Φασόλι: Σπορές, καλλιεργητικές πρακτικές και εικόνα της αγοράς

Το ΥπΑΑΤ μελετά να υπάρξει υπό προϋποθέσεις μια μείωση των ασφαλιστικών εισφορών του ΕΛΓΑ για συγκεκριμένες καλλιέργειες.

Ο κ. Στυλιανός Πανάγαινας, Διευθυντής Αγροτικός Συνεταιρισμός Θήβας «Ένωση Θηβών», ανέφερε στον ΑγροΤύπο ότι κατά την συνάντηση που είχαμε με τον Υπουργό Αγροτικής & Τροφίμων, Κώστα Τσιάρα, μας είπε ότι σχεδιάζει, σε συνεργασία με τον ΕΛΓΑ, να υπάρξει μια μείωση του ασφαλίστρου του Οργανισμού στις περιπτώσεις καλλιεργειών που δεν αποζημιώνονται συχνά για ζημιές. Αυτό θα φέρει μια πιο δίκαιη κατανομή των ασφαλιστικών εισφορών από την πλευρά των παραγωγών που αν και πληρώνουν εισφορές δεν λαμβάνουν αποζημιώσεις.

Όσον αφορά την συνδεμένη στο καλαμπόκι, ο υπουργός ανέφερε ότι δεν αλλάζει κάτι στα επιλέξιμα στρέμματα για την συνδεδεμένη ενίσχυση το 2026. Αφορά τα αγροτεμάχια που βρίσκονται σε περιοχές των οποίων τα ύδατα είναι σε καλή κατάσταση από ποσοτικής και ποιοτικής πλευράς. Αλλαγές θα μπορούν να υπάρξουν, από το 2028, με το νέο Στρατηγικό Σχέδιο της ΚΑΠ που θα καταθέσει η χώρα μας στην ΕΕ.

Νεότερα όμως έχουμε με την συνδεδεμένη ενίσχυση στην μηδική. Ως γνωστό η χρήση του πιστοποιημένο σπόρου για την συνδεδεμένη ενίσχυση στην καλλιέργεια των πρωτεϊνούχων σανοδοτικών ψυχανθών, για το έτος 2024, ήταν προαιρετική. Από το 2025 όμως οι παραγωγοί μηδικής είναι υποχρεωμένοι χρησιμοποιούν καθολικά πιστοποιημένο σπόρο προς σπορά 1ης ή 2ης γενεάς (αναπαραγωγής) για να λαβουν την συνδεδεμένη ενίσχυση.

Η χρήση του σπόρου αποδεικνύεται με την προσκόμιση πρωτότυπων τιμολογίων αγοράς και των πρωτότυπων επίσημων ετικετών, που φέρουν οι συσκευασίες των σπόρων (καρτελάκια). Όμως όσοι είχαν σπείρει μηδική τα προηγούμενα χρόνια δεν είχαν τα καρτελάκια και δεν μπορούσαν να εισπράξουν την συνδεδεμένη ενίσχυση το 2025.

Ο υπουργός υποσχέθηκε ότι θα λυθεί το πρόβλημα και θα γίνουν διασταυρώσεις στο ΟΣΔΕ με τα προηγούμενα χρόνια, ώστε να φανεί ότι οι συγκεκριμένοι παραγωγοί καλλιεργούσαν μηδική και να μην χάνουν την συνδεδεμένη ενίσχυση.  

Δύο εικόνες έχει η καλλιέργεια μηδικής στην χώρα μας.

Στις περιοχές που έχουν πρόβλημα με την ευλογιά υπάρχει κίνδυνος να μην συγκομιστεί το πρώτο χέρι λόγω έλλειψης εμπορικού ενδιαφέροντος.

Αντίθετα σε περιοχές που δεν έχουν πρόβλημα με την ευλογιά έχουμε μια αύξηση των στρεμμάτων καλλιέργειας με μηδική λόγω χαμηλών τιμών στο βαμβάκι.

Ειδικότερα σε Βοιωτία και Φθιώτιδα έχουμε μια στροφή στην καλλιέργεια μηδικής, γιατί η άλλη εναλλακτική που είναι το καλαμπόκι έχει αυξημένες ανάγκες άρδευσης και υψηλό κόστος λίπανσης και σπόρων.

Από την άλλη όμως κύκλοι της αγοράς αναφέρουν ότι η ζήτηση για μηδική έχει μειωθεί τουλάχιστον κατά 30% λόγω μείωσης του ζωικού κεφαλαίου στην χώρα μας.

Ο κ. Νίκος Κοκόλης, κτηνοτρόφος και πρόεδρος του Αγροτοκτηνοτροφικού Συλλόγου Ακτίου - Βόνιτσας, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι όσον αφορά τις τιμές αυτή την εποχή από τον έμπορο κυμαίνονται για την καλή ποιότητα στα 37 λεπτά το κιλό. 
Στην αγορά όμως βρίσκεις και με 25 λεπτά λόγω της μειωμένης ζήτησης. Από τα μέσα Απριλίου που αναμένεται να ξεκινήσει το πρώτο χέρι οι τιμές στο χωράφι αναμένεται να κυμανθούν από 9 έως 12 λεπτά το κιλό. Στην συνέχεια όμως θα αυξηθούν.
Όσον αφορά τις αδιάθετες ποσότητες μηδικής του 2025 ανακοινώθηκε από το ΥπΑΑΤ ότι θα δοθούν 30 εκατ. ευρώ, ενισχύσεις de minimis για την στήριξη παραγωγών.

Ο κ. Ιορδάνης Ιωαννίδης, πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Πλατυκάμπου, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι σε πρόσφατη ενημέρωση που είχαμε στο ΥπΑΑΤ μας ανέφεραν ότι θα πληρωθούν τα de minimis οι περιοχές που έχουν πληγεί από την ευλογιά αν και το εμπόριο της μηδικής έχει πληγεί σε όλη την χώρα. Το υπουργείο έχει χωρίσει τις περιοχές που έχουν πληγεί από την ευλογιά σε «κόκκινες» και «ροζ» ζώνες. Οι κόκκινες είναι οι Περιφερειακές Ενότητες που έχουν πληγεί περισσότερο από την καραντίνα λόγω ευλογιάς (π.χ. Λάρισα, Σαμοθράκη, Μαγνησία κ.α.). Οι ροζ περιοχές είναι αυτές που έχουν πληγεί λιγότερο (Τρίκαλα, Καρδίτσα κ.α.). Θα καταβληθούν τα ίδια χρήματα ενίσχυσης σε όλη την Περιφερειακή Ενότητα (ανεξάρτητα τον χρόνο της καταντίνας σε κάθε περιοχή). Οι ενισχύσεις θα δοθούν στους παραγωγούς με βάση τις δηλώσεις ΟΣΔΕ του 2025.

Στις κόκκινες περιοχές θα καταβληθούν:

• 80 ευρώ ανά στρέμμα για ποτιστικά χωράφια
• 40 ευρώ ανά στρέμμα για ξηρικά χωράφια

Στις ροζ περιοχές θα καταβληθούν:

• 40 ή 30 ευρώ ανά στρέμμα για ποτιστικά
• 20 ή 15 ευρώ ανά στρέμμα για ξηρικά

Τα ποσά στις ροζ περιοχές θα εξαρτηθούν από τον αριθμό των δικαιούχων παραγωγών.

Στην συνάντηση στο ΥπΑΑΤ ο υπουργός δεσμεύτηκε ότι η πληρωμή θα γίνει μέχρι τις 25 Μαρτίου.
Η ενίσχυση de minimis δεν μπορεί να καθυστερήσει γιατί οι παραγωγοί μηδικής έχουν σοβαρό πρόβλημα ρευστότητας και δεν μπορούν να συνεχίζουν την καλλιέργεια. Τα μαγαζιά δεν δίνουν λιπάσματα αν δεν πληρωθούν μετρητοίς. Επίσης υπάρχει το 2025 μια μεγάλη μείωση του τζίρου κατά 30%. 

Ο κ. Σάκης Λουκμακιάς, γεωργο-κτηνοτρόφος από το δήμο Τοπείρου Ξάνθης, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι πολλά τριφύλλια στην περιοχή δεν θα κοπούν το πρώτο χέρι γιατί δεν υπάρχει εμπορικό ενδιαφέρον. Τα κοπάδια έχουν αποδεκατιστεί και η ζήτηση είναι μηδαμινή. Η ενίσχυση των de minimis θα πρέπει να καταβληθεί στους δικαιούχους παραγωγούς μηδικής με βάση το ΟΣΔΕ του 2025.

Ο πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Αλεξανδρούπολης, Κώστας Αλεξανδρής, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι υπήρξε πρόβλημα στην καλλιέργεια μηδικής από τον Αύγουστο του 2024 που εμφανίστηκε η ευλογιά των προβάτων στην περιοχή και ξεκίνησε η καραντίνα. Αυτό έχει δημιουργήσει μεγάλο πρόβλημα στους κτηνοτρόφους αλλά και στους παραγωγούς τριφυλλιού που δεν μπορούν να πουλήσουν το προϊόν τους. Μπήκαν σε καραντίνα δέματα μηδικής, εξαιτίας της ζωονόσου, που έχουν συλλεχθεί και αποθηκευτεί πριν από την εμφάνισή της.
Στην περιοχή του νότιου και κεντρικού Έβρου καλλιεργούνται περίπου 50.000 στρέμματα ποτιστικά με τριφύλλι (μηδική) και 20.000 στρέμματα ξηρικά.
Το 2025 η καλλιέργεια μηδικής είχε πρόβλημα εμπορίας και χαμηλών τιμών λόγω μειωμένης ζήτησης. Η πτώση των τιμών οφείλεται κυρίως στην θανάτωση μεγάλου αριθμού αιγοπροβάτων και στην μείωση του ζωικού κεφαλαίου που έχει η χώρα μας λόγω της ευλογιάς.

Στα 60 ευρώ το στρέμμα σχεδίαζε το ΥπΑΑΤ να ανέλθει η ενίσχυση de minimis για τις αδιάθετες ποσότητες της μηδικής λόγω της ευλογιάς.

Αυτό ανέφεραν στην πρόσφατη σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε στο ΥπΑΑΤ, στην Αθήνα, παρουσία του υπουργού Κώστα Τσιάρα, του υφυπουργού Χρήστου Κέλλα, του υφυπουργού Γιάννη Ανδριανού, του γενικού γραμματέα Σπύρου Πρωτοψάλτη, με τον Αγροτικό Σύλλογο Πλατυκάμπου.

Να θυμίσουμε ότι για τις αδιάθετες ποσότητες μηδικής ανακοινώθηκε από την κυβέρνηση ότι θα δοθούν 30 εκατ. ευρώ, ενισχύσεις de minimis για την στήριξη παραγωγών.

Η ενίσχυση στη μηδική δίνεται για τα χαμένα χέρια των παραγωγών στις πολλές ζώνες επιτήρησης λόγω διασποράς της ευλογιάς, μιας που απαγορευόταν η διακίνηση ζωοτροφών.

Ο κ. Γρηγόριος Τζιότζιος, παραγωγός μηδικής και μέλος του Αγροτικού Συλλόγου Πλατυκάμπου, ανέφερε στον ΑγροΤύπο ότι αρχικά μας ανέφεραν ότι οι παραγωγοί μηδικής θα αποζημιωθούν με 60 ευρώ το στρέμμα. Μιλάμε για μια ενίσχυση που δεν μπορεί σε καμιά περίπτωση να καλύψει το κόστος παραγωγής. Στην συνέχεια μετά από τις πιέσεις των μελών του Συλλόγου μας ανέφεραν ότι η ενίσχυση θα φτάσει τα 75 ευρώ το στρέμμα. 

Πάντως υποσχέθηκαν ότι θα γίνει προσπάθεια από την πλευρά του ΥπΑΑΤ να βρεθούν ακόμη 3,5 εκατομμύρια ευρώ για να προστεθούν στο αρχικό κονδύλι με στόχο η ενίσχυση να αυξηθεί κατά 15 ευρώ και να φτάσει στα 90 ευρώ το στρέμμα. Αυτά βέβαια παραμένουν υποσχέσεις.

Επίσης μετά από πιέσεις των παραγωγών αποφάσισαν να συμπεριλάβουν στις ενισχύσεις και τις ξηρικές καλλιέργειες μηδικής. Στα ξερικά χωράφια, υπάρχει η αίσθηση πως το μέγιστο ποσό αποζημίωσης θα ανέλθει στα 40 ευρώ το στρέμμα

Όσον αφορά την ενίσχυση των παραγωγών βαμβακιού και σιταριού, με 80 εκ. ευρώ, θα γίνει μέσω πληρωμής από τα Οικολογικά Σχήματα του 2025, τα οποία είναι να πληρωθούν το δεύτερο τρίμηνο του 2026. 

Το μόνο που μένει για να ανακοινώσουν τα ποσά για τις υποδράσεις του Σχήματος 6 για τις δύο αροτραίες καλλιέργειες. Εμείς ζητήσαμε την αύξηση των ποσών για τις συγκεκριμένες δράσεις ώστε να καλύψουν το ποσό της στρεμματικής ενίσχυσης που έχουν υποσχεθεί να πάρουν οι παραγωγοί.

Ωστόσο το ΥπΑΑΤ παραδέχτηκε ότι δεν θα πληρωθούν όλοι οι βαμβακοπαραγωγοί την επιπλέον ενίσχυση.

Το ρεβύθι συγκαταλέγεται στα βασικά όσπρια που καλλιεργούνται στη χώρα και τα τελευταία χρόνια διατηρεί σταθερή παρουσία σε πολλές αγροτικές περιοχές. Με τις σπορές να πλησιάζουν, το ενδιαφέρον των παραγωγών στρέφεται στις καλλιεργητικές επιλογές που θα ακολουθήσουν. Στο πλαίσιο αυτό, μιλήσαμε με τον γεωπόνο του Συνεταιρισμού Θεσσαλίας Θεστό, κ. Μπασινό Α., για την καλλιέργεια του ρεβυθιού, τις επιλογές που γίνονται φέτος και στοιχεία που προκύπτουν από την εμπειρία του συνεταιρισμού.

Χρόνος σποράς και καλλιεργητικό πλαίσιο

Η σπορά του ρεβυθιού πραγματοποιείται γενικά εντός του Φεβρουαρίου, με τον ακριβή χρόνο να διαφοροποιείται ανάλογα με τις κλιματικές συνθήκες κάθε περιοχής. Σε περιοχές με ηπιότερο χειμώνα, οι παραγωγοί μπορεί να προχωρήσουν νωρίτερα, ενώ σε άλλες περιπτώσεις η σπορά μετατίθεται προς τα τέλη του μήνα. Στη Θεσσαλία, και ειδικότερα στις περιοχές όπου δραστηριοποιείται ο συνεταιρισμός, η σπορά τοποθετείται συνήθως από τα μέσα Φεβρουαρίου και μπορεί να φτάσει έως τα τέλη του μήνα. Όπως αναφέρει ο κ. Μπασινός, την τρέχουσα περίοδο «αναμένουμε μέσα στην επόμενη μία έως δύο εβδομάδες να ξεκινήσουν οι σπορές», με βάση τις συνθήκες που επικρατούν στα χωράφια.

Το ρεβύθι παραμένει μια καλλιέργεια που εντάσσεται συχνά σε συστήματα αμειψισποράς. «Είναι ψυχανθές και πολλοί το βάζουν ως ενδιάμεση καλλιέργεια», υπογραμμίζεται, αναδεικνύοντας τη σημασία του καλλιεργητικού σχεδιασμού στη συνολική εκμετάλλευση.

Ποικιλίες ρεβυθιού: επιλογές και κατεύθυνση καλλιέργειας

Στην καλλιέργεια του ρεβυθιού συναντώνται διαφορετικοί τύποι, οι οποίοι διακρίνονται σε μικρόσπερμο, μεσαίο και μεγαλόσπερμο. Ο συνεταιρισμός διαθέτει εμπειρία κυρίως από την καλλιέργεια μεσαίου και μεγαλόσπερμου ρεβυθιού, με συγκεκριμένες ποικιλίες να αποτελούν τη βάση του παραγωγικού σχεδιασμού. Στο μεσαίο ρεβύθι καλλιεργείται η ποικιλία Θήβων, ενώ στο μεγαλόσπερμο η ποικιλία Μακαρένα, από τις οποίες ο συνεταιρισμός έχει πολυετή εμπειρία.

Φέτος, ωστόσο, η εικόνα διαφοροποιείται. Παρότι η Μακαρένα είχε σημαντική παρουσία τα προηγούμενα χρόνια, δεν προχωρούν νέες σπορές της συγκεκριμένης ποικιλίας μέσω του συνεταιρισμού, καθώς «δεν υπάρχει εμπορική ζήτηση από τους εμπόρους που συνεργαζόμαστε» όπως μας αναφέρει ο γεωπόνος. Αντίθετα, αυξημένο ενδιαφέρον καταγράφεται για το μεσαίο ρεβύθι και ειδικότερα για την ποικιλία Θήβων, η οποία παρουσιάζει καλύτερη κινητικότητα στην αγορά.

Καλλιεργητικές απαιτήσεις και συγκριτικά χαρακτηριστικά του ρεβυθιού

Οι ανάγκες του ρεβυθιού σε σπόρο, σύμφωνα με τα στοιχεία του συνεταιρισμού, κυμαίνονται από 16 έως 20 κιλά ανά στρέμμα, με τη διαφοροποίηση να εξαρτάται από τις συνθήκες της περιοχής και τον τρόπο καλλιέργειας. Πρόκειται κατά κύριο λόγο για ξηρική καλλιέργεια, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις παραγωγοί με δυνατότητα άρδευσης επιλέγουν ένα υποστηρικτικό πότισμα την άνοιξη, χωρίς αυτό να αποτελεί γενικό κανόνα.

Σε επίπεδο φυτοπροστασίας, το μεσαίο ρεβύθι εμφανίζει αυξημένη ανθεκτικότητα. «Είναι πιο ανθεκτικό στην ασκοχύτωση σε σχέση με τα μεγαλόσπερμα», επισημαίνεται, γεγονός που περιορίζει τις ανάγκες σε παρεμβάσεις. Συνήθως εφαρμόζεται προφυτρωτική ζιζανιοκτονία και, εφόσον απαιτηθεί, μία έως δύο επεμβάσεις κατά τη διάρκεια της καλλιέργειας.

Σε σύγκριση με άλλα όσπρια, όπως η φακή ή το λαθούρι, το ρεβύθι παρουσιάζει διαφορετική συμπεριφορά σε ακραία καιρικά φαινόμενα. «Σε έντονες βροχοπτώσεις δεν πλαγιάζει και δεν χάνει εύκολα τον σπόρο, όπως η φακή», αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Μπασινός, στοιχείο που σχετίζεται με τη μορφολογία του φυτού. Αντίθετα, σε περιόδους παρατεταμένης ξηρασίας εμφανίζει μεγαλύτερη ευαισθησία, ιδίως κατά το στάδιο της πλήρωσης του σπόρου.

Αποδόσεις και κόστος καλλιέργειας: το παραγωγικό πλαίσιο του ρεβυθιού

Οι αποδόσεις στο ρεβύθι παρουσιάζουν σημαντικές διακυμάνσεις, ανάλογα με την περιοχή και τις καλλιεργητικές πρακτικές που εφαρμόζονται. Σύμφωνα με τα στοιχεία που μεταφέρθηκαν, το εύρος των αποδόσεων κυμαίνεται από 250 έως 350 κιλά ανά στρέμμα, με περιπτώσεις τόσο χαμηλότερων όσο και υψηλότερων αποδόσεων. «Έχουμε χωράφια που δίνουν 300, άλλα 350, άλλα 200. Το ελάχιστο τοποθετείται στα 250 κιλά», αναφέρεται χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι οι αποδόσεις συνδέονται άμεσα με την εφαρμογή των κατάλληλων καλλιεργητικών εργασιών.

Σε ό,τι αφορά το κόστος, η καλλιέργεια του ρεβυθιού εκτιμάται ότι κυμαίνεται γύρω στα 80 ευρώ ανά στρέμμα, με δυνατότητα αύξησης έως τα 100 ευρώ, ανάλογα με τις επεμβάσεις και τις μεταβολές στις τιμές των εισροών. Στο κόστος αυτό περιλαμβάνονται ο σπόρος, οι φυτοπροστατευτικές επεμβάσεις και οι βασικές καλλιεργητικές εργασίες. Όπως επισημαίνει ο γεωπόνος, «ο σπόρος είναι από τα πιο ακριβά κομμάτια της καλλιέργειας», στοιχείο που επηρεάζει το συνολικό κόστος παραγωγής, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις αυξημένων κιλών σπόρου ή πρόσθετων παρεμβάσεων.

Τιμές παραγωγού, εικόνα της αγοράς και ζήτημα διάθεσης

Σε επίπεδο αγοράς, οι τιμές παραγωγού για το μεσαίο ρεβύθι, καθαρισμένο, κατά την περσινή εμπορική περίοδο, κινήθηκαν «στα 0,70–0,75 ευρώ το κιλό». Παρά το επίπεδο αυτό, η συνολική εικόνα της αγοράς χαρακτηρίζεται από πίεση, καθώς παραμένουν σημαντικές ποσότητες αδιάθετου προϊόντος. «Υπάρχει πάρα πολύ ρεβύθι στις αποθήκες», επισημαίνει στον ΑγροΤύπο ο κ. Μπασινός, γεγονός που επηρεάζει άμεσα τη δυνατότητα απορρόφησης της παραγωγής. Σε σύγκριση με προηγούμενα έτη, οι τιμές στα όσπρια εμφανίζονται μειωμένες, με πτώση που, σύμφωνα με την εκτίμηση που μεταφέρεται, φτάνει περίπου το 23%.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, κομβικό σημείο για τη βιωσιμότητα της καλλιέργειας αναδεικνύεται η εξασφάλιση διάθεσης. Όπως τονίζεται, «αν δεν υπάρχει εξασφαλισμένη αγορά, δεν θα πρότεινα σε κάποιον να βάλει όσπρια». Η παραμονή του προϊόντος στις αποθήκες για μεγάλο χρονικό διάστημα, «ακόμη και 6–9 μήνες μετά τη συγκομιδή, δημιουργεί σημαντικό οικονομικό βάρος για τον παραγωγό». Για τον λόγο αυτό σύμφωνα με τον γεωπόνο, «η συμβολαιακή γεωργία εμφανίζεται ως βασικό εργαλείο περιορισμού του ρίσκου, ειδικά σε μια περίοδο όπου η αγορά χαρακτηρίζεται από αυξημένα αποθέματα και μειωμένη απορρόφηση».

Τα όσπρια αποτελούν βασικό πυλώνα της φυτικής παραγωγής και διαχρονικά κατέχουν σημαντική θέση στις καλλιεργητικές επιλογές των παραγωγών. Ως επί το πλείστον, οι περισσότερες καλλιέργειες είτε έχουν ήδη σπαρθεί είτε αναμένεται να σπαρθούν το επόμενο διάστημα, ενώ υπάρχουν και ορισμένες που βρίσκονται σε πιο προχωρημένο στάδιο και το προϊόν τους έχει ήδη συγκομιστεί και αποθηκευτεί. Σε αυτό το πλαίσιο, ένας εχθρός που συχνά περνά απαρατήρητος μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικός για την ποιότητα του προϊόντος και τη συνέχεια της καλλιέργειας: οι βρούχοι. Πρόκειται για έντομα που προσβάλλουν τα όσπρια τόσο στον αγρό όσο και στην αποθήκη, με ζημιές που γίνονται αντιληπτές κυρίως στον αποθηκευμένο σπόρο και στο συγκομισμένο προϊόν.

Τι είναι οι βρούχοι και πότε δρουν

Οι βρούχοι ανήκουν στα κολεόπτερα έντομα και προσβάλλουν τα όσπρια τόσο στον αγρό όσο και στην αποθήκη. Το κρίσιμο όμως σημείο είναι ότι η ζημιά τους γίνεται αντιληπτή κυρίως μετά τη συγκομιδή, όταν ο σπόρος έχει ήδη αποθηκευτεί. Τα ενήλικα έντομα γεννούν τα αυγά τους πάνω στους λοβούς και οι προνύμφες εισέρχονται στο εσωτερικό των σπόρων, όπου και ολοκληρώνουν την ανάπτυξή τους. Όταν το έντομο εξέλθει, αφήνει χαρακτηριστικές οπές, σημάδι ότι ο σπόρος έχει ήδη υποστεί εσωτερική καταστροφή.

Όταν η προσβολή ξεκινά από τον αγρό και συνεχίζεται στην αποθήκη

Σε ορισμένα είδη βρούχων, η προσβολή αρχίζει πάνω στο φυτό και συνεχίζεται μετά τη συγκομιδή, μέσα στον αποθηκευμένο σπόρο. Σε αυτή την περίπτωση, ο κίνδυνος δεν σταματά με την απομάκρυνση του προϊόντος από το χωράφι. Αντίθετα, η αποθήκη μετατρέπεται σε χώρο εξέλιξης του προβλήματος, με τον πληθυσμό των εντόμων να αυξάνεται και τη ζημιά να γίνεται εντονότερη όσο περνά ο χρόνος. Τα όσπρια εμφανίζονται τρύπια, με σκόνη στο εσωτερικό της συσκευασίας, ενώ ο σπόρος που προορίζεται για φύτευση μπορεί να χάσει σημαντικά τη βλαστική του ικανότητα.

Οι βρούχοι δεν προσβάλλουν όλα τα όσπρια με τον ίδιο τρόπο. Υπάρχουν είδη που προτιμούν τα φασόλια, άλλα που εμφανίζονται συχνότερα σε μπιζέλια, φακές, ρεβύθια, κουκιά ή λούπινα. Κοινό τους χαρακτηριστικό είναι ότι αναπτύσσονται μέσα στον σπόρο, προστατευμένοι από εξωτερικούς παράγοντες, γεγονός που καθιστά δύσκολη την έγκαιρη ανίχνευση της προσβολής. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να βρεθούν περισσότερα από ένα έντομα στον ίδιο σπόρο, με αποτέλεσμα την πλήρη καταστροφή του.

Γιατί η αποθήκευση παίζει καθοριστικό ρόλο

Η σωστή αποθήκευση αποτελεί βασικό παράγοντα περιορισμού των ζημιών. Οι βρούχοι ευνοούνται όταν οι σπόροι δεν είναι καλά αποξηραμένοι και όταν οι αποθήκες δεν διατηρούνται καθαρές, στεγνές και δροσερές. Συχνά, η αρχική προσβολή μπορεί να προέρχεται από επαναχρησιμοποιημένα σακιά ή κιβώτια, όπου έχουν παραμείνει έντομα από προηγούμενες εσοδείες. Η παρουσία προσβεβλημένου προϊόντος μέσα στον ίδιο χώρο αποθήκευσης αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο εξάπλωσης.

Ο σπόρος για σπορά χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή

Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία για τον παραγωγό είναι η επιλογή σπόρου για την επόμενη καλλιέργεια. Οι βρούχοι μπορούν να παραμείνουν μέσα στον ξηρό σπόρο μέχρι τη στιγμή της φύτευσης. Όταν ο σπόρος βραχεί και το περίβλημά του μαλακώσει, το έντομο εξέρχεται, έχοντας ήδη προκαλέσει μη αναστρέψιμη ζημιά στο εσωτερικό. Η χρήση υγιούς, απαλλαγμένου από βρούχους σπόρου είναι βασική προϋπόθεση για την αποφυγή μεταφοράς του προβλήματος στο χωράφι.

Πρόληψη και έγκαιρη διαχείριση

Η αντιμετώπιση των βρούχων βασίζεται κυρίως στην πρόληψη. Η παρακολούθηση της καλλιέργειας από νωρίς, η καταστροφή των φυτικών υπολειμμάτων μετά τη συγκομιδή και η σωστή υγιεινή της αποθήκης μειώνουν σημαντικά τον κίνδυνο. Για τα αποθηκευμένα όσπρια, η καλή ξήρανση, οι χαμηλές θερμοκρασίες και η τακτική επιθεώρηση του προϊόντος είναι καθοριστικής σημασίας. Σε μικρές ποσότητες που προορίζονται για κατανάλωση και όχι για σπορά, υπάρχουν πρακτικές που μπορούν να περιορίσουν την παρουσία εντόμων πριν από τη φύλαξη.

Ένα ζήτημα που αφορά όλη την αλυσίδα της καλλιέργειας

Οι βρούχοι δεν είναι απλώς ένα πρόβλημα της αποθήκης ούτε μόνο του χωραφιού. Αφορούν ολόκληρη τη διαδρομή των οσπρίων, από την καλλιέργεια μέχρι τη σπορά και την κατανάλωση. Η έγκαιρη κατανόηση του τρόπου δράσης τους και η προσοχή στη διαχείριση του σπόρου μπορούν να κάνουν τη διαφορά, προστατεύοντας τόσο το προϊόν όσο και την επόμενη παραγωγή. Σε μια περίοδο που ο παραγωγός σχεδιάζει τα επόμενα βήματά του, η πρόληψη παραμένει το πιο ισχυρό εργαλείο.

Πηγή: Γεωργία & Κτηνοτροφία, τεύχος 13/2016, «Οι βρούχοι των οσπρίων», σελ. 30–31

Ανέβηκαν οι τόνοι στη Βουλή ανάμεσα στον υφυπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Χρήστο Κέλλα και τον κοινοβουλευτικό εκπρόσωπο της Πλεύσης Ελευθερίας, Αλέξανδρο Καζαμία κατά τη διάρκεια συζήτησης επίκαιρης ερώτησης για την ευλογιά.

Λίγο αργότερα ο υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης, Γιάννης Ανδριανός απαντώντας σε επίκαιρη ερώτηση της βουλευτού Λασιθίου του ΠΑΣΟΚ, Κατερίνας Σπυριδάκη σημείωσε πως τα κονδύλια από το De minimis κατευθύνονται προς τη μηδική ώστε να στηριχθούν οι κτηνοτρόφοι και πως μέσα στην ημέρα πρόκειται να καταβληθούν 6,4 εκ. ευρώ από τον ΕΛΓΑ για αποζημιώσεις από τους παγετούς.

Ειδικότερα, κατά τη διάρκεια της διαδικασίας του Κοινοβουλευτικού Ελέγχου συζητήθηκε η επίκαιρη ερώτηση του βουλευτή της Πλεύσης Ελευθερίας, Αλέξανδρου Καζαμία, που είχε ως θέμα: «Νέες αποκαλύψεις εγγράφων της Κομισιόν δείχνουν πως η ΕΕ προέτρεπε για μήνες την Ελλάδα να προσφύγει και στον εμβολιασμό για την καταπολέμηση της ευλογιάς των αιγοπροβάτων».

Κατά την έναρξη της συζήτησης, ο κ. Καζαμίας τόνισε στον κ. Κέλλα πως δεν θα έπρεπε να βρίσκεται καν στο Κοινοβούλιο, μετά τα όσα ακούγονται στον κοριό της ΕΥΠ για «ρουσφετάκια» και αναφέρθηκε στο γεγονός ότι κρύβεται κι ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Κώστας Τσιάρας, για το θέμα της ευλογιάς.

ΦΡΑΣΤΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΜΕΤΑΞΥ ΚΕΛΛΑ - ΚΑΖΑΜΙΑ

Ο κ. Κέλλας στην πρωτολογία του ανταπάντησε πως ο κ. Καζαμίας δεν γνωρίζει καλά το αντικείμενο της Κτηνοτροφίας και δεν θα ήθελε να ξέρει τι λένε πίσω του οι κτηνοτρόφοι. Υπεραμύνθηκε του γεγονότος γιατί δεν γίνονται εμβολιασμοί σε αιγοπρόβατα τονίζοντας ότι θα είχε καταστροφικές συνέπειες για την ελληνική παραγωγή.

Στη δευτερολογία του ο κ. Καζαμίας επανήλθε λέγοντας πως «είναι πραγματικά θλιβερό, που έχει φτάσει η παράταξη για να προστατεύσει τον υπουργό τον κ. Τσιάρα, ο οποίος δεν έρχεται εδώ στη Βουλή ν΄ απαντήσει στις επίκαιρες ερωτήσεις της Πλεύσης Ελευθερίας. Στέλνει εσάς, έναν υφυπουργό απαξιωμένο και απονομιμοποιημένο, ο οποίος στη δικογραφία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας φαίνεται ν΄ ασχολείται διαρκώς με τα ρουσφετάκια», τονίζοντας πως αυτό ακούγεται στις επισυνδέσεις από τον Κυριάκο Μπαμπασίδη, πρώην πρόεδρο του ΟΠΕΚΕΠΕ της Νέας Δημοκρατίας, «δηλαδή κάποιος που σας ξέρει καλά».

«Εσάς απ’ ό, τι φαίνεται κύριε Κέλλα δεν σας αρέσουν μόνο τα ρουσφετάκια αλλά σας αρέσουν και τα ψεματάκια. Γιατί αυτά είναι που μας λέγατε τόσην ώρα», είπε ο κ. Καζαμίας. Σημείωσε πως στην Πλεύση Ελευθερίας γνωρίζουν καλά αγγλικά για να ξέρουν πως τα έγγραφα που επικαλείται ο κ. Κέλλας δεν ισχύουν και πως η Ευρώπη προτείνει το εμβόλιο και εξαιτίας της κυβερνητικής πολιτικής έχουν θανατωθεί σχεδόν μισό εκατομμύριο αιγοπρόβατα. Τόνισε μάλιστα ότι οι Ευρωπαίοι κτηνίατροι συστήνουν το εμβόλιο.

ΠΕΡΙ ΕΜΒΟΛΙΩΝ

Στη δευτερολογία του ο κ. Κέλλας αναφέρθηκε στο έγγραφο στο οποίο απάντησε ο αρμόδιος κοινοτικός επίτροπος στον Κώστα Αρβανίτη, ευρωβουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ, για την ευλογιά. Υποστήριξε ότι ο επίτροπος τονίζει πως δεν υπάρχει εμβόλιο εγκεκριμένο από την ΕΕ. Ο κ. Κέλλας υποστήριξε πως αυτά που υπάρχουν, ένα τουρκικό, ένα αιγυπτιακό και ένα ιορδανικό έχουν εξασθενημένο τον ιό με αποτέλεσμα η νόσος να καθίσταται ενδημική και η χώρα να μπαίνει σε καθεστώς ειδικών μέτρων, δυναμιτίζοντας τις εξαγωγές της φέτας.

Αν κάνουμε το εμβόλιο θα περάσουν περίπου 8-10 χρόνια και θα πάθουμε ότι με την Οζώδη Δερματίτιδα, ανέφερε ο κ. Κέλλας και πρόσθεσε πως η κυβέρνηση ακολουθεί τις συστάσεις των κτηνιατρικών σχολών της Ελλάδας.

Εξάλλου, απαντώντας στη συνέχεια, ο έτερος υφυπουργός, Γιάννης Ανδριανός σε ερώτηση της βουλευτού Λασιθίου του ΠΑΣΟΚ για το θέμα της στήριξης της ελαιοπαραγωγής στο Λασίθι, εξήγησε πως εξαιτίας της κρίσης στην κτηνοτροφία, κατευθύνονται προς τα εκεί οι πόροι του De minimis και συγκεκριμένα στη μηδική.

Σημείωσε ότι προχωρά η αναθεώρηση του Κανονισμού του ΕΛΓΑ κι ότι δόθηκαν 1,8 δις ευρώ, ενώ οι ασφαλιστικές εισφορές των αγροτών δεν καλύπτουν ούτε καν το 50% των ζημιών. Ανέφερε μάλιστα πως ένα από τα ζητήματα, που θ’ ασχοληθεί η αγροτική διακομματική επιτροπή αφορά και στον κανονισμό του ΕΛΓΑ εξηγώντας ότι πρέπει τα κόμματα να πάρουν θέση, αφήνοντας να εννοηθεί ότι επιπλέον καλύψεις σηματοδοτούν κι αύξηση του ασφαλίστρου. 

Οι επιλογές που κάνει ένας παραγωγός στο χωράφι δεν επηρεάζουν μόνο την καλλιέργεια, αλλά συχνά καθορίζουν και τη λειτουργία ολόκληρης της εκμετάλλευσης. Ιδιαίτερα όταν η φυτική παραγωγή συνδέεται άμεσα με τη ζωική, οι αποφάσεις για το τι θα καλλιεργηθεί αποκτούν διπλό βάρος. Σε αυτό το πλαίσιο, τα ψυχανθή διατηρούν σταθερά τη θέση τους στο ενδιαφέρον των παραγωγών, καθώς συνδέονται άμεσα με τη διατροφή των αγροτικών ζώων και τη διαμόρφωση των σιτηρεσίων, σε μια πραγματικότητα όπου το κόστος των ζωοτροφών αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τη βιωσιμότητα της εκμετάλλευσης.

Ο ρόλος των ψυχανθών στη διατροφή των ζώων

Τα σπέρματα των ψυχανθών αποτελούν εδώ και δεκαετίες βασική πηγή πρωτεΐνης στη ζωική διατροφή. Η σημασία τους ενισχύθηκε ιδιαίτερα με την αύξηση της ζήτησης για ζωικά προϊόντα και τον περιορισμό άλλων πρωτεϊνικών ζωοτροφών, γεγονός που ανέδειξε την ανάγκη για εναλλακτικές φυτικές πρώτες ύλες. Η χρήση τους στα σιτηρέσια, τόσο των μονογαστρικών όσο και των μηρυκαστικών ζώων, βασίζεται κυρίως στην ικανότητά τους να συμπληρώνουν τους καρπούς των σιτηρών, οι οποίοι από μόνοι τους δεν καλύπτουν τις απαιτήσεις σε πρωτεΐνη.

Στην πράξη, χρησιμοποιούνται σπέρματα καρποδοτικών ψυχανθών όπως τα κουκιά, τα μπιζέλια, τα ρεβίθια, τα λούπινα, η φακή, ο βίκος και η ρόβη, τα οποία μπορούν να ενταχθούν στη ζωική διατροφή με διαφορετικό τρόπο και βαθμό αξιοποίησης, ανάλογα με το είδος του ζώου και τη σύνθεση του σιτηρεσίου.

Η περιεκτικότητα των ψυχανθών σε πρωτεΐνη παρουσιάζει διακυμάνσεις, που εξαρτώνται τόσο από το είδος όσο και από τις εδαφοκλιματικές συνθήκες καλλιέργειας. Καθοριστικό ρόλο παίζει η διαθεσιμότητα του αζώτου, καθώς η αυξημένη παροχή του οδηγεί σε υψηλότερη περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη, συχνά όμως σε βάρος της τελικής απόδοσης σε καρπό. Η ισορροπία αυτή αποτελεί βασικό στοιχείο που ο παραγωγός καλείται να συνεκτιμήσει ήδη από τον αρχικό σχεδιασμό της καλλιέργειας.

Θρεπτική αξία και ενεργειακή συνεισφορά

Τα όσπρια και τα κτηνοτροφικά ψυχανθή χαρακτηρίζονται από υψηλή περιεκτικότητα σε αζωτούχες ουσίες και μέτρια συμμετοχή υδατανθράκων. Οι πρωτεΐνες τους είναι πλουσιότερες σε ορισμένα απαραίτητα αμινοξέα σε σύγκριση με εκείνες των σιτηρών, με ιδιαίτερη σημασία στη λυσίνη, στοιχείο κρίσιμο για την αποτελεσματική αξιοποίηση της τροφής από τον ζωικό οργανισμό. Αντίθετα, παρουσιάζουν χαμηλότερη περιεκτικότητα σε ορισμένα θειούχα αμινοξέα, γεγονός που λαμβάνεται υπόψη κατά τη διαμόρφωση ισορροπημένων σιτηρεσίων.

Παράλληλα, τα ψυχανθή παρέχουν ενεργειακή αξία συγκρίσιμη με εκείνη των δημητριακών. Η σύστασή τους σε λιπαρές ουσίες διαφέρει σημαντικά μεταξύ των ειδών, καθώς ορισμένα σπέρματα έχουν πολύ χαμηλή περιεκτικότητα, ενώ άλλα εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά, στοιχείο που επηρεάζει τον τρόπο και το ποσοστό συμμετοχής τους στη διατροφή των ζώων.

Ιδιαιτερότητες και περιορισμοί στη χρήση

Παρά τα πλεονεκτήματά τους, τα σπέρματα των ψυχανθών περιέχουν ουσίες που μπορούν να επηρεάσουν την πέψη και τον μεταβολισμό των ζώων. Οι λεγόμενοι αντιδιαιτητικοί παράγοντες αποτελούν φυσικό μηχανισμό άμυνας των φυτών και απαντώνται σε διαφορετικά επίπεδα στα περισσότερα είδη. Η παρουσία τους καθιστά αναγκαία τη σωστή διαχείριση και, σε ορισμένες περιπτώσεις, την κατεργασία των σπερμάτων πριν από τη χορήγησή τους στα ζώα. Η επίδραση αυτών των ουσιών διαφέρει μεταξύ μονογαστρικών και μηρυκαστικών ζώων, καθώς τα τελευταία διαθέτουν ζυμωτικούς μηχανισμούς που μπορούν να περιορίσουν τη δράση τους. Για τον λόγο αυτό, η ένταξη των ψυχανθών στα σιτηρέσια γίνεται πάντα με μέτρο και με γνώση των ιδιαιτεροτήτων κάθε είδους.

Η εικόνα της καλλιέργειας στη χώρα

Στη χώρα μας έχουν καλλιεργηθεί διαχρονικά διάφορα καρποδοτικά ψυχανθή, με κυριότερα τα κουκιά, τα μπιζέλια, τα ρεβίθια, τα λούπινα, τη φακή, τον βίκο και τη ρόβη. Τα διαθέσιμα στοιχεία των προηγούμενων ετών δείχνουν διακυμάνσεις στις καλλιεργούμενες εκτάσεις, αλλά και μια γενικότερη τάση ενίσχυσης της καλλιέργειας, καθώς τα ψυχανθή συνδέονται άμεσα με την κάλυψη των αναγκών της κτηνοτροφίας σε πρωτεΐνη.

Η σημασία τους δεν περιορίζεται μόνο στη μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενες ζωοτροφές. Η αξιοποίηση εγχώρια παραγόμενων ψυχανθών μπορεί να συμβάλει στη συγκράτηση του κόστους διατροφής των ζώων, στη δημιουργία προστιθέμενης αξίας στα κτηνοτροφικά προϊόντα και στη στήριξη της ελληνικής παραγωγής. Στο πλαίσιο των αγροτικών πολιτικών των προηγούμενων ετών, η καλλιέργεια των ψυχανθών έχει κατά καιρούς συνδεθεί και με μορφές ενίσχυσης, γεγονός που συνέβαλε στη διατήρηση του ενδιαφέροντος για τα συγκεκριμένα φυτά.

Ψυχανθή και ζωική παραγωγή: πρακτική αξιοποίηση

Η αξιοποίηση των ψυχανθών στη ζωική διατροφή δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική επιλογή, αλλά μια πρακτική που απαιτεί γνώση και σωστή διαχείριση. Τα χαρακτηριστικά τους, τόσο ως προς τη θρεπτική τους αξία όσο και ως προς τους περιορισμούς που τα συνοδεύουν, καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να ενταχθούν αποτελεσματικά στα σιτηρέσια.

Σε μια περίοδο όπου το κόστος των ζωοτροφών παραμένει υψηλό, η ορθολογική αξιοποίηση των διαθέσιμων δεδομένων και η προσεκτική ένταξη εγχώριων πρώτων υλών μπορούν να αποτελέσουν ένα ουσιαστικό εργαλείο για τη στήριξη της ζωικής παραγωγής και τη συνολική ισορροπία της εκμετάλλευσης.

Πηγή: Γεωργία – Κτηνοτροφία, 2016, τεύχος 13, «Σπέρματα ψυχανθών (όσπρια) και σιτηρέσια αγροτικών ζώων», σελ. 22–26.

Για τις αδιάθετες ποσότητες μηδικής ανακοινώθηκε από την κυβέρνηση ότι θα δοθούν 30 εκατ. ευρώ, ενισχύσεις de minimis για την στήριξη παραγωγών.

Ακόμη όμως το ΥπΑΑΤ δεν έχει αποφασίσει για τις επιλέξιμες περιοχές που θα καταβληθεί η ενίσχυση, δηλαδή αν είναι οι κόκκινες (όλος ο νομός σε καραντίνα) ή θα επιλεγούν και οι ροζ (κάποιες ζώνες σε καραντίνα αλλά όχι όλος ο νομός).

Αφού μιλάμε για ενίσχυση de minimis θα αφορά στρεμματική ενίσχυση που θα καταβληθεί άμεσα με βάση τις δηλώσεις καλλιέργειας.

Σύμφωνα με αυτές τα επιλέξιμα στρέμματα θα κυμανθούν από 500 έως 600 χιλιάδες και η ενίσχυση θα κυμανθεί από 50 έως 80 ευρώ το στρέμμα, ανάλογα τις αποφάσεις που θα πάρει το ΥπΑΑΤ.

Σύμφωνα με πληροφορίες του ΑγροΤύπου, η ενίσχυση αναμένεται να καταβληθεί στους δικαιούχους γύρω στο Πάσχα.

Όσον αφορά την αγορά, ο πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Αλεξανδρούπολης, Κώστας Αλεξανδρής, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι οι τιμές στην μηδική έχουν μια συνεχή καθοδική πορεία.

Μόνο στην περιοχή του νότιου και κεντρικού Έβρου καλλιεργούνται περίπου 50.000 στρέμματα ποτιστικά με τριφύλλι (μηδική) και 20.000 στρέμματα ξηρικά.

Αν και τελευταία λόγω μείωσης των κρουσμάτων άνοιξαν κάποιες περιοχές από την καραντίνα οι τιμές παραγωγού κυμαίνονται από 18 έως 23 λεπτά το κιλό.

Στην βόρεια Ελλάδα αυτή την εποχή τα αποθέματα μηδικής έχουμε στον Έβρο και στις Σέρρες.

Αν και τα αποθέματα είναι μειωμένα ωστόσο έχει παράλληλα μειωθεί και η ζήτηση λόγω της θανάτωση χιλιάδων προβάτων από την ευλογιά.

Τέλη Σεπτεμβρίου με αρχές Οκτωβρίου ολοκληρώθηκε το τέταρτο χέρι της μηδικής. Από Απρίλιο έως Μάιο θα ξεκινήσει το πρώτο χέρι.

Ωστόσο ήδη έχουμε εισαγωγές από Βουλγαρία και Ρουμανία, με τις τιμές όμως να κυμαίνονται στα ίδια επίπεδα με την εγχώρια παραγωγή.

Συνεχόμενες αναφορές κάνει η ηγεσία του ΥπΑΑΤ στην καλλιέργεια μηδικής, που επλήγη από περιορισμούς λόγω ζωονόσων, σημειώνοντας ότι «υπάρχουν καλλιέργειες που δεν μπόρεσαν να διακινηθούν και πρέπει να δούμε πώς θα αποζημιωθούν».

Ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης, Κώστας Τσιάρας, ανακοίνωσε πως σε αυτά και πέρα από το σιτάρι και το βαμβάκι, θα συμπεριληφθεί και η μηδική, λόγω του αποκλεισμού διακίνησης του προϊόντος, εξαιτίας της ευλογιάς της ευλογιάς των αιγοπροβάτων.

Το θέμα είναι ότι ο υπουργός δεν ανοίγει τα χαρτιά του για τον τρόπο στήριξης της καλλιέργειας.

Πρόβλημα αντιμετωπίζει η καλλιέργεια μηδικής εδώ και δύο χρόνια λόγω των προβλημάτων από τις ζωονόσους στα αιγοπρόβατα.

Ο πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Αλεξανδρούπολης, Κώστας Αλεξανδρής, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι υπήρξε πρόβλημα στην καλλιέργια μηδικής από τον Αύγουστο του 2024 που εμφανίστηκε η ευλογιά των προβάτων στην περιοχή είμαστε συνεχώς σε καραντίνα. Αυτό έχει δημιουργήσει μεγάλο πρόβλημα στους κτηνοτρόφους αλλά και στους παραγωγούς τριφυλλιού που λόγω της καραντίνας δεν μπορούν να πουλήσουν το προϊόν τους. Μπήκαν σε καραντίνα δέματα μηδικής, εξαιτίας της ζωονόσου, που έχουν συλλεχθεί και αποθηκευτεί πριν από την εμφάνισή της.

Στην περιοχή του νότιου και κεντρικού Έβρου καλλιεργούνται περίπου 50.000 στρέμματα ποτιστικά με τριφύλλι (μηδική) και 20.000 στρέμματα ξηρικά.

Εμείς καταθέσαμε τα στοιχεία για το 2024 στο ΥπΑΑΤ. Καταγράψαμε τις ποσότητες που έμειναν απούλητες στις αποθήκες των παραγωγών. Το πρόβλημα ήταν ότι η ενίσχυση de minimis είναι στρεμματική (δηλαδή ανά στρέμμα καλλιέργειας και όχι ανά κιλό). Για αυτό πήραμε ένα μέσο όρο απόδοσης 1.350 κιλά ανά στρέμμα και αφαιρέσαμε τις ποσότητες που είχε καταφέρει ο παραγωγός να πουλήσει. Αυτό όμως δεν το κατάλαβε το ΥπΑΑΤ με αποτέλεσμα αν και δεσμεύτηκε κονδύλι 1,75 εκατ. ευρώ να μην αποζημιωθούν τελικά οι παραγωγοί για το 2024.

Για το 2025 θα πρέπει να μας καλέσει το ΥπΑΑΤ και να δούμε πως μπορούμε να κάνουμε την καταγραφή της απώλειας εισοδήματος των παραγωγών μηδικής και να συζητήσουμε με τι τρόπο θα καταβληθεί η αποζημίωση. Το σίγουρο είναι ότι και το 2025 η καλλιέργεια μηδικής είχε πρόβλημα εμπορίας και χαμηλών τιμών λόγω μειωμένης ζήτησης. Η πτώση των τιμών οφείλεται κυρίως στην θανάτωση μεγάλου αριθμού αιγοπροβάτων και στην μείωση του ζωικού κεφαλαίου που έχει η χώρα μας λόγω της ευλογιάς.

Ο κ. Σάκης Λουκμακιάς, γεωργο-κτηνοτρόφος από το δήμο Τοπείρου Ξάνθης, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι το 2025 είχαμε μεγάλο πρόβλημα με τις τιμές στην μηδική σε περιοχές που επλήγησαν από την ευλογιά, όπως η δική μας. Έχουμε δύο κατηγορίες που επλήγησαν. Η μια είναι οι παραγωγοί που καλλιεργούσαν μηδική και έκαναν εμπορία του προϊόντος. Οι τιμές ήταν μειωμένες λόγω χαμηλή ζήτησης από την πλευρά των κτηνοτρόφων.

Η μηδική πάει στην εγχώρια αγορά και δεν γίνονται εξαγωγές. Έχουν θανατωθεί χιλιάδες αιγοπρόβατα και η ζήτηση είναι μειωμένη σε σχέση με το παρελθόν. Πολλοί γεωργοί το 2025 δεν έκοψαν δεύτερο και τρίτο χέρι και έμεινε ασυγκόμιστη στα χωράφια. Επίσης και πολλές ποσότητες που συγκομίστηκαν έμειναν απούλητες στις αποθήκες των παραγωγών. Θα πρέπει οι κατά τόπους ΔΑΟΚ να προχωρήσουν σε καταγραφή των απούλητων ποσοτήτων και να αποζημιωθούν οι παραγωγοί για την ζημιά.

Υπάρχουν όμως και πολλοί κτηνοτρόφοι που καλλιεργούσαν μηδική για αυτοκατανάλωση και επειδή έχασαν το κοπάδι τους λόγω ευλογιάς του έμειναν απούλητες ποσότητες. Και αυτοί έχουν ζημιά και θα πρέπει να βρει τρόπους το ΥπΑΑΤ να τους αποζημιώσει γιατί θα πρέπει να καταστρέψουν τις συγκεκριμένες ποσότητες.

Σε περιοχές που υπάρχουν προβλήματα λόγω της ευλογιάς έχουμε τιμές στην μηδική ακόμη και κάτω από 15 λεπτά το κιλό. Επίσης γίνονται εισαγωγές από Βουλγαρία σε πολύ χαμηλές τιμές. Θα πρέπει να αποζημιωθούν οι παραγωγοί για να μπορέσουν να προχωρήαουν στην φετινή συγκομιδή. Το πρώτο χέρι κόβεται από Απρίλιο μέχρι Μάιο ανάλογα τις καιρικές συνθήκες που επικρατούν.   

Τα όσπρια μπορεί να θεωρούνται παραδοσιακή τροφή, όμως τα τελευταία χρόνια επανέρχονται σταθερά στο προσκήνιο των διατροφικών και αγροτικών εξελίξεων παγκοσμίως. Δεν πρόκειται για μια πρόσκαιρη τάση, αλλά για το αποτέλεσμα μακροχρόνιων αλλαγών στην παραγωγή, την κατανάλωση και το εμπόριο, που διαμορφώνουν μια εικόνα με συνέχεια και βάθος για τα επόμενα χρόνια.

Από τη στασιμότητα στη σταθερή ανάκαμψη της παραγωγής

Για μεγάλο χρονικό διάστημα, έως και τα τέλη της δεκαετίας του 1990, η παγκόσμια παραγωγή οσπρίων κινήθηκε με χαμηλούς ρυθμούς. Η εγκατάλειψη παραδοσιακών αμειψισπορών, η περιορισμένη γενετική βελτίωση και η μικρή πρόσβαση σε αποδοτικό πολλαπλασιαστικό υλικό περιόρισαν τη δυναμική της καλλιέργειας. Από τις αρχές όμως της δεκαετίας του 2000, η εικόνα αυτή άρχισε να αλλάζει. Η παγκόσμια παραγωγή αυξάνεται έκτοτε με μέσο ετήσιο ρυθμό περίπου 3%, με την Ασία και την Αφρική να συνεισφέρουν πάνω από τα δύο τρίτα της συνολικής αύξησης της τελευταίας δεκαετίας.

Κατανάλωση: διαφορετικές ταχύτητες ανά ήπειρο

Η κατανάλωση οσπρίων δεν εξελίσσεται με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις περιοχές του κόσμου. Μετά τη σημαντική πτώση που καταγράφηκε από τη δεκαετία του 1960 και μετά, η παγκόσμια κατά κεφαλήν κατανάλωση έχει επανέλθει σταδιακά και σήμερα προσεγγίζει τα 7 κιλά ανά άτομο ετησίως. Σύμφωνα με τις προβολές, έως το 2034 αναμένεται να φτάσει τα 8,6 κιλά. Η Ασία παραμένει η περιοχή με τη μεγαλύτερη συνολική κατανάλωση, απορροφώντας πάνω από το μισό των παγκόσμιων ποσοτήτων, ενώ η Αφρική παρουσιάζει σταθερά υψηλά επίπεδα κατά κεφαλήν κατανάλωσης. Αντίθετα, στη Βόρεια Αμερική, παρότι προβλέπεται ο υψηλότερος ετήσιος ρυθμός αύξησης την επόμενη δεκαετία, τα επίπεδα κατανάλωσης το 2034 εκτιμάται ότι θα παραμείνουν αισθητά χαμηλότερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Το διάγραμμα της εξέλιξης ανά ήπειρο δείχνει καθαρά αυτές τις αποκλίσεις, αλλά και τη γενική ανοδική τάση σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η σημερινή εικόνα της αγοράς και το εμπόριο

Σε επίπεδο παραγωγής, η Ινδία κατέχει κυρίαρχη θέση, καλύπτοντας σχεδόν το 29% της παγκόσμιας παραγωγής. Ακολουθούν με αρκετά μικρότερα μερίδια ο Καναδάς, η Κίνα και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Περίπου το 20% της παγκόσμιας παραγωγής διακινείται μέσω διεθνούς εμπορίου, με τον Καναδά να παραμένει ο βασικότερος εξαγωγέας και την Κίνα τον μεγαλύτερο εισαγωγέα. Το 2024, η παγκόσμια κατανάλωση οσπρίων έφτασε τους 101 εκατ. τόνους, ενώ το διεθνές εμπόριο ανήλθε σε 20,7 εκατ. τόνους, αυξημένο σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά. Την ίδια περίοδο, οι διεθνείς τιμές κινήθηκαν πτωτικά σε σχέση με τα υψηλά του 2021, διαμορφώνοντας ένα διαφορετικό περιβάλλον για την αγορά.

Οι παράγοντες που διαμορφώνουν τις προβλέψεις

Η αυξανόμενη ενσωμάτωση των οσπρίων στη σύγχρονη διατροφή, τόσο ως βασική τροφή όσο και ως συστατικό επεξεργασμένων προϊόντων, αποτελεί έναν από τους βασικούς παράγοντες που επηρεάζουν τις μελλοντικές προβολές. Η ανάπτυξη έτοιμων τροφίμων, σνακ και εναλλακτικών προϊόντων φυτικής πρωτεΐνης διευρύνει τη χρήση τους πέρα από την παραδοσιακή κατανάλωση. Παράλληλα, η προβλεπόμενη αύξηση της παραγωγής έως το 2034 εκτιμάται ότι θα φτάσει τους 26 εκατ. τόνους παγκοσμίως, με περίπου το 40% αυτής της αύξησης να προέρχεται από την Ασία. Η εντατικοποίηση της καλλιέργειας, η αύξηση των αποδόσεων και η επέκταση των καλλιεργούμενων εκτάσεων, ιδιαίτερα στην Αφρική, συνθέτουν την εικόνα της επόμενης δεκαετίας.

Ένα τρόφιμο με σταθερό ρόλο στο παγκόσμιο διατροφικό τοπίο

Χωρίς αιφνίδιες ανατροπές, τα όσπρια φαίνεται να ακολουθούν μια πορεία ήπιας αλλά σταθερής παρουσίας στη διατροφή και στις αγορές. Οι διαφοροποιήσεις ανά περιοχή παραμένουν, ωστόσο η συνολική εικόνα δείχνει ότι διατηρούν έναν σταθερό ρόλο στο παγκόσμιο διατροφικό τοπίο, προσαρμοσμένο στις σύγχρονες ανάγκες και στις εκτιμήσεις για τα επόμενα χρόνια.

Πηγή: FAO – OECD-FAO Agricultural Outlook 2025-2034

Η συζήτηση για τις φυτικές πρωτεΐνες επιστρέφει δυναμικά στο ευρωπαϊκό τραπέζι, όχι ως θεωρητική άσκηση αλλά ως απάντηση σε πραγματικές πιέσεις: την κλιματική αλλαγή, την αστάθεια των αγορών και την αυξανόμενη εξάρτηση από εισαγόμενες ζωοτροφές. Τα τελευταία χρόνια, η Ευρώπη αναζητά τρόπους να καλύψει ένα διαρκώς διευρυνόμενο κενό μεταξύ της παραγωγής και των αναγκών της σε πρωτεΐνη φυτικής προέλευσης, με επίκεντρο καλλιέργειες που μπορούν να παίξουν ρόλο τόσο στο χωράφι όσο και στην αγορά.

Η ευρωπαϊκή αυτή συζήτηση ενισχύεται και από πρόσφατη τεχνική εργασία ομάδας εμπειρογνωμόνων στο πλαίσιο του EU CAP Network, η οποία εξέτασε τις προοπτικές των καλλιεργειών φυτικής πρωτεΐνης υπό συνθήκες κλιματικής αλλαγής. Σε αυτό το πλαίσιο, όταν γίνεται λόγος για φυτικές πρωτεΐνες, η συζήτηση αφορά κυρίως τα ψυχανθή, δηλαδή καλλιέργειες όπως ρεβίθια, φακές, κουκιά, μπιζέλια και σόγια, που συνδυάζουν την παραγωγή πρωτεΐνης με σημαντικά οφέλη για το έδαφος και τη λειτουργία των καλλιεργητικών συστημάτων. Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν μπορούν να καλλιεργηθούν περισσότερα ψυχανθή, αλλά πώς αυτές οι καλλιέργειες φυτικής πρωτεΐνης μπορούν να ενταχθούν με τρόπο βιώσιμο, οικονομικά ρεαλιστικό και προσαρμοσμένο στις νέες κλιματικές συνθήκες.

Ένα διαχρονικό έλλειμμα που μεγαλώνει

Η ευρωπαϊκή γεωργία βασίζεται εδώ και δεκαετίες σε εισαγόμενες πρωτεϊνούχες πρώτες ύλες, κυρίως για τη σίτιση των ζώων. Παράλληλα, η καλλιέργεια ψυχανθών μειώθηκε σταδιακά, καθώς τα συνθετικά λιπάσματα αντικατέστησαν τον ρόλο τους στη λίπανση και τα συστήματα παραγωγής στράφηκαν σε πιο εντατικά μοντέλα. Το αποτέλεσμα είναι ένα παραγωγικό κενό που δύσκολα καλύπτεται από την εγχώρια παραγωγή, ενώ η εξάρτηση από τις διεθνείς αγορές παραμένει υψηλή. Την ίδια στιγμή, οι διατροφικές συνήθειες μετατοπίστηκαν προς μεγαλύτερη κατανάλωση ζωικών προϊόντων, ενισχύοντας περαιτέρω τη ζήτηση για φυτικές πρωτεΐνες που χρησιμοποιούνται ως ζωοτροφή. Η εικόνα αυτή καθιστά σαφές ότι το ζήτημα δεν αφορά μόνο την καλλιέργεια, αλλά ολόκληρη τη δομή του αγροδιατροφικού συστήματος.

Περισσότερη παραγωγή ή λιγότερη εξάρτηση;

Η ενίσχυση της παραγωγής φυτικών πρωτεϊνών δεν είναι μια απλή εξίσωση. Από τη μία πλευρά, υπάρχει η δυνατότητα αύξησης της παραγωγικότητας μέσω καλύτερων ποικιλιών, βελτιωμένων καλλιεργητικών πρακτικών και ένταξης των ψυχανθών σε πιο ισορροπημένες αμειψισπορές. Από την άλλη, γίνεται σαφές ότι η πλήρης αντικατάσταση των εισαγωγών δεν είναι ρεαλιστική, λόγω περιορισμών σε γη, κλίμα και υποδομές. Γι’ αυτό και η συζήτηση στρέφεται ταυτόχρονα στη μείωση της ανάγκης για εισαγόμενη πρωτεΐνη, μέσα από πιο αποδοτική χρήση των πόρων, καλύτερη αντιστοίχιση ζωικού κεφαλαίου και τοπικής παραγωγής ζωοτροφών, αλλά και στροφή σε πρωτεϊνούχα φυτικά τρόφιμα για άμεση ανθρώπινη κατανάλωση.

Η κλιματική αλλαγή αλλάζει τους κανόνες

Οι αλλαγές στο κλίμα επηρεάζουν ήδη την παραγωγή πρωτεϊνούχων καλλιεργειών. Η έλλειψη νερού, οι ακραίες θερμοκρασίες και η αυξημένη πίεση από εχθρούς και ασθένειες κάνουν τον προγραμματισμό πιο δύσκολο και αυξάνουν το ρίσκο για τους παραγωγούς. Παράλληλα όμως, δημιουργούνται νέες δυνατότητες, καθώς καλλιέργειες που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν ακατάλληλες για ορισμένες περιοχές αρχίζουν να εμφανίζουν προοπτικές. Η προσαρμογή περνά μέσα από την επιλογή ανθεκτικότερων ειδών και ποικιλιών, την καλύτερη διαχείριση του εδάφους και του νερού, αλλά και την ευελιξία στα καλλιεργητικά συστήματα. Οι φυτικές πρωτεΐνες δεν αντιμετωπίζονται μόνο ως προϊόν, αλλά και ως εργαλείο για πιο ανθεκτικά αγροτικά συστήματα.

Από το χωράφι στην αγορά: το κρίσιμο σημείο

Ένα από τα βασικά εμπόδια για την ανάπτυξη των πρωτεϊνούχων καλλιεργειών βρίσκεται μετά τη συγκομιδή. Η μεταποίηση, η τυποποίηση και η πρόσβαση στην αγορά συχνά καθορίζουν αν μια καλλιέργεια θα είναι οικονομικά βιώσιμη. Σε πολλές περιπτώσεις, οι παραγωγοί λαμβάνουν μικρό μέρος της προστιθέμενης αξίας, καθώς η επεξεργασία γίνεται εκτός αγροτικής εκμετάλλευσης. Η δυνατότητα επεξεργασίας σε επίπεδο εκμετάλλευσης ή περιοχής, ακόμη και με απλές παρεμβάσεις όπως καθαρισμός ή θερμική επεξεργασία, μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα. Ωστόσο, το κόστος εξοπλισμού και η έλλειψη υποδομών παραμένουν σημαντικοί ανασταλτικοί παράγοντες.

Συνεργασία και γνώση ως προϋπόθεση

Η ανάπτυξη των φυτικών πρωτεϊνών δεν μπορεί να στηριχθεί σε μεμονωμένες προσπάθειες. Η συνεργασία μεταξύ παραγωγών, η κοινή χρήση εξοπλισμού και η δημιουργία τοπικών αλυσίδων αξίας ενισχύουν τη διαπραγματευτική δύναμη και μειώνουν το ρίσκο. Παράλληλα, η πρόσβαση σε πρακτική γνώση, παραδείγματα από την πράξη και ουσιαστική γεωργική συμβουλή είναι καθοριστικής σημασίας. Η ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ παραγωγών, τα πιλοτικά αγροκτήματα και η στενότερη σύνδεση με την έρευνα μπορούν να λειτουργήσουν ως καταλύτης, ειδικά σε μια περίοδο όπου οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται μέσα σε συνθήκες αβεβαιότητας.

Μια μετάβαση που δεν είναι μόνο τεχνική

Η ενίσχυση της παραγωγής φυτικών πρωτεϊνών στην Ευρώπη δεν είναι απλώς ένα τεχνικό ή αγρονομικό ζήτημα. Αφορά επιλογές παραγωγής, κατανάλωσης και οργάνωσης της αγροδιατροφικής αλυσίδας. Σε ένα περιβάλλον που αλλάζει, οι φυτικές πρωτεΐνες αναδεικνύονται ως κρίκος που συνδέει τη βιωσιμότητα με την αυτάρκεια και τη γεωργική ανθεκτικότητα. Το στοίχημα δεν είναι αν μπορούν να καλλιεργηθούν περισσότερα ψυχανθή, αλλά αν μπορούν να ενταχθούν ουσιαστικά σε ένα σύστημα που να στηρίζει τον παραγωγό, να αντέχει στις κλιματικές πιέσεις και να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της κοινωνίας.

Πηγή: EU CAP Network

Έκτακτη στήριξη στην καλλιέργεια της μηδικής ανακοίνωσε ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Κώστας Τσιάρας.

Αφορά το κονδύλι των 80 εκ. ευρώ που έχει υποσχεθεί η κυβέρνηση για την ενίσχυση της φυτικής παραγωγής, στο σιτάρι και το βαμβάκι. Αυτό σημαίνει βέβαια ότι θα μειωθεί η στρεμματική ενίσχυση στις συγκεκριμένες καλλιέργειες.

Ακόμη 80 εκ. ευρώ θα καταβληθούν στους κτηνοτρόφους για τα προβλήματα λόγω ευλογιάς και πανώλης.

Σύμφωνα με την κυβέρνηση τα χρήματα αυτά είναι αδιάθετα από την πληρωμή της βασικής ενίσχυσης λόγω της αλλαγής των κριτηρίων πληρωμής.

Συγκεκριμένα ο υπουργός ανακοίνωσε ότι ανάμεσα στα προϊόντα για τα οποία θα υπάρξει πρόσθετη οικονομική στήριξη, εκτός από το σιτάρι και το βαμβάκι, θα περιληφθεί και η μηδική, λόγω αποκλεισμού διακίνησης του προϊόντος, εξ αιτίας της ευλογιάς.

Ο υπουργός υπενθύμισε ότι η κυβέρνηση έχει κάνει όλα τα βήματα που απαιτούνται για να προσέλθουν οι αγρότες σε διάλογο και αναφέρθηκε στην παράταση του προγράμματος ΓΑΙΑ με χαμηλότερη τιμή στο αγροτικό ρεύμα, στην αποδοχή του αιτήματος για αγροτικό πετρέλαιο στην αντλία χωρίς ΕΦΚ, στην επέκταση της αποζημίωσης του ΕΛΓΑ στο 100% του ασφαλισμένου προϊόντος, αλλά και στην επί πλέον οικονομική στήριξη προϊόντων που, λόγω διεθνούς συγκυρίας, έχουν πολύ χαμηλή τιμή.

Ο ΥπΑΑΤ είπε ότι η κυβέρνηση είναι πρόθυμη να συζητήσει και άλλα προβλήματα του πρωτογενούς τομέα, εξαντλώντας κάθε διαθέσιμο πόρο.

«Υπάρχουν, βέβαια, συγκεκριμένα όρια. Η χώρα πρέπει να κινηθεί εντός ευρωπαϊκού πλαισίου και, βεβαίως, υπάρχει και μια συγκεκριμένη δυνατότητα στα εθνικά δημοσιονομικά δεδομένα, στον εθνικό Προϋπολογισμό. Κάνουμε προσπάθεια εξάντλησης κάθε δυνατότητας. Είμαι αισιόδοξος. Μπορούμε να βρούμε ακόμη και αυτή τη στιγμή τόπο συνεννόησης, διότι η κυβέρνηση κατανοεί τα προβλήματα. Έχουμε ήδη δείξει ότι είμαστε διατεθειμένοι να στηρίξουμε τον αγροτικό κόσμο αξιοποιώντας κάθε πόρο που υπάρχει. Με υπευθυνότητα από την πλευρά των αγροτών και από την πλευρά της κυβέρνησης, μπορούν να σταματήσουν οι κινητοποιήσεις που ταλαιπωρούν την κοινωνία».

Ο κ. Τσιάρας κάλεσε τους αγρότες να θυμηθούν τα μέτρα στήριξής τους που έχει λάβει αυτή η κυβέρνηση από το 2019 μέχρι σήμερα, αλλά και την πρόθεσή της να χαράξει Εθνική Στρατηγική μέσα από τη σύσταση της Διακομματικής Επιτροπής, που ανακοίνωσε ο Πρωθυπουργός, γεγονός που δείχνει την αξιοπιστία της απέναντι στα μεγάλα προβλήματα του πρωτογενούς τομέα.

Την ώρα που η συζήτηση γύρω από τα όσπρια επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο, υπάρχουν καλλιέργειες που κινούνται μακριά από τον θόρυβο, αλλά σταθερά αυξάνουν το αποτύπωμά τους στα χωράφια. Μία από αυτές είναι το λαθούρι. Στη Θεσσαλία, και ειδικότερα στον κάμπο της Λάρισας, η καλλιέργεια αρχίζει να επανεμφανίζεται με αυξημένες εκτάσεις, όχι ως «μόδα», αλλά ως συνειδητή επιλογή χαμηλού ρίσκου.

Με αφορμή την επικείμενη έναρξη της σποράς, συζητήσαμε με τον γεωπόνο του Συνεταιρισμού Θεστό, κ. Μπασινό Α., ο οποίος μετέφερε την εικόνα που διαμορφώνεται φέτος στην περιοχή, βασισμένη στην εμπειρία της καλλιέργειας και στη συνεργασία με παραγωγούς.

Πότε ξεκινά η σπορά και τι δείχνει η εικόνα των εκτάσεων

Όπως εξηγεί ο γεωπόνος του Συνεταιρισμού Θεστό, το λαθούρι δεν έχει ακόμη σπαρθεί, καθώς η περίοδος σποράς του τοποθετείται στα τέλη Δεκεμβρίου με αρχές Ιανουαρίου, ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες. Σε αντίθεση με άλλα ψυχανθή, όπως η φακή που ήδη έχει φυτρώσει, το λαθούρι μπαίνει αργότερα στο χωράφι, στοιχείο που δεν θεωρείται μειονέκτημα, αλλά εντάσσεται στον γενικότερο καλλιεργητικό σχεδιασμό των παραγωγών, οι οποίοι το αντιμετωπίζουν κυρίως ως συμπληρωματική και όχι ως κύρια καλλιέργεια. Την ίδια στιγμή, ωστόσο, η εικόνα που διαμορφώνεται στη Θεσσαλία δείχνει αύξηση των καλλιεργούμενων εκτάσεων, καθώς, «από τα 500–600 στρέμματα των προηγούμενων ετών, φέτος το λαθούρι εκτιμάται ότι θα προσεγγίσει τα 1.000 στρέμματα». Σύμφωνα με τον συνεταιρισμό, η εξέλιξη αυτή δεν οφείλεται σε έντονη εμπορική πίεση, αλλά σε μια πιο ψύχραιμη αξιολόγηση από πλευράς παραγωγών, που αναζητούν καλλιέργειες με χαμηλές απαιτήσεις, περιορισμένο κόστος και ελεγχόμενο ρίσκο.

Χαμηλές εισροές, ανθεκτικότητα και προσαρμογή σε φτωχά χωράφια

Σε γεωπονικό επίπεδο, το λαθούρι χαρακτηρίζεται από χαμηλές ανάγκες σε εισροές και περιορισμένες απαιτήσεις σε επεμβάσεις, «γεγονός που το κατατάσσει στις πλέον ανθεκτικές και οικονομικά βιώσιμες καλλιέργειες για χωράφια χαμηλής παραγωγικής δυναμικότητας». Όπως εξηγεί ο γεωπόνος, η καλλιέργεια δεν απαιτεί λίπανση, πέρα από μια πιθανή προσθήκη φωσφόρου στην αρχή, εφόσον το έδαφος το χρειάζεται, ενώ οι φυτοπροστατευτικές παρεμβάσεις περιορίζονται κυρίως στον έλεγχο των ζιζανίων και γίνονται μόνο εφόσον προκύψει ανάγκη για μυκητολογικά ή εντομολογικά ζητήματα. Σε σύγκριση με άλλα ψυχανθή, όπου οι ψεκασμοί μπορεί να φτάνουν τις πέντε ή περισσότερες εφαρμογές, στο λαθούρι οι επεμβάσεις παραμένουν ελάχιστες, μειώνοντας σημαντικά τόσο το κόστος όσο και τον καλλιεργητικό φόρτο. Παράλληλα, η αντοχή του στο κρύο και η προσαρμοστικότητά του σε φτωχά και άγονα εδάφη το καθιστούν κατάλληλο για χωράφια περιορισμένων δυνατοτήτων, τα οποία σπάνια επιλέγονται για πιο απαιτητικές καλλιέργειες. Ως ψυχανθές, συμβάλλει και στη βελτίωση του εδάφους, χωρίς ωστόσο να προτιμάται έναντι καλλιεργειών όπως ο βίκος όταν ο στόχος είναι η χλωρή λίπανση αμιγώς.

Αποδόσεις, τιμές και κόστος καλλιέργειας

Οι αποδόσεις του λαθουριού θεωρούνται χαμηλότερες σε σχέση με άλλα ψυχανθή, ωστόσο το τελικό αποτέλεσμα κρίνεται ισορροπημένο λόγω του χαμηλού κόστους. Σύμφωνα με τον κ. Μπασινό, σε άγονα και ξηρικά χωράφια η καλλιέργεια μπορεί να αποδώσει περίπου 200 κιλά ανά στρέμμα, ενώ σε καλύτερης ποιότητας αγροτεμάχια οι αποδόσεις αυξάνονται αναλογικά, ανάλογα με τις συνθήκες και τις δυνατότητες του χωραφιού.

Σε ό,τι αφορά τις τιμές, η καθαρή τιμή παραγωγού για το λαθούρι κυμαίνεται περίπου από 0,50 έως 0,65 ευρώ το κιλό. Όπως επισημαίνεται, δεν πρόκειται για καλλιέργεια υψηλών αποδόσεων ή εντυπωσιακών τιμών, ωστόσο το οικονομικό αποτέλεσμα παραμένει θετικό, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με περιορισμένες εισροές.

Το συνολικό κόστος καλλιέργειας –συμπεριλαμβανομένων σπόρου, καλλιεργητικών εργασιών και συγκομιδής– «δεν ξεπερνά τα 50 ευρώ ανά στρέμμα» σύμφωνα με τον κ. Μπασινό, στοιχείο που καθιστά το λαθούρι μια επιλογή με ελεγχόμενο ρίσκο για τον παραγωγό.

Από το χωράφι στη φάβα: η διαδικασία και οι απώλειες

Το λαθούρι δεν διατίθεται ως έχει για ανθρώπινη κατανάλωση, καθώς, όπως περιγράφει ο κ. Μπασινός, περνά υποχρεωτικά από σπαστήρα ώστε να παραχθεί φάβα. Κατά τη διαδικασία αυτή καταγράφεται «απώλεια περίπου 30–35%», που αφορά το περίβλημα του σπόρου, με αποτέλεσμα «από έναν τόνο προϊόντος να προκύπτουν περίπου 650 κιλά καθαρής φάβας» . Η διάθεση γίνεται κυρίως μέσω χονδρεμπόρων, με τη ζήτηση να εμφανίζεται αυξημένη τα τελευταία χρόνια.

Παράλληλα, επισημαίνεται ότι το λαθούρι δεν αντιμετωπίζεται ως καλλιέργεια που έρχεται να αντικαταστήσει άλλες, αλλά εντάσσεται κυρίως «ως συμπληρωματική επιλογή στο καλλιεργητικό πλάνο», ιδιαίτερα για παραγωγούς που επιδιώκουν να αξιοποιήσουν χωράφια χαμηλής παραγωγικότητας και να περιορίσουν το ρίσκο σε μια περίοδο αυξημένου κόστους. Όπως συνοψίζει ο γεωπόνος του Συνεταιρισμού, πρόκειται για μια «αθόρυβη» καλλιέργεια, με λίγες απαιτήσεις και σταθερή παρουσία, που βρίσκει ξανά τη θέση της σε έναν πιο ρεαλιστικό αγροτικό σχεδιασμό.

Χωρίς να διεκδικεί πρωταγωνιστικό ρόλο, το λαθούρι επανεμφανίζεται στα χωράφια της Θεσσαλίας ως μια επιλογή με συγκεκριμένο ρόλο και ξεκάθαρα χαρακτηριστικά.

Με τις σπορές της φακής να έχουν ολοκληρωθεί στις περισσότερες περιοχές και τα πρώτα στάδια φυτρώματος να εξελίσσονται μέσα σε ένα περιβάλλον έντονων θερμοκρασιακών εναλλαγών και αυξημένων βροχοπτώσεων, ο ΑγροΤύπος απευθύνθηκε σε παραγωγούς και συνεταιρισμούς για να αποτυπώσει την πραγματική εικόνα της καλλιέργειας αυτή την περίοδο. Στόχος δεν είναι η γενίκευση, αλλά η καταγραφή των τοπικών εμπειριών, ώστε να αποδοθεί με σαφήνεια πώς εξελίσσεται μέχρι στιγμής η καλλιεργητική σεζόν.

Η εικόνα της καλλιέργειας

Σύμφωνα με τον γεωπόνο του Συνεταιρισμού Θεστό, στην περιοχή της Λάρισας, η εικόνα της καλλιέργειας έως τώρα είναι σταθερή και μέσα στα φυσιολογικά πλαίσια. Οι φακές σπάρθηκαν κανονικά στην ώρα τους, ενώ οι βροχές της περιόδου προκάλεσαν μεν κάποιες μικροαλλαγές στον προγραμματισμό των παραγωγών, αλλά δεν δημιούργησαν σοβαρά προβλήματα. Η καλλιέργεια βρίσκεται στο αναμενόμενο στάδιο φυτρώματος, χωρίς έκτακτες δυσκολίες ή καθυστερήσεις.

Ο συνεταιρισμός συνεργάζεται κυρίως με την ποικιλία «Σάμμος» (ψιλή) και σε μικρότερο βαθμό με την «Θεσσαλία», που είναι πιο πλατιά. Στο εμπορικό σκέλος, η περσινή χρονιά κινήθηκε με καλή απορροφησιμότητα, κάτι που αποδίδεται και στη μειωμένη παραγωγή άλλων οσπρίων, όπως το ρεβίθι. Η περσινή τιμή παραγωγού διαμορφώθηκε στα περίπου 1,10 €/kg, ενώ για φέτος οι εκτιμήσεις συγκλίνουν σε επίπεδα γύρω στα 0,80 €/kg λόγω αυξημένης παραγωγής και μεταβολής της σχέσης προσφοράς–ζήτησης.

Ο συνεταιρισμός υπογραμμίζει ότι η φακή αποτελεί μέρος της αμειψισποράς και δεν είναι καλλιέργεια που στηρίζει από μόνη της υψηλά εισοδήματα. Ωστόσο, παραμένει σημαντική για τη συνολική διαχείριση του χωραφιού, με χαμηλές εισροές και περιορισμένες απαιτήσεις, ειδικά σε νερό και λίπανση.

Η πορεία της φακής σε βιολογική καλλιέργεια

Ο παραγωγός Βασίλειος Αντωνούλης, από την περιοχή της Θεσσαλίας, καλλιεργεί φέτος 35 στρέμματα φακής σε βιολογικό σύστημα. Οι φακές σπάρθηκαν πριν από περίπου είκοσι ημέρες και αυτή την περίοδο βρίσκονται στο στάδιο του φυτρώματος. Ο ίδιος τονίζει ότι είναι νωρίς για να εκτιμηθεί η ομοιομορφία, καθώς η καλλιέργεια «με το κρύο ζορίζεται και θέλει λίγο παραπάνω χρόνο».

Οι πρόσφατες βροχοπτώσεις είχαν θετική αλλά και αρνητική επίδραση: βοήθησαν τη γη, αλλά σε ορισμένα σημεία προκάλεσαν ζημιές, με χωράφια να συγκρατούν νερά και καλλιέργειες να χάνονται. Επιπλέον, αρκετά αγροτεμάχια της περιοχής δεν καλλιεργήθηκαν καθόλου λόγω του υπερβολικού όγκου νερού.

Ο παραγωγός εκφράζει ανησυχία για τις απότομες εναλλαγές θερμοκρασίας – «δύο βαθμούς το πρωί και δεκαπέντε το μεσημέρι» – τις οποίες χαρακτηρίζει σοκ για τα νεαρά φυτά. Παρ’ όλα αυτά, εκτιμά πως η καλλιέργεια θα ανταπεξέλθει, εφόσον οι μεγάλες διακυμάνσεις δεν συνεχιστούν για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Στη βιολογική του εκμετάλλευση δεν χρησιμοποιεί καθόλου λιπάσματα, όπως έκανε και πριν την ένταξή του στα βιολογικά, ενώ ως βασικό περιοριστικό παράγοντα αναφέρει τα ζιζάνια, καθώς λύση φυτοπροστασίας για βιολογική καταπολέμηση δεν υπάρχει. Υπενθυμίζει επίσης ότι, μέχρι να ολοκληρωθεί η περίοδος μετατροπής, μεγάλο μέρος της παραγωγής πωλείται ουσιαστικά ως συμβατικό προϊόν, κάτι που πιέζει ακόμη περισσότερο το εισόδημα.

Στο εμπορικό κομμάτι, η περσινή τιμή κυμάνθηκε στα 0,70–0,80 €/kg, τιμή που χαρακτηρίζει κάτω από το κοστολόγιο. Ο ίδιος περιγράφει έντονη αβεβαιότητα στο οικονομικό περιβάλλον, τόσο ως προς τις πληρωμές των προϊόντων όσο και των ενισχύσεων, λέγοντας χαρακτηριστικά ότι ο αγρότης δεν γνωρίζει «ούτε το πότε ούτε το πόσο θα πληρωθεί». Παρά τις δυσκολίες αυτές, σημειώνει ότι μέχρι στιγμής η σπορά έχει εξελιχθεί καλά και οι πρώτες ενδείξεις είναι θετικές.

Εξέλιξη και προοπτικές της καλλιέργειας

Η φετινή εικόνα της φακής καταγράφεται μέχρι στιγμής ικανοποιητική, με ομαλές σπορές και χωρίς σοβαρές παρεκκλίσεις στο στάδιο φυτρώματος. Ωστόσο, οι καιρικές συνθήκες – κυρίως η αστάθεια θερμοκρασιών και οι τοπικές υπερβολικές υγρασίες – παραμένουν ένας παράγοντας που θα κρίνει τη συνέχεια της καλλιέργειας.
Παράλληλα, η οικονομική πίεση και η αβεβαιότητα που βιώνουν οι παραγωγοί επηρεάζουν άμεσα την ψυχολογία και τον σχεδιασμό τους για τις επόμενες κινήσεις. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η φακή εξακολουθεί να αποτελεί μια καλλιέργεια χαμηλών εισροών αλλά κρίσιμη για το σύστημα αμειψισποράς, με σταθερή παρουσία στην αγορά και σημαντικό ρόλο σε αρκετές περιοχές της χώρας.

Με τις φθινοπωρινές σπορές να έχουν είτε ολοκληρωθεί είτε να ετοιμάζονται να ξεκινήσουν, ανάλογα με την ποικιλία που επιλέγει κάθε παραγωγός, η συζήτηση γύρω από τη σωστή εγκατάσταση και διαχείριση του κτηνοτροφικού ρεβιθιού γίνεται πιο επίκαιρη από ποτέ. Σε μια περίοδο όπου ζητούμενο είναι πιο οικονομικά και πιο αυτάρκη σιτηρέσια για τα παραγωγικά ζώα, το ρεβίθι έρχεται στο προσκήνιο χάρη στη θρεπτική του αξία, την ανθεκτικότητά του και κυρίως τη δυνατότητά του να υποκαθιστά τη σόγια στα σιτηρέσια.

Θρεπτική αξία και ρόλος στη ζωοτροφή 

Το ρεβίθι (Cicer arietinum L.), αν και παραδοσιακά όσπριο για ανθρώπινη κατανάλωση, έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματικό ως ζωοτροφή. Με περιεκτικότητα πρωτεΐνης 19–28% και σημαντικά επίπεδα υδατανθράκων, βιταμινών και ανόργανων στοιχείων, προσφέρει μια υψηλής ποιότητας συμπυκνωμένη τροφή για χοίρους, πρόβατα, βοοειδή, πουλερικά και άλογα. Οι πειραματικές μελέτες δείχνουν ότι μπορεί να υποκαταστήσει τη σόγια στα σιτηρέσια: στα πρόβατα δεν επηρεάζει την ανάπτυξη ή την παραγωγή γάλακτος και συχνά βελτιώνει την πεπτικότητα, στους χοίρους δεν μεταβάλλει την ποσότητα ή την ποιότητα του σφαγίου, ενώ στην πτηνοτροφία διατηρεί την αυγοπαραγωγή και την κρεοπαραγωγή με μόνη αλλαγή στο χρώμα της λεκίθου.

Γιατί το ρεβίθι κερδίζει τους παραγωγούς

Πέρα από τη θρεπτική του αξία, το ρεβίθι κερδίζει συνεχώς έδαφος στην πράξη, καθώς αποτελεί μία καλλιέργεια με λίγες απαιτήσεις και χαμηλό ρίσκο. Χρειάζεται ελάχιστη λίπανση, προσαρμόζεται σε ποικιλία εδαφών και αντέχει ιδιαίτερα στην ξηρασία, ενώ τα όρθια στελέχη του διευκολύνουν πλήρως τη μηχανική συγκομιδή με τις θεριζοαλωνιστικές των χειμερινών σιτηρών. Ως ψυχανθές βελτιώνει τη γονιμότητα του εδάφους μέσα από την αζωτοδέσμευση, γεγονός που το καθιστά ιδανικό για αμειψισπορά. Παράλληλα, παρουσιάζει μικρή παρουσία αντιθρεπτικών παραγόντων και περιορισμένες προσβολές από έντομα, χαρακτηριστικά που ενισχύουν τη σταθερότητά του, ακόμη και σε βιολογικά συστήματα παραγωγής.

Σημαντική ώθηση στη φθινοπωρινή καλλιέργεια του ρεβιθιού έχουν δώσει και οι τρεις ποικιλίες που ανέπτυξε το Ινστιτούτο Κτηνοτροφικών Φυτών Λάρισας, όλες με ανθεκτικότητα στο ψύχος και στην ασκοχύτωση, καλύπτοντας τις διαφορετικές ανάγκες των παραγωγών. Η Αμοργός, μεσόσπερμη και με όρθια ανάπτυξη 45–70 εκατοστών, διευκολύνει τη μηχανική συγκομιδή και μπορεί να σπαρεί τόσο το φθινόπωρο όσο και την άνοιξη, με ποσότητα σπόρου 16–17 κιλά το στρέμμα. Η Σέριφος, μεσοπρώιμη και μικρόσπερμη, παρουσιάζει αντοχή στο ψύχος, στην ασκοχύτωση και στη σκληρωτινίαση, ενώ σπέρνεται από τον Νοέμβριο έως τις αρχές Δεκεμβρίου, αποτελώντας κατάλληλη επιλογή και για ψυχρότερες περιοχές. Τέλος, η Άνδρος, επίσης μικρόσπερμη αλλά πολύ πρώιμη, ξεχωρίζει για την εξαιρετική αντοχή της στο κρύο και σπέρνεται από τις 20 Νοεμβρίου έως τις 10 Δεκεμβρίου, με μέσες αποδόσεις 200–250 κιλά το στρέμμα στη φθινοπωρινή εγκατάσταση.

Απαιτήσεις – Κλίμα και έδαφος 

Το ρεβίθι παρουσιάζει συγκεκριμένες κλιματικές απαιτήσεις, ιδιαίτερα στην άνθηση και την ωρίμανση των λοβών, κάτι που παραδοσιακά περιόριζε τη σπορά στην άνοιξη λόγω της ευαισθησίας του στο ψύχος. Η ανάπτυξη, όμως, νέων ποικιλιών από το Ινστιτούτο Κτηνοτροφικών Φυτών Λάρισας επιτρέπει πλέον ασφαλή φθινοπωρινή σπορά, η οποία συχνά δίνει και υψηλότερες αποδόσεις όταν οι θερμοκρασίες είναι ευνοϊκές. Η καλλιέργεια προσαρμόζεται καλά σε μεγάλο εύρος εδαφών — από αμμώδη έως αργιλώδη — αρκεί να μην υπάρχει νεροκράτημα, στο οποίο το ρεβίθι είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο. Επηρεάζεται επίσης αρνητικά από υψηλή αλατότητα ή ακραίες τιμές pH, γεγονός που καθιστά την επιλογή κατάλληλου χωραφιού σημαντική για την επιτυχία της καλλιέργειας.

Σπορά

Η φθινοπωρινή σπορά του ρεβιθιού απαιτεί σωστή προετοιμασία, καθώς η επιτυχία της καλλιέργειας ξεκινά από το έδαφος. Νωρίς το φθινόπωρο, με τις πρώτες βροχές, πραγματοποιείται ένα όργωμα μετρίου βάθους, ακολουθούμενο από σβάρνισμα πριν από τη σπορά και, όπου χρειάζεται, επιπλέον κατεργασία για τη διάλυση των βώλων. Σε χωράφια με μεγάλη κλίση ή αυξημένο κίνδυνο διάβρωσης, είναι προτιμότερο να παραμείνουν τα φυτικά υπολείμματα ως το τέλος του χειμώνα για την προστασία του εδάφους.

Η εγκατάσταση της καλλιέργειας γίνεται με τις συνηθισμένες σπαρτικές μηχανές των χειμερινών σιτηρών, σε αποστάσεις γραμμών 20–30 εκατοστών, με βάθος 2–3 εκατοστά και ποσότητα σπόρου 16–18 κιλά το στρέμμα. Ανάλογα με την ποικιλία, η σπορά μπορεί να πραγματοποιηθεί από τα τέλη του φθινοπώρου έως τις αρχές του χειμώνα, δηλαδή από τον Νοέμβριο έως και τις πρώτες ημέρες του Δεκεμβρίου. Όταν επιλεγούν οι κατάλληλες ποικιλίες, η φθινοπωρινή εγκατάσταση δίνει συχνά υψηλότερες αποδόσεις από την ανοιξιάτικη.

Λίπανση – Άρδευση 

Το ρεβίθι έχει τη δυνατότητα να καλύπτει μόνο του το μεγαλύτερο μέρος των αναγκών του σε άζωτο μέσω αζωτοδέσμευσης, επομένως η προσθήκη αζώτου εφαρμόζεται μόνο όταν εμφανιστούν ενδείξεις έλλειψης. Η καλλιέργεια επωφελείται από την παρουσία φωσφόρου, με σύσταση περίπου 6 kg P₂O₅ ανά στρέμμα, ενώ κάλιο προστίθεται μόνο όταν αυτό προκύπτει από την εδαφοανάλυση.

Ως από τα πιο ανθεκτικά ψυχανθή στην ξηρασία, το ρεβίθι συνήθως δεν απαιτεί άρδευση. Μόνο όταν η σπορά γίνει την άνοιξη μπορεί να χρειαστούν μία ή δύο αρδεύσεις κατά την άνθηση, ώστε να υποστηριχθεί η ανάπτυξη και η καρποφορία των φυτών.

Ζιζάνια – Εχθροί και ασθένειες 

Η καλλιέργεια του ρεβιθιού είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στον ανταγωνισμό από τα ζιζάνια στα πρώτα στάδια ανάπτυξης, γι’ αυτό και η ορθή κατεργασία του εδάφους πριν από τη σπορά αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την επιτυχία της. Η αντιμετώπιση μπορεί να γίνει είτε προφυτρωτικά είτε μεταφυτρωτικά — στη δεύτερη περίπτωση μόνο για αγρωστώδη — πάντα με προσοχή στις συνθήκες και στη ζωηρότητα της καλλιέργειας. Παράλληλα, η εφαρμογή καλλιεργητικών πρακτικών που ενισχύουν την ευρωστία των φυτών συνεχίζει να αποτελεί βασικό εργαλείο για τον περιορισμό του ανταγωνισμού.

Από τις ασθένειες, η πλέον καταστρεπτική είναι η ασκοχύτωση, η οποία ευνοείται από υγρό και βροχερό καιρό και μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ζημιές στην παραγωγή. Η αντιμετώπισή της βασίζεται αποκλειστικά σε προληπτικά μέτρα, όπως η χρήση ανθεκτικών ποικιλιών, υγιούς σπόρου, η καταστροφή των φυτικών υπολειμμάτων και η αποφυγή χωραφιών που είχαν προσβληθεί στο παρελθόν. Στο πεδίο των εντομολογικών εχθρών, ζημιές μπορούν να προκαλέσουν το πράσινο σκουλήκι και ο βρούχος, με την αντιμετώπισή τους να γίνεται σύμφωνα με τις επιτρεπόμενες πρακτικές και τηρώντας τα απαιτούμενα χρονικά όρια πριν από τη συγκομιδή.

Η θέση του ρεβιθιού σήμερα

Σε μια περίοδο όπου ζητούμενο είναι η οικονομία και η αυτάρκεια στα σιτηρέσια, το κτηνοτροφικό ρεβίθι προσφέρει μια σταθερή, πρακτική και θρεπτική λύση. Με τη φθινοπωρινή σπορά να βρίσκεται στο κατάλληλο σημείο της, η καλλιέργεια μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμη για τον κτηνοτρόφο που θέλει να στηρίξει την εκτροφή του χωρίς περιττά ρίσκα. Και γι’ αυτό, το κτηνοτροφικό ρεβίθι έχει κάθε λόγο να βρίσκεται στην ατζέντα των παραγωγών — και κυρίως, να βρίσκεται στα χωράφια τους.

Πηγή: Γεωργία – Κτηνοτροφία, τεύχος 3/2012, «Κτηνοτροφικά φυτά: Το κτηνοτροφικό ρεβίθι», σελ. 36–39.

Η αναβάθμιση και η βιώσιμη ανάπτυξη της ελληνικής κτηνοτροφίας περνούν αναπόφευκτα μέσα από την επάρκεια χονδροειδών ζωοτροφών. Η μηδική, ένα από τα σημαντικότερα κτηνοτροφικά φυτά της χώρας, μπορεί να καλύψει κρίσιμα κενά στη διατροφή των ζώων και να μειώσει την εξάρτηση από εισαγόμενες ζωοτροφές.

Με τις φθινοπωρινές σπορές να έχουν ολοκληρωθεί στα περισσότερα χωράφια – ή να βρίσκονται στο τελικό τους στάδιο – η συζήτηση γύρω από τη σωστή εγκατάσταση και διαχείριση της μηδικής γίνεται πιο επίκαιρη από ποτέ. Από την επιλογή του χωραφιού και τη διαδικασία εγκατάστασης έως την άρδευση, την προστασία και τη συγκομιδή, κάθε στάδιο επηρεάζει καθοριστικά τη διάρκεια ζωής και τις αποδόσεις της φυτείας

Η Μηδική και η θέση της στην ελληνική παραγωγή

Η μηδική (Medicago sativa) είναι πολυετές ψυχανθές, με διάρκεια ζωής μιας φυτείας 5–6 χρόνια. Το πλούσιο φύλλωμά της την καθιστά εξαιρετική χονδροειδή ζωοτροφή για όλα σχεδόν τα αγροτικά ζώα. Αν και συχνά αποκαλείται «τριφύλλι», δεν ανήκει στο γένος Trifolium: στη μηδική το μεσαίο φυλλάριο εκφύεται πιο ψηλά στον μίσχο, χαρακτηριστικό που βοηθά στη σωστή αναγνώριση και επιλογή πιστοποιημένου σπόρου. Στην Ελλάδα η καλλιέργεια καλύπτει περίπου 1,5–2,5 εκατ. στρέμματα ετησίως, με κύριες ζώνες τη Μακεδονία, τη Στερεά Ελλάδα και την Ήπειρο. Οι αποδόσεις σε ξηρό χόρτο φτάνουν τα 1.200–3.000 κιλά/στρ. υπό άρδευση και 400–1.500 κιλά/στρ. στις ξηρικές καλλιέργειες.

Σπορά και Εγκατάσταση 

Η μηδική μπορεί να σπαρθεί το φθινόπωρο ή στις αρχές της άνοιξης, ανάλογα με τις ανάγκες της εκμετάλλευσης. Η επιτυχία της καλλιέργειας ξεκινά από τη σωστή προετοιμασία του εδάφους: το καλοκαίρι πραγματοποιείται βαθύ όργωμα και, όπου απαιτείται, δεύτερο όργωμα για τον περιορισμό των πολυετών ζιζανίων. Ακολουθούν χειμερινές κατεργασίες για την καταστροφή των ζιζανίων και ελαφρές επεμβάσεις την άνοιξη, ώστε να διαμορφωθεί κατάλληλη σποροκλίνη. Στη φθινοπωρινή σπορά, η καλλιέργεια μπορεί να συνδυαστεί με ετήσια αγρωστώδη που προστατεύουν τα νεαρά φυτά από τις χαμηλές θερμοκρασίες. Η συγκαλλιέργεια με πολυετή αγρωστώδη, όπως η Δακτυλίδα και η Φεστούκα, αξιοποιείται για την παραγωγή χόρτου καλύτερης ποιότητας και για τη μείωση του κινδύνου τυμπανισμού στα ζώα. Κατάλληλα προηγούμενα θεωρούνται τα φθινοπωρινά ψυχανθή και τα χειμερινά σιτηρά, ενώ η μηδική δεν πρέπει να επανέρχεται στο ίδιο χωράφι πριν περάσουν τουλάχιστον τρία χρόνια.

Η σπορά στις αρχές της άνοιξης πραγματοποιείται με κοινή σπαρτική σίτου, σε αποστάσεις γραμμών 18–20 εκατοστών και βάθος 1–2 εκατοστών, χρησιμοποιώντας 1–2 κιλά σπόρου ανά στρέμμα. Η δημιουργία ομοιόμορφης και καλοδουλεμένης σποροκλίνης διευκολύνει το φύτρωμα, ενώ το κυλίνδρισμα μετά τη σπορά εξασφαλίζει καλύτερη επαφή του σπόρου με το έδαφος και βελτιώνει την εγκατάσταση της καλλιέργειας.

Έδαφος, θρέψη και νερό: τα θεμέλια της επιτυχίας

Η μηδική ευδοκιμεί σε πεδινές και ημιορεινές ζώνες με ξηροθερμικό κλίμα, υψηλές θερμοκρασίες και μεγάλη φωτοπερίοδο το καλοκαίρι, ενώ τον χειμώνα χρειάζεται μέτριο ψύχος. Προτιμά βαθιά, γόνιμα και πλούσια σε ασβέστιο εδάφη με καλή διαθεσιμότητα νερού. Ως ψυχανθές, καλύπτει μεγάλο μέρος των αναγκών της σε άζωτο μέσω αζωτοδέσμευσης, οπότε η αζωτούχος λίπανση απαιτείται κυρίως στην πρώτη εγκατάσταση. Κάθε χρόνο προστίθεται φώσφορος με 45–60 κιλά λιπάσματος τύπου 0-20-0 ανά στρέμμα και 1–1,5 τόνος κοπριάς για ενίσχυση της οργανικής ουσίας.

Η άρδευση αποτελεί βασικό παράγοντα απόδοσης. Στο φύτρωμα εφαρμόζονται συχνά ποτίσματα μικρής διάρκειας, ενώ στη συνέχεια το πότισμα γίνεται όταν το φυτό δείξει ελαφρά μάρανση, ώστε να αναπτύσσει βαθύτερο ριζικό σύστημα. Από το δεύτερο έτος και μετά πραγματοποιούνται 1–2 αρδεύσεις την άνοιξη και 2–3 το καλοκαίρι, με 60–120 m³ νερού ανά στρέμμα σε κάθε πότισμα. Η άρδευση με τεχνητή βροχή θεωρείται η πιο αποτελεσματική, ενώ η κατάκλιση πρέπει να αποφεύγεται επειδή προκαλεί αραίωση της φυτείας.

Ζιζάνια, Ασθένειες και Εχθροί 

Η προστασία της μηδικής από ζιζάνια, ασθένειες και εχθρούς αποτελεί βασικό παράγοντα για τη διατήρηση της ζωτικότητας και της παραγωγικότητας της καλλιέργειας. Η ζιζανιοκτονία εφαρμόζεται στο έτος εγκατάστασης είτε προσπαρτικά είτε μεταφυτρωτικά, ενώ στα επόμενα χρόνια γίνεται κυρίως κατά τον λήθαργο των φυτών. Ανάμεσα στα σημαντικότερα προβλήματα ξεχωρίζει η κουσκούτα, ένα παρασιτικό φυτό που προσκολλάται στους βλαστούς της μηδικής, απομυζά χυμούς και προκαλεί σημαντική εξασθένηση και ξήρανση. Η αντιμετώπισή της βασίζεται στη χρήση καθαρού και πιστοποιημένου σπόρου, στην εφαρμογή εγκεκριμένων ζιζανιοκτόνων σκευασμάτων και στην απομάκρυνση μολυσμένων σπόρων με μαγνητοδιαλογείς, ενώ η βόσκηση δεν ενδείκνυται, καθώς τα ζώα προτιμούν το φυτικό υλικό της μηδικής και προκαλούν επιπλέον ζημιές.

Οι ασθένειες στη χώρα μας εμφανίζονται συνήθως σε μικρό βαθμό και σχετίζονται με σήψεις φυταρίων και προσβολές φύλλων που ευνοούνται από υψηλή υγρασία και αυξημένες θερμοκρασίες. Σημαντικοί εχθροί της καλλιέργειας είναι ο φυτονόμος, ο οποίος προκαλεί εκτεταμένα φαγώματα στα φύλλα και στους τρυφερούς βλαστούς, καθώς και οι αφίδες, που μειώνουν άμεσα την ποιότητα και την ποσότητα του χόρτου μέσω απομύζησης. Ο έλεγχός τους γίνεται με τη χρήση εγκεκριμένων εντομοκτόνων σκευασμάτων, σύμφωνα με τις οδηγίες των αρμόδιων υπηρεσιών και με τρόπο που διασφαλίζει την υγεία της καλλιέργειας.

Συγκομιδή, Ξήρανση και Διατήρηση 

Η μηδική δίνει 4–7 θερισμούς στη ποτιστική και 1–4 στη ξηρική καλλιέργεια. Ο βασικός χρόνος κοπής είναι η μέση άνθηση, περίπου στο 50%. Ο πρώτος θερισμός της άνοιξης γίνεται όταν οι νέοι βλαστοί φθάσουν τα 5 εκατοστά, ενώ ο τελευταίος του φθινοπώρου όταν η αναβλάστηση φτάσει τα 15–20 εκατοστά. Κατά την ξήρανση πρέπει να αποφεύγεται η υπερβολική απώλεια υγρασίας για να μη χαθεί φύλλωμα. Η δεματοποίηση πραγματοποιείται με υγρασία 15–18%. Η μηδική χρησιμοποιείται κυρίως ως σανός, μπορεί όμως να ενσιρωθεί στο στάδιο μπουμπουκιάσματος (1/4 άνθησης) ή να αφυδατωθεί τεχνητά και να μετατραπεί σε άλευρο ή πέλλετς για ευκολότερη αποθήκευση.

Η Μηδική ως Στρατηγικό Στήριγμα της Ελληνικής Κτηνοτροφίας

Η μηδική παραμένει ένας από τους πιο πολύτιμους πυλώνες της ελληνικής κτηνοτροφίας. Με σωστή εγκατάσταση, επαρκή άρδευση και προσεκτική διαχείριση, μπορεί να αποδώσει σταθερά ποιοτικό χόρτο και να μειώσει ουσιαστικά το κόστος των ζωοτροφών για τον παραγωγό. Η πλήρης αξιοποίηση του δυναμικού της δεν αποτελεί μόνο καλλιεργητική επιλογή, αλλά και στρατηγικό βήμα για μια πιο αυτάρκη, πιο ανταγωνιστική και οικονομικά βιώσιμη κτηνοτροφία στη χώρα μας.

Πηγή: Γεωργία – Κτηνοτροφία, τεύχος 2/2012, Κτηνοτροφικά Φυτά – 1. Η Μηδική, σελ. 54–57.

Με απόφαση της Διεύθυνσης Οικονομικής Διαχείρισης του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, που αναρτήθηκε στην «Διαύγεια», εγκρίνεται η δέσμευση πίστωσης ύψους (2.104.755 €) δύο εκατομμύρια εκατόν τέσσερις χιλιάδες επτακόσια πενήντα πέντε ευρώ, για την καταβολή ενισχύσεων ήσσονος σημασίας (de minimis).

Η ενίσχυση θα καταβληθεί σε παραγωγούς στις Περιφερειακές Ενότητες Έβρου και Ημαθίας, λόγω της απαγόρευσης διακίνησης μηδικής και της αδυναμίας συλλογής και διακίνησης βιομηχανικής τομάτας, που οδήγησαν σε απώλεια εισοδήματος.

Οι παραγωγοί του Έβρου υποχρεώθηκαν να κρατήσουν στις αποθήκες τους τις ζωοτροφές τους (μηδική) λόγω της καραντίνας της ευλογιάς. