Η αρχική διαχείριση πυρόπληκτου ελαιώνα

Ο δάκος και ο πυρηνοτρήτης αποτελούν διαχρονικά τους σημαντικότερους εντομολογικούς εχθρούς της ελιάς. Ωστόσο, υπάρχει ακόμη ένας εχθρός που απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή αυτή την περίοδο και δεν θα πρέπει να υποτιμάται από τους παραγωγούς. Πρόκειται για τον ρυγχίτη της ελιάς, ένα έντομο που μπορεί να προκαλέσει σημαντικές απώλειες στην παραγωγή μέσω της καρπόπτωσης και της μείωσης της ελαιοπεριεκτικότητας, όταν δεν εντοπιστεί και δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα.

Με αφορμή τη δραστηριότητα του εντόμου κατά το κρίσιμο στάδιο σχηματισμού των νεαρών καρπών, ο ΑγροΤύπος συνομίλησε με τον γεωπόνο και πρώην Διευθυντή της ΔΑΟΚ Τριφυλίας, κ. Αντώνη Παρασκευόπουλο, ο οποίος εξηγεί τα χαρακτηριστικά του ρυγχίτη, τον ιδιαίτερο βιολογικό του κύκλο, τις ζημιές που προκαλεί στην ελιά και τα κρίσιμα βήματα παρακολούθησης που πρέπει να πραγματοποιηθούν άμεσα στους ελαιώνες.

Πώς αναγνωρίζεται ο ρυγχίτης και ποιες ζημιές προκαλεί

Όπως εξηγεί ο κ. Παρασκευόπουλος, ο ρυγχίτης (Rhynchites cribripennis) είναι ένα κολεόπτερο έντομο, δηλαδή ένα μικρό σκαθάρι, με χαρακτηριστικό μακρύ ρύγχος από το οποίο προέρχεται και η ονομασία του. Το χρώμα του είναι ερυθρό-κεραμιδί και το ενήλικο άτομο έχει μήκος περίπου 5,5 έως 6 χιλιοστά.

Η παρουσία του γίνεται ιδιαίτερα σημαντική αυτή την εποχή, καθώς τα ενήλικα άτομα τρέφονται από τους νεαρούς καρπούς που σχηματίζονται μετά την καρπόδεση. Με το ρύγχος τους προκαλούν αβαθείς στοές ή οπές στη σάρκα των νεαρών καρπών προκειμένου να τραφούν.

Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο ίδιος, «οι καρποί που θα προσβληθούν πολύ νωρίς ή εκείνοι που θα δεχθούν πολλά νύγματα είναι πιθανό να οδηγηθούν σε πρόωρη καρπόπτωση». Παράλληλα, οι επαναλαμβανόμενες προσβολές μπορούν να επηρεάσουν και την ελαιοπεριεκτικότητα του καρπού, μειώνοντας τελικά την παραγωγική αξία της καλλιέργειας.

Η προνύμφη του εντόμου είναι επίσης χαρακτηριστική, καθώς έχει υπόλευκο χρωματισμό, ερυθροκάστανη κεφαλή και μαύρες γνάθους με αραιές τρίχες, στοιχεία που διευκολύνουν την αναγνώρισή της όταν εντοπιστεί.

Ο διετής βιολογικός κύκλος του ρυγχίτη

Ένα από τα στοιχεία που κάνουν τον ρυγχίτη ξεχωριστό είναι ο βιολογικός του κύκλος. Σύμφωνα με τον κ. Παρασκευόπουλο, το έντομο συμπληρώνει μία γενιά κάθε δύο χρόνια, γεγονός που έχει τεκμηριωθεί μέσα από πολυετή πειράματα και παρατηρήσεις του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, στο πλαίσιο παλαιότερων συνεργασιών και ερευνητικών καταγραφών στην περιοχή.

Η προνύμφη διαχειμάζει στο έδαφος κατά τον πρώτο χειμώνα, ενώ το ενήλικο άτομο διαχειμάζει επίσης στο έδαφος κατά τον δεύτερο χειμώνα. Τα ακμαία που έχουν διαχειμάσει εξέρχονται από τα καταφύγιά τους από τον Απρίλιο έως και τον Ιούνιο, ενώ σε ορισμένες όψιμες περιοχές η παρουσία τους μπορεί να παραταθεί έως τα τέλη Ιουλίου.

Για λίγες ή και περισσότερες εβδομάδες τα ακμαία τρέφονται από τα ακραία φύλλα και τις τρυφερές βλαστικές κορυφές των ελαιόδεντρων, πριν στραφούν αργότερα στους νεαρούς καρπούς, ανάλογα με την πρωιμότητα κάθε περιοχής.

Στη συνέχεια, όταν σχηματιστούν οι νεαροί καρποί, μεταφέρονται σε αυτούς για να συνεχίσουν τη διατροφή τους και να ολοκληρώσουν τη σεξουαλική τους ωρίμανση. «Αυτό είναι το κρίσιμο στάδιο», υπογραμμίζει ο κ. Παρασκευόπουλος, εξηγώντας ότι η περίοδος που διανύουμε είναι ακριβώς εκείνη κατά την οποία παρατηρούνται τα τροφικά νύγματα που προκαλούν τις πρώτες ζημιές στην παραγωγή.

Από την ωοτοκία έως την ολοκλήρωση του κύκλου ζωής

Κατά τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο, τα θηλυκά άτομα ξεκινούν την ωοτοκία. Με το χαρακτηριστικό τους ρύγχος ανοίγουν οπή στο μεσοκάρπιο του καρπού σε τέτοιο βάθος ώστε να φθάσουν στο τρυφερό ενδοκάρπιο, δηλαδή στον πυρήνα που δεν έχει ακόμη ξυλοποιηθεί.

Εκεί τοποθετούν ένα αυγό. Η προνύμφη που εκκολάπτεται αναπτύσσεται μέσα στον καρπό, όπου παραμένει περίπου έναν έως δύο μήνες, και αργότερα διατρυπά τον πυρήνα. Το φθινόπωρο εξέρχεται από τον ελαιόκαρπο και πέφτει στο έδαφος, όπου συνεχίζει την εξέλιξή της.

Οι περισσότερες προνύμφες ολοκληρώνουν την ανάπτυξή τους τον Οκτώβριο ή τον Νοέμβριο και παραμένουν στο έδαφος μέχρι το τέλος του επόμενου καλοκαιριού ή τις αρχές του φθινοπώρου. Ακολουθεί η νύμφωση και στη συνέχεια η εμφάνιση του τέλειου εντόμου, το οποίο θα διαχειμάσει στο έδαφος και θα εμφανιστεί την επόμενη άνοιξη, ολοκληρώνοντας έτσι τον διετή βιολογικό κύκλο.

Όπως επισημαίνει ο κ. Παρασκευόπουλος, «ένα μικρό ποσοστό των προνυμφών παραμένει μέσα στους καρπούς κατά τη διάρκεια του χειμώνα και εγκαταλείπει τον ελαιόκαρπο την άνοιξη», γεγονός που δείχνει τη σύνθετη βιολογία του εντόμου και την ανάγκη συνεχούς παρακολούθησης.

Τινάγματα, έλεγχος και πότε απαιτείται επέμβαση

Το σημαντικότερο μήνυμα που απευθύνει στους παραγωγούς ο κ. Παρασκευόπουλος αφορά τις ενέργειες που πρέπει να γίνουν άμεσα στους ελαιώνες. Όπως αναφέρει, η παρούσα περίοδος, κατά την οποία έχουν σχηματιστεί τα μικρά καρπίδια, είναι το κρίσιμο στάδιο για την καλλιέργεια, καθώς τότε πραγματοποιούνται τα τροφικά νύγματα που προκαλούν τη ζημιά. Για τον λόγο αυτό, τώρα είναι η πλέον κατάλληλη περίοδος για έλεγχο του πληθυσμού του ρυγχίτη μέσω δειγματοληψιών και τιναγμάτων.

Η διαδικασία είναι απλή αλλά απαιτεί σωστή εφαρμογή. Νωρίς το πρωί, πριν από την ανατολή του ήλιου, επιλέγονται τυχαία δέντρα μέσα στον ελαιώνα και πραγματοποιείται δυνατό τίναγμα των κλάδων. Προηγουμένως πρέπει να έχει τοποθετηθεί κάτω από το δέντρο κατάλληλος υποδοχέας, όπως λεκάνη, δίσκος ή πανί, με χρωματισμό που να επιτρέπει την εύκολη διάκριση των κεραμιδί ακμαίων.

«Οι ρυγχίτες το πρωί είναι ουσιαστικά ναρκωμένοι πάνω στα δέντρα και με ένα απότομο τίναγμα πέφτουν εύκολα στον υποδοχέα», εξηγεί.

Το οικονομικό όριο ζημιάς έχει καθοριστεί στα 3-4 ακμαία κατά μέσο όρο ανά κλάδο. Εάν οι μετρήσεις ξεπεράσουν αυτό το όριο, θεωρείται ότι υπάρχει κίνδυνος οικονομικά σημαντικής ζημιάς και απαιτείται άμεση επέμβαση με εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας και τις συστάσεις των τοπικών γεωπόνων. Αντίθετα, όταν οι πληθυσμοί βρίσκονται κάτω από το συγκεκριμένο όριο, δεν συνιστάται επέμβαση, γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία της σωστής παρακολούθησης πριν από οποιαδήποτε απόφαση φυτοπροστασίας.

Ο ρυγχίτης εντοπίζεται παραδοσιακά κυρίως σε ορεινές και ημιορεινές περιοχές κοντά σε δασικές ή λογκώδεις εκτάσεις. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια η παρουσία του καταγράφεται ολοένα συχνότερα και σε πεδινές περιοχές. Στη χώρα μας συναντάται κατεξοχήν στη Δυτική Ελλάδα, από την Κέρκυρα έως τη Μεσσηνία, ενώ πλέον καταγράφεται και στα Δωδεκάνησα, στις Κυκλάδες και σε πολλές ακόμη ελαιοκομικές περιοχές, γεγονός που δείχνει ότι η παρουσία του αφορά πλέον σχεδόν ολόκληρη τη χώρα.

Για τον λόγο αυτό, η έγκαιρη επιθεώρηση των ελαιώνων και η εφαρμογή των απαραίτητων ελέγχων αποτελούν το βασικό εργαλείο για την αποτελεσματική αντιμετώπιση ενός εχθρού που μπορεί να περάσει απαρατήρητος, αλλά να αφήσει σημαντικό αποτύπωμα στην τελική παραγωγή.

Οι ιταλικές αγροτικές οργανώσεις, Coldiretti και η Unaprol, παρουσίασαν ένα Εθνικό Σχέδιο Παρέμβασης για το ελαιόλαδο, κατά τη διάρκεια της συνάντησης, που είχαν, στις 29/5, στο Υπουργείο Γεωργίας (MASAF), με τον Υφυπουργό κ. Patrizio Giacomo La Pietra.

Στόχος του σχεδίου είναι να υπερασπιστεί το «Made in Italy» προϊόν, να ενισχύσει την ιχνηλασιμότητα και να στηρίξει οικονομικά τους Ιταλούς παραγωγούς που βλέπουν το τελευταίο διάστημα μια πτώση των τιμών στο ελαιόλαδο.

Όπως υποστήριξαν οι εκπρόσωποι των αγροτών, οι εμπορικές πολιτικές ορισμένων αλυσίδων διανομής, μαζί με τους μεσάζοντες και τους κερδοσκόπους, μειώνουν τις τιμές και την κερδοφορία των Ιταλών ελαιοκαλλιεργητών και επιβαρύνουν την βιωσιμότητά τους.

Ένα από τα βασικά σημεία του σχεδίου, στο οποίο συμφώνησε και ο Υφυπουργός, αφορά την ενίσχυση των ελέγχων όσον αφορά την προέλευση και την αυθεντικότητα του εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου. Το σχέδιο περιλαμβάνει επίσης αυξημένη επιτήρηση στα λιμάνια και τα σύνορα για τον εντοπισμό δραστηριοτήτων που σχετίζονται με την εισαγωγή ελαίων χαμηλής ποιότητας.

Προτείνεται ακόμη μεταρρύθμιση του ιταλικού συστήματος ιχνηλασιμότητας (SIAN), ώστε να επιτρέπεται η παρακολούθηση σε πραγματικό χρόνο (online) των φορτίων ελιάς και ελαιολάδου.

Ζήτησαν επίσης την ενσωμάτωση στο σύστημα των τιμών της αγοράς και πώλησης χύμα επιτραπέζιων ελιών και ελαιολάδου, επιτρέποντας με αυτό τον τρόπο την περιοδική δημοσίευση επίσημων στοιχείων ανά επαρχία, προέλευση και κατηγορία προϊόντος.

Ακόμη ζήτησαν οι άδειες TPA (Traffic in Processing / Inward Processing ή Ενεργητική Τελειοποίηση), που αφορούν εισαγωγές ελαιολάδου από τρίτες χώρες χωρίς δασμούς, με σκοπό να μεταποιηθούν και να επανεξαχθούν, να λήγουν την 1η Απριλίου κάθε έτους. Όπως υποστηρίζουν στόχος αυτού του μέτρου θα είναι να αποτραπεί η δημιουργία κερδοσκοπικών φαινομένων ικανών να μειώσουν τις τιμές παραγωγού, λόγω των μαζικών εισαγωγών από χώρες εκτός ΕΕ (π.χ. Τυνησία), με μηδενικούς δασμούς, κατά τους φθινοπωρινούς και χειμερινούς μήνες, που συμπίπτουν με την ιταλική συγκομιδή.

Μεταξύ των αιτημάτων που υποβλήθηκαν είναι και η εισαγωγή υποχρεωτικής εθνικής σήμανσης για τις επιτραπέζιες ελιές. Ο τομέας χαρακτηρίζεται ως στρατηγικός για την Ιταλία, με μια αγορά που ανέρχεται όσον αφορά την αξία σε περίπου ένα δισεκατομμύριο ευρώ.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ζητούν την εφαρμογή της Ειδικής Έκθεσης 01/2026 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ) για να διασφαλίζεται ότι το ελαιόλαδο, που πωλείται στην ΕΕ, είναι γνήσιο (δηλαδή ότι αντιστοιχεί στη δηλούμενη κατηγορία), ασφαλές προς κατανάλωση και ότι η προέλευσή του μπορεί να ιχνηλατηθεί. Στο πλαίσιο αυτής της απόφαση ζητούν την ρητή απαγόρευση της ανάμειξης ελαίων από διαφορετικές κατηγορίες, όπως εξαιρετικά παρθένο και παρθένο, που προορίζονται να διατεθούν στην αγορά ως μείγμα με την ονομασία «εξαιρετικά παρθένο ελαιόλαδο».

Για τη διασφάλιση της αρχής της αμοιβαιότητας, οι Coldiretti και Unaprol προτείνουν επίσης τη δημιουργία ενός Ενιαίου Ευρωπαϊκού Ηλεκτρονικού Μητρώου Ελαιολάδου, στα πλαίσια του Ιταλικού Μητρώου που ήδη εφαρμόζεται.

«Θεωρήσαμε απαραίτητο να συναντηθούμε με εκπροσώπους τουν κλάδου ελαιολάδου για να αναλύσουμε την τρέχουσα κατάσταση της αγοράς, να επισημάνουμε τι έχει επιτευχθεί μέχρι στιγμής για την τόνωση του τομέα και να συζητήσουμε τι πρέπει ακόμη να γίνει για την αντιμετώπιση των κρίσιμων ζητημάτων που αντιμετωπίζουν οι φορείς εκμετάλλευσης», τόνισε μετά την συνάντηση ο Υφυπουργός Γεωργίας κ. κ. Patrizio Giacomo La Pietra.

Η ΕΘΕΑΣ, με έγγραφό της προς το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, επαναφέρει εκ νέου το ζήτημα του Ελαιοκομικού Μητρώου, επισημαίνοντας τις δυσλειτουργίες, την πολυπλοκότητα και τη γραφειοκρατία που εξακολουθούν να χαρακτηρίζουν την εφαρμογή του.

Παράλληλα, καταθέτει συγκεκριμένες προτάσεις για την απλοποίηση των διαδικασιών και την αποτελεσματική λειτουργία του Μητρώου προς όφελος των ελαιοπαραγωγών.

Όπως τονίζει η εφαρμοζόμενη διαδικασία μέσω των ΔΑΟΚ, η οποία είναι ατελέσφορη, δε θα οδηγήσει στη δημιουργία του ελαιοκομικού μητρώου.

Η επιστολή αναφέρει τα εξής:

Με την παρούσα επιστολή θα θέλαμε να επαναφέρουμε την εκκρεμότητα του Ελαιοκομικού Μητρώου, η οποία αποτελεί ζήτημα πολυπλοκότητας, δυσλειτουργικότητας και περιττής γραφειοκρατίας, η οποία εξακολουθεί να χαρακτηρίζει και το 2026 τη διαδικασία εγγραφής των παραγωγών, αλλά και των ιδιωτών, στο Ελαιοκομικό Μητρώο.

Η ΕΘΕΑΣ είναι απολύτως σύμφωνη με τη δημιουργία ενός σύγχρονου μητρώου για την ελαιοκαλλιέργεια, καθώς θα αποτελέσει σημαντικό εργαλείο για την καταγραφή των ελαιόδενδρων και της ελαιοπαραγωγής της χώρας. Όμως, η ΕΘΕΑΣ επιμένει σε όσα έχει επισημάνει, με τα υπ’ αριθμ. 107/11-06-2025 και 118/24-06-2025 έγγραφά της, καταθέτοντας παράλληλα και τις αντίστοιχες τεκμηριωμένες προτάσεις προς βελτίωση ή αντιμετώπισή τους προς όφελος της διαδικασίας και των ελαιοπαραγωγών.

Σε συνάντηση που πραγματοποιήθηκε μεταξύ της πολιτικής ηγεσίας του ΥΠΑΑΤ και της ΕΘΕΑΣ, την Τρίτη 17 Ιουνίου 2025, στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, υπήρξε εποικοδομητική αναγνώριση των θεμάτων με στόχο να μην υπάρξει καμία ταλαιπωρία, ούτε επιπρόσθετη διαδικασία για τους ελαιοπαραγωγούς. Ωστόσο, το εν λόγω θέμα εκκρεμεί, καθώς η εφαρμοζόμενη διαδικασία μέσω των ΔΑΟΚ, η οποία είναι ατελέσφορη, δε θα οδηγήσει στη δημιουργία του ελαιοκομικού μητρώου.

Δεδομένου ότι η δήλωση ΟΣΔΕ 2026 δεν έχει ακόμη ανοίξει, η ΕΘΕΑΣ επανέρχεται με τις ακόλουθες προτάσεις, προκειμένου να γίνουν οι απαραίτητες ενέργειες και ενσωματώσεις ώστε να καταστεί δυνατή η έναρξη υλοποίησης του ελαιοκομικού μητρώου.

1. Οι αιτήσεις για τους ελαιώνες πρέπει να ενσωματωθούν στην Δήλωση ΟΣΔΕ 2026, όπου ήδη δηλώνονται τα ελαιοτεμάχια, ο αριθμός δένδρων, η καλλιεργούμενη ποικιλία, ο προσανατολισμός παραγωγής, η άρδευση, τα στοιχεία του ιδιοκτήτη, ΚΑΕΚ, κλπ. Αυτό μπορεί να γίνει με την προσθήκη σχετικής παραγράφου στις γενικές εξουσιοδοτήσεις της δήλωσης.

2. Για τους κατόχους ελαιώνων που δεν έχουν δηλωθεί στο ΟΣΔΕ, αλλά έχουν ήδη δηλωθεί στο Κτηματολόγιο, να προβλεφθεί μεταφορά των δεδομένων από το Κτηματολόγιο στο ΟΣΔΕ. 

3. Για όσους δεν υπάρχει δήλωση ΟΣΔΕ, ούτε καταχώριση στο Κτηματολόγιο, να προηγείται υποχρεωτικά η δήλωση στο Κτηματολόγιο και στη συνέχεια η δήλωση ΟΣΔΕ, ώστε να αντλούνται τα αναγκαία στοιχεία για το Ελαιοκομικό Μητρώο. 

4. Όλα τα στοιχεία που προκύπτουν από τις ανωτέρω περιπτώσεις, καθώς και κάθε άλλο διαθέσιμο στοιχείο που βρίσκεται ήδη στη διάθεση των Διοικήσεων, να ενσωματώνονται στην πλατφόρμα του Ελαιοκομικού Μητρώου. Στη συνέχεια, οι παραγωγοί να καλούνται να επιβεβαιώσουν τα στοιχεία ή να προβούν σε τροποποιήσεις, εφόσον απαιτείται. Οι σχετικές δυνατότητες θα πρέπει να παρέχονται και μέσω κινητού τηλεφώνου. Στη συνέχεια, οι Διοικήσεις θα κάνουν δειγματοληπτικούς ελέγχους επαλήθευσης.

