηλότερη σε σχέση με πέρυσι, κυρίως λόγω προβλημάτων στην καρπόδεση των πρώιμων ποικιλιών. Οι έντονες εναλλαγές θερμοκρασίας κατά την περίοδο της ανθοφορίας επηρέασαν αρνητικά την εξέλιξη της παραγωγής, ενώ παράλληλα η λειψυδρία στον νομό Χανίων έχει καταστήσει τη χρονιά ιδιαίτερα απαιτητική. Η άρδευση δεν είναι πάντα ομοιόμορφη και δεν καλύπτονται πλήρως οι ανάγκες των δέντρων, γεγονός που επιβαρύνει την καλλιέργεια, παρότι καταβάλλονται προσπάθειες για καλύτερη αξιοποίηση των διαθέσιμων υδατικών πόρων και αναζήτηση πιο βιώσιμων λύσεων για το μέλλον.

Σε ό,τι αφορά τα φυτοϋγειονομικά ζητήματα, επισημαίνεται ότι μέχρι πρόσφατα το αβοκάντο στην Κρήτη παρουσίαζε περιορισμένα προβλήματα. Από τον Απρίλιο του 2024, ωστόσο, καταγράφηκε η εμφάνιση του τετράνυχου Oligonychus perseae στον νομό Χανίων, ο οποίος αποτελεί πλέον τον βασικό εχθρό της καλλιέργειας.  Από την πλευρά της αγοράς, η ζήτηση για το κρητικό αβοκάντο παραμένει έντονη και σταθερή, τόσο στην εγχώρια αγορά όσο και στο εξωτερικό, με τη διάθεση της παραγωγής να εξελίσσεται ομαλά. Οι τιμές παραγωγού κινούνται σε ικανοποιητικά έως υψηλά επίπεδα, καλύπτοντας σε μεγάλο βαθμό το αυξημένο κόστος καλλιέργειας.

Το χειμερινό κλάδεμα στην ακτινιδιά αποτελεί μία από τις πιο κρίσιμες καλλιεργητικές παρεμβάσεις, καθώς επηρεάζει άμεσα τόσο την παραγωγή όσο και τη μακροχρόνια υγεία των φυτών. Παρά τη σημασία του, εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται συχνά είτε βιαστικά είτε εμπειρικά, χωρίς σαφή στόχο.

Ο κ. Άγγελος Ξυλογιάννης, πολύπειρος παραγωγός ακτινιδίων από την περιοχή της Άρτας, μιλώντας στον ΑγροΤύπο, εξηγεί αναλυτικά πότε πρέπει να γίνεται το χειμερινό κλάδεμα, ποιες βέργες επιλέγονται, ποια είναι τα συχνότερα λάθη και γιατί η σωστή διαχείριση των πληγών και των εργαλείων παίζει καθοριστικό ρόλο στη βιωσιμότητα του οπωρώνα.

Γιατί το κλάδεμα είναι απαραίτητο

Το κλάδεμα δεν γίνεται απλώς για να «καθαρίσει» το δέντρο. Όπως εξηγεί ο κ. Ξυλογιάννης, στόχος είναι να υπάρξει ισορροπία ανάμεσα στο ριζικό σύστημα και τη φυλλική επιφάνεια. Αν διατηρηθούν υπερβολικά πολλές βέργες, το φυτό θα φορτωθεί με καρπό που δεν μπορεί να θρέψει. Το αποτέλεσμα είναι μικρού μεγέθους καρποί, χαμηλής εμπορικής αξίας. Το σωστό κλάδεμα εξασφαλίζει αερισμό, φωτισμό και καρπούς που μπορούν να φτάσουν σε εμπορεύσιμο μέγεθος.

Πότε ξεκινά και πότε ολοκληρώνεται το χειμερινό κλάδεμα

Όπως ανέφερε στον ΑγροΤύπο το χειμερινό κλάδεμα ξεκινά μόνο αφού πέσει πλήρως το φύλλο. Ο λόγος είναι διπλός. Από τη μία πλευρά, το φύλλο επιστρέφει τα αποθέματά του στη βέργα, κάτι απαραίτητο για την επόμενη χρονιά. Από την άλλη, η παρουσία φύλλων δυσκολεύει πρακτικά το κλάδεμα και αυξάνει το εργατικό κόστος. Ο κ. Ξυλογιάννης τόνισε ότι αν το κλάδεμα γίνει πρόωρα, πριν ολοκληρωθεί η πτώση των φύλλων, χάνονται αποθέματα που είναι ζωτικής σημασίας για το φυτό. Παράλληλα, αν το φυτό έχει ήδη αρχίσει να κινεί χυμούς, τότε με την τομή «δακρύζει», χάνοντας ό,τι έχει αποθηκεύσει.

Στην πράξη, όπως σημείωσε, η κατάλληλη περίοδος ξεκινά μετά τους πρώτους παγετούς, συνήθως μέσα στον Νοέμβριο ή τον Δεκέμβριο, και ολοκληρώνεται έως τα μέσα με τέλη Φεβρουαρίου. Το κρίσιμο σημείο είναι να μην έχει ξεκινήσει η έντονη κυκλοφορία των χυμών, ώστε να αποφεύγεται η απώλεια θρεπτικών στοιχείων.

Απαντώντας στο αν υπάρχει πρώιμο ή όψιμο κλάδεμα, ο κ. Ξυλογιάννης ήταν ξεκάθαρος: «Δεν υπάρχει πρώιμο ή όψιμο κλάδεμα. Υπάρχει το λάθος κλάδεμα. Και υπάρχει και το σωστό χρονικά κλάδεμα».

Όπως εξήγησε, το σωστό κλάδεμα εξαρτάται από το αν έχουν ολοκληρωθεί οι φυσιολογικές διεργασίες του φυτού και όχι από ημερολογιακές ημερομηνίες. Αν το κλάδεμα γίνει όταν το φυτό «δακρύζει», τότε χάνει χυμούς και αποθέματα, με αποτέλεσμα να εξασθενεί.

Πόσες και ποιες βέργες κρατάμε – ο στόχος της παραγωγής

Σύμφωνα με τον ίδιο, το χειμερινό κλάδεμα δεν γίνεται «στο περίπου», αλλά με ξεκάθαρο στόχο παραγωγής. Όπως ανέφερε στον Agrotypos, πρώτα αποφασίζουμε πόσα κιλά καρπό θέλουμε να πάρουμε από κάθε δέντρο και στη συνέχεια υπολογίζουμε τον αριθμό των βεργών που θα διατηρηθούν.

Κατά μέσο όρο, κάθε καρποφόρα βέργα με 7–8 οφθαλμούς μπορεί να αποδώσει περίπου 2 έως 2,5 κιλά καρπό. Με βάση αυτό, αν διατηρηθούν περίπου 30 βέργες, το δέντρο μπορεί να δώσει 60–65 κιλά καρπό, ενώ αν οι βέργες περιοριστούν στις 20, η παραγωγή διαμορφώνεται περίπου στα 50 κιλά ανά δέντρο. Η τελική επιλογή εξαρτάται από την ηλικία του φυτού, τη ζωηρότητά του και τον στόχο παραγωγής.

Όπως εξήγησε χαρακτηριστικά, ο υπολογισμός δεν γίνεται αποκομμένα ανά δέντρο, αλλά σε επίπεδο στρέμματος. Αν, για παράδειγμα, ο παραγωγός στοχεύει σε παραγωγή περίπου τεσσάρων τόνων ανά στρέμμα, απαιτούνται συνολικά γύρω στις 2.000 βέργες στο στρέμμα. Στη συνέχεια, ο αριθμός αυτός κατανέμεται ανάλογα με την πυκνότητα φύτευσης.

Σε ένα στρέμμα με περίπου 110 φυτά, αντιστοιχούν κατά μέσο όρο 18–20 βέργες ανά δέντρο, ενώ σε πιο αραιή φύτευση, με λιγότερα φυτά, ο αριθμός των βεργών ανά δέντρο αυξάνεται και μπορεί να φτάσει περίπου τις 25. «Κοιτάζουμε πρώτα το στρέμμα και τον στόχο παραγωγής και μετά μοιράζουμε τις βέργες στα δέντρα», σημείωσε, τονίζοντας ότι το κλάδεμα πρέπει να έχει μαθηματική λογική και όχι να γίνεται εμπειρικά.

Ποιες βέργες είναι πραγματικά καρποφόρες

Ο κ. Ξυλογιάννης εξήγησε ότι καρποφόρες είναι μόνο οι ετήσιες βέργες. Όχι οι διετείς ή τριετείς. Οι βέργες που έχουν γεννηθεί νωρίς, δηλαδή από την άνοιξη, έχουν προλάβει να συγκεντρώσουν τις απαραίτητες ορμόνες για την άνθηση. Αντίθετα, βέργες που ξεκίνησαν αργά, τον Ιούνιο ή τον Ιούλιο, δεν προλαβαίνουν να μετατρέψουν τα θρεπτικά τους σε ορμόνες και δεν δίνουν ικανοποιητική ανθοφορία. Σημαντικό σημείο, όπως υπογράμμισε, είναι και η θέση των οφθαλμών. Οι οφθαλμοί προς το άκρο της βέργας είναι πιο διογκωμένοι και πιο πλούσιοι σε ορμόνες, επομένως δεν πρέπει να αφαιρούνται. Ένα από τα συχνότερα λάθη, όπως ανέφερε, είναι ότι πολλοί παραγωγοί κόβουν τις πιο λεπτές βέργες, πάχους 5–6 χιλιοστών, οι οποίες όμως είναι συχνά οι πιο παραγωγικές.

Διαφορετική διαχείριση στο κλάδεμα ανάλογα με την ηλικία και τον ρόλο του φυτού

Όπως σημείωσε στον ΑγροΤύπο ο κ. Ξυλογιάννης, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο ένα νεαρό φυτό και ένα δέντρο πλήρους παραγωγής. Ένα φυτό τριών ετών δεν μπορεί και δεν πρέπει να εξαναγκαστεί να δώσει μεγάλες αποδόσεις. Για τον λόγο αυτό, σε νεαρά φυτά εφαρμόζεται πιο ήπιο κλάδεμα, ενώ σε πλήρως ανεπτυγμένα δέντρα το κλάδεμα προσαρμόζεται στον στόχο παραγωγής και στη δυνατότητα του φυτού να θρέψει τον καρπό.

Ιδιαίτερη κατηγορία αποτελούν τα αρσενικά φυτά, τα οποία έχουν διαφορετικό ρόλο, καθώς εξυπηρετούν τη γονιμοποίηση. Όπως ανέφερε, μπορούν να δεχτούν ακόμη και δύο κλαδέματα: ένα αρχικό, ώστε να μην εμποδίζουν τις βέργες των θηλυκών φυτών, και ένα δεύτερο μετά τη γονιμοποίηση. Η διαχείρισή τους είναι πιο ευέλικτη, καθώς δεν υπάρχει άμεσος στόχος παραγωγής καρπού, γεγονός που διαφοροποιεί και τον τρόπο κλαδέματός τους σε σχέση με τα θηλυκά φυτά.

Υγιεινή εργαλείων, προστασία πληγών 

Μετά το κλάδεμα, όπως επισήμανε στον ΑγροΤύπο ο κ. Ξυλογιάννης, είναι απαραίτητο να απομακρύνονται τα υπολείμματα, καθώς αποτελούν εστίες μεταφοράς ασθενειών. Σε μεγάλες τομές, οι πληγές πρέπει να προστατεύονται, ενώ συστήνονται και ψεκασμοί με χαλκούχα σκευάσματα, ώστε να μειώνεται ο κίνδυνος προσβολών.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην απολύμανση των εργαλείων, ειδικά σε περιοχές όπου εμφανίζονται βακτηριακές προσβολές. Τα εργαλεία πρέπει να βυθίζονται σε απολυμαντικό διάλυμα, ώστε να μην μεταφέρεται το παθογόνο από φυτό σε φυτό. Σε περιπτώσεις ασθενικών φυτών, το κλάδεμα πρέπει να γίνεται τελευταίο, ώστε να περιορίζεται ο κίνδυνος μόλυνσης των υγιών δέντρων.

Όπως επεσήμανε, πολλές από τις σοβαρότερες ασθένειες της ακτινιδιάς ξεκινούν ακριβώς από πληγές κλαδέματος που δεν επουλώθηκαν σωστά. Το φυτό αδυνατεί να κλείσει τις πληγές του, με αποτέλεσμα να εισέρχονται μύκητες και βακτήρια στον κορμό. Τα προβλήματα αυτά δεν εμφανίζονται άμεσα, αλλά μετά από χρόνια, όταν πλέον το δέντρο αρχίζει να καταρρέει σταδιακά.

Το χειμερινό κλάδεμα, όπως προκύπτει από την εμπειρία του κ. Άγγελου Ξυλογιάννη, δεν είναι μια απλή τεχνική εργασία, αλλά μια διαδικασία που απαιτεί γνώση, στόχο και σεβασμό στη φυσιολογία του φυτού — και κυρίως δεν συγχωρεί τη βιασύνη και τις πρόχειρες επιλογές.

Το ακτινίδιο δεν συγκαταλέγεται στις ιστορικά «βαριές» καλλιέργειες της ελληνικής γεωργίας. Κι όμως, μέσα σε λίγες δεκαετίες κατάφερε να αποκτήσει σαφή ρόλο, σταθερή παρουσία και έντονο εξαγωγικό προσανατολισμό. Τα επίσημα στοιχεία του FAOSTAT για την χώρα μας, επιτρέπουν να αποτυπωθεί αυτή η πορεία με χρονική συνέχεια, δείχνοντας πώς μια καλλιέργεια που ξεκίνησε διστακτικά εξελίχθηκε σταδιακά σε έναν από τους πιο δυναμικούς κλάδους της φυτικής παραγωγής.

Η εξέλιξη των εκτάσεων

Οι πρώτες συστηματικές καταγραφές στις αρχές της δεκαετίας του 1980 δείχνουν μια καλλιέργεια σε εμβρυακό στάδιο, με μόλις 148 εκτάρια το 1980. Στη διάρκεια της ίδιας δεκαετίας, το ακτινίδιο αρχίζει να αποκτά σταδιακά χώρο, καθώς μέχρι τα τέλη των 80s οι εκτάσεις πολλαπλασιάζονται και ξεπερνούν τα 500 εκτάρια. Η δεκαετία του 1990 σηματοδοτεί μια πιο καθαρή στροφή, με τις καλλιεργούμενες εκτάσεις να υπερβαίνουν τα 1.000 εκτάρια στις αρχές της και να κινούνται προς τα 2.500–3.000 εκτάρια στα τέλη της. Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, η καλλιέργεια παγιώνεται πλέον σε μεγαλύτερη κλίμακα, γύρω στα 3.500 εκτάρια, χωρίς όμως να χάνει τον ανοδικό της χαρακτήρα. Μετά το 2010, η επέκταση συνεχίζεται με πιο σταθερό και οργανωμένο ρυθμό, καθώς οι εκτάσεις αυξάνονται σχεδόν χρόνο με τον χρόνο. Το 2015 καταγράφονται περίπου 9.000 εκτάρια και στη συνέχεια η ανοδική πορεία διατηρείται, ώστε το 2024 να φτάνουν τα 14.700 εκτάρια, χωρίς να μεσολαβήσει περίοδος ουσιαστικής υποχώρησης.

Η πορεία της παραγωγής

Η εξέλιξη της παραγωγής ακολουθεί την αύξηση των εκτάσεων, αλλά με μεγαλύτερη ένταση και πιο έντονη δυναμική. Το 1980 η συνολική παραγωγή είναι σχεδόν μηδενική, μόλις 42 τόνοι, αντανακλώντας τα πρώτα στάδια εγκατάστασης των φυτειών. Στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και στις αρχές της επόμενης, η παραγωγή αρχίζει να ανεβαίνει αισθητά και ξεπερνά τους 10.000 τόνους. Κατά τη δεκαετία του 1990 η άνοδος επιταχύνεται, καθώς γύρω στο 2000 η παραγωγή προσεγγίζει τους 60.000 τόνους, δείχνοντας ότι το ακτινίδιο περνά πλέον σε φάση παραγωγικής ωρίμανσης. Την περίοδο 2000–2010, η παραγωγή συνεχίζει να αυξάνεται σταθερά, ξεπερνώντας τους 120.000 τόνους στα μέσα της δεκαετίας και φτάνοντας πάνω από 180.000 τόνους το 2010. Στα χρόνια που ακολουθούν, η άνοδος δεν είναι στιγμιαία αλλά σταδιακή, με την παραγωγή να ενισχύεται σχεδόν κάθε χρόνο. Στα μέσα της δεκαετίας του 2010 περνά το όριο των 200.000 τόνων, πλησιάζει τους 300.000 προς το τέλος της δεκαετίας και το 2024 ανέρχεται στους 342.330 τόνους, αποτυπώνοντας μια μακροχρόνια και συνεπή ανοδική πορεία.

Οι αποδόσεις ανά εκτάριο

Οι αποδόσεις ανά εκτάριο συμπληρώνουν την εικόνα μιας καλλιέργειας που εξελίσσεται σταδιακά και αποκτά σταθερά χαρακτηριστικά. Στα πρώτα χρόνια, οι αποδόσεις εμφανίζουν έντονες διακυμάνσεις, κάτι αναμενόμενο για νεοσύστατες φυτείες. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, όμως, αρχίζουν να σταθεροποιούνται και να κινούνται συχνά πάνω από τους 15 τόνους ανά εκτάριο. Γύρω στο 2000, η μέση απόδοση ξεπερνά τους 17 τόνους, ενώ την περίοδο 2005–2010 ακολουθεί ανοδική πορεία, αντανακλώντας τη βελτίωση της καλλιεργητικής πρακτικής και τη σταδιακή ωρίμανση των φυτειών. Στη δεκαετία 2010–2020, οι αποδόσεις διατηρούνται σε υψηλά επίπεδα, συχνά πάνω από τους 25 τόνους ανά εκτάριο, με μικρές ετήσιες διακυμάνσεις. Το 2024, η μέση απόδοση καταγράφεται στους 23,3 τόνους ανά εκτάριο, επίπεδο που παραμένει υψηλό και δείχνει ότι η επέκταση των εκτάσεων συνοδεύτηκε από διατήρηση της παραγωγικότητας.

Τι δείχνει η συνολική εικόνα

Η εικόνα του ακτινιδίου στην Ελλάδα, όπως προκύπτει από τα επίσημα στοιχεία, είναι εκείνη μιας καλλιέργειας που αναπτύχθηκε με συνέχεια και χωρίς απότομες εξάρσεις ή καταρρεύσεις. Από ελάχιστες εκτάσεις και σχεδόν μηδενική παραγωγή στις αρχές της δεκαετίας του 1980, εξελίχθηκε σε έναν κλάδο με δεκάδες χιλιάδες εκτάρια και παραγωγή εκατοντάδων χιλιάδων τόνων σε ετήσια βάση. Η σταθερότητα αυτής της πορείας, ιδιαίτερα στα πιο πρόσφατα χρόνια, είναι το στοιχείο που δίνει στο ακτινίδιο ξεχωριστή βαρύτητα στον χάρτη της ελληνικής φυτικής παραγωγής.

Πηγή: FAOSTAT – FAO

Ο χειμώνας είναι η περίοδος που οι περισσότερες αποφάσεις για νέες φυτεύσεις δεν λαμβάνονται στο χωράφι, αλλά στο χαρτί. Παραγωγοί που σκέφτονται να προχωρήσουν σε δενδρώδεις καλλιέργειες ή να αναδιαρθρώσουν υφιστάμενες φυτείες, ζυγίζουν δεδομένα, συνθήκες και περιορισμούς πριν κάνουν το επόμενο βήμα. Η ροδιά, ως καλλιέργεια με συγκεκριμένες απαιτήσεις, χρειάζεται προσεκτικό σχεδιασμό από την αρχή, καθώς πολλά από τα σημεία που θα καθορίσουν την πορεία της δεν διορθώνονται εκ των υστέρων.

Κλίμα και εγκατάσταση φυτείας: επιλογές που καθορίζουν την πορεία 

Η εγκατάσταση μιας φυτείας ροδιάς δεν αποτελεί τυπική διαδικασία, καθώς προϋποθέτει σωστές αποφάσεις ήδη από το στάδιο της επιλογής της περιοχής. Η ροδιά ευδοκιμεί σε περιοχές με μακρύ, θερμό και ξηρό καλοκαίρι και παρουσιάζει αυξημένη αντοχή στις χαμηλές θερμοκρασίες του χειμώνα, όταν βρίσκεται σε λήθαργο. Μπορεί να δώσει ικανοποιητικές αποδόσεις σε περιοχές όπου οι χειμερινές θερμοκρασίες δεν υποχωρούν κάτω από τους -12°C. Ωστόσο, κατά την άνοιξη και το φθινόπωρο η συμπεριφορά της διαφοροποιείται, καθώς το φυτό γίνεται ιδιαίτερα ευαίσθητο στο ψύχος. Παγετοί της τάξης των -5°C, είτε στο φούσκωμα των οφθαλμών είτε κατά την πλήρη ωρίμανση των καρπών, μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές, γεγονός που καθιστά κρίσιμη την αξιολόγηση της έντασης και της συχνότητας των παγετών, καθώς και την αποφυγή περιοχών με συχνές ομίχλες και ψυχρούς βόρειους ανέμους.

Αφού διασφαλιστούν οι κατάλληλες κλιματικές συνθήκες, η πορεία της φυτείας καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από τον τρόπο εγκατάστασής της. Η προετοιμασία ξεκινά πριν από τη φύτευση, με κατεργασία του εδάφους σε βάθος και ενσωμάτωση χωνεμένης κοπριάς ως βελτιωτικού. Η φύτευση πραγματοποιείται συνήθως με διετή δενδρύλλια, στα τέλη του χειμώνα με αρχές άνοιξης, ενώ οι αποστάσεις προσαρμόζονται ώστε να διευκολύνονται οι καλλιεργητικές εργασίες. Σε πολλές περιπτώσεις εφαρμόζεται εδαφοκάλυψη με λωρίδες πλαστικού κατά μήκος των γραμμών φύτευσης, πρακτική που συμβάλλει στη διατήρηση της υγρασίας και στον περιορισμό των ζιζανίων.

Έδαφος: ανεκτικό φυτό, όχι αδιάφορο

Παρότι η ροδιά δεν εμφανίζει ιδιαίτερες απαιτήσεις ως προς τον τύπο του εδάφους, τα καλύτερα αποτελέσματα επιτυγχάνονται σε βαθιά, καλά στραγγιζόμενα εδάφη μέσης σύστασης, με ικανοποιητική περιεκτικότητα σε οργανική ουσία και pH από 5,5 έως 7,0. Στην πράξη, τα ιζηματογενή εδάφη έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα κατάλληλα. Το φυτό παρουσιάζει αντοχή τόσο στην περίσσεια ασβεστίου όσο και στην αυξημένη αλατότητα, σε επίπεδα συγκρίσιμα με εκείνα της ελιάς, του αμπελιού και της φιστικιάς, γεγονός που του δίνει ευελιξία σε περιοχές με περιορισμούς εδάφους.

Άρδευση: η ισορροπία κάνει τη διαφορά

Η ροδιά παρουσιάζει σχετική αντοχή στην ξηρασία, όμως η έλλειψη νερού επηρεάζει άμεσα την παραγωγή. Δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως ξερική καλλιέργεια. Αντέχει στην αυξημένη αλατότητα του αρδευτικού νερού, αλλά οι ανάγκες της σε υγρασία είναι αυξημένες σε συγκεκριμένες φάσεις του κύκλου της. Η επικονίαση, η γονιμοποίηση και τα πρώτα στάδια μετά την καρπόδεση αποτελούν τις πιο κρίσιμες περιόδους. Οι αρδεύσεις πρέπει να γίνονται τακτικά από την άνθηση έως τη συγκομιδή, με στόχο τη διατήρηση σταθερής υγρασίας στο έδαφος. Απότομες εναλλαγές ξηρασίας και υπερβολικής υγρασίας συνδέονται άμεσα με προβλήματα ποιότητας, όπως το σχίσιμο των καρπών.

Θρέψη: απαραίτητη, αλλά με μέτρο

Η ροδιά έχει ανάγκη από τα βασικά θρεπτικά στοιχεία, άζωτο, φώσφορο και κάλιο, αλλά και από δευτερεύοντα και ιχνοστοιχεία όπως μαγνήσιο, σίδηρο, μαγγάνιο, ασβέστιο και ψευδάργυρο. Η λίπανση οφείλει να βασίζεται σε χημική ανάλυση εδάφους, καθώς τόσο οι ελλείψεις όσο και οι υπερβολές δημιουργούν προβλήματα. Η οργανική λίπανση, είτε με κοπριά είτε με χλωρή λίπανση, συμβάλλει στη διατήρηση της γονιμότητας και της δομής του εδάφους σε βάθος χρόνου.

Φυσιολογικά προβλήματα που κοστίζουν παραγωγή

Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα στην καλλιέργεια της ροδιάς είναι το σχίσιμο των καρπών, το οποίο οδηγεί σε υποβάθμιση της ποιότητας και απώλειες στην εμπορία. Το φαινόμενο συνδέεται με την ποικιλία, την έκθεση των καρπών στον ήλιο, την τροφοπενία βορίου και κυρίως με τις απότομες μεταβολές της υγρασίας του εδάφους. Η καθυστέρηση της συγκομιδής μπορεί επίσης να εντείνει το πρόβλημα. Παράλληλα, στα πρώτα χρόνια της καλλιέργειας παρατηρείται συχνά καρπόπτωση, ιδιαίτερα όταν επικρατεί υπερβολική βλάστηση λόγω έντονων αρδεύσεων ή αυξημένων αζωτούχων λιπάνσεων. Αντίστοιχα, μειωμένη καρπόδεση συνδέεται με αυξημένη υγρασία κατά την άνθηση, υπερβολική θρέψη ή έντονο κλάδεμα που διαταράσσει την ισορροπία μεταξύ βλάστησης και καρποφορίας.

Η καλλιέργεια ξεκινά πριν μπει το φυτό στο χωράφι

Η ροδιά μπορεί να αποτελέσει μια αξιόλογη επιλογή, αρκεί να αντιμετωπιστεί με προοπτική και όχι ως ευκαιριακή λύση. Οι συνθήκες της περιοχής, η διαθεσιμότητα νερού και ο σωστός τρόπος διαχείρισης παίζουν καθοριστικό ρόλο στην πορεία της φυτείας. Για όσους βρίσκονται σήμερα στη φάση της σκέψης και του σχεδιασμού, ο χειμώνας αποτελεί την περίοδο κατά την οποία μπορούν να αξιολογηθούν με ψυχραιμία οι συνθήκες και οι επιλογές μιας νέας φυτείας.

Πηγή: Γεωργία – Κτηνοτροφία, τεύχος 5/2011. «Καλλιέργεια ροδιάς: Κρίσιμα σημεία που πρέπει να προσεχθούν πριν, κατά και μετά την εγκατάσταση της φυτείας», σελ. 20–23

Η καλλιέργεια της ακτινιδιάς έχει εδραιωθεί τα τελευταία χρόνια ως μία από τις πιο δυναμικές επιλογές για τον Έλληνα παραγωγό. Το ενδιαφέρον για νέες φυτεύσεις παραμένει έντονο και, μαζί του, αυξάνεται και η αναζήτηση για συστήματα διαμόρφωσης που μπορούν να στηρίξουν τη μακροχρόνια παραγωγικότητα της καλλιέργειας. Ανάμεσα σε αυτά, η ημικρεβατίνα έχει επικρατήσει ως μία από τις πιο διαδεδομένες επιλογές. Ωστόσο, η επιλογή αυτή δεν είναι απλή υπόθεση και απαιτεί σωστό σχεδιασμό από την πρώτη ημέρα.

Οι απαιτήσεις της ακτινιδιάς και οι επιλογές που τη συνοδεύουν 

Η ακτινιδιά είναι μια καλλιέργεια με αυξημένες απαιτήσεις, οι οποίες ξεκινούν από τη βάση της εγκατάστασης και συνοδεύουν τη φυτεία σε όλη τη διάρκεια ζωής της. Το έδαφος, το κλίμα και η διαχείριση του νερού αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για την επιτυχημένη ανάπτυξη των φυτών, όμως εξίσου σημαντικό ρόλο παίζουν και οι υποδομές που θα στηρίξουν την καλλιέργεια στα πρώτα, καθοριστικά χρόνια. Η επιτυχία δεν εξαρτάται μόνο από την επιλογή του φυτικού υλικού, αλλά από το συνολικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αυτό καλείται να αναπτυχθεί.

Σε αυτό το στάδιο, οι αρχικές αποφάσεις αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα. Η ποιότητα της κατασκευής, ο σωστός χρονισμός των εργασιών και η ορθή διαχείριση των βασικών αναγκών της καλλιέργειας διαμορφώνουν σε μεγάλο βαθμό τη μελλοντική της πορεία. Αποκλίσεις από τις βασικές προδιαγραφές ή επιλογές που γίνονται με προχειρότητα μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά τόσο την παραγωγικότητα όσο και τη βιωσιμότητα της φυτείας σε βάθος χρόνου. Η εμπειρία δείχνει ότι λάθη που γίνονται στην αρχή δύσκολα διορθώνονται αργότερα. Συχνά, συνοδεύουν τη φυτεία για πολλά χρόνια, επηρεάζοντας την απόδοση και τη σταθερότητά της. Για τον λόγο αυτό, η εγκατάσταση της ακτινιδιάς δεν αντιμετωπίζεται ως μια απλή φάση έναρξης, αλλά ως το θεμέλιο πάνω στο οποίο θα στηριχθεί η συνολική εξέλιξη της καλλιέργειας στον χρόνο.

Η ημικρεβατίνα ως κατασκευή που χτίζεται στον χρόνο

Η εγκατάσταση μιας φυτείας ακτινιδιάς σε διαμόρφωση ημικρεβατίνας δεν αποτελεί μια διαδικασία που ολοκληρώνεται σε μία μόνο φάση. Αντίθετα, εξελίσσεται σταδιακά, ακολουθώντας τον ρυθμό ανάπτυξης των φυτών και τις ανάγκες της καλλιέργειας στα πρώτα χρόνια. Στο αρχικό στάδιο δίνεται έμφαση στη φύτευση και στη δημιουργία ενός λειτουργικού συστήματος άρδευσης, το οποίο αποτελεί βασική προϋπόθεση για την επιβίωση και την ομαλή εγκατάσταση των φυτών. Καθώς η φυτεία αναπτύσσεται και διαμορφώνεται, προχωρά σταδιακά και η τοποθέτηση των βασικών στοιχείων της υποστύλωσης.

Αυτή η σταδιακή προσέγγιση δεν αποτελεί απλώς μια πρακτική επιλογή, αλλά συνδέεται άμεσα με την ποιότητα και την αντοχή της κατασκευής. Η ημικρεβατίνα βασίζεται σε μια στιβαρή υποδομή, πάνω στην οποία τα φυτά θα αναπτυχθούν, θα αναρριχηθούν και θα υποστηριχθούν για πολλά χρόνια. Η ποιότητα και η επάρκεια των υλικών παίζουν καθοριστικό ρόλο, καθώς περιπτώσεις πρόχειρης ή ελλιπούς κατασκευής έχουν οδηγήσει σε σοβαρά προβλήματα, ακόμη και σε πλήρη αστοχία της φυτείας.

Η σωστή υποστύλωση δεν αποτελεί τεχνική λεπτομέρεια, αλλά βασική προϋπόθεση για τη σταθερότητα και τη μακροχρόνια βιωσιμότητα της καλλιέργειας. Όταν τα στάδια της εγκατάστασης δεν ακολουθούν τη φυσική εξέλιξη των φυτών ή όταν γίνονται εκπτώσεις στην ποιότητα της κατασκευής, οι συνέπειες εμφανίζονται συχνά αργότερα, επηρεάζοντας την ανάπτυξη και την παραγωγικότητα της φυτείας. Για τον λόγο αυτό, η ημικρεβατίνα αντιμετωπίζεται ως μια κατασκευή που χτίζεται στον χρόνο, με επιλογές που πρέπει να γίνονται με προσοχή από την πρώτη στιγμή.

Οι υποδομές πίσω από την ημικρεβατίνα

Η εγκατάσταση μιας φυτείας ακτινιδιάς σε ημικρεβατίνα προϋποθέτει τη χρήση συγκεκριμένων υλικών, τα οποία αποτελούν τη βάση της κατασκευής και καθορίζουν τη λειτουργικότητά της στον χρόνο. Η υποστύλωση στηρίζεται σε σταθερά στηρίγματα, βάσεις και συστήματα στήριξης, σχεδιασμένα ώστε να αντέχουν το βάρος της βλάστησης και της παραγωγής για πολλά χρόνια, ενώ τα συρμάτινα στοιχεία διαμορφώνουν το πλαίσιο ανάπτυξης των φυτών.

Η αγορά και η εγκατάσταση των υλικών αυτών δεν ακολουθούν μια ενιαία, τυποποιημένη λογική, καθώς επηρεάζονται τόσο από τις επιλογές του παραγωγού όσο και από την ποιότητα των υλικών που θα χρησιμοποιηθούν. Σε γενικές γραμμές, ενδεικτικά, το αρδευτικό δίκτυο συγκαταλέγεται συνήθως στα μεγαλύτερα κόστη αγοράς που συνοδεύουν την εγκατάσταση μιας φυτείας ακτινιδιάς. Αντίστοιχα, από τα σημαντικότερα κόστη που αφορούν την εγκατάσταση και την εφαρμογή στο χωράφι είναι εκείνα που σχετίζονται με την τοποθέτηση των βάσεων και των πασσάλων, καθώς απαιτούν αυξημένο χρόνο, εργασία και σωστή εκτέλεση. 

Οι επιλογές στα υλικά, ο αριθμός και η ποιότητά τους, η έκταση του αγροτεμαχίου, η ποικιλία των φυτών, αλλά και οι δυνατότητες προμήθειας που έχει στη διάθεσή του κάθε παραγωγός, διαμορφώνουν κάθε φορά μια διαφορετική εικόνα. Για τον λόγο αυτό, η εκτίμηση της εγκατάστασης δεν μπορεί να είναι ενιαία ή απόλυτη, αλλά προσαρμόζεται στις συνθήκες και τις επιλογές της κάθε εκμετάλλευσης. Παράλληλα, αξίζει να αναφερθεί ότι στην εκτίμηση της εγκατάστασης συχνά δεν συνυπολογίζεται η προσωπική εργασία του ίδιου του παραγωγού. Εργασίες που αφορούν την τοποθέτηση, τη ρύθμιση και τη συνεχή παρουσία στο χωράφι αντιμετωπίζονται πολλές φορές ως δεδομένες, παρότι αποτελούν ουσιαστικό μέρος της συνολικής προσπάθειας εγκατάστασης της φυτείας.

Μια επένδυση που απαιτεί γνώση και προγραμματισμό

Η εγκατάσταση ακτινιδιάς σε ημικρεβατίνα είναι μια απαιτητική διαδικασία, που χρειάζεται γνώση, υπομονή και σωστό προγραμματισμό. Δεν πρόκειται απλώς για μια νέα φύτευση, αλλά για τη δημιουργία μιας καλλιέργειας που καλείται να αποδώσει στον χρόνο. Όσο πιο σωστά τεθούν οι βάσεις, τόσο μεγαλύτερες είναι οι πιθανότητες η ακτινιδιά να εξελιχθεί σε μια σταθερή και αποδοτική επιλογή για τον παραγωγό.

Πηγή:

Γεωργία – Κτηνοτροφία, 01|21, «Κόστος εγκατάστασης ακτινιδιάς σε διαμόρφωση “ημικρεβατίνα”», σελ. 32–3

Η ζήτηση για φυσικά χριστουγεννιάτικα έλατα παραμένει σε υψηλά επίπεδα στην χώρα μας και για το 2025 παρά την οικονομική κρίση.

Από τα τέλη Νοεμβρίου, σε πολλά σημεία της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, βρίσκονται οι ελατοπαραγωγοί με τα φορτηγά τους γεμάτα με έλατα, έτοιμα να διακοσμήσουν τα σπίτια ως χριστουγεννιάτικα δένδρα.

Οι τιμές, όπως αναφέρουν οι παραγωγοί, μένουν στα ίδια επίπεδα σε σχέση με πέρσι. Η βασική τιμή εκκίνησης για τα μικρότερα δέντρα ξεκινά από 40 έως 50 ευρώ για την Θεσσαλονίκη, ενώ σε υψηλότερα επίπεδα πωλούνται στην Αθήνα (από 50 ευρώ και πάνω). Από την άλλη έχουμε καταγγελίες ότι φέτος έγιναν εισαγωγές από χώρες της βόρειας Ευρώπης, κάτι που έφερε «πίεση» στις τιμές.

Οι περιοχές Ταξιάρχης και Πετρούλι παραδοσιακά ασχολούνται με την καλλιέργεια ελάτων. Είναι μια καλλιέργεια που γίνεται σε ιδιόκτητα χωράφια. Οι κοπές γίνονται με ελέγχους από το δασαρχείο.

Το χωριό Ταξιάρχες βρίσκεται στις πλαγιές του όρους Χολομώντα, σε υψόμετρο 800 μέτρων, αριθμεί σήμερα περίπου 1.200 κατοίκους, από τους οποίους ποσοστό της τάξης του 90% - 95% ασχολείται συστηματικά με την καλλιέργεια του έλατου. Το 65% των χριστουγεννιάτικων δένδρων στην Ελλάδα προέρχεται από τις καλλιέργειες των κατοίκων του Ταξιάρχη Χαλκιδικής. Φέτος πάνω από 30.000 φυσικά έλατα πήγαν για διάθεση στην ελληνική αγορά.

Όπως δηλώνει στον ΑγροΤύπο ο κ. Γιάννης Ξάκης, ελατοπαραγωγός από την Χαλκιδική και πρόεδρος της Κοινότητας Ταξιάρχη, «στην περιοχή καλλιεργούνται έλατα σε περίπου 15.000 στρέμματα (σύμφωνα με τα στοιχεία της δασικής υπηρεσίας). Φέτος είχαμε ένα δύσκολο ξεκίνημα της εμπορικής περιόδου, στις αρχές Δεκεμβρίου, λόγω των βροχοπτώσεων που δυσκόλεψαν τις αγορές. Στην συνέχεια όμως ομαλοποιήθηκε η κατάσταση στην αγορά που είχε καλή ζήτηση, με αποτέλεσμα μέχρι σήμερα περίπου το 70% - 75% των ελατοπαραγωγών της περιοχής να έχουν καταφέρει να πουλήσουν τα δέντρα τους και να έχουν επιστρέψει στην Χαλκιδική. 

Η Αθήνα είναι πιο ακριβή από την Θεσσαλονίκη λόγω των αυξημένων μεταφορικών. Επίσης τα νοίκια που πληρώνουν οι παραγωγοί στους δήμους είναι σε υψηλά επίπεδα, που κυμαίνονται από 2.500 έως και 5.000 ευρώ. Ένα μεγάλο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι παραγωγοί είναι ότι το έλατο θεωρείται δασικό και όχι αγροτικό προϊόν. Αυτό έχει σαν συνέπεια να μην είναι επιλέξιμο για πληρωμές από τις ενισχύσεις της ΚΑΠ. Μετά την πώληση των δέντρων μας θα προχωρήσουμε στις νέες φυτεύσεις.

Η οικογένεια Καρανταγλή από το 1980 μέχρι και σήμερα ασχολείται συστηματικά με την παραγωγή και την καλλιέργεια Χριστουγεννιάτικων δένδρων. Ο κ. Αθανάσιος Καρανταγλής, που ασχολείται συστηματικά με την παραγωγή και την καλλιέργεια, ανέφερε στον ΑγροΤύπο ότι «οι παραγωγοί κρατούν τις τιμές στα ίδια επίπεδα εδώ και τρία χρόνια. Πουλάω στα 50 ευρώ το μέτρο μέχρι τα 3 μέτρα έλατο. Από εκεί και πάνω αυξάνει η τιμή επειδή έχουμε αύξηση και στο κόστος μεταφοράς. Ένα έλατο για να γίνει εμπορεύσιμο χρειάζεται 12 χρόνια καλλιέργειας. Πάντως εμείς ήδη έχουμε πουλήσει την παραγωγή μας στην αγορά της Αθήνας και επιστρέφουμε στον Ταξιάρχη. Ένα φυσικό έλατο μπορεί να διακοσμήσει το σαλόνι σας τις ημέρες των Χριστουγέννων και να χαρίσει στο χώρο σας μια φυσική ομορφιά την οποία δεν μπορείτε να αναζητήσετε στο πλαστικό. Το έντονο ενδιαφέρον για τη φύση και το περιβάλλον με έκανε να ασχοληθώ περισσότερο με την παραγωγή ριζωμένων ελάτων. Έτσι όχι μόνο δίνεται η ευκαιρία να διατηρηθεί το έλατο φρέσκο μέσα στη γλάστρα χωρίς να χάνει τις βελόνες του και να «στεγνώνει», αλλά υπάρχει η δυνατότητα μεταφύτευσης. Με αυτό τον τρόπο το φυσικό έλατο μπορεί να αποτελέσει ένα στολίδι και στον κήπο.

Η ενασχόληση της οικογένειας Μπήτσιου με την καλλιέργεια ελάτης ξεκίνησε το 1984. Προτεραιότητα ήταν η οργάνωση του φυτωρίου, διαδικασία χρονοβόρα και κοπιαστική. Οι ιδιόκτητες εκτάσεις που καλλιεργούν έλατα βρίσκονται στον Ταξιάρχη Χαλκιδικής και φτάνουν τα 40 στρέμματα, ενώ τα φυτεμένα δέντρα είναι πάνω από 50.000. Από τη φύτευση ενός σπόρου απαιτείται διάστημα 10 τουλάχιστον ετών προκειμένου το ύψος του δέντρου να φτάσει το 1,5 μέτρο. Όπως δήλωσε στον ΑγροΤύπο ο κ. Χρήστος Μπήτσιος, ελατοκαλλιεργητής δεύτερης γενιάς, φέτος έγιναν εισαγωγές πολλών ελάτων από το εξωτερικό και αυτό έφερε «πίεση» στην τιμή παραγωγού. Η ζήτηση πάντως κυμαίνεται στα περσινά επίπεδα, αν και από την πλευρά τους οι ελατοπαραγωγοί προσπαθούν να κρατήσουν σε λογικά πλαίσια τις τιμές. Βέβαια η τιμή κυμαίνεται ανάλογα την ποιότητα και την εμφάνιση του δέντρου. Από την άλλη τα τελευταία χρόνια αυξάνει συνεχώς το κόστος παραγωγής. Οι καταναλωτές προτιμούν συνήθως τα έλατα γύρω στα 3 μέτρα, αν και εμείς διαθέτουμε ριζωμένα έλατα σε γλάστρα εώς και 10 μέτρα. Ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι καλλιεργητές είναι ότι αν και καλλιέργεια ελάτου είναι μια δύσκολη διαδικασία δεν είναι επιλέξιμη για αγροτικές ενισχύσεις. Προσωπικά αν και εντάχθηκα στο πρόγραμμα Νέων Γεωργών δεν μπορώ να πάρω βασική ενίσχυση για την καλλιέργεια μέσω της ΚΑΠ.   

Πολύ δύσκολη είναι η φετινή χρονιά για τα αβοκάντο της ποικιλίας Fuerte, με την παραγωγή να είναι μειωμένη αλλά και τις τιμές παραγωγού να κυμαίνονται σε χαμηλότερα επίπεδα σε σχέση με πέρσι.

Μεγάλες αντιδράσεις υπάρχουν στους παραγωγούς με τις αυξημένες εισαγωγές αβοκάντο από το εξωτερικό, κάτι που φέρνει μεγάλη «πίεση» στις τιμές παραγωγού.

Οι παραγωγοί αναμένουν με αγωνία τις πληρωμές των αποζημιώσεων από τον ΕΛΓΑ. Σύμφωνα με πληροφορίες του ΑγροΤύπου, αναμένεται να γίνουν μέσα στο Δεκέμβριο δύο πληρωμές από τον Οργανισμό.

Όπως δηλώνει στον Αγροτύπο ο κ. Μανόλης Ντουντουνάκης, παραγωγός από τα Χανιά, περιμένουμε αξιοπρεπείς αποζημιώσεις από τον ΕΛΓΑ. Οι ζημιές άρχισαν να γίνονται ορατές στην παραγωγή. Έχουμε μια μείωση της παραγωγής κατά 30% στα Fuerte σε σχέση με πέρσι που ήταν μια πολύ άσχημη χρονιά. Από την άλλη οι τιμές παραγωγού είναι σε χαμηλότερα επίπεδα σε σχέση με τα περσινά αν και δεν θα έπρεπε αυτό να γίνει γιατί έχουμε φέτος μια μειωμένη παραγωγή. Αυτή την εποχή η τιμή παραγωγού ξεκινά από 2,20 και φτάνει έως 2,50 ευρώ το κιλό για τα μεγάλα μεγέθη.

Γενικά είμαστε περίπου ένα μήνα πίσω όσον αφορά τα μεγέθη. Όσοι παραγωγοί έκοψαν αβοκάντο το Νοέμβριο έχασαν κιλά λόγω μικρού μεγέθους. Υπάρχει πρόβλημα στην αγορά γιατί εισάγονται μεγάλες ποσότητες με πολύ χαμηλές τιμές και στην συνέχεια γίνονται «ελληνοποιήσεις» και πωλούνται στην εγχώρια αγορά σαν αβοκάντο Χανίων. 

Ένα ακόμη πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι παραγωγοί είναι η έλλειψη ρευστότητας λόγω των προβλημάτων με τις πληρωμές του ΟΠΕΚΕΠΕ. Η ποικιλία Hass πάει κυρίως για εξαγωγή και η συγκομιδή τους θα ξεκινήσει από τα τέλη Ιανουαρίου.

Ο κ. Γιώργος Κορναράκης, παραγωγός και υπεύθυνος του τμήματος Εμπορίου του Αγροτικού Συνεταιρισμού Χανίων, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι οι μέσες τιμές παραγωγού στα αβοκάντο της ποικιλίας Fuerte κυμαίνονται στα 2,20 ευρώ το κιλό για τα μεγάλα μεγέθη. Λόγω των καιρικών συνθηκών στην καρπόδεση είχαμε προβλήματα στην παραγωγή και στην ποιότητα στα Fuerte. Στα Hass υπάρχουν προβλήματα στα περιβόλια που δεν έκαναν σωστή άρδευση, ενώ στα υπόλοιπα έχουμε αυξημένες αποδόσεις.

Αυτή την εποχή και ενώ είμαστε στην συγκομιδή γίνονται μεγάλες εισαγωγές αβοκάντο, κυρίως από Ισπανία, με τιμές παραδοτέα στην Αθήνα και συσκευασμένα στα 1,50 έως 1,60 ευρώ το κιλό. Από την άλλη οι μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ στην χώρα μας άργησαν φέτος να βάλουν τα ελληνικά αβοκάντο στα ράφια τους. Γενικά είναι μια δύσκολη χρονιά για τους παραγωγούς, με αυξημένο κόστος και πολλά προβλήματα από την έλλειψη ρευστότητας. Μόνο τα μεταφορικά προς την Θεσσαλονίκη φέτος έχουν αυξηθεί κατά 25%. Υπάρχουν παραγωγοί με χρέη και δεν μπορούν με αυτή την εικόνα να συνεχίσουν την καλλιέργεια. Για αυτό είναι οργισμένοι και διαμαρτύρονται στους δρόμους.  
   

Με ομαλούς ρυθμούς έχει ξεκινήσει η συγκομιδή της φράουλας στις θερμοκηπιακές μονάδες της Ηλείας, όπου η παραγωγή αναμένεται να κυμανθεί στα ίδια επίπεδα με την περσινή χρονιά. Όπως αναφέρει στον ΑγροΤύπο εκπρόσωπος του  συνεταιρισμού παραγωγών και επιχειρηματιών, της Hellenic Coop, δεν υπάρχουν μεγάλες διαφοροποιήσεις ούτε σε ποσότητες ούτε σε ποιότητα.

Έχει ήδη ξεκινήσει η συγκομιδή της θερμοκηπιακής φράουλας στις πρώιμες ποικιλίες, σε περιορισμένες ποσότητες. Το μεγαλύτερο μέρος προέρχεται αυτή την περίοδο από τα υδροπονικά θερμοκήπια, ενώ τα συμβατικά μπαίνουν σταδιακά στη διαδικασία. Οι ποσότητες θα αυξάνονται προοδευτικά τις επόμενες εβδομάδες, με κορύφωση της παραγωγής από τον Φεβρουάριο. Σε χρονοδιάγραμμα ξεκινάει απο «τώρα και πάει μεχρι των Απρίλιο γι όλες τις ποικιλίες ».

Οι βασικές ποικιλίες που δουλεύει ο συνεταιρισμός είναι οι Camarosa, Fortuna και Victory. Στο σύνολο των 180 στρεμμάτων που διαχειρίζεται ο συνεταιρισμός, περίπου 20 είναι υδροπονικά, με τα υπόλοιπα να καλλιεργούνται σε συμβατικά θερμοκήπια.

Η ζήτηση αυτή την περίοδο είναι ιδιαίτερα υψηλή, λόγω μειωμένης ποσότητας. «Γενικά το 90–95% της παραγωγής διοχετεύεται σε εξαγωγές», αναφέρουν απο τον συνεταιρισμό, με κύριους προορισμούς τη Ρωσία και αλλά και σε  ευρωπαϊκές χώρες. Μικρό μέρος καταλήγει στην ελληνική αγορά μέσω συνεργασίας με αλυσίδα super market.

Το κόστος παραγωγής αποτελεί και φέτος βασικό παράγοντα πίεσης. «Έχει αυξηθεί το κόστος σε όλα τα επίπεδα, πόσο μάλλον σε ένα θερμοκήπιο υδροπονικού τύπου, αλλά και στο συμβατικό». Στα σύγχρονα θερμοκήπια, το ενεργειακό κόστος είναι υψηλό, ωστόσο όπως τονίζουν, εξισορροπείται από τη σταθερή ζήτηση του εξωτερικού για ποιοτική ελληνική φράουλα. Τα υδροπονικά συστήματα επιτρέπουν πλήρη έλεγχο θερμοκρασίας, υγρασίας, φωτισμού, θρέψης και άρδευσης, κάτι που οδηγεί σε ομοιόμορφο και σταθερό καρπό.

Αντίθετα, στα συμβατικά θερμοκήπια η θρέψη γίνεται στο έδαφος και συχνά χρησιμοποιούνται ορμόνες μεγέθυνσης ώστε να επιτευχθεί το εμπορικό μέγεθος που ζητά η αγορά. «Οι υπερμεγέθεις φράουλες που βλέπουμε συχνά οφείλονται σε αυτές τις ορμόνες», σημειώνουν, τονίζοντας ότι στην υδροπονία τέτοιες πρακτικές δεν εφαρμόζονται και το μέγεθος γινεται σχεδόν ομοιοόμορφο μέσω της ελεγχόμενης θρέψης.

Στη φάση που βρισκόμαστε, οι ποσότητες είναι ακόμη μικρές. «Τώρα έχουμε 1–2 παλέτες την ημέρα, αργότερα, Φλεβάρη–Μάρτη, μιλάμε για 3–4 φορτηγά όταν θα ανοίξουν και οι φράουλες στα συμβατικά θερμοκήπια». Οι τιμές στον παραγωγό, αυτή την πρώιμη περίοδο, είναι ιδιαίτερα υψηλές λόγω χαμηλής ποσότητας , περίπου 6–6,50 € τωρα που μιλάμε, ενώ στη full season κυμαίνονται γύρω στο 1,70–2,00 ευρώ/κιλό, ανάλογα με το μέγεθος και τον χρωματισμό του καρπού.

Η συγκομιδή παραμένει το πιο απαιτητικό κομμάτι. Η φράουλα είναι «πολύ εύθραυστο φρούτο» και απαιτεί καρπό-καρπό συλλογή, καθώς δεν ωριμάζουν όλοι οι καρποί ταυτόχρονα. Συλλέγεται απευθείας στο τελικό κυπελλάκι των 500 γραμμαρίων – «δεν μπορεί να μπει σε κλούβα όπως άλλα φρούτα, γιατί θα συνθλιβεί». Αυτό αυξάνει σημαντικά τον απαιτούμενο αριθμό εργατικών χεριών, ιδιαίτερα μέσα στην άνοιξη.

Παρά το υψηλό κόστος εγκατάστασης και λειτουργίας, ο συνεταιρισμός βλέπει προοπτική. «Είναι μια καλλιέργεια με μέλλον. Η Μανωλάδα για παράδειγμα, το έχει αποδείξει αυτά τα χρόνια, και πλέον οι μονάδες υδροπονίας κερδίζουν έδαφος λόγω της συνέπειας της παραγωγής». Όπως επισημαίνει, τέτοιες μονάδες είναι δύσκολες και κοστοβόρες για έναν μεμονωμένο παραγωγό, αλλά ρεαλιστικές σε επίπεδο ομάδας παραγωγών ή συνεταιρισμού, όπου μοιράζεται το κόστος και η τεχνογνωσία.

Η φετινή σεζόν ξεκινά με καλές ενδείξεις, αλλά και με το γνώριμο βάρος του κόστους και των απαιτητικών χειρωνακτικών εργασιών. Οι επόμενοι μήνες θα δείξουν αν η παραγωγή θα ανταποκριθεί στη ζήτηση και στις προκλήσεις της αγοράς, για ένα από τα  εύγευστα φρούτα — τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό.

Από τις 2 έως τις 7 Νοεμβρίου 2025 πραγματοποιήθηκε στη χώρα μας επίσκεψη κλιμακίου τριών εμπειρογνωμόνων της Φυτοϋγειονομικής Υπηρεσίας του Υπουργείου Γεωργίας του Βιετνάμ, με σκοπό την αξιολόγηση του φυτοϋγειονομικού καθεστώτος της παραγωγής ελληνικού ακτινιδίου και την προετοιμασία για το άνοιγμα της βιετναμέζικης αγοράς στα ελληνικά προϊόντα.

Η επίσκεψη πραγματοποιήθηκε κατόπιν αιτήματος εξαγωγικών φορέων της χώρας και σε συνέχεια της κατάθεσης τεχνικού φακέλου από τη Διεύθυνση Προστασίας Φυτικής Παραγωγής του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, καθώς και της ολοκλήρωσης των τεχνικών διαπραγματεύσεων μεταξύ των αρμόδιων αρχών των δύο χωρών.

Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης, η βιετναμέζικη αντιπροσωπεία πραγματοποίησε επιτόπιους ελέγχους και επισκέψεις σε οπωρώνες και συσκευαστήρια ακτινιδίων οργανώσεων παραγωγών και ιδιωτικών επιχειρήσεων, προκειμένου να διαπιστωθεί η επαρκής εφαρμογή των φυτοϋγειονομικών προτύπων σε όλα τα στάδια της παραγωγικής διαδικασίας — από τον οπωρώνα έως το τελικό στάδιο συσκευασίας.

Το κλιμάκιο συνοδεύτηκε από εκπροσώπους:

του Τμήματος Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου της Διεύθυνσης Προστασίας Φυτικής Παραγωγής του ΥΠΑΑΤ,

του Μπενάκειου Φυτοπαθολογικού Ινστιτούτου, και

των Διευθύνσεων Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής (ΔΑΟΚ) των Περιφερειακών Ενοτήτων Θεσσαλονίκης, Ημαθίας, Πιερίας και Λάρισας.

Η επιτυχής ολοκλήρωση της αποστολής στηρίχθηκε από τις Φυτοϋγειονομικές Υπηρεσίες της χώρας, τις Περιφέρειες Κεντρικής Μακεδονίας και Θεσσαλίας, την Εθνική Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών (ΕΘΕΑΣ) και τους Έλληνες εξαγωγείς.

Το προσεχές διάστημα αναμένεται η έκθεση αξιολόγησης των βιετναμέζικων αρχών, που θα ανοίξει τον δρόμο για τις πρώτες εξαγωγές ελληνικού ακτινιδίου στη χώρα.

Πρόκειται για μια εξέλιξη που ενισχύει τις εξαγωγικές προοπτικές του προϊόντος και αναδεικνύει τη δυναμική της ελληνικής αγροτικής παραγωγής στο εξωτερικό.

Ξεκίνησε αυτές τις ημέρες η συγκομιδή αβοκάντο της ποικιλίας Fuerte, με την παραγωγή να είναι μειωμένη αλλά και τις τιμές παραγωγού να κυμαίνονται σε χαμηλότερα επίπεδα σε σχέση με πέρσι λόγω εισαγωγών.

Η ελληνική παραγωγή αβοκάντο κατευθύνεται κυρίως προς εγχώρια κατανάλωση αλλά γίνονται και εξαγωγές (κυρίως της ποικιλίας Hass).

Ο κ. Γιώργος Κορναράκης, παραγωγός και υπεύθυνος του τμήματος Εμπορίου του Αγροτικού Συνεταιρισμού Χανίων, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι υπάρχει αυτή την εποχή μεγάλο πρόβλημα με τα εισαγόμενα αβοκάντο που φτάνουν στην ελληνική αγορά με χαμηλές τιμές (συσκευασμένα στα 2,10 ευρώ το κιλό). Αυτό έχει φέρει μια «πίεση» τιμών στα εγχώρια που ξεκίνησαν την φετινή εμπορική περίοδο με χαμηλότερες τιμές σε σχέση με πέρσι. Έτσι ενώ την αντίστοιχη περσινή περίοδο τα αβοκάντο ξεκίνησαν με τιμή παραγωγού στα 2,50 ευρώ το κιλό, φέτος έχουμε τιμή στα 2,40 ευρώ το κιλό. Ένα μεγάλο πρόβλημα για το προϊόν είναι οι «ελληνοποιήσεις» που συνεχίζονται γιατί δεν γίνονται έλεγχοι.  
Στην Ελλάδα καλλιεργούνται κυρίως πράσινα και λιγότερο μαύρα αβοκάντο. Σε μια καλή χρονιά η συγκομιδή ξεκινά από τον Οκτώβριο και μπορεί να φτάσει για τις όψιμες ποικιλίες (μεγαλόκαρπα Lamb Hass κ.α.) μέχρι και τον Ιούνιο ακόμη και τον Ιούλιο με τις κατάλληλες καλλιεργητικές φροντίδες. Στόχος μας είναι θα πρέπει να είναι να ξεκινήσει η συγκομιδή πριν τον Οκτώβριο και να προσπαθήσουμε να έχουμε παραγωγή για όλο το έτος. 
Σύμφωνα με τις μετρήσεις που κάνει ο συνεταιρισμός μας στα χωράφια των παραγωγών βλέπουμε ότι υπάρχουν κάποιες περιοχές που έχουν ωριμάσει τα αβοκάντο της ποικιλία Fuerte και είναι κατάλληλα για συγκομιδή. Συνεχίζουμε τις αναλύσεις ξηράς ουσίας με σκοπό την αποφυγή παραλαβής καρπών που δεν θα ωριμάσουν φυσιολογικά.

Όπως δηλώνει στον Αγροτύπο ο κ. Μανόλης Ντουντουνάκης, παραγωγός από τα Χανιά, «φέτος είναι μια όψιμη χρονιά για την καλλιέργεια, με μειωμένη παραγωγή και χαμηλές τιμές. Οι τιμές παραγωγού είναι σε χαμηλότερα επίπεδα σε σχέση με τα περσινά στα 2,40 ευρώ το κιλό, αν και δεν θα έπρεπε αυτό να γίνει γιατί έχουμε φέτος μια μειωμένη παραγωγή. Φέτος είχαμε προβλήματα με την άρδευση και επηρεάστηκε η παραγωγή. Γενικότερα είναι μια δύσκολη χρονιά με πιο όψιμη παραγωγή και μειωμένη σε σχέση με την περσινή (που ήταν και αυτή μειωμένη).
Από την Κυριακή (9/11) ξεκίνησα να συγκομίζω την ποικιλία Fuerte και είδα ότι ακόμη έχουν μικρά μεγέθη. Αυτό σημαίνει ότι φέτος θα έχουμε λιγότερα κιλά και μειωμένη παραγωγή (η τιμολόγηση γίνεται με βάση το μέγεθος). Οι ποικιλίες Hass πάνε κυρίως για εξαγωγή και η συγκομιδή τους θα ξεκινήσει από τα τέλη Ιανουαρίου. Ένα ακόμη πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι παραγωγοί είναι η έλλειψη ρευστότητας λόγω των προβλημάτων με τις πληρωμές του ΟΠΕΚΕΠΕ. Ακόμη η καθυστέρηση στο ΟΣΔΕ έχει σαν αποτέλεσμα να μην έχει βγάλει ακόμη ο ΕΛΓΑ τις ασφαλιστικές εισφορές με αποτέλεσμα να μην κάνει εκτιμήσεις ζημιάς. 

Όπως τονίζει στον ΑγροΤύπο ο κ. Γεώργιος Κάτσουρας, που είναι υπεύθυνος πωλήσεων στην εταιρεία Creta Taste στην Αγιά Χανίων, έχει ξεκινήσει από μέσα Οκτωβρίου και συνεχίζεται η συγκομιδή. Αυτή την περίοδο ξεκίνησε και η βασική ποικιλία αβοκάντο τα Fuerte που φέτος έχουν μειωμένες αποδόσεις λόγω προβλημάτων μετά την καρπόδεση. Ωστόσο έχουμε υπάρχουν διαρκώς νέες φυτεύσεις οπότε δεν θα έχουμε προβλήματα με τις ποσότητες. Αυτή την περίοδο έχουμε εισαγωγές αβοκάντο από την Ισπανία, που φτάνουν στην αγορά της Αθήνας σε πολύ χαμηλές τιμές. Η τιμή παραγωγού αυτή την εποχή στην Κρήτη είναι στα 2,40 ευρώ το κιλό, ενώ τα εισαγόμενα από Ισπανία έχουν 40 έως 50 λεπτά χαμηλότερτη τιμή (2 έως 1,90 ευρώ το κιλό). Αυτό δημιουργεί ένα πρόβλημα στην αγορά που εκτιμώ ότι θα διαρκέσει περίπου ένα μήνα. Τα αβοκάντο θα μείνουν στην αγορά μέχρι τον Απρίλιο. Η ελληνική παραγωγή κατευθύνεται κυρίως προς εγχώρια κατανάλωση. 

Ο κ. Γεώργιος Μπεντής, από την «Agrocreta» στο Βατόλακκο Χανίων, που ασχολείται με την εμπορία αβοκάντο, δηλώνει στον ΑγροΤύπο ότι ξεκίνησαν να συγκομίζονται οι πρώιμες ποικιλίες (Zutano, Bacon κ.α.) με την φετινή παραγωγή να κυμαίνεται σε μέτρια επίπεδα. Η συγκομιδή της κύριας ποικιλία Fuerte φέτος θα ξεκινήσει από την επόμενη εβδομάδα. Σύμφωνα με όσα μας αναφέρουν οι παραγωγοί, με τους οποίους συνεργαζόμαστε, η ποικιλία Fuerte αναμένεται να έχει μειωμένη παραγωγή λόγω καιρικών συνθηκών. Οι υπόλοιπες ποικιλίες δεν αναμένεται όμως να έχουν κάποιο πρόβλημα, ενώ η Hass, που αναμένεται να ξεκινήσει από τον Ιανουάριο, φείνεται να κυμαίνεται σε κανονικά επίπεδα, παρά την έντονη καρπόπτωση που παρατηρήθηκε κατά τόπους, κυρίως τον Αύγουστο.

Με τη συγκομιδή του ακτινιδίου να έχει ολοκληρωθεί ήδη σε αρκετές περιοχές της χώρας και να οδεύει προς το τέλος της σε άλλες, η προσοχή των παραγωγών στρέφεται στις εργασίες που ακολουθούν πριν και κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Η μετασυλλεκτική περίοδος θεωρείται καθοριστική για την υγεία του πρέμνου και την προετοιμασία της νέας βλαστικής περιόδου. Για τις απαραίτητες φροντίδες, τα σωστά στάδια και τα σημεία προσοχής, μιλά στον ΑγροΤύπο ο γεωπόνος κ. Παναγιώτης Δρούγας από τον Αγροτικό Συνεταιρισμό Νεάπολης Αγρινίου.

Μετασυλλεκτική λίπανση: αποθήκη θρεπτικών για την επόμενη χρονιά

Η πρώτη και σημαντικότερη εργασία μετά τη συγκομιδή είναι η μετασυλλεκτική λίπανση, η οποία πρέπει να γίνεται βάσει εδαφολογικής ανάλυσης και φυλλοδιαγνωστικής, ώστε να εντοπίζονται με ακρίβεια οι ελλείψεις του φυτού. Προστίθενται τόσο μακροστοιχεία όσο και ιχνοστοιχεία, ανάλογα πάντα με τις ανάγκες κάθε χωραφιού, αλλά και με το ιστορικό που μπορεί να διαθέτει ή να παρουσιάζει.

Όπως εξηγεί ο κ. Παναγιώτης, ανάλογα με τα αποτελέσματα της ανάλυσης γίνονται διαφυλλικές ή ριζικές επεμβάσεις, ώστε να δημιουργηθούν αποθέματα θρεπτικών στοιχείων που θα αξιοποιηθούν την άνοιξη, όταν το έδαφος παραμένει ακόμη ψυχρό και η απορρόφηση από τις ρίζες είναι περιορισμένη. «Όσο καλύτερη αποθήκη έχουμε, τόσο καλύτερη βλάστηση θα έχουμε», υπογραμμίζει χαρακτηριστικά.

Κλάδεμα: μόνο όταν πέσει ο λήθαργος

Το κλάδεμα αποτελεί τη δεύτερη βασική εργασία μετά τη συγκομιδή και απαιτεί σωστό χρονισμό και υπομονή.
Όπως εξηγεί ο κ. Δρούγας, το κλάδεμα πρέπει να πραγματοποιείται μόνο όταν το φυτό έχει μπει σε λήθαργο, καθώς «δεν γίνεται να πάμε να κλαδέψουμε πράσινα δέντρα». Σύμφωνα με τον γεωπόνο, η κλιματική αστάθεια καθιστά τον σωστό χρόνο ακόμη πιο κρίσιμο, αφού μια ζεστή εβδομάδα μέσα στον χειμώνα μπορεί να προκαλέσει νέα βλάστηση και να μειώσει την παραγωγή.

Η τήρηση του σωστού χρόνου κλαδέματος είναι καθοριστική για την ομαλή είσοδο του φυτού στη νέα βλαστική περίοδο και την αποφυγή απωλειών στην παραγωγή, ενώ ο ακριβής χρονισμός διαφέρει ανά περιοχή· στο Αγρίνιο, για παράδειγμα, γίνεται τον Ιανουάριο, ενώ σε πιο ψυχρές περιοχές, όπως η Κατερίνη, τέλος Νοεμβρίου, μετά τη φυλλόπτωση.

Φυτοπροστασία: όλο το χρόνο, όχι στο τέλος

Η φυτοπροστασία στο ακτινίδιο δεν είναι μια εργασία που γίνεται μόνο τον χειμώνα, αλλά μια διαρκής διαδικασία που απαιτεί συνέπεια και προγραμματισμό. Η πρόληψη παίζει καθοριστικό ρόλο, καθώς όταν εμφανιστεί ένα πρόβλημα – όπως βακτηριώσεις, αλτερνάρια ή κοκκοειδή – η αντιμετώπισή του γίνεται πολύ πιο δύσκολη.

Η προσοχή ξεκινά από την άνοιξη, με στόχο να διατηρείται καθαρός ο ακτινιδιώνας σε όλη τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου και να συνεχίζεται η φροντίδα ακόμη και μετά το κλάδεμα. Οι ψεκασμοί σε φύλλωμα και ξύλο, αποτελούν βασικά μέτρα πρόληψης για την αποφυγή εστιών μόλυνσης, κατά τη διάρκεια και έπειτα από τη συγκομιδή, με κατάλληλα εγκεκριμένα σκευάσματα. Όπως επισημαίνει ο γεωπόνος, «όταν δημιουργούνται πληγές και δεν ψεκάζουμε χαλκό ή κάποιο μυκητοκτόνο, ανοίγουμε την πόρτα στη μόλυνση».

Παγετός: δύσκολος αντίπαλος

Η προστασία από τον παγετό παραμένει ένα από τα πιο απαιτητικά ζητήματα για τους καλλιεργητές ακτινιδίου, καθώς οι χαμηλές θερμοκρασίες μπορούν να προκαλέσουν σημαντικές ζημιές στους οφθαλμούς και στους νεαρούς βλαστούς. Όπως αναφέρει ο κ.  Δρούγας, «στην Ευρώπη, και ιδιαίτερα στην Ιταλία, χρησιμοποιούν εστίες φωτιάς, ανεμομίκτες και τεχνητή ομίχλη. Υπάρχουν και σκευάσματα που βοηθούν, αλλά μόνο μέχρι τους -2°C – πιο κάτω δεν προστατεύουν». Πέρα από τα διαθέσιμα μέσα, η αντιμετώπιση του παγετού απαιτεί οργάνωση, επένδυση και εμπιστοσύνη του ίδιου του παραγωγού. «Όλα αυτά χρειάζονται κεφάλαιο και απόφαση από τον παραγωγό», επισημαίνει ο ίδιος.

Πολλοί παράγοντες – μία αρχή: συνέπεια

Ακόμα κι όταν όλες οι φροντίδες εφαρμοστούν σωστά, η παραγωγή του ακτινιδίου εξαρτάται από πολλούς εξωτερικούς παράγοντες — από τις καιρικές συνθήκες έως την καλλιεργητική διαχείριση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η φετινή χρονιά, όπως μας λέει ο γεωπόνος, όπου σε περιοχές όπως η Καβάλα, οι ισχυροί άνεμοι κατά την ανθοφορία προκάλεσαν μικροκαρπία, παρά τη σωστή προετοιμασία των φυτών.

Σε τέτοιες περιπτώσεις, ορισμένοι παραγωγοί επιλέγουν να αφήσουν περισσότερο καρπό πάνω στο φυτό, προσπαθώντας να “ισοφαρίσουν” τις απώλειες. Ωστόσο, αυτή η πρακτική οδηγεί συχνά σε υποβαθμισμένο προϊόν, καθώς οι μικροί καρποί κάτω των 65–70 γραμμαρίων δεν διαθέτουν εμπορική αξία.

Η εμπειρία δείχνει πως η επιτυχία του ακτινιδιώνα δεν τελειώνει με τη συγκομιδή, αλλά απαιτεί συνεχή φροντίδα όλο το έτος και σωστές αποφάσεις σε κάθε στάδιο. Όπως τονίζει ο κ.  Δρούγας, «η καλλιέργεια χρειάζεται συνέπεια και προγραμματισμό, όχι κινήσεις της τελευταίας στιγμής».

Ένα “ήσυχο” φυτό με ανάγκη για συνεχή φροντίδα

Το ακτινίδιο μπορεί να φαίνεται αδρανές τον χειμώνα, όμως η ζωή μέσα του συνεχίζεται. Κάτω από τον φλοιό, το φυτό αποθηκεύει ενέργεια και προετοιμάζεται για την επόμενη βλαστική περίοδο. Αυτή η φάση δεν είναι περίοδος ξεκούρασης για τον παραγωγό, αλλά ευκαιρία για σωστή φροντίδα και πρόληψη. Η ισορροπημένη λίπανση, το κλάδεμα τη σωστή στιγμή, η προληπτική προστασία από ασθένειες και η προσοχή στις καιρικές συνθήκες είναι τα στοιχεία που καθορίζουν την επιτυχία της επόμενης χρονιάς. Το ακτινίδιο είναι ένα “ήσυχο” φυτό, αλλά ζητά σταθερότητα, συνέπεια και μάτι πάνω του όλο τον χρόνο. Όποιος το προσέχει, θα το δει να τον ανταμείβει.

Βρισκόμαστε στην ολοκλήρωση συγκομιδής της αραχίδας, που είχε φέτος προβλήματα λόγω των βροχοπτώσεων.

Η καλλιέργεια της αραχίδας ή αράπικο φιστίκι έχει παράδοση στις περιοχές Μπούκα της Μεσσήνης και Μπουρνιά της Καλαμάτας στην Μεσσηνία.

Η σπορά γίνεται τέλη Απριλίου, ενώ η συλλογή ξεκινάει τέλη Σεπτέμβρη αρχές Οκτωβρίου. Το φιστίκι που συλλέγεται έχει αποξηρανθεί αρχικά στο χωράφι και έπειτα περνάει μία περίοδο αφύγρανσης πριν την πώληση.

Το εισαγόμενο φιστίκι δημιουργεί πρόβλημα στην τιμή. Ωστόσο τα ελληνικά φιστίκια υπερτερούν κατά πολύ σε γεύση και τα προτιμούς οι καταναλωτές.

Ο κ. Γιώργος Δούβας, έμπειρος παραγωγός αραχίδας από τον Μπουρνιά, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι ακόμη γίνεται η συγκομιδή της αραχίδας στην Μεσσηνία. Οι βροχοπτώσεις τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο δημιούργησαν προβλήματα στην συγκομιδή. Η μεγαλύτερη απόδοση που μπορεί να έχει η καλλιέργεια στην περιοχή - αν όλα πάνε καλά και βοηθήσουν οι καιρικές συνθήκες - είναι τα 450 κιλά το στρέμμα. Οι τιμές παραγωγού φέτος κυμάνθηκαν από 1,35 έως 1,60 ευρώ το κιλό, με μια μέση τιμή στα 1,50 ευρώ. Από την άλλη τα έξοδα του παραγωγού κυμαίνονται στα 580 ευρώ το στρέμμα. Μόνο το νοίκι του χωραφιού φτάνει στα 300 ευρώ το στρέμμα. Ο αγροτικός κλήρος στην Μεσσηνία είναι μικρός. Ο μέσος όρος του κλήρου κυμαίνεται από 35 έως 40 στρέμματα ανά παραγωγό. Επίσης το μεροκάματο έχει ξεπεράσει τα 50 ευρώ. Με αυτές τις συνθήκες για να έχει ένα εισόδημα ο παραγωγός από την αραχίδα θα έπρεπε η τιμή στο χωράφια να ήταν γύρω στα 2 ευρώ το κιλό.

Το υψηλό κόστος της καλλιέργειας έχει οδηγήσει σε μεγάλη μείωση των στρεμμάτων. Από τα 7.000 στρέμματα με αραχίδα που είχαμε στην Μεσσηνία όταν ασχολήθηκαν με την καλλιέργεια τώρα έχει μειωθεί γύρω στα 700 στρέμματα. Και θα μειωθεί και άλλο αν δεν πάρουν μέτρα στήριξης. Σε λίγα χρόνια δεν θα βρίσκουν οι καταναλωτές ελληνικό φιστίκι αλλά θα είναι όλα εισαγόμενα. Για τη διαφορά της τιμής από το χωράφι στο ράφι οι παραγωγοί ζητούμε από την πολιτεία να θεσμοθετήσει την αρχική και την τελική τιμή στα σούπερ μάρκετ. Αλλά όταν μιλάμε για την αρχική τιμή αναφερόμαστε στην τιμή στο χωράφι. Έτσι θα φανεί η πραγματική διαφορά της τιμής και ποιοι έχουν τα μεγάλα κέρδη.

Από την πλευρά του ο κ. Γεώργιος Γκούμας, παραγωγός και ιδιοκτήτης της Agrexpo Γεωργικά Εφόδια, που είναι από την περιοχή του Μπουρνιά, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι φέτος δεν είναι καλή χρονιά για την αραχίδα. Είμαστε προς το τέλος της συγκομιδής και οι αποδόσεις φέτος δεν ήταν καλές. Κυμάνθηκαν από 250 έως 300 κιλά το στρέμμα, ενώ πολλοί λίγοι παραγωγοί έφτασαν τα 450 κιλά το στρέμμα. Οι βροχοπτώσεις που είχαμε το προηγούμενο διάστημα, κατά τη διάρκεια της συγκομιδής, υποβάθμισαν την ποιότητα του προϊόντος. Οι τιμές παραγωγού φέτος κυμάνθηκαν από 1,40 έως 1,50 ευρώ το κιλό. Αυτή η τιμή δεν αφήνει εισόδημα στον παραγωγό και δεν είναι ενθαρρυντική για το μέλλον της καλλιέργειας στην περιοχή. 

Η καλλιέργεια του φιστικιού στην περιοχή μας έχει ξεκινήσει τη δεκαετία του 70. Μέχρι και τα τέλη της δεκαετίας του 80 αποτελούσε μια πολύ επικερδή καλλιέργεια για τους παραγωγούς. Από τη στιγμή που ξεκίνησαν οι μεγάλες εισαγωγές του προϊόντος από την Κίνα υπήρξε μείωση της καλλιέργειας, που έπεσε και κάτω από 1.000 στρέμματα. Βασικό πρόβλημα για τους παραγωγούς παραμένει η έλλειψη πιστοποιημένου σπόρου που θα φέρει υψηλές αποδόσεις και βιωσιμότητα της καλλιέργειας. 

Ο κ. Νίκος Κουνταξής, που εμπορεύεται αραχίδα στις Σέρρες, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι είναι απαραίτητο τα ωμά αράπικα φιστίκια να είναι εξαρχής στεγνά. Φέτος όμως κατά την συγκομιδή είχαμε βροχοπτώσεις, που δημιούργησαν προβλήματα λόγω της υγρασίας στην παραγωγή και την ποιότητα του. Η Αμμουδιά Σερρών είναι το «Φιστικοχώρι» του σερραϊκού κάμπου.  καλλιέργεια του φιστικιού στην Αμμουδιά και κατ’ επέκταση στην υπόλοιπη περιοχή του νομού Σερρών υπάρχει από τη δεκαετία του 1950 και συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Η τιμή παραγωγού φέτος για την αραχίδα κυμάνθηκε από 2,5 έως 2,5 ευρώ το κιλό (ανάλογα το μέγεθος). Πάντως οι καταναλωτές τα τελευταία χρόνια στην αγορά οι καταναλωτές ζητούν το ελληνικό φιστίκι και ας πληρώσουν κάτι παραπάνω σε σχέση με τα εισαγόμενο. Αναμφίβολα πρόκειται για ένα προϊόν με καλές προοπτικές ανάπτυξης, καθώς η αγορά ξηρών καρπών σταθερά αυξάνεται τα τελευταία χρόνια, με την εγχώρια κατανάλωση να εμφανίζει σταθερό ρυθμό αύξησης χρόνο με τον χρόνο. Η δε καλλιέργεια του φιστικιού θεωρείται εύκολη, χωρίς ιδιαίτερες καλλιεργητικές φροντίδες.