5. Μετά την οριστικοποίηση των δεδομένων πέραν των ελαιοπαραγωγών, θα πρέπει να προβλεφθεί πρόσβαση και στους υπόλοιπους επαγγελματικούς φορείς και κλάδους που σχετίζονται με την παραγωγή, τη μεταποίηση και τις εξαγωγές. 

6. Όλοι οι έλεγχοι που σχετίζονται με άλλους φορείς ή υπηρεσίες της ελαιοκαλλιέργειας, πρέπει να μεταφέρονται με διαλειτουργικότητα στο ελαιοκομικό μητρώο.

7. Οι δηλώσεις συγκομιδής πρέπει να γίνουν από τον παραγωγό, τη στιγμή της προσκόμισης του ελαιόκαρπου στο ελαιοτριβείο ή στον συνεταιρισμό. Η παρακολούθηση αυτή μπορεί να γίνεται μέσω των απαιτούμενων ψηφιακών φορολογικών παραστατικών, στα οποία δύναται να προστεθούν ενδεχόμενες αναγκαίες πληροφορίες ιχνηλασιμότητας.

8. Η διακίνηση ελαιόλαδου θα ακολουθεί αντίστοιχη διαδικασία με την παραπάνω (7).

9. Για τους ελέγχους, θα πρέπει οι αρμόδιοι φορείς των Διοικήσεων που επισκέπτονται τον ελαιοπαραγωγό, να πραγματοποιούν και τους απαιτούμενους ελέγχους που αφορούν το μητρώο.

10. Η έκδοση οποιασδήποτε αναγκαίας βεβαίωσης από το Ελαιοκομικό Μητρώο θα πρέπει να πραγματοποιείται ηλεκτρονικά, χωρίς να απαιτείται η φυσική μετακίνηση των παραγωγών, κατά το πρότυπο των υπηρεσιών του gov.gr.

Βάσει των ανωτέρω, κρίνεται αναγκαία η παράταση της εγγραφής, ώστε να εκδοθεί σχετική εγκύκλιος, με απλοποιημένες διαδικασίες και αναλυτικές οδηγίες από το ΥΠΑΑΤ, προκειμένου να αποσαφηνιστεί πλήρως η διαδικασία εγγραφής στο Ελαιοκομικό Μητρώο και να διασφαλιστεί ότι οι παραγωγοί δεν θα επιβαρυνθούν με πρόσθετη γραφειοκρατία, καθυστερήσεις ή και πρόστιμα, από τις αρμόδιες υπηρεσίες.

Σας ευχαριστούμε εκ των προτέρων και, αναμένοντας τη θετική εξέλιξη του ζητήματος, παραμένουμε στη διάθεσή σας για οποιαδήποτε πληροφορία ή διευκρίνιση χρειαστείτε.

Με εκτίμηση,
Παύλος Σατολιάς
Πρόεδρος Διοικητικού Συμβουλίου ΕΘΕΑΣ

Η συζήτηση για τον πρωτογενή τομέα συχνά περιορίζεται στις τιμές, στο κόστος παραγωγής ή στις καιρικές συνθήκες μιας χρονιάς. Πίσω όμως από τα στοιχεία υπάρχουν άνθρωποι που επιχειρούν να διατηρήσουν ζωντανή μια καλλιέργεια, προσαρμόζοντας το μοντέλο λειτουργίας τους στις απαιτήσεις της εποχής.

Με αφορμή μια συζήτηση με τον παραγωγό κ. Παναγιώτη Θεοχαρόπουλο από την περιοχή της Φωκίδας, ο οποίος δραστηριοποιείται στην ελαιοκαλλιέργεια από το 1980 και σήμερα διαχειρίζεται περίπου 250 στρέμματα, αναδείχθηκε μια διαφορετική πτυχή του κλάδου: η μετάβαση από την απλή παραγωγή στην καθετοποίηση και στην αναζήτηση προστιθέμενης αξίας μέσω της μεταποίησης και των εξαγωγών. Στα περισσότερα από σαράντα χρόνια παρουσίας στον κλάδο έχει βιώσει περιόδους υψηλής παραγωγής, ακραία καιρικά φαινόμενα, σημαντικές απώλειες από πυρκαγιές, αλλά και μεγάλες αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο παράγεται, μεταποιείται και διακινείται η ελιά.

Όταν η παραγωγή δεν αρκεί από μόνη της

Για δεκαετίες, η βασική δραστηριότητα της οικογένειας ήταν η καλλιέργεια της ελιάς. Ωστόσο, όπως εξηγεί ο ίδιος, πριν από περίπου 13-14 χρόνια η αστάθεια στη διάθεση του προϊόντος και οι διακυμάνσεις των τιμών οδήγησαν στην ανάγκη αναζήτησης νέας στρατηγικής. «Κάποια στιγμή χρειάζεται να έχεις όλο το πακέτο. Να ελέγξεις όλη τη διαδικασία», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Έτσι, η δραστηριότητα επεκτάθηκε πέρα από την πρωτογενή παραγωγή. Σήμερα η οικογένεια δεν περιορίζεται στην καλλιέργεια, αλλά διαθέτει ελαιοτριβείο, πραγματοποιεί επεξεργασία και εμπορία ελιάς και δραστηριοποιείται στις εξαγωγές, δημιουργώντας ένα περισσότερο καθετοποιημένο μοντέλο λειτουργίας. Η επιλογή αυτή, σύμφωνα με τον ίδιο, επέτρεψε στην επιχείρηση να αποκτήσει μεγαλύτερο έλεγχο στο τελικό προϊόν και να μειώσει την εξάρτησή της από τις διακυμάνσεις της αγοράς της πρώτης ύλης.

Η επιτραπέζια ελιά στο επίκεντρο

Παρότι η οικογένεια διαθέτει ελαιοτριβείο, το βασικό αντικείμενο παραμένει η επιτραπέζια ελιά. Όπως εξηγεί ο κ. Θεοχαρόπουλος, το ελαιοτριβείο αποτελεί μια δραστηριότητα περιορισμένης διάρκειας μέσα στο έτος, ενώ η επεξεργασία και η εμπορία επιτραπέζιας ελιάς προσφέρουν απασχόληση σε μεγαλύτερη χρονική βάση.

«Το λάδι είναι δεύτερο. Δεν είναι το κύριο επάγγελμά μας. Το ελαιοτριβείο είναι μια δουλειά για δύο μήνες. Εκείνο που έχουμε εμείς είναι η ελιά, την οποία επεξεργαζόμαστε και την κάνουμε εξαγωγή και την έχουμε όλο τον χρόνο δουλειά».

Παράλληλα, υπογραμμίζει τη διεθνή αναγνωρισιμότητα ορισμένων ελληνικών ποικιλιών, επισημαίνοντας ότι στην παγκόσμια αγορά οι καταναλωτές αναγνωρίζουν συγκεκριμένα ονόματα, όπως η Άμφισσα, η Καλαμάτα, η Χαλκιδική και η Θάσος, και τα συνδέουν άμεσα με συγκεκριμένους τύπους επιτραπέζιας ελιάς.

Η στροφή της οικογένειας προς την επεξεργασία και τις εξαγωγές συνδέθηκε, σύμφωνα με τον ίδιο, με την ανάγκη μεγαλύτερης σταθερότητας στη διάθεση του προϊόντος και καλύτερης αξιοποίησης της παραγωγής. Σήμερα το μεγαλύτερο μέρος της επιτραπέζιας ελιάς που επεξεργάζεται η επιχείρηση κατευθύνεται σε αγορές του εξωτερικού, κυρίως σε χώρες της Ευρώπης, ενώ μόνο ένα μικρό ποσοστό διατίθεται στην εγχώρια αγορά. Η καθετοποίηση της δραστηριότητας δεν προσέφερε μόνο μεγαλύτερο έλεγχο στην παραγωγική διαδικασία, αλλά δημιούργησε και τις προϋποθέσεις για μια πιο σταθερή παρουσία στις διεθνείς αγορές.

Η ποιότητα ξεκινά από το χωράφι

Στη διάρκεια της συζήτησης δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στη σημασία της σωστής διαχείρισης του ελαιοκάρπου από τη συγκομιδή έως την επεξεργασία.

Σύμφωνα με τον παραγωγό, παλαιότερα οι ελιές συχνά παρέμεναν για ημέρες στις οικίες των παραγωγών μέχρι να συγκεντρωθεί επαρκής ποσότητα για ελαιοποίηση, γεγονός που επηρέαζε αρνητικά την ποιότητα του παραγόμενου ελαιολάδου.

Σήμερα, η διαδικασία είναι διαφορετική. «Όπως έρχονται από το κτήμα, πάνε κατευθείαν στο ελαιοτριβείο. Δεν μένουν να αρχίσουν να αλλοιώνονται», σημειώνει.

Ο ίδιος θεωρεί ότι η άμεση μεταφορά του καρπού για επεξεργασία συμβάλλει καθοριστικά στη διατήρηση των ποιοτικών χαρακτηριστικών του προϊόντος. Αντίστοιχα, αναφέρει ότι τα ελαιόλαδα που παρήχθησαν στο ελαιοτριβείο της οικογένειας την προηγούμενη ελαιοκομική περίοδο ήταν εξαιρετικής ποιότητας, ενώ σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν και οι τοπικές κλιματικές συνθήκες.

Όπως εξηγεί, το σχετικά ξηρό περιβάλλον της περιοχής περιορίζει την ανάπτυξη μυκητολογικών προβλημάτων που θα μπορούσαν να επηρεάσουν αρνητικά την ποιότητα του καρπού και του ελαιολάδου.

Οι προκλήσεις που παραμένουν

Παρά την πολυετή εμπειρία και τη στροφή προς ένα πιο ολοκληρωμένο επιχειρηματικό μοντέλο, οι δυσκολίες του κλάδου παραμένουν σημαντικές. Το αυξημένο κόστος παραγωγής, η έλλειψη εργατικού δυναμικού και η δυσκολία προσέλκυσης νέων ανθρώπων στη γεωργία αποτελούν ζητήματα που απασχολούν έντονα τον ίδιο. «Το κυριότερο είναι ότι δεν υπάρχουν χέρια. Δεν υπάρχουν εργάτες», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Όπως σημειώνει, η έλλειψη εργατικού δυναμικού δεν αποτελεί πλέον μόνο ένα θεωρητικό πρόβλημα για τον κλάδο. Σε αρκετές περιπτώσεις οδηγεί ακόμη και στην εγκατάλειψη μέρους της παραγωγής, εκτιμώντας ότι περίπου το 20% του ελαιώνα της περιοχής παραμένει ασυγκόμιστο, καθώς πολλοί ιδιοκτήτες αδυνατούν ή δεν επιλέγουν να προχωρήσουν στη συγκομιδή.

Παράλληλα, επισημαίνει ότι σε αρκετές περιπτώσεις το κόστος συγκομιδής και διαχείρισης μπορεί να αποδειχθεί δυσανάλογο σε σχέση με το οικονομικό αποτέλεσμα που λαμβάνει ο παραγωγός, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για μικρές εκμεταλλεύσεις.

Η πορεία αυτή δεν υπήρξε χωρίς δυσκολίες. Ο ίδιος έχει δει μέρος της εκμετάλλευσής του να καταστρέφεται από τις μεγάλες πυρκαγιές που έπληξαν την περιοχή τα προηγούμενα χρόνια (2013 και 2022), χάνοντας πολλά ελαιόδεντρα. Παρά τις απώλειες, επέλεξε να συνεχίσει να επενδύει στην καλλιέργεια και στην ανάπτυξη της δραστηριότητας, παραμένοντας ενεργός στον κλάδο για περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η καθετοποίηση φαίνεται να αποτελεί για ορισμένες εκμεταλλεύσεις έναν τρόπο ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας και καλύτερης αξιοποίησης του παραγόμενου προϊόντος. Δεν αποτελεί εύκολη επιλογή ούτε λύση για όλους, όμως η περίπτωση του κ. Θεοχαρόπουλου δείχνει πώς η μετάβαση από την πώληση της πρώτης ύλης στην επεξεργασία, την εμπορία και τις εξαγωγές μπορεί να δημιουργήσει νέες προοπτικές για μια οικογενειακή αγροτική δραστηριότητα.

Ο πυρηνοτρήτης αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους εντομολογικούς εχθρούς της ελιάς, με τη ζημιά που προκαλεί να διαφοροποιείται σημαντικά από περιοχή σε περιοχή και από χρονιά σε χρονιά. Η εξέλιξη των γενεών του εντόμου, οι κλιματικές συνθήκες που επικρατούν σε κάθε ελαιοκομική ζώνη και η έγκαιρη παρακολούθηση των πληθυσμών του αποτελούν παράγοντες που καθορίζουν τόσο το μέγεθος του προβλήματος όσο και την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων.

Με αφορμή την τρέχουσα περίοδο, συνομιλήσαμε με τον έμπειρο γεωπόνο και Προϊστάμενο του Κέντρου Προστασίας Φυτών, Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Ιωαννίνων, κ. Ανδρέα Καμπλέτσα, σχετικά με τον πυρηνοτρήτη, τη βιολογία του εντόμου και τη σημασία της σωστής ενημέρωσης των παραγωγών.

Ο πυρηνοτρήτης ως εχθρός της ελιάς

Ο πυρηνοτρήτης (Prays oleae) αποτελεί έναν από τους σπουδαιότερους εχθρούς της ελιάς και αναπτύσσει τρεις γενεές κατά τη διάρκεια του έτους. Οι προνύμφες κάθε γενεάς προσβάλλουν διαφορετικά όργανα του δένδρου, γι’ αυτό και διακρίνονται σε φυλλόβια, ανθόβια και καρπόβια γενεά.

Η εμφάνιση, η εξέλιξη των γενεών και η ένταση των προσβολών διαφοροποιούνται ανάλογα με τις συνθήκες που επικρατούν σε κάθε περιοχή, γεγονός που καθιστά απαραίτητη τη συστηματική παρακολούθηση των πληθυσμών του εντόμου. Ειδικότερα, οι κλιματικές συνθήκες, αλλά και οι ποικιλίες ελιάς που καλλιεργούνται σε κάθε περιοχή, είτε πρόκειται για πρώιμες, μεσοπρώιμες ή όψιμες, επηρεάζουν τον ρυθμό εμφάνισης του εντόμου. Ως αποτέλεσμα, η εικόνα του εχθρού και οι ανάγκες διαχείρισής του ενδέχεται να διαφέρουν ακόμη και μεταξύ γειτονικών ελαιοκομικών περιοχών. Για τον λόγο αυτό, ιδιαίτερη σημασία έχει η παρακολούθηση των τοπικών δεδομένων, ώστε να προσδιορίζεται με ακρίβεια το στάδιο ανάπτυξης του πυρηνοτρήτη σε κάθε περιοχή.

Η καρπόβια γενεά και οι ζημιές που προκαλεί

Αυτή την περίοδο το ενδιαφέρον των παραγωγών στρέφεται στην καρπόβια γενεά του πυρηνοτρήτη, η οποία συνδέεται άμεσα με απώλειες καρπών κατά τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου. Τα ενήλικα έντομα ωοτοκούν πάνω στους νεαρούς καρπούς και οι προνύμφες που εκκολάπτονται εισέρχονται άμεσα στο εσωτερικό τους.

Αρχικά οι προνύμφες τρέφονται από τη σάρκα του καρπού, προκαλώντας ένα πρώτο κύμα καρπόπτωσης στις αρχές του καλοκαιριού. Οι μικροί καρποί ξηραίνονται και πέφτουν, καθώς διακόπτεται η επικοινωνία μεταξύ ποδίσκου και σάρκας. Στη συνέχεια οι προνύμφες εισχωρούν στον σχηματισμένο πυρήνα, όπου συνεχίζουν την ανάπτυξή τους. Η προσβολή αυτή οδηγεί σε σταδιακή νέκρωση των καρπών και τελικά σε ένα δεύτερο κύμα καρπόπτωσης το φθινόπωρο, το οποίο είναι συνήθως και το πιο εμφανές στους παραγωγούς.

Όπως επισημαίνεται, η πρώτη καρπόπτωση συχνά περνά απαρατήρητη, ενώ η δεύτερη είναι εκείνη που μπορεί να προκαλέσει ανησυχία, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις αυξημένων πληθυσμών του εντόμου.

Η έκταση της ζημιάς δεν είναι ίδια κάθε χρονιά, καθώς επηρεάζεται τόσο από τον πληθυσμό του πυρηνοτρήτη που αναπτύσσεται στον ελαιώνα όσο και από το φορτίο των δέντρων. Για τον λόγο αυτό, η αξιολόγηση της κατάστασης θα πρέπει να γίνεται με βάση τα δεδομένα κάθε ελαιώνα και όχι μόνο την παρουσία του εντόμου.

Δεν είναι όλες οι περιοχές ίδιες

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία που αναδείχθηκαν κατά τη συζήτηση είναι ότι δεν υπάρχουν ενιαίες ημερομηνίες ή κοινά χρονοδιαγράμματα για όλες τις περιοχές της χώρας. «Κάθε περιοχή έχει τις δικές της κλιματικές συνθήκες», γεγονός που επηρεάζει τόσο την εμφάνιση όσο και την εξέλιξη των γενεών του πυρηνοτρήτη.

Αυτό σημαίνει ότι οι πληροφορίες που ισχύουν για μία περιοχή δεν μπορούν να μεταφερθούν αυτούσιες σε μια άλλη. Για τον λόγο αυτό, οι παραγωγοί θα πρέπει να βασίζονται στα δεδομένα που αφορούν τη δική τους ελαιοκομική ζώνη και όχι σε γενικές εκτιμήσεις ή εμπειρικές πρακτικές που εφαρμόζονται αλλού.

Οι παγίδες και οι δειγματοληψίες δείχνουν τον σωστό χρόνο επέμβασης

Η παρακολούθηση των πληθυσμών αποτελεί το σημαντικότερο εργαλείο για τη λήψη σωστών αποφάσεων. Σε περιοχές όπου ο πυρηνοτρήτης εμφανίζει αυξημένη παρουσία ή όπου είχαν παρατηρηθεί υψηλοί πληθυσμοί σε προηγούμενες γενεές, είναι απαραίτητη η συστηματική παρακολούθηση της καρπόβιας γενεάς μέσω φερομονικών παγίδων και δειγματοληψιών καρπών.

Οι παγίδες επιτρέπουν την καταγραφή της πτήσης των ακμαίων αρσενικών εντόμων, με τις καταμετρήσεις να πραγματοποιούνται σε τακτά χρονικά διαστήματα, συνήθως κάθε 3 έως 5 ημέρες. Παράλληλα, οι τακτικοί έλεγχοι στους νεαρούς καρπούς δίνουν εικόνα για την εναπόθεση αυγών και τις εκκολάψεις. Μόνο μέσα από αυτή τη διαδικασία μπορεί να προσδιοριστεί με ακρίβεια η χρονική στιγμή κατά την οποία απαιτείται επέμβαση.

Εφόσον διαπιστωθεί εναπόθεση αυγών σε υψηλό ποσοστό καρπών, μπορεί να απαιτηθεί επέμβαση με εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, κατάλληλα για το σύστημα καλλιέργειας που εφαρμόζει ο παραγωγός (συμβατική ή βιολογική). Καθοριστικής σημασίας είναι ο σωστός χρόνος εφαρμογής, καθώς η αντιμετώπιση είναι αποτελεσματικότερη πριν οι προνύμφες εισέλθουν στον πυρήνα του καρπού.

Όπως τονίστηκε χαρακτηριστικά, «δεν αρκεί να γνωρίζουμε ότι υπάρχει πυρηνοτρήτης στην περιοχή, πρέπει να γνωρίζουμε πότε ακριβώς δραστηριοποιείται». Η έγκαιρη γνώση της πτήσης του εντόμου και της εξέλιξης των προσβολών είναι εκείνη που καθορίζει και την επιτυχία της αντιμετώπισης.

Η σημασία της συνεργασίας παραγωγών, γεωπόνων και υπηρεσιών

Η αποτελεσματική αντιμετώπιση του πυρηνοτρήτη δεν βασίζεται μόνο στα διαθέσιμα μέσα φυτοπροστασίας, αλλά κυρίως στην ορθή πληροφόρηση και στον σωστό χρόνο εφαρμογής των μέτρων. Οι γεωπόνοι που παρακολουθούν τις καλλιέργειες και οι αρμόδιες υπηρεσίες διαθέτουν δίκτυα παρακολούθησης και στοιχεία από παγίδες πεδίου, τα οποία επιτρέπουν τον προσδιορισμό της εμφάνισης των γενεών και της έντασης των πληθυσμών στις περιοχές ευθύνης τους.

Για τον λόγο αυτό, η συνεχής επικοινωνία των παραγωγών με τον γεωπόνο που τους παρακολουθεί, αλλά και η αξιοποίηση των ενημερωτικών δελτίων των αρμόδιων υπηρεσιών, αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη λήψη ορθών αποφάσεων. «Η σωστή ενημέρωση είναι εξίσου σημαντική με την ίδια την επέμβαση», καθώς επιτρέπει στον παραγωγό να δράσει την κατάλληλη στιγμή και όχι εκ των υστέρων, όταν η ζημιά έχει ήδη εγκατασταθεί μέσα στον καρπό.

Έτσι, σε μια περίοδο όπου οι ελαιοπαραγωγοί παρακολουθούν με αυξημένο ενδιαφέρον την εξέλιξη του πυρηνοτρήτη, η γνώση των τοπικών δεδομένων, η αξιοποίηση των δικτύων παρακολούθησης και η συνεργασία με τους ειδικούς παραμένουν τα σημαντικότερα εφόδια για την προστασία της παραγωγής.

Τα προβλήματα που έχουν να αντιμετωπίσουν οι ελαιοκαλλιεργητές λόγω της Κλιματικής Αλλαγής, παρουσιάστηκαν κατά την κοινή συνεδρίαση της Επιτροπής Περιβάλλοντος και Περιφερειών της Βουλής.

Κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης παρουσιάστηκαν διάφορα δυσμενή σενάρια για την επίπτωση της αύξησης της θερμοκρασίας στον πλανήτη και πως αυτά θα επηρεάσουν την ελαιοκαλλιέργεια στο μέλλον. Το γεγονός αυτό έχει εξαιρετική σημασία για τη χώρα δεδομένου ότι το 1/3 των δενδροκαλλιεργειών της, αφορούν ελιές επιτραπέζιες ή για την παραγωγή ελαιόλαδου και σπανιότατα πατέ κ.ά.

Κατά την πρόεδρο της Επιτροπής Περιβάλλοντος της Βουλής, Δρ. Διονυσία Αυγερινοπούλου, η Ελλάδα είναι η 3η μεγαλύτερη χώρα παραγωγός ελαιόλαδου διεθνώς, αλλά και εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με περισσότερα από 132 εκατομμύρια ελαιόδεντρα να καλλιεργούνται σε μεγάλο μέρος της επικράτειας. Κατέχει την πρώτη θέση σε ποσοστό παραγωγής εξαιρετικού παρθένου ελαιόλαδου, καθώς πάνω από το 80% της εγχώριας παραγωγής ανήκει σε αυτή την ποιοτική κατηγορία. Σύμφωνα δε, με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Διεθνούς Συμβουλίου Ελαιολάδου έχει τη μεγαλύτερη κατανάλωση ελαιόλαδου ανά κάτοικο στην Ευρωπαϊκή Ένωση με περίπου 9,3 κιλά ανά άτομο ετησίως.

ΟΙ ΕΛΑΙΟΠΑΡΑΓΩΓΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΕΕ

Σύμφωνα με τη μελέτη του ΕΛΓΟ - ΔΗΜΗΤΡΑ, η Ισπανία ηγείται της παγκόσμιας παραγωγής, συνεισφέροντας περίπου το 45% της παγκόσμιας παραγωγής ελαιολάδου, ακολουθούμενη από την Ιταλία (10%), την Ελλάδα (7%) και την Πορτογαλία (6%)

• Όσον αφορά στις εξαγωγές, η Ισπανία ηγείται επίσης, αντιπροσωπεύοντας το 40% των παγκόσμιων εξαγωγών ελαιόλαδου, ακολουθούμενη από την Ιταλία (20%) και την Τυνησία (16%).
• Από την πλευρά των εισαγωγών, οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ο μεγαλύτερος εισαγωγέας, αντιπροσωπεύοντας το 34% των παγκόσμιων εισαγωγών, ακολουθούμενες από τη Βραζιλία με 9%
• Από το 2021 έως το 2024, η περιοχή της Μεσογείου—ιδιαίτερα η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ιταλία και η Ελλάδα—αντιμετώπισαν χαμηλότερα και ακανόνιστα πρότυπα βροχόπτωσης, ξηρασίες και θερμοκύματα που επηρέασαν σημαντικά την παραγωγή ελαιόλαδου.
• Η παγκόσμια παραγωγή ελαιόλαδου μειώθηκε από 3,42 εκατ. τόνους την περίοδο 2021–22 σε 2,57 εκατ. τόνους το 2022–23 και μειώθηκε περαιτέρω σε 2,41 εκατ. τόνους το 2023–24.
• Αυτό αντιπροσώπευε μείωση 26% στην παγκόσμια παραγωγή σε σύγκριση με το προηγούμενο εμπορικό έτος (2022–23), και πτώση 23% σε σχέση με τον πενταετή μέσο όρο.
• Το 2024/25, η παραγωγή ανέκαμψε στους 3,4 εκατ. τόνους, οδηγούμενη από την ανάκαμψη των μεσογειακών παραγωγών, αντιπροσωπεύοντας αύξηση 32%, κυρίως λόγω της ανάκαμψης 48% στην Ισπανία σε περίπου 1,26 εκατ. τόνους, μαζί με αυξήσεις στην Ελλάδα και στην Πορτογαλία.

ΠΛΗΤΤΕΤΑΙ Η ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ ΠΟΥ ΠΑΡΑΓΕΙ ΤΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ ΤΟΥ ΠΛΑΝΗΤΗ

Μιλώντας στην Επιτροπή Περιβάλλοντος της Βουλής ο Μανώλης Κεφαλογιάννης, ευρωβουλευτής της ΝΔ και μέλος της Επιτροπής Γεωργίας και Ανάπτυξης της Υπαίθρου σημείωσε πως η Μεσόγειος παράγει περίπου το 95% του παγκόσμιου ελαιόλαδου αλλά συγκαταλέγεται στις περιοχές που πλήττονται περισσότερο από τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης.

Ο κ. Κεφαλογιάννης υποστήριξε πως μετά από 2 συνεχόμενα χρόνια έντονης ξηρασίας στην Ισπανία, η παραγωγή ελαιόλαδου υποχώρησε κάτω από το 1 εκατομμύριο τόνους, προκαλώντας μεγάλη αύξηση των διεθνών τιμών. Ωστόσο, την περίοδο 2024/2025, η παραγωγή στην Ισπανία ανέκαμψε στα περίπου 1,4 εκατομμύρια τόνους, οδηγώντας σε σημαντική πτώση των τιμών έως και στα 3.200 ευρώ ανά τόνο τον Μάρτιο του 2025.

Την ίδια στιγμή, οι τιμές του ιταλικού εξαιρετικά παρθένου ελαιόλαδου, τόνισε,  παρέμειναν πάνω από τις 9.000 ευρώ ανά τόνο, γεγονός που αποδεικνύει τη μεγάλη αστάθεια που επικρατεί πλέον στην αγορά. Παράλληλα, η παραγωγή στην Ελλάδα αυξήθηκε κατά 43% σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο, ενώ στην Πορτογαλία αυξήθηκε κατά 21%, στην Τυνησία κατά 55% και στην Τουρκία κατά 109%. Αυτές οι ακραίες μεταβολές μέσα σε μόλις μία καλλιεργητική περίοδο αποτυπώνουν το μέγεθος της αβεβαιότητας που δημιουργεί η κλιματική κρίση για ολόκληρο τον αγροτικό τομέα της Μεσογείου.

ΠΩΣ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΤΑ ΕΛΑΙΟΔΕΝΤΡΑ ΣΤΟΝ ΑΓΡΟ

Ο Πέτρος Ρούσσος, καθηγητής Δενδροκομίας – Ελαιοκομίας και διευθυντής του Εργαστηρίου Δενδροκομίας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών στις διαφάνειες που παρουσίασε εξήγησε πως η ελιά λόγω της αλλαγής του καιρού επηρεάζεται τις διάφορες εποχές του χρόνου δίνοντας μειωμένη παραγωγή.

• Επηρεάζεται το δέντρο κατά το στάδιο της άνθισης του καρπού την άνοιξη λόγω των υψηλών θερμοκρασιών των έντονων βροχοπτώσεων αλλά κι από τις λασποβροχές. Αυτά τα γεγονότα έχουν αποτέλεσμα την ξήρανση του γυρεοκόκκου, την αφυδάτωση του στίγματος και τα προβλήματα γονιμοποίησης.
• Οι υψηλές θερμοκρασίες το καλοκαίρι επηρεάζουν τη βλάστηση και μειώνουν την παραγωγή ενώ έχουν επιπτώσεις και στην ποιότητα του ελαιόκαρπου, όταν οι βροχοπτώσεις είναι μειωμένες ή σχεδόν ανύπαρκτες.
• Επιπτώσεις υπάρχουν και στους χειμώνες εφόσον είναι πολύ ήπιοι, διότι δημιουργούνται συνθήκες τέτοιες ώστε τα δέντρα μπορούν να ξεραθούν ή να υπάρξουν προβλήματα στην ποιότητα του καρπού κ.ά.
• Η παρατεταμένη ξηρασία αφήνει περιθώριο σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες να εκδηλωθούν φωτιές, οι οποίες φυσικά και επηρεάζουν την ελαιοκαλλιέργεια.
• Επιπλέον, τίθεται και το θέμα της λειψυδρίας που οδηγεί σε υφάλμυρο νερό, το οποίο έχει συνέπειες στην ανθοφορία, την ανάπτυξη των βλαστών και του καρπού και γενικότερα της παραγωγής.

Στις επιπτώσεις που θα έχει η νεα ΚΑΠ στον ελαιοκομικό τομέα αναφέρεται σε συνέντευξη που έδωσε στον ΑγροΤύπο ο κ. Βασίλης Πυργιώτης, Αντιπρόεδρος της Ομάδας Εργασίας ελαιολάδου και επιτραπέζιας ελιάς της Copa-Cogeca.

Όπως τονίζει η νέα ΚΑΠ φέρνει αλλαγές. Μερικές μπορούν να αξιοποιηθούν, εφόσον υπάρξει πολιτική βούληση. Άλλες δημιουργούν κινδύνους που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε.

Θα προσπαθήσω να εστιάσω στον ελαιοκομικό τομέα, μιλώντας ως αντιπρόεδρος της Ομάδας Εργασίας της Copa-Cogeca, της κοινής φωνής των αγροτών και των αγροτικών συνεταιρισμών σε ευρωπαϊκό επίπεδο, έχοντας παράλληλα κατά νου την ελληνική πραγματικότητα.

Ας ξεκινήσουμε όμως από το που βρισκόμαστε σήμερα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση παράγει περίπου το 60% του παγκόσμιου ελαιολάδου, στοιχείο που συνδέεται άμεσα με τη γεωργία και τις αγροτικές μας περιοχές. Ωστόσο, ο τομέας βρίσκεται υπό έντονη πίεση από πολλές πλευρές.

Ο ανταγωνισμός από τρίτες χώρες εντείνεται. Η Τυνησία, το Μαρόκο και η Τουρκία επενδύουν μαζικά στην παραγωγή και στις εξαγωγές τους, με κόστη που δεν συγκρίνονται με τα ευρωπαϊκά και συχνά χωρίς αυτές να τηρούν τα ίδια περιβαλλοντικά και ποιοτικά πρότυπα.

Παράλληλα, η κλιματική αλλαγή επηρεάζει ήδη την παραγωγή. Τα έτη 2022, 2023 και 2024 ήταν από τα πιο δύσκολα για τον τομέα, με χαμηλές αποδόσεις, ακραία φαινόμενα και ξηρασία, και η τάση αυτή δεν φαίνεται να αναστρέφεται.

Στην Ελλάδα, όλα αυτά γίνονται ακόμη πιο έντονα: μικρός και κατακερματισμένος κλήρος, νησιωτικότητα, έλλειψη εργατικών χεριών και γήρανση του αγροτικού πληθυσμού. Με απλά λόγια, ο Έλληνας ελαιοπαραγωγός δεν αντιμετωπίζει έναν κίνδυνο, αλλά πολλούς. Και αυτό είναι κρίσιμο, γιατί η συζήτηση για την πολιτική που ακολουθεί δεν γίνεται αποκομμένα, αλλά μέσα σε αυτό το απαιτητικό περιβάλλον.

Ας έρθουμε τώρα στη νέα ΚΑΠ. Και εδώ θέλω να είμαι πολύ συγκεκριμένος, γιατί συχνά η συζήτηση χάνεται στις λεπτομέρειες, ενώ τα βασικά στοιχεία καθορίζουν την κατεύθυνση της πολιτικής.

Τον Ιούλιο του 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή όπως αναφέραμε παρουσίασε τις νομοθετικές της προτάσεις για την περίοδο 2028–2034.

Αυτό που πρέπει να γίνει σαφές από την αρχή, είναι ότι η πρόταση αυτή δεν είναι μια απλή τεχνική αναθεώρηση - είναι μια ουσιαστική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η πολιτική.

Κεντρικό στοιχείο αυτής της αλλαγής είναι η μετάβαση από τα Στρατηγικά Σχέδια της ΚΑΠ σε ένα νέο πλαίσιο Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων Εταιρικής Σχέσης.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι απομακρυνόμαστε από μια πραγματικά κοινή πολιτική και κινούμαστε προς ένα σύστημα όπου η υλοποίηση καθορίζεται σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο - δηλαδή, από μία ΚΑΠ, σε 27 διαφορετικές προσεγγίσεις. Αυτό δίνει μεγαλύτερη ευελιξία στα κράτη μέλη, αλλά συνεπάγεται και λιγότερες κοινές εγγυήσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Αυτή η αλλαγή έχει πολύ συγκεκριμένες επιπτώσεις για επιμέρους τομείς, και ιδιαίτερα για τον ελαιοκομικό τομέα. Ας δούμε λοιπόν δύο πολύ σημαντικές αλλαγές.

Πρώτον, καταργείται ο δεσμευμένος προϋπολογισμός για τα γνωστά σε όλους μας προγράμματα ΟΕΦ, δηλαδή για τις Οργανώσεις Ελαιουργικών Φορέων. Πιο συγκεκριμένα, καταργείται το υφιστάμενο πλαίσιο στήριξης του Άρθρου 88, χωρίς σαφή πρόβλεψη για την αντικατάστασή του στο νέο σύστημα. Να υπενθυμίσω ότι μιλάμε για έναν εγγυημένο ετήσιο προϋπολογισμό της τάξης των 10,6 εκατομμυρίων ευρώ για την Ελλάδα, 34,6 εκατομμυρίων για την Ιταλία και περίπου μισού εκατομμυρίου για τη Γαλλία.

Με τη νέα πρόταση, απομακρυνόμαστε από μια τομεακή προσέγγιση στήριξης και περνάμε σε ένα πιο οριζόντιο μοντέλο, όπου όλες οι τομεακές παρεμβάσεις εντάσσονται σε έναν κοινό «κουμπαρά». Αυτό σημαίνει ότι, στην πράξη, ο ελαιοκομικός τομέας καλείται να ανταγωνιστεί άλλους τομείς για πόρους μέσα στο ίδιο δημοσιονομικό πλαίσιο, χωρίς σαφείς εγγυήσεις για το ύψος και τη συνέχεια της στήριξης.

Δεύτερον, αλλάζει ουσιαστικά και το επίπεδο στήριξης των Οργανώσεων Παραγωγών. Η ενωσιακή συνεισφορά περιορίζεται στο 4,1% έως 5% της εμπορευθείσας αξιας, έναντι επιπέδων, που έφταναν έως το 30%, στο υφιστάμενο πλαίσιο και, ακόμη και μετά τη σταδιακή μείωση, παρέμεναν σε επίπεδα που επέτρεπαν τη λειτουργία και τον προγραμματισμό των Οργανώσεων Παραγωγών.

Αυτό δεν είναι απλώς μια μείωση - είναι μια αλλαγή που περιορίζει σημαντικά τη δυνατότητα των Οργανώσεων να σχεδιάζουν και να υλοποιούν επενδύσεις, να συγκεντρώνουν την προσφορά και να ενισχύουν τη θέση των παραγωγών στην αγορά. Και ιδιαίτερα για χώρες όπως η Ελλάδα, όπου η συλλογική οργάνωση βρίσκεται ακόμη σε φάση ενίσχυσης, μια τέτοια εξέλιξη θέτει σε κίνδυνο τη δυναμική που έχει αρχίσει να διαμορφώνεται τα τελευταία χρόνια.

Θα πρέπει, ωστόσο, να αναγνωριστεί ότι η πρόταση περιλαμβάνει ορισμένα στοιχεία ευελιξίας στη συγχρηματοδότηση, τα οποία όμως δεν επαρκούν για να αντισταθμίσουν τη συνολική μεταβολή του πλαισίου.

Το ερώτημα, λοιπόν, είναι απλό: τι σημαίνουν όλα αυτά στην πράξη; Για τον παραγωγό, για τον τομέα, για τη χώρα;

Πρώτον, σημαίνουν κίνδυνο άνισης στήριξης μεταξύ κρατών μελών. Όταν η πολιτική αφήνεται στη διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών, χωρίς ισχυρές κοινές εγγυήσεις, δημιουργούνται ανισορροπίες.

Δεύτερον, οδηγούν σε αποδυνάμωση των Οργανώσεων Παραγωγών. Οι ΟΕΦ δεν αποτελούν γραφειοκρατικές δομές, αλλά το βασικό εργαλείο μέσα από το οποίο οι μικροί παραγωγοί οργανώνονται, αποκτούν συλλογική δύναμη και υλοποιούν επενδύσεις.

Αν αυτή η στήριξη μειωθεί δραστικά, δεν χάνεται απλώς ένα χρηματοδοτικό εργαλείο - περιορίζεται η ίδια η δυνατότητα συλλογικής ανάπτυξης που έχει αρχίσει να διαμορφώνεται τα τελευταία χρόνια. Και αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για την Ελλάδα, όπου το ενδιαφέρον για τη δημιουργία και ενίσχυση Οργανώσεων Παραγωγών και ΟΕΦ υπήρξε έντονο, ακριβώς γιατί αποτελούν τον βασικό μηχανισμό οργάνωσης και πρόσβασης των παραγωγών στην αγορά. Μια τέτοια μεταβολή κινδυνεύει να ανακόψει αυτή τη δυναμική.

Τρίτον, σημαίνουν άμεσο πλήγμα για τον Έλληνα ελαιοπαραγωγό. Ο ελληνικός τομέας έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, τα αναφέραμε προηγουμένως. Σε αυτό το περιβάλλον, ο μεμονωμένος παραγωγός δεν μπορεί να σταθεί μόνος του απέναντι στις αγορές, ενώ παράλληλα τίθεται ζήτημα πρόσβασης και αδυναμίας συμμετοχής λόγω αυξημένης πολυπλοκότητας και διοικητικών απαιτήσεων.

Τέλος, υπάρχει και ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα που πρέπει να έχουμε υπόψη. Αν η συμφωνία για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο καθυστερήσει, υπάρχει πραγματικός κίνδυνος τα προγράμματα των ΟΕΦ να βρεθούν χωρίς συνέχεια το 2028. Και αυτό δεν είναι κάτι θεωρητικό.

Το έχουμε ήδη δει στην πράξη στην Ελλάδα το 2023, όπου, λόγω καθυστερήσεων και διοικητικών δυσλειτουργιών, χάθηκε ο προϋπολογισμός του πρώτου έτους. Μάλιστα, ακόμα και σήμερα διοικητικές καθυστερήσεις επηρεάζουν την εκκαθάριση και την ομαλή λειτουργία των προγραμμάτων.

Αυτό δείχνει ξεκάθαρα τι σημαίνει «ασυνέχεια» στην πράξη — και είναι ένα σενάριο που δεν μπορούμε να δούμε σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Σε αυτό το πλαίσιο, η θέση της ομάδας εργασίας ελαιολάδου και επιτραπέζιας ελιάς της Copa-Cogeca, όπως έχει διαμορφωθεί τους τελευταίους μήνες, είναι ξεκάθαρη.

Πρώτον, ζητάμε τη διατήρηση διακριτού προϋπολογισμού για τον ελαιοκομικό τομέα. Η πλήρης ένταξη της στήριξης στα Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια Εταιρικής Σχέσης, χωρίς δέσμευση πόρων, δημιουργεί αβεβαιότητα και οι παραγωγοί δεν μπορούν να επενδύσουν σε αυτό το περιβάλλον. Χρειαζόμαστε ορατότητα, σταθερότητα και εγγυήσεις.

Δεύτερον, ζητάμε ουσιαστική στήριξη στις Οργανώσεις Παραγωγών, όχι σε συμβολικό επίπεδο. Η θέση της Copa-Cogeca είναι ξεκάθαρη: το προτεινόμενο ανώτατο επίπεδο στήριξης είναι χαμηλό. Αν δεν διασφαλιστεί χρηματοδότηση, οι Οργανώσεις Παραγωγών δεν θα μπορέσουν να συνεχίσουν να επιτελούν τον ρόλο τους, ιδιαίτερα οι μικρότερες και αναδυόμενες οργανώσεις που χρειάζονται στήριξη.

Τρίτον, ζητάμε αναγνώριση και προστασία των παραδοσιακών ελαιώνων. Οι αιωνόβιοι ελαιώνες της Ελλάδας, της Ιταλίας και της Ισπανίας δεν είναι παρωχημένα συστήματα, αλλά ζωντανά παραγωγικά οικοσυστήματα με σημαντική περιβαλλοντική, κοινωνική και πολιτιστική αξία. Η νέα ΚΑΠ πρέπει να τους αντιμετωπίζει ως στρατηγικό πλεονέκτημα και όχι ως πρόβλημα.

Τέταρτον, χρειάζονται στοχευμένα εργαλεία για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας. Αυτό σημαίνει στήριξη επενδύσεων για αναδιάρθρωση και εκσυγχρονισμό, καθώς η μετάβαση σε πιο ανταγωνιστικά παραγωγικά μοντέλα απαιτεί πόρους, τους οποίους οι παραγωγοί δεν μπορούν να καλύψουν μόνοι τους.

Πέμπτον, είναι απαραίτητη η επικαιροποίηση των εργαλείων διαχείρισης της αγοράς. Από τα μέτρα ιδιωτικής αποθεματοποίησης μέχρι τις τιμές αναφοράς, πολλά από τα εργαλεία δεν αντανακλούν πλέον την πραγματικότητα της αγοράς και αυτό πρέπει να διορθωθεί.

Τέλος, είναι κρίσιμη η ενίσχυση των δράσεων προώθησης και ενημέρωσης για τη διατήρηση και διεύρυνση των αγορών των ευρωπαϊκών ελαιοκομικών προϊόντων, καθώς και για την ανάδειξη της διατροφικής και πολιτιστικής τους αξίας. Σε αυτό το πλαίσιο, θεωρούμε σημαντική την ένταξη του ελαιολάδου στο Ευρωπαϊκό Σχολικό Πρόγραμμα, από το οποίο απουσιάζει.

Ο στόχος δεν είναι να διατηρήσουμε ό,τι υπήρχε, αλλά να διασφαλίσουμε ότι η μετάβαση δεν θα δημιουργήσει αβεβαιότητα όπου απαιτείται σταθερότητα και δεν θα αποδυναμώσει έναν τομέα που χρειάζεται ενίσχυση.

Ο ελαιοκομικός τομέας δεν χρειάζεται απλώς να επιβιώσει. Χρειάζεται να εξελιχθεί, να εκσυγχρονιστεί και να ανταγωνιστεί σε ένα πιο απαιτητικό διεθνές περιβάλλον. Για να γίνει αυτό, η Ευρώπη πρέπει να παραμείνει παρούσα ως εγγυητής, χρηματοδότης και πολιτικός εταίρος.

Το διακύβευμα δεν είναι μόνο η διατήρηση της παραγωγής, αλλά το μέλλον ενός τομέα σε όλη την ποικιλομορφία του - από τον παραδοσιακό ελαιώνα της Κρήτης μέχρι τη σύγχρονη συνεταιριστική μονάδα της Ισπανίας και από τον μικρό παραγωγό σε ένα νησί του Ιουνίου μέχρι τον νέο αγρότη που επενδύει στην ύπαιθρο. Αυτό υπερασπίζεται η ομάδα εργασίας ελαιολάδου και επιτραπέζιας ελιάς της Copa-Cogeca. Αυτό είναι το μήνυμα που θέλω να αφήσω σήμερα. Γιατί, στο τέλος της ημέρας, η συζήτηση για την ΚΑΠ δεν είναι τεχνική άσκηση. Είναι επιλογή για το τι γεωργία θέλουμε στην Ευρώπη τα επόμενα χρόνια.

Με στόχο την εκπροσώπηση ενός ταχέως αναπτυσσόμενου κλάδου, ο οποίος μέχρι σήμερα είχε λάβει περιορισμένη προσοχή και στήριξη στις Βρυξέλλες, οι ASSOM (Ιταλία), ΠΕΜΕΤΕ (Ελλάδα) και Asemesa (Ισπανία) ίδρυσαν, στην έδρα της Confagricoltura, την ευρωπαϊκή ομοσπονδία του κλάδου.

Η συνεργασία σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την ενίσχυση ενός αναπτυσσόμενου τομέα που μέχρι σήμερα παρέμενε σε μεγάλο βαθμό εκτός του ενδιαφέροντος των ευρωπαϊκών θεσμών αποτελεί τον βασικό στόχο της EFOI (European Federation of Olive Industry), η οποία ιδρύθηκε από τις ASSOM (Ιταλία), ΠΕΜΕΤΕ (Ελλάδα) και Asemesa (Ισπανία).

Η Ομοσπονδία, με έδρα τη Ρώμη, θα έχει ως Πρόεδρο τον Ισπανό Francisco Torrent Cruz, ο οποίος είναι επίσης Πρόεδρος της Asemesa.

Η επίσημη παρουσίαση της Ομοσπονδίας πραγματοποιήθηκε στο Palazzo della Valle, έδρα της Confagricoltura στη Ρώμη.

Τα στοιχεία περιγράφουν έναν δυναμικό κλάδο με εξαιρετικές προοπτικές ανάπτυξης. Ενισχυμένες από τη σύνδεσή τους με τη Μεσογειακή Διατροφή -της οποίας αποτελούν αναπόσπαστο μέρος- και από την τάση για υγιεινή διατροφή, οι επιτραπέζιες ελιές έχουν κατακτήσει καταναλωτές σε περίπου 100 χώρες. Τα τελευταία πέντε χρόνια, η ευρωπαϊκή παραγωγή αυξήθηκε κατά 7%, ενώ σε παγκόσμιο επίπεδο η αύξηση ανήλθε στο 8%. Κατά την ελαιοκομική περίοδο 2024-2025, η παραγωγή επιτραπέζιων ελιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν περίπου 858.000 τόνοι, ενώ η διεθνής αγορά διακινεί κατά μέσο όρο περισσότερους από 3 εκατομμύρια τόνους ετησίως.

Μόνο στην Ευρώπη, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του Διεθνούς Ελαιοκομικού Συμβουλίου (IOC), η κατανάλωση επιτραπέζιων ελιών προσεγγίζει τους 600.000 τόνους. Οι βασικοί καταναλωτές του προϊόντος είναι οι ίδιες οι παραγωγικές χώρες, ωστόσο ισχυρή ζήτηση καταγράφεται και σε αγορές πολύ μακριά από τη μεσογειακή κουλτούρα, όπως οι ΗΠΑ, η Βραζιλία και ο Καναδάς.

Πέρα από την αδιαμφισβήτητη οικονομική σημασία του, ο κλάδος διαθέτει και έντονη κοινωνική διάσταση, καθώς δημιουργεί θέσεις απασχόλησης σε ολόκληρη τη Μεσόγειο, ιδιαίτερα σε αγροτικές και μειονεκτικές περιοχές. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της EFOI, περίπου 80.000 αγροτικές εκμεταλλεύσεις στην Ευρώπη δραστηριοποιούνται στην παραγωγή επιτραπέζιας ελιάς.

Η ύπαρξη μόνιμης εκπροσώπησης στις Βρυξέλλες θα επιτρέψει επίσης την υπεράσπιση του κλάδου απέναντι σε ζητήματα όπως οι διεθνείς εμπορικές συμφωνίες. Όπως για παράδειγμα οι δασμοί των ΗΠΑ ή η συμφωνία ΕΕ-Mercosur, η οποία δεν διασφαλίζει πραγματική αμοιβαιότητα ως προς τα πρότυπα και τις μεθόδους παραγωγής που υποχρεούνται να τηρούν οι Ευρωπαίοι αγρότες και οι βιομηχανίες της ΕΕ.

Τα διαφορετικά πρότυπα παραγωγής και εργασίας δημιουργούν σημαντικές δυσκολίες για τις ευρωπαϊκές  επιχειρήσεις έναντι ανταγωνιστριών χωρών -όπως εκείνες της Βόρειας Αφρικής- που βρίσκονται ακριβώς έξω από τα σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα ζητήματα αυτά ανακύπτουν σε ένα περιβάλλον ήδη επιβαρυμένο από αθέμιτο ανταγωνισμό, εμπορικές διαφορές και έλλειψη ουσιαστικής ευρωπαϊκής στήριξης. Η ανάγκη δημιουργίας αυτόνομης εκπροσώπησης προκύπτει ακριβώς από τα δεδομένα αυτά, τα οποία αποδεικνύουν ότι ο κλάδος αναπτύσσεται και χρειάζεται έναν ειδικό φορέα εκπροσώπησης.

Με την EFOI, οι τρεις μεγαλύτερες ενώσεις επιχειρήσεων επιτραπέζιας ελιάς επιδιώκουν να δώσουν μια ισχυρή και ενιαία φωνή στις προτάσεις του κλάδου, διαμορφώνοντας από κοινού στρατηγικές και πρωτοβουλίες για τη στήριξη των επιχειρήσεων, με παράλληλη συμμετοχή της ευρύτερης αλυσίδας της ελιάς και του ελαιολάδου. Στο πλαίσιο αυτό, η Ομοσπονδία στρέφει το ενδιαφέρον της και στα ευρωπαϊκά προγράμματα προώθησης αγροδιατροφικών προϊόντων, τα οποία μέχρι σήμερα δεν έχουν επιδράσει επαρκώς στην ανταγωνιστικότητα και τη διεθνή θέση των ευρωπαϊκών επιτραπέζιων ελιών.

Στην εκδήλωση παρουσίασης της EFOI, την οποία συντόνισε ο δημοσιογράφος Maurizio Pescari, συμμετείχαν ο Antonio De Mora, Γενικός Γραμματέας της Asemesa και Διευθυντής της EFOI, ο Κώστας Ζούκας, Πρόεδρος της ΠΕΜΕΤΕ, ο Angelo Moreschini, Πρόεδρος της ASSOM, καθώς και ο Massimiliano Giansanti, Πρόεδρος της Confagricoltura και της Copa.

Στην Ισπανία οι προβλέψεις των συνεταιρισμών κάνουν λόγο για μια καλή εξέλιξη φέτος της ανθοφορίας στους ελαιώνες σε σχεδόν ολόκληρη την εθνική επικράτεια.

Οι ειδικοί ωστόσο υπενθυμίζουν ότι η ανθοφορία αποτελεί μόνο την αρχή της παραγωγικής διαδικασίας στα ελαιόδεντρα και είναι νωρίς ακόμη να γίνουν προβλέψεις για τη νέα ισπανική παραγωγή ελαιολάδου.

Όσον αφορά τις τιμές, κατά την τελευταία εβδομάδα φαίνεται να έχουμε μια αύξηση στα παρθένα και lampante ελαιόλαδα.

Σύμφωνα με τα τελευταία δεδομένα από το σύστημα Poolred, από τις 4 έως τις 10 Μαΐου, η τιμή παραγωγού για το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο κυμάνθηκε στα 4,18 ευρώ το κιλό (από 4,34 την προηγούμενη εβδομάδα), στο παρθένο ελαιόλαδο 3,71 ευρώ το κιλό (από 3,59 την προηγούμενη εβδομάδα) και το ελαιόλαδο lampante στα 3,23 ευρώ το κιλό (από 3,21 ευρώ την προηγούμενη εβδομάδα).

Στο μεταξύ, οι αγροτικές οργανώσεις ASAJA, COAG , UPA και Cooperativas Agro-alimentarias, κάλεσαν το ισπανικό Υπουργείο Οικονομικών να μειώσει την φορολογία των ελαιοπαραγωγών για το έτος 2025. Όπως υποστηρίζουν, ο τρέχων δείκτης καθαρής απόδοσης 0,26 για τους ελαιώνες, στο πλαίσιο του απλοποιημένου φορολογικού καθεστώτος, αναγκάζει τους παραγωγούς να πληρώνουν φόρους για ανύπαρκτα κέρδη. Αυτό συμβαίνει - όπως αναφέρουν - σε μια εποχή που ο ελαιοκομικός τομέας αντιμετωπίζει σοβαρά οικονομικά προβλήματα.

Οι ισπανικές οργανώσεις επισημαίνουν ότι το 2025 το ελαιόλαδο πωλήθηκε κατά μέσο όρο στα 3,58 ευρώ το κιλό, όταν το κόστος παραγωγής υπερβαίνει τα 4,50 ευρώ το κιλό. Αυτή η κατάσταση έχει αποτέλεσμα απώλειες σχεδόν ενός ευρώ για το κάθε κιλό που παράγουν, κάτι που θέτει σε κίνδυνο την βιωσιμότητα ιδιαίτερα των παραδοσιακών ελαιώνων της χώρας.

Οι ελαιοπαραγωγοί στην Ισπανία φορολογούνται με βάση ένα σύστημα αντικειμενικών δείκτων (módulos), το οποίο λαμβάνει υπόψη την έκταση και το είδος του ελαιώνα και όχι μόνο τα κέρδη.

Παραμένει μειωμένο αυτή την εποχή το εμπορικό ενδιαφέρον για την αγορά του ελαιολάδου στην χώρα μας.

Οι έμποροι φαίνεται να προσπαθούν να μειώσουν τις τιμές, ενώ οι παραγωγοί βλέποντας την αύξηση του κόστους καλλιέργειας δεν φαίνεται να αποφασίζουν να πουλήσουν το προϊόν τους σε χαμηλή τιμή.

Η διεθνή αγορά περιμένει να ακούσει τις προβλέψεις για τη νέα ισπανική παραγωγή ελαιολάδου. Πολλοί πάντως αναμένουν να εξαντληθούν τα αποθέματα της Τυνησίας, που πουλάει σε χαμηλές τιμές, για να υπάρξει κάποια αύξηση στην τιμή.

Ωστόσο αν και η αγορά είναι «παγωμένη» κατάφεραν στην Λακωνία δύο συνεταιρισμοί να έρθουν σε συμφωνία για την πώληση συνολικά 3 βυτίων έξτρα παρθένου ελαιολάδου.

Επίσης, στην Κρήτη ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Ελαιοπαραγωγών Καντάνου - Σελίνου «Ένωση Σελίνου» προχώρησε στην πώληση με διαγωνισμό βιομηχανικού ελαιολάδου.

Όπως ανέφερε στον ΑγροΤύπο ο πρόεδρος του Αγροτικού Συνεταιρισμού Ελαιοπαραγωγών Παλαιοπαναγιάς κ. Γιώργος Δογαντζής, «προχθές Τετάρτη (6/5) ήρθαμε σε εμπορική συμφωνία για την πώληση, 1 βυτίου, έξτρα παρθένου ελαιολάδου, στην τιμή των 5 ευρώ το κιλό.

Αυτή την περίοδο πάντως δεν έχει ο συνεταιρισμός πολλά αποθέματα ελαιολάδου. Όσον αφορά την νέα καλλιεργητική περίοδο, μετά από τις 25 Μαΐου αναμένεται να έχουμε μια εικόνα της παραγωγής.

Ο συνεταιρισμός πάντως έχει αναλάβει να κάνει τη δακοκτονία για τα μέλη του. Στις 20 Μαΐου θα ξεκινήσουμε την τοποθέτηση παγίδων για το δάκο. Στόχος μας είναι να ξεκινήσουμε νωρίς τη δακοκτονία για να έχουμε καλά αποτελέσματα και μια υψηλή ποιότητα ελαιολάδου».

Από την πλευρά του ο κ. Γεώργιος Κουτσουμπός, πρόεδρος Αγροτικού Ελαιουργικού Συνεταιρισμού (ΑΕΣ) Απιδιάς, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι «στις 6 Μαΐου ήρθαμε σε εμπορική συμφωνία για την πώληση δύο βυτίων έξτρα παρθένου ελαιολάδου στην τιμή των 5 ευρώ το κιλό. Η αγορά πάντως αυτή την περίοδο φαίνεται να είναι «παγωμένη» και είναι πολύ δύσκολη η πώληση ελαιολάδου».

Από την Κρήτη ο κ. Αντώνης Μπιτσάκης, πρόεδρος στον Αγροτικό Συνεταιρισμό Ελαιοπαραγωγών Καντάνου - Σελίνου «Ένωση Σελίνου», αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι «μετά από πλειοδοτικό διαγωνισμό κάναμε συμφωνία για την πώληση 28 τόνων βιομηχανικού ελαιολάδου, οξύτητας 6,20, στην τιμή των 2,54 ευρώ το κιλό. Η προηγούμενη συμφωνία που είχαμε κάνει, τον Απρίλιο, ήταν στα 2,40 ευρώ το κιλό. Όσον αφορά το έξτρα παρθένο στην περιοχή πωλείται στα 4,70 ευρώ το κιλό.

Από τις μέχρι σήμερα εκτιμήσεις βλέπουμε ότι στην Ισπανία αναμένεται η νέα παραγωγή να είναι γύρω στους 1.800.000 τόνους. Στην Τουρκία ακούμε για «βαφτίσια» ελαιολάδου από Συρία και κάνουν λόγο για μια νέα παραγωγή που θα κυμανθεί πάνω από 500.000 τόνους.

Σε περίπου 15 ημέρες θα έχουμε μια εικόνα για τη νέα παραγωγή ελαιολάδου στα Χανιά. Θα πρέπει να μάθουμε να κάνουμε εμπόριο τα επόμενα χρόνια με αυξημένες παραγωγές και να γίνει προσπάθεια να αυξηθεί η κατανάλωση ελαιολάδου στις χώρες της βόρειας Ευρώπης».    
 

Στην υποχρεωτικότητα της δήλωσης συγκομιδής ελαιοκάρπου, από την 1η Οκτωβρίου 2026, αναφέρθηκε ο Υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Γιάννης Ανδριανός, στα εγκαίνια του 11ου Φεστιβάλ Ελαιολάδου και Ελιάς, που πραγματοποιήθηκε στις Γούρνες Ηρακλείου.

Μάλιστα επισήμανε ότι το ΥπΑΑΤ βρίσκεται σε συνεργασία με την ΑΑΔΕ, μετά την υπαγωγή του ΟΠΕΚΕΠΕ στην Ανεξάρτητη Αρχή, για τη διαλειτουργικότητα των πληροφοριακών συστημάτων και την ομαλή εφαρμογή του νέου εργαλείου.

Ο ΑγροΤύπος επισημαίνει ότι η περίοδος υποβολής της δήλωσης είναι από 1η Οκτωβρίου έως 31 Μαΐου (για την τρέχουσα ελαιοκομική περίοδο) και αφορά περισσότερους από 500.000 ελαιοπαραγωγούς.

Η υποβολή της δήλωσης συγκομιδής είναι υποχρεωτική ακόμη και όταν η παραγωγή είναι μηδενική και επέχει θέση υπεύθυνης δήλωσης.

Ο υπόχρεος ελαιοπαραγωγός εισέρχεται στην ψηφιακή υπηρεσία «Δήλωση Συγκομιδής Ελαιοκομικών Προϊόντων» μέσω της Ενιαίας Ψηφιακής Πύλης της Δημόσιας Διοίκησης (εδώ) με τη χρήση των κωδικών.

Η δήλωση συγκομιδής γίνεται αμέσως μετά την ολοκλήρωση της συγκομιδής από τον παραγωγό και την ολοκλήρωση της παράδοσης του νωπού ελαιοκάρπου στο ελαιοτριβείο ή στη μονάδα επεξεργασίας – μεταποίησης επιτραπέζιας ελιάς.

Πριν την οριστική υποβολή των δηλώσεων συγκομιδής επιβεβαιώνονται τα στοιχεία που εμπεριέχονται σε αυτές όσον αφορά στις καλλιεργούμενες εκτάσεις, καλλιεργούμενες ποικιλίες και στις αποδόσεις των ελαιοτεμαχίων.

Επίσης πριν την υποβολή της δήλωσης συγκομιδής, όπου απαιτείται, γίνεται επικαιροποίηση των στοιχείων της ελαιοκομικής εκμετάλλευσης, στο Ελαιοκομικό Μητρώο.

Την ευθύνη για την ορθή υποβολή της δήλωσης συγκομιδής φέρουν οι ελαιοπαραγωγοί, ενώ ο έλεγχος και η επαλήθευση των στοιχείων τους πραγματοποιείται από τις αρμόδιες ΔΑΟΚ.

Σε περίπτωση ανακριβούς δήλωσης ποσοτήτων παραδοθέντος ελαιοκάρπου επιβάλλονται πρόστιμα ως εξής:
α) Σε καρπό για ελαιοποίηση επιβάλλεται πρόστιμο 60 € ανά 100 κιλά ελαιοκάρπου της δήλωσης που υπερβαίνει ή υπολείπεται της πραγματικής ποσότητας.
β) Σε καρπό για επιτραπέζια ελιά επιβάλλεται πρόστιμο 150 € ανά 100 κιλά ελαιοκάρπου της δήλωσης που υπερβαίνει ή υπολείπεται της πραγματικής ποσότητας.

Στην περίπτωση μη υποβολής των δηλώσεων συγκομιδής στις αποκλειστικές ημερομηνίες επιβάλλεται στους υπόχρεους χρηματικό πρόστιμο, ως εξής:
α) στους κατόχους εκμεταλλεύσεων από 21 (είκοσι ένα ) έως πενήντα (50) ελαιόδεντρα: εκατό ευρώ (100 €),
β) στους κατόχους εκμεταλλεύσεων από πενήντα ένα έως εκατό (51-100) ελαιόδεντρα: πεντακόσια ευρώ (500 €),
γ) στους κατόχους εκμεταλλεύσεων από εκατόν ένα έως πεντακόσια (101-500) ελαιόδεντρα: χίλια ευρώ (1.000 €),
δ) στους κατόχους εκμεταλλεύσεων από πεντακόσια ένα έως χίλια (501-1000) ελαιόδεντρα: τρεις χιλιάδες ευρώ (3.000 €),
ε) στους κατόχους εκμεταλλεύσεων περισσότερων των χιλιών ένος (1001) ελαιοδέντρων: πέντε χιλιάδες ευρώ (5.000 €).

Οι γεωπόνοι κρούουν τον κώδωνα κινδύνου για τα προβλήματα που μπορούν να δημιουργηθούν για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά από το γλοιοσπόριο της ελιάς και το δάκο.

Ο κ. Απόστολος Ζωντανός, ελαιοπαραγωγός, πρόεδρος Συλλόγου Γεωπόνων Ελεύθερων Επαγγελματιών Μεσσηνίας και Διαχειριστής στην Ομάδα Παραγωγών Βιολογικού Ελαιολάδου Χανδρινού, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι τα ελαιόδεντρα βρίσκονται κοντά στο στάδιο του κροκιάσματος (λίγο πριν την άνθηση). Τα άνθη είναι ευαίσθητα στην προσβολή από το γλοιοσπόριο και αποτελούν σημείο εισόδου του μύκητα στο ελαιόδεντρο.

Από τις επισκέψεις μας στους ελαιώνες βλέπουμε ότι τα περσινά προβλήματα επαναλαμβάνονται και φέτος. Έχουμε πολλές βροχοπτώσεις και αυξημένες υγρασίες. Επίσης έχουμε πολλά μολύσματα στα ελαιόδεντρα.

Το πρόβλημα αφορά τα ελαιόδεντρα της Μεσσηνίας αλλά και άλλες περιοχές που είχαμε αντίστοιχα καιρικά φαινόμενα.

Θα πρέπει να σας επισημάνω ότι η αντιμετώπιση του γλοιοσπορίου όπως και κάθε μυκητολογικής ασθένειας, είναι ευθύνη του παραγωγού.

Οι παραγωγοί θα πρέπει να κάνουν άμεσα τους προληπτικούς ψεκασμούς για το γλοιοσπόριο, το οποίο εισέρχεται από τα άνθη στο ελαιόδεντρο και παραμένει σε λανθάνουσα κατάσταση ως την έναρξη της ωρίμανσης του ελαιόκαρπου, όπου με κατάλληλες συνθήκες εμφανίζει τα γνωστά συμπτώματα (σάπισμα ή μουμιοποίηση του καρπού). Σημαντικό ρόλο παίζει ακόμη ένας ψεκασμός στο στάδιο του μικρού καρπιδίου (τέλος Μαΐου έως μέσα Ιουνίου).

Από την άλλη όμως έχουμε και το πρόβλημα με το δάκο. Από το 2013 λέμε ότι θα πρέπει να τοποθετηθούν οι παγίδες - δείκτες από τις κατά τόπους ΔΑΟΚ, μέχρι τις 15 Μαΐου, για να έχουμε γνώση του πληθυσμού του δάκου.

Για να γίνει αυτό όμως θα πρέπει το ΥπΑΑΤ να τρέξει τις απαραίτητες προσλήψεις για τους παγιδοθέτες. Αν μας ξεφύγει η πρώτη γενιά του δάκου θα έχουμε μεγάλες ζημιές στην παραγωγή.

Θα πρέπει επίσης να έχουν οι ΔΑΟΚ τις δραστικές για να γίνει όποτε κριθεί αναγκαίος ο πρώτος ψεκασμός. 

Πρέπει να γνωρίζουμε από τον Μάιο τι συμβαίνει με το δάκο, για να κάνουμε έγκαιρη διενέργεια των δολωματικών ψεκασμών, ώστε να αντιμετωπιστεί σωστά και να μειωθεί η επίδρασή του στο γλοιοσπόριο.

Σε έκθεση, που εξέδωσε πρόσφατα το Διεθνές Συμβούλιο Ελαιολάδου (IOC), αναφέρεται στη δυναμική που καταγράφει ο παγκόσμιος ελαιοκομικός τομέας, με τις διεθνείς ροές εμπορίου και τις τιμές να αποτυπώνουν μια περίοδο έντονων μεταβολών.

Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία για τον Απρίλιο του 2026 επιβεβαιώνουν ότι η ζήτηση για ελαιόλαδο και επιτραπέζιες ελιές παραμένει ισχυρή, ενώ ταυτόχρονα διαμορφώνονται νέες ισορροπίες μεταξύ των βασικών εξαγωγικών χωρών.

Όπως αναφέρει το IOC χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αγορά της Αυστραλίας, η οποία αναδεικνύεται σε έναν από τους πιο δυναμικούς εισαγωγείς ελαιολάδου.

Κατά την καλλιεργητική περίοδο 2024/25, οι εισαγωγές έφτασαν τους 42.272 τόνους, σημειώνοντας εντυπωσιακή αύξηση 46% σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά. Η ανοδική πορεία συνεχίστηκε και στο πρώτο τρίμηνο της περιόδου 2025/26, με περαιτέρω ενίσχυση κατά 12,5%.

Στο επίκεντρο των εξαγωγών προς την Αυστραλία παραμένουν παραδοσιακές ελαιοπαραγωγικές χώρες όπως η Ισπανία, η Ιταλία και η Ελλάδα, μαζί με την Τουρκία και τον Λίβανο, οι οποίες συνολικά καλύπτουν το 97,3% των εισαγωγών. Ωστόσο, αξιοσημείωτες είναι οι διαφοροποιήσεις στους ρυθμούς αύξησης: η Τουρκία καταγράφει εκρηκτική άνοδο 187,8%, ενώ η Ελλάδα και ο Λίβανος ενισχύονται κατά 162,4% και 158,7% αντίστοιχα. Αντίθετα, οι αυξήσεις από Ισπανία και Ιταλία, αν και σημαντικές, κινούνται σε πιο συγκρατημένα επίπεδα.

Σε επίπεδο προϊόντων, η αγορά συνεχίζει να δίνει σαφή προτεραιότητα στο παρθένο ελαιόλαδο, το οποίο αντιπροσωπεύει σχεδόν τα 3/4 των εισαγωγών (72,9%).

Το υπόλοιπο μερίδιο κατανέμεται κυρίως σε άλλα ελαιόλαδα, ενώ τα πυρηνέλαια διατηρούν οριακή παρουσία.

Η ανοδική τάση δεν περιορίζεται στην Αυστραλία. Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι εισαγωγές ελαιολάδου αυξήθηκαν κατά 9,2% στο πρώτο τετράμηνο της καλλιεργητικής περιόδου 2025/26, γεγονός που αποτυπώνει τη διεύρυνση της κατανάλωσης σε πολλές αγορές. Εξαιρέσεις αποτελούν ο Καναδάς και οι Ηνωμένες Πολιτείες, όπου παρατηρείται υποχώρηση.

Παράλληλα, οι εισαγωγές επιτραπέζιων ελιών σημείωσαν άνοδο 7,8%, επιβεβαιώνοντας τη συνολική ενίσχυση της ζήτησης για προϊόντα ελιάς.

Σημαντικές διαφοροποιήσεις καταγράφονται και στις τιμές παραγωγού του εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου. Στην Ισπανία, οι τιμές αυξήθηκαν κατά 14,8% φτάνοντας τα 438,5 ευρώ ανά 100 κιλά, ενώ στην Ιταλία σημειώθηκε έντονη πτώση 30,1%. Στην Ελλάδα (Χανιά), οι τιμές παρέμειναν σχετικά σταθερές, με οριακή αύξηση 1,2%.

Σε φάση εκκίνησης εισέρχεται η διαδικασία για τη δακοκτονία της περιόδου 2026–2028, καθώς το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων προχωρά στη διενέργεια ηλεκτρονικού ανοικτού διαγωνισμού για την προμήθεια δακοκτόνων υλικών για την κάλυψη των αναγκών του προγράμματος. 

Η προς σύναψη σύμβαση προβλέπεται να έχει διάρκεια δύο ετών, με δυνατότητα παράτασης για ένα ακόμη έτος, καλύπτοντας την περίοδο 2026–2028. Για το έτος 2026, η εκτιμώμενη δαπάνη ανέρχεται σε 12.994.151,84 ευρώ.

Προϋπολογισμός και διάρκεια

Ο συνολικός προϋπολογισμός της προμήθειας ανέρχεται σε 38.038.502 ευρώ χωρίς ΦΠΑ, δηλαδή 42.993.699,20 ευρώ με ΦΠΑ.

Η σύμβαση προβλέπεται να έχει διάρκεια δύο ετών, με δυνατότητα παράτασης για ένα ακόμη έτος, καλύπτοντας την περίοδο 2026–2028.

Για το έτος 2026, η εκτιμώμενη δαπάνη ανέρχεται σε 12.994.151,84 ευρώ, ενώ για τη διετία 2026–2027 το ποσό διαμορφώνεται σε 29.999.547,36 ευρώ.

Διαδικασία και κριτήριο κατακύρωσης

Ο διαγωνισμός θα πραγματοποιηθεί ως ανοικτή ηλεκτρονική διαδικασία άνω των ορίων.

Κριτήριο κατακύρωσης ορίζεται η πλέον συμφέρουσα από οικονομική άποψη προσφορά, αποκλειστικά βάσει τιμής (χαμηλότερη τιμή).

Το αποτέλεσμα της διαγωνιστικής διαδικασίας θα εγκριθεί από την αρμόδια υπηρεσία μετά την ολοκλήρωση της αξιολόγησης.

Προβλεπόμενα υλικά δακοκτονίας

Στο πλαίσιο της προμήθειας περιλαμβάνονται διάφορες κατηγορίες υλικών που χρησιμοποιούνται στο πρόγραμμα δακοκτονίας.

Για το πρώτο εκτελεστικό έτος (2026), προβλέπονται μεταξύ άλλων:

1.ελκυστικές ουσίες
2.Entomela 75 SL
3.lambda-cyhalothrin 
4.deltamethrin
5.spinosad
6.cyantraniliprole
7.acetamiprid
8.δακοπαγίδες

Οι ποσότητες και οι επιμέρους δαπάνες διαφοροποιούνται ανά έτος, σύμφωνα με τον σχεδιασμό της προμήθειας, ενώ για τη διετία 2026–2027 προβλέπεται αντίστοιχη κατανομή των υλικών.

Οικονομικές κρατήσεις

Η καθαρή αξία της προμήθειας υπόκειται σε κράτηση 0,1% υπέρ της Ενιαίας Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Συμβάσεων.

Κατά την εξόφληση προβλέπεται παρακράτηση φόρου 4% επί της καθαρής αξίας, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία.

Επιτροπή αξιολόγησης

Για την αξιολόγηση των προσφορών και των δικαιολογητικών που θα υποβληθούν στο πλαίσιο του διαγωνισμού, ορίστηκε αρμόδια επιτροπή από υπαλλήλους της Διεύθυνσης Προστασίας Φυτικής Παραγωγής.

Η επιτροπή θα εξετάσει τα στοιχεία των προσφορών και θα εισηγηθεί το αποτέλεσμα της διαδικασίας, το οποίο στη συνέχεια θα εγκριθεί από την αρμόδια υπηρεσία.

Η συμμετοχή των μελών της επιτροπής συνεπάγεται και υποχρέωση υποβολής δήλωσης «Πόθεν έσχες», σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο.

Διαβάστε την σχετική απόφαση εδώ.

Το 2025 οι εισαγωγές ελαιολάδου στην Ιταλία αυξήθηκαν, κατά 50%, σε ποσότητα, προκαλώντας κατακόρυφη πτώση της τιμής παραγωγού για το ιταλικό ελαιόλαδο.

Αυτό κατάγγειλε η ιταλική αγροτική οργάνωση Coldiretti, κατά τη διάρκεια της κινητοποίησης 4.000 αγροτών, που έγινε στις αρχές του Απριλίου, στην Φλωρεντία.  

Οι εισαγωγές φτηνού ελαιολάδου μειώνουν τις τιμές, αναγκάζοντας τους Ιταλούς ελαιοκαλλιεργητές να πωλούν το προϊόν τους κάτω από το κόστος παραγωγής, τονίζεται στην έκθεση της Unaprol (Consorzio Olivicolo Italiano) η μεγαλύτερη Ιταλική Κοινοπραξία ελαιοπαραγωγών.

Ένα παράδειγμα είναι το τυνησιακό λάδι, που πωλείται κατά μέσο όρο λίγο πάνω από 3,5 ευρώ το κιλό.

Όπως έχουν επανειλημμένα καταγγείλει οι οργανώσεις Coldiretti και Unaprol, τα τελευταία χρόνια το ιταλικό εμπόριο έχει στραφεί στην εισαγωγή τυνησιακού ελαιολάδου με μηδενικό δασμό αλλά χωρίς να υπάρχουν ακριβείς εγγυήσεις σχετικά με την ιχνηλασιμότητα και τον τελικό προορισμό του (ιταλοποίηση).

Την ίδια στιγμή οι Ιταλοί ελαιοπαραγωγοί έχουν να αντιμετωπίσουν την μεγάλη αύξηση του κόστους παραγωγής μέσα στο 2026.

Σε έναν μήνα πολέμου, το κόστος για τον τομέα του ιταλικού ελαιολάδου έχει αυξηθεί κατά 20,5 ευρώ ανά στρέμμα ελαιώνα, σύμφωνα με εκτιμήσεις της ιταλικής οργάνωσης.

Οι τιμές των λιπασμάτων έχουν εκτοξευθεί, όπως η περίπτωση της ουρίας, η οποία έφτασε τα 815 ευρώ ανά τόνο, 230 ευρώ υψηλότερα από ό,τι στα τέλη Φεβρουαρίου (αύξηση +40%), πλησιάζοντας επικίνδυνα τα επίπεδα που είχαν επιτευχθεί κατά το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία. Η νιτρική αμμωνία έχει επίσης αυξηθεί, φτάνοντας τα 500 ευρώ ανά τόνο, σχεδόν 100 ευρώ μέσα σε ένα μήνα (αύξηση +21%).

Σύμφωνα με τα στοιχεία των συνεταιριστικών οργανώσεων η ιταλική παραγωγή ελαιολάδου ανέρχεται σε περίπου 300.000 τόνους για το καλλιεργητικό έτος 2025/2026, αυξημένη, κατά περίπου 20%, σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.

Για το πρώτο τρίμηνο του 2026, οι μέσες τιμές παραγωγού διαμορφώθηκαν στα 6,50 έως 6,90 ευρώ το κιλό για το συμβατικό έξτρα παρθένο ελαιόλαδο και στα 7,50 ευρώ το κιλό για το βιολογικό. 

Μια σειρά από θεσμικές αλλαγές, που θα διευκολύνουν τη λειτουργία των συνεταιρισμών και τον ηλικιωμένο αγροτικό πληθυσμό που δεν έχει ψηφιακή κατάρτιση, ζήτησε ο Χρήστος Καραδήμος, γενικός διευθυντής του Αγροτικού Ελαιουργικού Συνεταιρισμού Στυλίδας.

Ειδικότερα, μιλώντας στην Αγροτική Διακομματική Επιτροπή της Βουλής επισήμανε πως χρειάζεται να υπάρξουν απλοποιήσεις στις διαδικασίες και κυρίως στο ζήτημα του ηλεκτρονικού δελτίου αποστολής προϊόντων.

Επιπλέον, αναφέρθηκε στην αναγκαιότητα για την καλύτερη αξιοποίηση συνεταιριστικών ακινήτων, που ρημάζουν για διάφορους λόγους στην ύπαιθρο.  

Ο κ. Καραδήμος παρουσιάζοντας το προφίλ του Αγροτικού Ελαιουργικού Συνεταιρισμού Στυλίδας. Εξήγησε πως είναι ένας από τους μεγαλύτερους και πιο υγιείς συνεταιρισμούς της χώρας με εκατοντάδες μέλη. Ιδρύθηκε το 1949 και είναι από τους πιο παλιούς αλλά και συγχρόνως από τους πιο υγιείς συνεταιρισμούς στην Ελλάδα. Πρόκειται για συνεταιρισμό, που ασχολείται με την επιτραπέζια ελιά κι έχει έντονη εξαγωγική δραστηριότητα σε πάνω από 25 χώρες και σημαντική συμβολή στην τοπική οικονομία.

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟΥΣ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΥΣ

Απαρτία: Εξήγησε πως δημιουργούνται τεχνικά προβλήματα από τη νομοθεσία, που δυσκολεύουν τη λήψη αποφάσεων σε μεγάλα συνεταιριστικά σχήματα. Εξαιτίας του γερασμένου αγροτικού πληθυσμού και των αποστάσεων στην επαρχία συχνά είναι δύσκολη η απαρτία 75% και ζήτησε να διευκολυνθούν και οι παραγωγοί και οι συνεταιρισμοί με νομοθετικές αλλαγές.

Κίνητρα: Υποστήριξε πως τα φορολογικά οφέλη που δόθηκαν για τους συνεταιρισμούς, τελικά «εξισώθηκαν» με ιδιώτες, μέσω άλλων διαδικασιών κι έτσι χάθηκε το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Ζήτησε κίνητρα για συνεταιριστική οργάνωση.

Παθογένειες: Άσκησε κριτική για τη δυσλειτουργία του ΟΣΔΕ  αλλά και την έλλειψη σχεδίου για την τάση ερημοποίησης στα ελαιοπερίβολα. Μάλιστα σε ό, τι αφορά στις επιδοτήσεις χτύπησε καμπανάκι κινδύνου: «Κανένας παραγωγός δεν ξέρει, τι δικαιούται και τι έχει πάρει». Αναφέρθηκε στις μεγάλες καθυστερήσεις στο άνοιγμα του ΟΣΔΕ και στην έλλειψη σταθερού προγραμματισμού στα επενδυτικά προγράμματα.

Ρευστότητα: Ταυτόχρονα εξήγησε ότι 850.000€ του συνεταιρισμού είναι «παρκαρισμένα» λόγω μπλοκαρισμένων προγραμμάτων Οργανισμών Ελαιουργικών Φορέων (ΟΕΦ), γεγονός που στερεί ρευστότητα.

Εκπαίδευση: Μίλησε για την ανάγκη ενίσχυσης της εκπαίδευσης και αποκατάστασης της εμπιστοσύνης των παραγωγών στις συνεταιριστικές οργανώσεις, μέσα από το συνεταιριστικό κίνημα. Ζήτησε ανάπτυξη της αγροτικής εκπαίδευσης κατά τα πρότυπα των Μουσικών και των Εκκλησιαστικών Σχολείων.

Απλοποίηση φορολογίας: Αναφέρθηκε στην ανάγκη απλοποίησης των ψηφιακών διαδικασιών (όπως το ηλεκτρονικό δελτίο αποστολής), λόγω της χαμηλής εξοικείωσης πολλών αγροτών με την τεχνολογία. Εξήγησε πως θα πρέπει να απλοποιηθεί ώστε γρήγορα και εύκολα να μπορούν να μετακινηθούν τα αγροτικά προϊόντα, αντί να ταλαιπωρούνται παραγωγοί μεγαλύτερης ηλικίας, που δεν διαθέτουν τις κατάλληλες ψηφιακές δεξιότητες.

Ακίνητα: Ζήτησε χρηματοδοτικά εργαλεία για την αξιοποίηση μη παραγωγικής ακίνητης περιουσίας των συνεταιρισμών. «Υπάρχουν πολλά ακίνητα στους συνεταιρισμούς, τα οποία έρχονται από πολλά χρόνια πριν και δεν είναι αξιοποιήσιμα παραγωγικά. Κάθονται, ρημάζουν και δεν έχει τη δυνατότητα ο συνεταιρισμός να τα αξιοποιήσει, είτε για οικονομικούς λόγους, αλλά (είτε διότι) δεν έχει και τη δυνατότητα με έναν ευέλικτο τρόπο να προχωρήσει σε μία συνεργασία με κάποιον ιδιωτικό φορέα και να αξιοποιηθεί το ακίνητο. Πρέπει να βρεθεί λύση», είπε.

Εμπορικές συμφωνίες: Αναφέρθηκε στις διεθνείς εμπορικές συμφωνίες, επισημαίνοντας κινδύνους για την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής επιτραπέζιας ελιάς αλλά και τις πιθανές ευκαιρίες. Ζήτησε επαναξιολόγηση και ει δυνατόν επαναδιαπραγμάτευση της συμφωνίας της Mercusur.

«Οι χώρες οι οποίες εμπλέκονται στην συμφωνία της Mercusur θα έχουν το δικαίωμα να εξάγουν τα προϊόντα τους, την επιτραπέζια ελιά, στην Ευρώπη χωρίς δασμούς, ενώ η ευρωπαϊκή επιτραπέζια ελιά θα πηγαίνει σ’ αυτές τις χώρες με δασμούς 13,5%. Το θεωρώ αυτό ένα πολύ μεγάλο μειονέκτημα για την ευρωπαϊκή εν γένει επιτραπέζια ελιά», ανέφερε. Τέλος, κατέληξε πως αν στη συμφωνία Ινδίας – Ευρωπαϊκής Ένωσης μηδενιστούν άμεσα ή σε βάθος χρόνου οι δασμοί για επιτραπέζιες ελιές στην Ινδία, αυτό θα είναι μία πολύ σημαντική εξέλιξη.

Υποσχέσεις δίνει το ΥπΑΑΤ ότι δεν θα επαναληφθούν τα περσινά προβλήματα με την έλλειψη φαρμάκων για τη δακοκτονία στην Κρήτη.

Συγκεκριμένα ο Υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Γιάννης Ανδριανός, που συμμετείχε σε εκδήλωση, στα Χανιά, με θέμα το μέλλον της ελαιοκομίας στην Κρήτη, αναφέρθηκε στο πρόγραμμα δακοκτονίας του 2026, σημειώνοντας ότι η έγκαιρη, αποτελεσματική και επιστημονικά τεκμηριωμένη εφαρμογή του αποτελεί βασική προϋπόθεση για την προστασία της παραγωγής και του εισοδήματος των ελαιοπαραγωγών.

Όπως τόνισε, οι σχετικές διαδικασίες βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη και για την Περιφέρεια Κρήτης έχει προβλεφθεί χρηματοδότηση ύψους 9.970.000 ευρώ, ενώ υπάρχει επάρκεια υλικών για τουλάχιστον δύο ψεκασμούς από τα διαθέσιμα αποθέματα.

Την επόμενη εβδομάδα θα γίνει η προκήρυξη του διεθνούς διαγωνισμού για την προμήθεια των φαρμάκων και επιδιώκεται η σχετική προμήθεια να γίνει για 2+1 χρόνια, αντί για ένα έτος όπως γίνεται μέχρι σήμερα, ώστε να διασφαλιστεί μακροπρόθεσμα η επάρκεια.

Παράλληλα, ο κ. Ανδριανός αναφέρθηκε στο ελαιοκομικό μητρώο, τονίζοντας ότι η επικαιροποίηση και η λειτουργική αξιοποίησή του είναι κρίσιμη για την αξιόπιστη αποτύπωση του ελαιοκομικού δυναμικού της χώρας, τη διαφάνεια και τη βελτίωση του σχεδιασμού της σχετικής πολιτικής.

Όπως είπε: «Λόγω των τεχνικών ζητημάτων και της ανάγκης προσαρμογής στο νέο πλαίσιο μεταθέσαμε την υποχρεωτικότητα της Δήλωσης Συγκομιδής για την 1η Οκτωβρίου του 2026.

Συζητάμε με την ΑΑΔΕ για τη διαλειτουργικότητα των πληροφοριακών συστημάτων και από πλευράς του Υπουργείου παρακολουθούμε στενά τη διαδικασία αυτής της μετάβασης και είμαστε έτοιμοι σε συνεργασία με την ΑΑΔΕ να συνδράμουμε για να γίνει η σωστή διαχείριση και επεξεργασία του μεγάλου όγκου των στοιχείων που πρέπει να επικαιροποιηθούν ώστε το εργαλείο αυτό να εφαρμοστεί με τρόπο ουσιαστικό και λειτουργικό για τον παραγωγό».

Ο ΑγροΤύπος επισημαίνει ότι η περίοδος υποβολής της δήλωσης είναι από 1η Οκτωβρίου έως 31 Μαΐου (για την τρέχουσα ελαιοκομική περίοδο) και αφορά περισσότερους από 500.000 ελαιοπαραγωγούς.

Η υποβολή της δήλωσης συγκομιδής είναι υποχρεωτική ακόμη και όταν η παραγωγή είναι μηδενική και επέχει θέση υπεύθυνης δήλωσης.

Η μη υποβολή ή η ανακριβής δήλωση επιφέρει πρόστιμα από 100 έως 5.000 ευρώ, ανάλογα με τον αριθμό των δέντρων.

Σε ό,τι αφορά τέλος τα ζητήματα που έχουν ανακύψει με τις πληρωμές των Οργανώσεων Ελαιουργικών Φορέων (ΟΕΦ), ο Υφυπουργός επεσήμανε ότι το Υπουργείο εργάζεται για να αντιμετωπιστεί το ζήτημα με τρόπο θεσμικά ασφαλή, δίκαιο και λειτουργικό, ώστε οι πληρωμές να γίνουν εκεί όπου έχουν τηρηθεί οι προβλεπόμενες διαδικασίες.

Αναφερόμενος συνολικά στην προοπτική της κρητικής ελαιοκομίας, ο Υφυπουργός τόνισε ότι το μέλλον της θα κριθεί από την ικανότητα σύνδεσης της παραγωγής με την επιστήμη, της παράδοσης με την καινοτομία, της ποιότητας με την αγορά και του παραγωγού με τα κατάλληλα θεσμικά και τεχνικά εργαλεία.

Καταργούνται οι δασμοί στις ελληνικές εξαγωγές επιτραπέζιας ελιάς με την εμπορική συμφωνία της ΕΕ με την Ινδία.

Μια εξαιρετικά θετική εξέλιξη για τον ευρωπαϊκό και ιδιαίτερα τον ελληνικό αγροδιατροφικό τομέα, και συγκεκριμένα τον κλάδο της επιτραπέζιας ελιάς, ανέδειξε ο Επίτροπος Γεωργίας και Τροφίμων της ΕΕ κ. Hansen, απαντώντας σε γραπτή ερώτηση του Επικεφαλής της Ευρωομάδας του ΠΑΣΟΚ και Αντιπροέδρου των Ευρωπαίων Σοσιαλιστών και Δημοκρατών (S&D) Γιάννη Μανιάτη.

Η κα Κίμη Ζαζή, Διευθύντρια της Πανελλήνιας Ένωσης Μεταποιητών, Τυποποιητών, Εξαγωγέων Επιτραπέζιας Ελιάς (ΠΕΜΕΤΕ), δηλώνει στον ΑγροΤύπο ότι «είναι θετικό ότι θα καταργηθούν οι δασμοί έως και 36% στις ελληνικές ελιές με την εμπορική συμφωνία ΕΕ και Ινδίας. Η ινδική αγορά μακροπρόσθεσμα με το συγκεκριμένο μέτρο μπορεί να αποκτήσει ενδιαφέρον για τις ελληνικές εξαγωγές.

Θα πρέπει όμως να υπάρξει «πίεση» από το ΥπΑΑΤ προς τις Βρυξέλλες για να γίνει νέα διαπραγμάτευση με τις χώρες της Μercosur για την κατάργηση των δασμών στις εξαγωγές των ελληνικών επιτραπέζιων ελιών στην Λατινική Αμερική. Εκεί έχουμε μια αγορά της Βραζιλίας που εισάγει, σε ετήσια βάση, έως και 120.000 τόνους επιτραπέζιων ελιών. Αν είχαμε κατάργηση των δασμών θα ήταν δυνατόν άμεσα να ξεκινήσουν οι εξαγωγές από την χώρα μας σε αυτή την αγορά. Από την συμφωνία με τη διατήρηση των δασμών αποκτά σημαντικό πλεονέκτημα η Αργεντινή, έναντι της Ελλάδας αλλά και της Ευρώπης, που μπορεί να συνεχίζει να εξάγει στην βραζιλιάνικη αγορά ελιές χωρίς το βάρος των δασμών».  

Αφορμή της ερώτησης του Γ. Μανιάτη προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, υπήρξε η ανησυχία ότι θα επαναληφθούν τα ίδια διαπραγματευτικά λάθη με τη συμφωνία ΕΕ-Mercosur. Λάθη τα οποία άφησαν πρακτικά απροστάτευτη την ευρωπαϊκή ελιά απέναντι στους εξαιρετικά υψηλούς εισαγωγικούς δασμούς των χωρών της Mercosur. Ο Λουξεμβούργιος Επίτροπος υπογραμμίζει χαρακτηριστικά ότι η συμφωνία ΕΕ-Ινδίας, αποτελεί αποφασιστικό βήμα για την ενίσχυση της εξωστρέφειας των ευρωπαϊκών αγροτικών προϊόντων κι επιβεβαιώνει επισήμως ότι οι έως σήμερα υψηλοί και συχνά απαγορευτικοί δασμοί στην επιτραπέζια ελιά (έως και 36%) καταργούνται πλήρως, είτε άμεσα, είτε στο πλαίσιο μεταβατικής περιόδου έως επτά ετών. Προφανώς, η κατάργηση των δασμών θα ενισχύσει άμεσα την ανταγωνιστικότητα των εξαγωγών, θα αυξήσει το εισόδημα των παραγωγών και θα δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας στον κλάδο.

«Η διαρκής διεκδίκηση δίκαιων όρων ανταγωνισμού για τα ελληνικά και ευρωπαϊκά αγροδιατροφικά προϊόντα αποδίδει επιτέλους καρπούς» υπογραμμίζει ο Γ. Μανιάτης και συνεχίζει «η ΕΕ ανοίγει νέους εμπορικούς δρόμους για την επιτραπέζια ελιά δίνοντας ανάσα στους παραγωγούς μας και ενισχύοντας τη θέση ενός εμβληματικού προϊόντος της μεσογειακής μας διατροφής στις διεθνείς αγορές».

Η Ερώτηση προς την Επιτροπή από Ευρωβουλευτή Γιάννη Μανιάτη (S&D)

Θέμα: Εμπορική συμφωνία ΕΕ – Ινδίας
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μετά από σχεδόν δύο δεκαετίες διαπραγματεύσεων, κατέληξε στο τελικό κείμενο της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ-Ινδίας. Με βάση τα όσα έχουν γίνει γνωστά, η συγκεκριμένη συμφωνία αναμένεται να είναι συνολικά επωφελής για τον αγροδιατροφικό τομέα της ΕΕ.

Ταυτόχρονα όμως, συγκεκριμένοι κλάδοι της αγροτικής παραγωγής εκφράζουν την έντονη ανησυχία τους για το ενδεχόμενο επανάληψης παρόμοιων λαθών με αυτά της συμφωνίας ΕΕ-Mercosur, όπως για παράδειγμα ο αποκλεισμός συγκεκριμένων προϊόντων από τη λίστα κατάργησης των δασμών. Η μη δημοσιοποίηση μέχρι σήμερα των συμφωνηθέντων κειμένων μεταξύ ΕΕ και Ινδίας, συμπεριλαμβανομένης της προαναφερθείσας λίστας για τις εξαγωγές, δημιουργεί μεγάλη αβεβαιότητα και ανησυχία στους Ευρωπαίους παραγωγούς.

Συγκεκριμένα, ο εξαιρετικά ευαίσθητος κλάδος των επιτραπέζιων ελιών, ο οποίος έχει ήδη υποστεί σημαντικές απώλειες λόγω του εμπορικού πολέμου των ΗΠΑ και δεν προστατεύτηκε επαρκώς από τη συμφωνία ΕΕ-Mercosur σύμφωνα με την ΠΕΜΕΤΕ, επιβαρύνεται με ιδιαίτερα υψηλούς δασμούς (έως 36%) στις εξαγωγές προς Ινδία. Η μη συμπερίληψη της επιτραπέζιας ελιάς στη λίστα κατάργησης των δασμών της συμφωνίας απειλεί τόσο την εξαγωγική ανάπτυξη του κλάδου όσο και τη βιωσιμότητά του.

Ερωτάται η Επιτροπή:
1. Προτίθεται να διευκρινίσει άμεσα αν οι επιτραπέζιες ελιές περιλαμβάνονται στη συμφωνία ΕΕ-Ινδίας, με πρόβλεψη πλήρους κατάργησης των δασμών;
2. Εχει προβεί η Ελληνική Κυβέρνηση στις απαραίτητες ενέργειες, ώστε να διασφαλίσει την αποφυγή παρόμοιων στρεβλώσεων με αυτές της συμφωνίας ΕΕ-Μercosur, όσον αναφορά την επιτραπέζια ελιά και άλλα αγροτικά προϊόντα;

Απάντηση της Επιτροπής

Η γραπτή απάντηση E-000440/2026  του κ. Hansen εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (19.3.2026) αναφέρει τα εξής:

1. Η συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών (ΣΕΣ) ΕΕ-Ινδίας αποτελεί εξαιρετικό επίτευγμα για τον αγροδιατροφικό τομέα της ΕΕ. Θα καταργήσει ή θα μειώσει τους συχνά απαγορευτικούς δασμούς στις εξαγωγές αγροδιατροφικών προϊόντων της ΕΕ, δημιουργώντας τεράστιες νέες ευκαιρίες στην αγορά για την ΕΕ, ιδίως όσον αφορά τις επιτραπέζιες ελιές και τα ελαιόλαδα.
Η Ινδία θα καταργήσει πλήρως τους δασμούς στις επιτραπέζιες ελιές είτε κατά την έναρξη ισχύος είτε μετά από μεταβατική περίοδο επτά ετών ανάλογα με τη συγκεκριμένη δασμολογική κλάση.
Αντιστρόφως, η ΕΕ θα καταργήσει τους δασμούς είτε κατά την έναρξη ισχύος είτε για περίοδο έως πέντε έτη ανάλογα με τη συγκεκριμένη δασμολογική κλάση.
Οι ελιές δεν συνιστούν γηγενή καλλιέργεια στην Ινδία και η παραγωγή ελιών στην Ινδία είναι πολύ περιορισμένη.

2. Η Επιτροπή δεν είναι ενήμερη για τα μέτρα που έλαβε η ελληνική κυβέρνηση και καλεί το αξιότιμο μέλος του Κοινοβουλίου να επικοινωνήσει με τις αρμόδιες εθνικές αρχές.

Στο δυτικότερο άκρο της Λέσβου, εκεί όπου ο άνεμος δεν σταματά ποτέ και το έδαφος θυμίζει περισσότερο πέτρα παρά γη, δύσκολα θα περίμενε κανείς να δει ζωή — πόσο μάλλον έναν οργανωμένο ελαιώνα δεκάδων χιλιάδων δέντρων.

Κι όμως, στο Σίγρι, σε μια περιοχή που ο ίδιος ο δημιουργός της, ο κ. Αντώνης Τιρπιντήρης, περιγράφει ως «έναν τόπο που περισσότερο δοκιμάζει παρά ευνοεί», δημιουργήθηκε τα τελευταία 22 χρόνια, στο αγρόκτημα Faros Estate, ένα ολοκληρωμένο αγροτικό οικοσύστημα. Όχι απλώς μια καλλιέργεια, αλλά μια παρέμβαση που ξεκίνησε από το μηδέν — και σήμερα λειτουργεί ως παράδειγμα για το πώς μπορεί να αναγεννηθεί ένα υποβαθμισμένο τοπίο.

Ένας τόπος που δεν συγχωρεί

Η δυτική πλευρά της Λέσβου, και ειδικά η περιοχή του Σιγρίου, δεν θυμίζει την εικόνα που έχουν οι περισσότεροι για το νησί. Αντί για ελαιώνες και πράσινο τοπίο, συναντά κανείς έναν τόπο σκληρό, άνυδρο και εκτεθειμένο. Όπως περιγράφει ο κ. Αντώνης Τιρπιντήρης , πρόκειται για μια περιοχή «εντελώς ερημοποιημένη», με φτωχά εδάφη, έντονους ανέμους και ουσιαστική έλλειψη υποδομών. Το ίδιο το νησί παρουσιάζει έντονες αντιθέσεις, με περίπου το 60% να είναι καταπράσινο και το υπόλοιπο να χαρακτηρίζεται από χαμηλή βλάστηση ή πλήρη υποβάθμιση. Στο δυτικό άκρο, όμως, η φύση είναι πιο απαιτητική: «ένας τόπος που περισσότερο δοκιμάζει παρά ευνοεί», όπως λέει χαρακτηριστικά. Η καλλιέργεια σε τέτοιες συνθήκες δεν είναι απλώς δύσκολη — για πολλούς θεωρείται σχεδόν αδύνατη. Κι όμως, σε αυτό ακριβώς το περιβάλλον ξεκίνησε να διαμορφώνεται, πριν από περίπου 22 χρόνια, ένα εγχείρημα που στόχο είχε όχι απλώς την παραγωγή, αλλά την αναγέννηση του ίδιου του τοπίου.

Η απόφαση πίσω από το εγχείρημα

Η επιλογή να επενδύσει κανείς σε έναν τόσο δύσκολο τόπο δεν ήταν αποτέλεσμα μιας ψυχρής επιχειρηματικής στρατηγικής, αλλά μια απόφαση βαθιά προσωπική. Ο ίδιος αναφέρει τρεις βασικούς λόγους που τον οδήγησαν εκεί. Πρώτος, η σχέση με τον τόπο: «είναι ο τόπος που γεννήθηκα και τον βλέπω να μαραζώνει». Η εικόνα της υπαίθρου που ερημώνεται αποτέλεσε ισχυρό κίνητρο για δράση. Δεύτερος, η περιβαλλοντική ευαισθησία που διαμορφώθηκε μέσα από προσωπικές εμπειρίες, οδηγώντας τον στη σκέψη ότι «πρέπει να κάνω κάτι στην πράξη». Και τρίτος, η ίδια η πρόκληση: «δεν θέλω να κάνω εύκολα πράγματα». Σε έναν τόπο που δεν συγχωρεί λάθη, η επιτυχία αποκτά ιδιαίτερη αξία, αλλά κυρίως δημιουργεί γνώση — γνώση που, όπως τονίζει, θα είναι απαραίτητη σε έναν πλανήτη που γίνεται όλο και πιο απαιτητικός για καλλιέργεια.

Χτίζοντας το έδαφος από την αρχή

Η μεγαλύτερη δυσκολία δεν ήταν τα δέντρα, αλλά το ίδιο το έδαφος. Στην αρχή, η έλλειψη εμπειρίας οδήγησε σε συνεχείς αποτυχίες: «φύτεψα εκατοντάδες, να μην πω χιλιάδες δέντρα, και την επόμενη άνοιξη τα έβλεπα ξερά». Οι συνθήκες — άνεμοι, αλατότητα, φτωχό υπόστρωμα — δεν άφηναν περιθώρια για λάθη.

Η καμπή ήρθε όταν η προσέγγιση άλλαξε και το εγχείρημα βασίστηκε στην παρατήρηση της φύσης. «Έπρεπε να ακούσω τη φύση», αναφέρει, περιγράφοντας τη μετάβαση σε μια πιο συνειδητή στρατηγική. Με τη συνεργασία γεωπόνου ξεκίνησε μια συστηματική προσπάθεια αποκατάστασης: εμπλουτισμός του εδάφους με οργανική ύλη (από φύκια έως κοπριά), δημιουργία φυσικών φραγμών με ανθεκτικά φυτά όπως αρμυρίκια και άρκευθοι, και φύτευση ειδών προσαρμοσμένων στις συνθήκες. Καθοριστικό ρόλο έπαιξε η κατασκευή αναβαθμίδων. Οι αναβαθμοί βελτίωσαν τη στράγγιση, συγκράτησαν το νερό και ενίσχυσαν σημαντικά την ανάπτυξη των φυτών. «Η ανάπτυξη είναι διπλάσια στον αναβαθμό», σημειώνει, εξηγώντας ότι το έδαφος λειτουργεί πλέον σαν «σφουγγάρι» που απορροφά τη βροχή αντί να τη χάνει. Χρειάστηκαν περίπου πέντε έως έξι χρόνια για να φανούν τα πρώτα ουσιαστικά αποτελέσματα, αποτυπώνοντας τη διάρκεια και την απαιτητικότητα της διαδικασίας.

Ένα οικοσύστημα 2.000 στρεμμάτων

Σήμερα, το αποτέλεσμα αυτής της προσπάθειας εκτείνεται σε περίπου 2.000 στρέμματα και περιλαμβάνει ένα πολυδιάστατο αγροτικό σύστημα. Ο πυρήνας του είναι οι περίπου 60.000 ελιές, κατανεμημένες σε 12 διαφορετικές ποικιλίες, ενώ παράλληλα έχουν φυτευτεί πληθώρα δέντρων  που ευδοκιμούν στη λεκάνη της Μεσογείου. Η επιλογή της ποικιλιακής ποικιλότητας δεν έγινε τυχαία. Αντίθετα, αποτελεί συνειδητή στρατηγική που συνδέεται με τα χαρακτηριστικά του τελικού προϊόντος. «Κάθε ποικιλία δίνει διαφορετικά αρώματα και χαρακτηριστικά», εξηγεί, τονίζοντας ότι μόνο μέσω του συνδυασμού ποικιλιών μπορεί να επιτευχθεί ένα πολυδιάστατο προφίλ στο ελαιόλαδο. Η δυνατότητα παραγωγής διαφορετικών τύπων λαδιού — με υψηλές πολυφαινόλες, με ήπια οργανοληπτικά χαρακτηριστικά ή με ισορροπημένα blends — προϋποθέτει αυτή την πολυμορφία. Μάλιστα, εκφράζει μια ξεκάθαρη θέση απέναντι στη λογική του μονοποικιλιακού προϊόντος, υποστηρίζοντας ότι «δεν είναι πλεονέκτημα αλλά περιορισμός», καθώς δεσμεύει τον παραγωγό σε ένα στενό φάσμα χαρακτηριστικών.

Η επιστροφή της βιοποικιλότητας

Ίσως η πιο εντυπωσιακή μεταβολή δεν αφορά μόνο την παραγωγή, αλλά τη συνολική οικολογική εικόνα της περιοχής. Εκεί όπου κάποτε επικρατούσε «μια παγερή σιωπή», σήμερα υπάρχει έντονη παρουσία ζωής. «Τώρα δεν υπάρχει σιωπή», λέει, περιγράφοντας την επιστροφή πουλιών, θηλαστικών και εντόμων.

Η αύξηση της βιοποικιλότητας δεν είναι απλώς αισθητική αλλαγή, αλλά ένδειξη ότι το οικοσύστημα λειτουργεί. Παρατηρούνται φυσικοί μηχανισμοί ελέγχου: ωφέλιμα έντομα περιορίζουν επιβλαβείς οργανισμούς, ενώ ακόμη και οι γλάροι συμβάλλουν έμμεσα στη μείωση του δάκου, καταναλώνοντας προσβεβλημένες ελιές. «Πάντα υπάρχει ένα βλαβερό και ένα ωφέλιμο», σημειώνει, υπογραμμίζοντας ότι όταν αποκαθίσταται η ισορροπία, η φύση αυτορρυθμίζεται. Το αγρόκτημα λειτουργεί πλέον ως ένα πλήρες οικοσύστημα, όπου οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ οργανισμών δημιουργούν σταθερότητα και ανθεκτικότητα.

Η επιλογή της ελιάς και η καλλιεργητική προσέγγιση

Αν και το εγχείρημα ξεκίνησε με μεγάλη ποικιλία φυτών, η ελιά σταδιακά αναδείχθηκε ως ο βασικός άξονας. Ο λόγος είναι κυρίως η ανθεκτικότητά της: «είναι το πιο δυνατό δέντρο, ειδικά στην ξηρασία». Σε αντίθεση με άλλα είδη που παρουσίασαν προβλήματα (όπως οι αμυγδαλιές με ασθένειες τύπου φυτόφθορας), η ελιά αποδείχθηκε σταθερή και προσαρμοστική. Σημαντικό στοιχείο της προσέγγισης είναι ότι η καλλιέργεια παραμένει παραδοσιακή και όχι εντατική ή υπερεντατική. Όπως επισημαίνεται, η παραδοσιακή μορφή καλλιέργειας συμβάλλει θετικά στο περιβάλλον, σε αντίθεση με τις εντατικές πρακτικές που απαιτούν αυξημένες εισροές. Αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι μπορεί να δεσμεύει περίπου 10 κιλά διοξειδίου του άνθρακα για κάθε κιλό παραγόμενου ελαιολάδου, γεγονός που ενισχύει τον ρόλο της ως περιβαλλοντικά ωφέλιμης καλλιέργειας.

Η ανάγκη για έλεγχο: από τον ελαιώνα στο ελαιοτριβείο

Καθώς το εγχείρημα ωρίμαζε και η παραγωγή σταθεροποιούνταν, προέκυψε ένα κρίσιμο ερώτημα: πώς διασφαλίζεται ότι ο καρπός που παράγεται με τόσο κόπο θα μετατραπεί σε ένα αντίστοιχα ποιοτικό τελικό προϊόν; Η απάντηση οδήγησε στην καθετοποίηση της παραγωγής και στη δημιουργία ιδιόκτητου ελαιοτριβείου, περίπου πέντε χρόνια πριν — του Sigri Olive Mill. Όπως εξηγεί, η απόφαση αυτή δεν σχετιζόταν με επέκταση δραστηριότητας, αλλά με την ανάγκη για πλήρη έλεγχο: «δεν μπορώ να αφήσω την ποιότητα του προϊόντος σε τρίτους».

Από τη συγκομιδή έως την εμφιάλωση, κάθε στάδιο είναι καταγεγραμμένο και ελεγχόμενο. Το ελαιοτριβείο εξυπηρετεί αποκλειστικά τις δικές τους ελιές, καθώς ακόμη και μικρές αποκλίσεις στην πρώτη ύλη μπορούν να επηρεάσουν το τελικό αποτέλεσμα. Όπως διαπιστώθηκε στην πράξη, η επεξεργασία ελαιών διαφορετικής ποιότητας στον ίδιο εξοπλισμό μπορεί να αφήσει ίχνη που αλλοιώνουν το άρωμα και τα χαρακτηριστικά του λαδιού.

Σε τεχνικό επίπεδο, η λειτουργία βασίζεται σε συνεχή παρακολούθηση και προσαρμογή παραμέτρων. Υπάρχει έλεγχος θερμοκρασίας, εφαρμογή κενού στους μαλακτήρες και δυνατότητα ρύθμισης περίπου δώδεκα παραμέτρων, ανάλογα με την ποικιλία, τον βαθμό ωρίμανσης και την κατάσταση του καρπού. «Μπορούμε να εφαρμόσουμε τις βέλτιστες συνθήκες για κάθε περίπτωση», σημειώνει, υπογραμμίζοντας ότι η ποιότητα δεν είναι αποτέλεσμα τύχης αλλά ακρίβειας. Παράλληλα, πιστοποιήσεις όπως BRC και IFS σε όλα τα στάδια —από το δέντρο έως την τυποποίηση— ενισχύουν τη διαφάνεια και την ιχνηλασιμότητα.

Η συνειδητή επιλογή του premium

Σε μια αγορά όπου το ελαιόλαδο συχνά αντιμετωπίζεται ως βασικό καταναλωτικό αγαθό και η τιμή αποτελεί καθοριστικό παράγοντα, η επιλογή να κινηθεί κανείς προς την premium κατηγορία δεν είναι αυτονόητη. Στην περίπτωση αυτή, όμως, ήταν ξεκάθαρη: «δεν μας ενδιαφέρει ο όγκος, μας ενδιαφέρει η αξία». Αντί για μαζική παραγωγή και ανταγωνισμό στην τιμή, ο στόχος είναι ένα προϊόν που απευθύνεται σε καταναλωτές που γνωρίζουν τι αγοράζουν και δίνουν προτεραιότητα στην ποιότητα. Πρόκειται για μια στρατηγική που απαιτεί χρόνο και υπομονή, αλλά —όπως επισημαίνει— δημιουργεί πιο σταθερές βάσεις, καθώς τα ποιοτικά προϊόντα επηρεάζονται λιγότερο από τις διακυμάνσεις της αγοράς.

Η διαφοροποίηση δεν περιορίζεται στην τοποθέτηση, αλλά στη σύσταση του προϊόντος. «Μας ενδιαφέρει να ξέρει ο άλλος τι αγοράζει», τονίζει, περιγράφοντας μια αγορά όπου η ποιότητα δεν είναι πάντα διαφανής. Έτσι, η premium προσέγγιση δεν αποτελεί απλώς εμπορική επιλογή, αλλά συνέχεια μιας φιλοσοφίας που ξεκινά από το χωράφι και αποτυπώνεται και στο τελικό προϊόν, το ελαιόλαδο OL-EVE.

Σε αυτή τη λογική εντάσσεται και η έμφαση στις πολυφαινόλες. «Δεν είναι κάτι που “πουλάει”, είναι αποτέλεσμα επίπονης διαδικασίας», σημειώνει, υπογραμμίζοντας ότι απαιτείται σωστή επιλογή ποικιλιών, χρόνος συγκομιδής και πλήρης έλεγχος στην επεξεργασία. Παράλληλα, συνδέεται με μια ευρύτερη αντίληψη για το ελαιόλαδο ως προϊόν με ουσιαστικά οφέλη για την υγεία. Όπως αναφέρει, υπάρχουν εκατοντάδες μελέτες που τεκμηριώνουν τη συμβολή του σε τομείς όπως η καρδιαγγειακή υγεία και η νευροπροστασία. «Το ελαιόλαδο δεν είναι μόνο τρόφιμο, είναι και φάρμακο», σημειώνει χαρακτηριστικά.

Από το τοπικό εγχείρημα σε διεθνές μοντέλο

Μετά από περισσότερες από δύο δεκαετίες εμπειρίας, το εγχείρημα δεν περιορίζεται πλέον στα όρια του αγροκτήματος. Η γνώση που αποκτήθηκε —η δυνατότητα μετατροπής ενός άγονου εδάφους σε παραγωγικό— αποτέλεσε τη βάση για τη δημιουργία ενός ευρύτερου μοντέλου. Μέσα από την εταιρεία Falcon Agro, επιχειρείται η μεταφορά αυτής της εμπειρίας σε άλλες περιοχές, στην Ελλάδα και το εξωτερικό, μέσω μιας ολιστικής προσέγγισης που μιμείται τη λειτουργία της φύσης.

Ήδη έχουν ξεκινήσει εφαρμογές και συνεργασίες σε χώρες με ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες, όπως περιοχές της Βόρειας Αφρικής και της Μέσης Ανατολής, ενώ πραγματοποιούνται δοκιμές σε περίπου 200 διαφορετικές περιοχές. Τα συγκριτικά αποτελέσματα δείχνουν σημαντική αύξηση αποδόσεων —σε ορισμένες περιπτώσεις έως και 72%— με χαμηλότερο κόστος εισροών. Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι η προσέγγιση αυτή στοχεύει στη μακροχρόνια αποκατάσταση του εδάφους και όχι σε πρόσκαιρη αύξηση της παραγωγής. «Δεν προσφέρουμε λίπασμα, προσφέρουμε ένα οικοσύστημα», υπογραμμίζει. 

Ένα παράδειγμα πέρα από την παραγωγή

Η περίπτωση του Σιγρίου δεν αποτελεί απλώς μια επιτυχημένη καλλιέργεια ή μια επιχειρηματική ιστορία. Είναι ένα παράδειγμα για το πώς η γεωργία μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο αποκατάστασης — όχι μόνο του εδάφους, αλλά και της σχέσης του ανθρώπου με τη φύση. Σε έναν τόπο που δεν συγχωρεί εύκολα, αποδείχθηκε ότι με γνώση, επιμονή και σεβασμό στους φυσικούς μηχανισμούς, ακόμη και οι πιο δύσκολες συνθήκες μπορούν να μετατραπούν σε ζωντανά, παραγωγικά οικοσυστήματα.

«Δεν λέμε θεωρίες, λέμε πράγματα που έχουμε ζήσει», σημειώνει ο ίδιος, συνοψίζοντας μια πορεία που χτίστηκε βήμα-βήμα — και που δείχνει ότι η επιμονή μπορεί να μετατρέψει ακόμη και την πιο άνυδρη γη σε κάτι πολύ περισσότερο από παραγωγή.

Η σωστή θρέψη των ελαιόδεντρων δεν εξαρτάται μόνο από τη βασική λίπανση, αλλά και από στοχευμένες παρεμβάσεις που καλύπτουν τις ανάγκες της καλλιέργειας τη στιγμή που αυτές εμφανίζονται. Σε αυτό το πλαίσιο, η διαφυλλική λίπανση και η υδρολίπανση αποτελούν δύο βασικά εργαλεία για τη συμπληρωματική χορήγηση θρεπτικών στοιχείων, ανάλογα με τις συνθήκες της καλλιέργειας.

Η διαφυλλική λίπανση εφαρμόζεται κυρίως σε ξηρικούς ελαιώνες, όπου η απορρόφηση από το έδαφος είναι περιορισμένη, ενώ η υδρολίπανση αξιοποιείται σε ποτιστικά συστήματα μέσω της άρδευσης. Η εφαρμογή τους βασίζεται στις πραγματικές ανάγκες των δέντρων, όπως αυτές προκύπτουν από τη φυλλοδιαγνωστική.

Διαφυλλική λίπανση: Άμεση ενίσχυση σε κρίσιμα στάδια

Η διαφυλλική λίπανση αφορά την εφαρμογή υδατοδιαλυτών λιπασμάτων μέσω ψεκασμού του φυλλώματος. Η πρακτική αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε ξηρικούς ελαιώνες, όπου η πρόσληψη θρεπτικών στοιχείων από τις ρίζες είναι περιορισμένη.

Τα θρεπτικά στοιχεία απορροφώνται άμεσα από τα φύλλα, γεγονός που καθιστά τη μέθοδο ιδανική για εφαρμογή σε κρίσιμα στάδια ανάπτυξης. Οι ανάγκες των δέντρων προσδιορίζονται μέσω φυλλοδιαγνωστικής, η οποία πραγματοποιείται τον χειμώνα (Νοέμβριο – Δεκέμβριο) με δείγμα 100–150 φύλλων από το μέσο βλαστών ηλικίας 5–8 μηνών.

Διαχείριση αζώτου μέσω διαφυλλικής λίπανσης

Έλλειψη αζώτου εντοπίζεται όταν η περιεκτικότητα των φύλλων είναι μικρότερη από 1,6% επί ξηρού βάρους. Σε αυτή την περίπτωση, η διαφυλλική εφαρμογή αζώτου προτείνεται σε συγκεκριμένα στάδια:

Πριν την άνθηση και την καρπόδεση (Απρίλιος – Μάιος)
Από την καρπόδεση έως τη σκλήρυνση του πυρήνα (Ιούνιος – Ιούλιος)
Κατά την ελαιοποίηση (Αύγουστος), μόνο σε χρονιές μεγάλης παραγωγής

Η εφαρμογή γίνεται με διάλυμα ουρίας συγκέντρωσης 0,3–0,4% (46-0-0), με την προϋπόθεση ότι η περιεκτικότητα σε διουρία είναι μικρότερη από 0,25%.

Διαχείριση καλίου και βορίου

Σε περιπτώσεις έλλειψης καλίου, που διαπιστώνεται όταν η περιεκτικότητα στα φύλλα κυμαίνεται μεταξύ 0,1–0,3% ξηρού βάρους, συνιστάται διαφυλλική λίπανση μετά την καρπόδεση. Η εφαρμογή γίνεται με διάλυμα νιτρικού καλίου (13-0-46) σε συγκέντρωση 3–4%.

Για το βόριο, όταν η περιεκτικότητα είναι μικρότερη από 20 ppm, η εφαρμογή πραγματοποιείται πριν την άνθηση (Απρίλιος), με διάλυμα βόρακα 3–4‰ ή άλλη υδατοδιαλυτή μορφή βορίου. Η συγκεκριμένη πρακτική απαιτεί ετήσια επανάληψη.

Υδρολίπανση: Στοχευμένη θρέψη μέσω άρδευσης

Η υδρολίπανση αφορά τη χορήγηση λιπασμάτων μέσω του νερού άρδευσης, με χρήση σταλακτών ή μικροεκτοξευτήρων. Αποτελεί αποτελεσματική μέθοδο για τη συμπληρωματική λίπανση με άζωτο και κάλιο, ενώ μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ως κύρια μέθοδος για το βόριο και τον φώσφορο.

Διαχείριση αζώτου στην υδρολίπανση

Η συνολική ανάγκη σε άζωτο κατανέμεται σε δύο φάσεις:

Βασική λίπανση (Φεβρουάριος – Μάρτιος): 2/3 των αναγκών
Επιφανειακή λίπανση (Ιούνιος – Ιούλιος): 1/3 των αναγκών

Η επιφανειακή εφαρμογή μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσω υδρολίπανσης με υδατοδιαλυτές μορφές αζώτου, κυρίως ουρία. Η χρήση νιτρικής αμμωνίας αποφεύγεται, λόγω ταχείας έκπλυσης. Σε χρονιές μεγάλης παραγωγής, μπορεί να εφαρμοστεί επιπλέον λίπανση τον Αύγουστο – Σεπτέμβριο.

Διαχείριση καλίου μέσω άρδευσης

Η λίπανση με κάλιο κατανέμεται ως εξής:

Βασική λίπανση: 1/2 των αναγκών (Φεβρουάριος – Μάρτιος)
Υδρολίπανση μετά την καρπόδεση: 1/2 των αναγκών

Οι ανάγκες της καλλιέργειας σε κάλιο είναι συνήθως ίσες με την ποσότητα του αζώτου ή και διπλάσιες σε περιπτώσεις αυξημένων απαιτήσεων.

Η εφαρμογή γίνεται με υδατοδιαλυτές μορφές όπως το νιτρικό κάλιο (13-0-46), με συνήθη δόση 300–500 g ανά δέντρο. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί και θειικό κάλιο, ωστόσο η διαλυτότητά του είναι περιορισμένη σε θερμοκρασίες κάτω των 20°C.

Βόριο και φώσφορος στην υδρολίπανση

Το βόριο μπορεί να εφαρμοστεί μέσω υδρολίπανσης, ιδιαίτερα όταν πραγματοποιούνται αρδεύσεις νωρίς την άνοιξη, ώστε να επιτευχθεί ταχύτερη αντίδραση των δέντρων.

Για τον φώσφορο, προτείνονται υδατοδιαλυτές μορφές όπως:

Φωσφορικό μονοαμμώνιο (12-61-0)
Φωσφορικό διαμμώνιο (21-53-0)

Επιπλέον, απαιτείται αρχικό κόστος εγκατάστασης (λιπαντήρας, όργανα ελέγχου), το οποίο όμως μπορεί να αποσβεστεί λόγω της συνολικής βελτίωσης της αποδοτικότητας.

Πλεονεκτήματα της υδρολίπανσης

Η μέθοδος παρουσιάζει σημαντικά πλεονεκτήματα:

Υψηλή αξιοποίηση των θρεπτικών στοιχείων της λίπανσης (έως 90%), όταν η εφαρμογή γίνεται στο ριζόστρωμα

Εφαρμογή λιπασμάτων στα κρίσιμα στάδια της καλλιέργειας για γρηγορότερη αντίδραση των δένδρων

Ομοιόμορφη κατανομή και διασπορά του λιπάσματος (90–95%) στον αγρό, εφόσον είναι αντίστοιχα ομοιόμορφη και η κατανομή του νερού άρδευσης

Βελτίωση παραγωγικότητας και ποιότητας προϊόντων, με ταυτόχρονη οικονομία στην ποσότητα λιπασμάτων και χαμηλό κόστος εφαρμογής, που οδηγούν σε καλύτερα οικονομικά αποτελέσματα

Καλύτερα αποτελέσματα σε ελαφρά εδάφη μέσω τμηματικής εφαρμογής των λιπασμάτων

Περιορισμός της ρύπανσης των υπόγειων υδροφορέων, λόγω μειωμένων απωλειών από έκπλυση

Μειονεκτήματα και περιορισμοί

Παρά τα πλεονεκτήματα, υπάρχουν και ορισμένες δυσκολίες:

Πιθανές εμφράξεις του αρδευτικού δικτύου (κυρίως σε σταλάκτες και μικροεκτοξευτήρες) από ιζήματα (ασβεστίου, μαγνησίου, σιδήρου, αργιλίου κ.λπ.) ή από άλγη και βακτήρια

Πιθανή ρύπανση του νερού της πηγής τροφοδοσίας του δικτύου με λιπάσματα, εάν δεν τοποθετηθούν βαλβίδες αντεπιστροφής

Πιθανή διάβρωση μεταλλικών τμημάτων του αρδευτικού δικτύου (κυρίως αντλίες και φίλτρα) από ορισμένους τύπους λιπασμάτων

Δυσκολία εφαρμογής υδρολίπανσης σε περιπτώσεις όπου το αρδευτικό νερό παρουσιάζει υψηλή αλατότητα

Πηγή: Γεωργία – Κτηνοτροφία 03|24, «ΔΙΑΦΥΛΛΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΥΔΡΟΛΙΠΑΝΣΗ ΣΤΑ ΕΛΑΙΟΔΕΝΔΡΑ», Δρ. Ε. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΑΚΗΣ, σελ. 38–40

Σε εξέλιξη βρίσκεται η διαδικασία επικαιροποίησης του Ελαιοκομικού Μητρώου από τους ελαιοπαραγωγούς της χώρας.

Θυμίζουμε ότι στο «Ελαιοκομικό Μητρώο» υποχρεωτικά καταχωρίζονται και ενημερώνονται, μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου, τα στοιχεία όλων των ελαιοκομικών αγροτεμαχίων της χώρας, ώστε κάθε χρονική στιγμή να αποτυπώνεται η υφιστάμενη ιδιοκτησιακή και καλλιεργητική κατάστασή τους.

Κάθε ελαιοτεμάχιο καταχωρίζεται στο σύστημα με μοναδικό κωδικό, ο οποίος χρησιμοποιείται στη συνέχεια για τη δήλωση συγκομιδής, που ξεκινά από 1η Οκτωβρίου 2026 και θα ολοκληρώνεται έως 31η Μαΐου του 2027.

Να θυμίσουμε ότι η υποχρέωση των ελαιοπαραγωγών για δήλωση συγκομιδής πήρε παράταση από το ΥπΑΑΤ και θα γίνει από 1η Οκτωβρίου 2026, ενώ τα πρόστιμα θα επιβάλλονται από 1η Οκτωβρίου 2027.

Το μητρώο λειτουργεί σαν βάση δεδομένων για τα ελαιοτεμάχια, τις ποικιλίες ελιάς και την παραγωγική δυναμικότητα κάθε εκμετάλλευσης.  

Η διαδικασία αφορά στην εγγραφή του ελαιοκαλλιεργητή στο Σύστημα Γεωγραφικών Πληροφοριών (ΣΓΠ) - Ελαιοκομικού Τομέα ή στην τροποποίηση υφιστάμενης εγγραφής, μέσω υποβολής αίτησης.

Η αίτηση υποβάλλεται στη Διεύθυνση Αγροτικής Ανάπτυξης & Κτηνιατρικής (ΔΑΟΚ) της οικείας Περιφερειακής Ενότητας (Π.Ε.).

Η επικαιροποίηση του Ελαιοκομικού Μητρώου πραγματοποιείται σταδιακά από τις Περιφέρειες της χώρας, με σχετικές ανακοινώσεις των ΔΑΟΚ που καλούν τους παραγωγούς να προσέλθουν για έλεγχο και ενημέρωση των στοιχείων τους.

Πρόκειται για μια παλαιά, θολή και προβληματική υπόθεση που κρατά από τις αρχές της δεκαετίας του 2000. Βλέπετε η χώρα μας δεν έχει ακόμη καταφέρει να καταγράψει το φυτικό κεφάλαιο στην ελαιοκαλλιέργεια.

Το πρόβλημα είναι ότι γίνεται με ευθύνη του κατόχου του κάθε ελαιοκομικού αγροτεμαχίου και πραγματοποιείται με τον έλεγχο και την ενημέρωση από τις ΔΑΟΚ.

Για ακόμη μια φορά δηλαδή ρίχνει την ευθύνη στον πολίτη (ελαιοπαραγωγός), ο οποίος όμως δεν γνωρίζει τι θα κάνει.

Από την άλλη οι ΔΑΟΚ - ειδικά στις βασικές ζώνες ελαιοκαλλιέργειας (Μεσσηνία, Λακωνία, Δυτική Ελλάδα, Κρήτη, Λέσβο, Χαλκιδική) - δεν έχουν υποδομές και ανθρώπινο δυναμικό για να κάνουν αυτές τις διαδικασίες και ελέγχους.

Αν τελικά το αναλάβει κάποια ιδιωτική εταιρεία θα πρέπει να ξεκαθαρίσει ποιος θα έχει την ευθύνη για την ολοκλήρωση του έργου.

Καταχώρηση και τροποποίηση

Μεταξύ των βασικών στοιχείων που ζητούνται από τους παραγωγούς είναι:

• στοιχεία ταυτότητας και ΑΦΜ του παραγωγού,
• η τελευταία δήλωση ΟΣΔΕ (όπου υπάρχει),
• στοιχεία εντοπισμού των αγροτεμαχίων ή χαρτογραφικά δεδομένα,
• ο αριθμός των ελαιόδεντρων ανά αγροτεμάχιο,
• οι ποικιλίες ελιάς που καλλιεργούνται.

Κάθε ελαιοτεμάχιο καταχωρίζεται στο σύστημα με μοναδικό κωδικό, ο οποίος χρησιμοποιείται στη συνέχεια για τη δήλωση συγκομιδής.

Για κάθε μεταβολή του μητρώου απαιτείται αίτηση τροποποίησης. Ως μεταβολή εννοείται κάθε αλλαγή ή προσθήκη αλφαριθμητικών και χαρτογραφικών στοιχείων επί ενός εκάστου των τεμαχίων:
1. Αλφαριθμητικά στοιχεία τροποποίησης προσωπικών, διοικητικών και άλλων στοιχείων.
2. Μεταβιβάσεις αυτούσιων τεμαχίων.
3. Μεταβίβαση μέρους τεμαχίου
4. Εισαγωγή νέου τεμαχίου μη χαρτογραφημένου
5. Τροποποίηση αριθμού ή ποικιλίας δένδρων τεμαχίου

Η αίτηση δύναται να υποβάλλεται μέσω gov.gr για όσες Περιφέρειες έχουν ενταχθεί στην εφαρμογή.

Τι θα χρειαστεί ο ελαιοπαραγωγός

Απόσπασμα του εθνικού κτηματολογίου, όπου εφαρμόζεται, ή πράξεις μετεγγραφής (συμβολαιογραφικό έγγραφο, δικαστική απόφαση, αποδοχή κληρονομιάς, κληρονομητήριο κλπ.) συνοδευόμενες από πιστοποιητικό μεταγραφής. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις κι εφόσον αποδεδειγμένα υπάρχει αντικειμενική δυσκολία για την απόκτηση τίτλου ιδιοκτησίας, μπορεί να γίνεται δεκτό αντί τίτλου, Υπεύθυνη Δήλωση συνοδευόμενη από αντίγραφο του υποβληθέντος και θεωρημένου από την αρμόδια Δ.Ο.Υ. εντύπου Ε9 και μετά από επιτόπιο έλεγχο που θα διενεργήσει η ΔΑΟΚ της οικείας Π.Ε.

Τίτλος εκμετάλλευσης: κάθε σύμβαση (μίσθωσης, επίμορτης αγροληψίας, χρησιδανείου, δωρεάν παραχώρηση κλπ) θεωρημένη αρμοδίως. Kάθε νομικό έγγραφο ή νόμιμη ιδιωτική πράξη που τεκμηριώνει την εκμετάλλευση.

Οι ελαιοπαραγωγοί θα πρέπει να καταθέσουν (δια ζώσης ή ταχυδρομικά) τα γεωγραφικά στοιχεία των ελαιοτεμαχίων. 

Συμπληρώνεται η επιλεξιμότητα των εκτάσεων, δηλαδή για δένδρα φυτεμένα προ της 01/05/1998. Νέα ελαιόδενδρα που αντικαθιστούν άλλα υφιστάμενα ή ελαιόδενδρα που η φύτευσή τους εγκρίθηκε με πρόγραμμα του ΥπΑΑΤ καταχωρούνται με επιβεβαίωση αυτεπαγγέλτως της σχετικής έγκρισης φύτευσης από την οικεία ΔΑΟΚ.

Τα νέα μη χαρτογραφημένα τεμάχια εντοπίζονται και οριοθετούνται ακριβώς πάνω στο χαρτογραφικό υπόβαθρο. Οι παραγωγοί πρέπει να προσκομίζουν διάγραμμα των τεμαχίων τους με σαφή αναφορά καρτεσιανών γεωγραφικών συντεταγμένων. Μετά την ψηφιοποίησή τους, προκύπτει αυτόματα από την εφαρμογή ΣΓΠ-ΕΤ ο χαρτογραφικός κωδικός του τεμαχίου.

Η Ελλάδα είναι πρωταγωνίστρια στη βρώσιμη ελιά σε παγκόσμια κλίμακα και τα τελευταία χρόνια οι εξαγωγές έχουν υπερδιπλασιαστεί.

Παρά την ποιότητα του προϊόντος ο πολυτεμαχισμένος κλήρος παραμένει πρόβλημα. Το 92,44% των αγροτικών εκμεταλλεύσεων, που παράγουν βρώσιμη ελιά είναι μόλις από 1 έως 50,9 στρέμματα και μόλις το 0,068% των αγροτικών εκμεταλλεύσεων βρώσιμης ελιάς διαθέτει πάνω από 300 στρέμματα, στους 10 σημαντικότερους ελαιοκομικούς νομούς. Η, δε, μέση ηλικία των ελαιοπαραγωγών είναι τα 55 έτη, γεγονός εξαιρετικά ανησυχητικό.

Τα παραπάνω στοιχεία έδωσε μιλώντας στην Αγροτική Διακομματική Επιτροπή της Βουλής κι απαντώντας σε ερωτήσεις βουλευτών από την κυβέρνηση κι από την αντιπολίτευση, ο Γιώργος Ντούτσιας, πρόεδρος της Εθνικής Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Επιτραπέζιας Ελιάς (ΔΟΕΠΕΛ).

Επισήμανε ότι στους 15 κυριότερους νομούς της χώρας που παράγουν σε ικανές ποσότητες, βρώσιμη ελιά υπάρχουν περίπου 53.000 εκμεταλλεύσεις, που καλλιεργούν οι παραγωγοί 890.000 στρέμματα και ο μέσος όρος της έκτασης των ελαιοκομικών εκμεταλλεύσεων είναι μόλις 16,8 στρέμματα.  Αν υπήρχε βελτίωση στο αρδευτικό, όπως εξήγησε, θα μπορούσε να βελτιωθεί και ν΄ αναπτυχθεί περαιτέρω η καλλιέργεια ενώ αναφέρθηκε και στις καθυστερήσεις πληρωμών στα επενδυτικά προγράμματα.

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΒΡΩΣΙΜΗ ΕΛΙΑ

Στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ και του ΟΣΔΕ, σημείωσε ο πρόεδρος της ΔΟΕΠΕΛ δείχνουν πως οι 29.559 γεωργοκτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις με επιτραπέζιες ελιές αφορούν μόλις 1 έως 50,9 στρέμματα στους κυριότερους ελαιοκομικούς νομούς.

Η έρευνα εστίασε στις περιφερειακές ενότητες Καβάλας και Θάσου, Χαλκιδικής, Μαγνησίας, Φθιώτιδας, Εύβοιας, Φωκίδας, Αιτωλοακαρνανίας, Άρτας, Λακωνίας, Μεσσηνίας, που παράγουν τον κύριο όγκο βρώσιμης ελιάς. Στις κατεξοχήν ελαιοκομικές περιοχές, από 51 έως 100,9 στρέμματα έχουν 1.867 εκμεταλλεύσεις, από 101 στρέμματα έως 200,9 μόλις 478. Από 201 – 300,9 στρέμματα έχουν 47 εκμεταλλεύσεις κι από 301 και άνω μόλις 22.

Όπως εξήγησε, οι βιώσιμες ελαιοκομικές εκμεταλλεύσεις δεν ξεπερνούν το 10% του συνόλου των 31.973 εκμεταλλεύσεων. Δευτερευόντως καλλιεργείται βρώσιμη ελιά στις περιφερειακές ενότητες Σερρών, Θεσσαλονίκης, Πιερίας, Λάρισας και Αρκαδίας.

ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΔΙΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΑΣ ΕΛΙΑΣ

Η Διεπαγγελματική Οργάνωση Επιτραπέζιας Ελιάς, τόνισε ο κ. Ντούσιας, «συστάθηκε στις 29 Δεκεμβρίου του 2014. Αναγνωρίστηκε ως «Εθνική» το 2020 και αντιπροσωπεύει σήμερα δια των μελών της περίπου το 32% της ελληνικής πρωτογενούς παραγωγής ελαιόκαρπου επιτραπέζιων ποικιλιών που οδηγείται στην επιτραπέζια χρήση (πρωτογενή τομέας) πλέον του 82% της μεταποίησης και παρασκευής επιτραπέζιων ελιών (δευτερογενής τομέας) και πλέον του 97% των ελληνικών εξαγωγών και της διακίνησης του έτοιμου προϊόντος (τριτογενής τομέας)».

ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΕ ΔΑΚΟ, ΑΓΡΟΤΕΣ ΓΗΣ ΚΙ ΕΝΟΙΚΙΑΣΗ ΧΩΡΑΦΙΩΝ

Ο δάκος, ανέφερε ο κ. Ντούτσιας, παραμένει ένα από τα μεγάλα προβλήματα του ελληνικού ελαιώνα και ζήτησε να υπάρξει επικαιροποιημένο Ελαιοκομικό Μητρώο, διότι το τωρινό «δεν έχει καμία επαφή με την πραγματικότητα». Πρότεινε ο υπολογισμός των εκτάσεων και του αριθμού των δέντρων να γίνεται αποκλειστικά με βάση τις ετήσιες δηλώσεις του ΟΣΔΕ. Αναφορικά με τους εργάτες γης, τόνισε πως «οι ελαιοπαραγωγοί «εκβιάζονται» από τους εργάτες γης για να πληρώσουν χωρίς εργόσημο για να μη χάσουν επιδόματα» και ζήτησε «να βρεθούν άμεσες λύσεις. Σημείωσε πως ενώ ενοικιάζονται μεγάλα ελαιοπερίβολα οι αγρότες υποχρεώνονται να πληρώνουν χωρίς αποδείξεις, κι αυτή τους η δαπάνη δεν εκπίπτει.

«Είναι απολύτως απαραίτητη η συνεχής, υψηλού επιπέδου επιμόρφωση των ελαιοπαραγωγών και επί του πεδίου. Οι γεωργικοί σύμβουλοι συνήθως δεν λειτουργούν επί του πεδίου και δεν υπάρχει άμεση διασύνδεση των προβλημάτων του πεδίου με την έρευνα», είπε.

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ

«Χρειάζεται ένα εθνικό στρατηγικό σχέδιο» για τη βρώσιμη ελιά και γενικότερα για τον πρωτογενή τομέα, τόνισε και ανέφερε μεταξύ άλλων:

• Μελέτη – κίνητρα για την ομαδοποίηση των παραγωγών σε ομάδες παραγωγών, οργανώσεις παραγωγών και συνεταιρισμούς.
• Μελέτη - κίνητρα κ.λπ. για τη μη περαιτέρω κατάτμηση των βιώσιμων γεωργικών εκμεταλλεύσεων.
• Μελέτη για την ορθολογικοποίηση και τη θέσπιση κανόνων ενοικίασης των ελαιοτεμαχίων που εγκαταλείπονται.
• Θέσπιση κανόνων χρήσεων γης και ζωνών καλλιέργειας.
• Εγγειοβελτιωτικά έργα, κυρίως, άρδευσης. Η άρδευση είναι προϋπόθεση για την παραγωγή ελαιόκαρπου που προορίζεται για την επιτραπέζια χρήση.
• Μελέτη - κίνητρα για την αναδιάρθρωση των προπολεμικών, πριν το 1940, ελαιώνων επιτραπέζιων ποικιλιών του δέντρου.

Τα κρίσιμα ζητήματα της κρητικής ελαιοκαλλιέργειας βρέθηκαν στο επίκεντρο των συναντήσεων που πραγματοποιήθηκαν στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, μεταξύ της πολιτικής ηγεσίας του Υπουργείου και της Περιφέρειας Κρήτης.

Κατά τη συνάντηση που είχε με τον Υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Κώστα Τσιάρα, ο Περιφερειάρχης Κρήτης, Σταύρος Αρναουτάκης,  έθεσε εμφατικά την ανάγκη επίσπευσης όλων των απαιτούμενων διαδικασιών από το Υπουργείο, προκειμένου να εξασφαλιστεί η έγκαιρη παραλαβή των φυτοφαρμάκων για την απρόσκοπτη και έγκαιρη εφαρμογή του προγράμματος της δακοκτονίας.

Στη συνάντηση εργασίας μετείχαν από την Περιφέρεια, ο Αντιπεριφερειάρχης Αγροτικής Οικονομίας Σταύρος Τζεδάκης και ο Γενικός Διευθυντής Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Κώστας Φωτάκης.

Στο πλαίσιο της συνάντησης συζητήθηκε ακόμα η αλλαγή του θεσμικού πλαισίου όσον αφορά την ελαιοκαλλιέργεια, καθώς και η ανάγκη αύξησης των άμεσων ενισχύσεων της.

Επίσης το σοβαρό πρόβλημα της λειψυδρίας και οι άμεσες συνέπειές της οι οποίες αποτυπώνονται και στη μειωμένη ελαιοπαραγωγή στο νησί που αποτελεί κυρίαρχο πρόβλημα για τους τοπικούς παραγωγούς και την οικονομία της Κρήτης. Για το συγκεκριμένο ζήτημα, συμφωνήθηκε ότι η Περιφέρεια θα προχωρήσει στην άμεση σύνταξη και κατάθεση ενός πλήρως τεκμηριωμένου φακέλου προς τον Υπουργό.

Ο Περιφερειάρχης υπογράμμισε ακόμα την αναγκαιότητα προώθησης κρίσιμων δημόσιων έργων, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στα αρδευτικά έργα και στις παρεμβάσεις για την αγροτική οδοποιία.

Τέλος, σε ξεχωριστή συνάντηση που πραγματοποιήθηκε με τον Υφυπουργό Γιάννη Ανδριανό, στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε το ελαιοκομικό μητρώο, όπου και παρατέθηκαν αναλυτικά από την πλευρά της Περιφέρειας τα προβλήματα που αντιμετωπίζονται στην πράξη.

Προβλήματα στη δακοκτονία

Ο ΑγροΤύπος θυμίζει ότι το 2025 αντιμετώπισε μεγάλο πρόβλημα η Κρήτη εξαιτίας των αυξημένων πληθυσμών του δάκου. Οι διαγωνισμοί προμήθειας φυτοπροστατευτικών προϊόντων για το πρόγραμμα δακοκτονίας καθυστέρησαν να ξεκινήσουν, με αποτέλεσμα να μην υπάρχουν φάρμακα για να γίνουν ψεκασμοί. Μετά από τις διαμαρτυρίες των παραγωγών έστειλαν, τον Σεπτέμβριο, από το ΥπΑΑΤ κάποια φάρμακα στην Κρήτη για να ξεκινήσουν, δολωματικοί ψεκασμοί στις περιοχές που είχαν μεγάλο πρόβλημα.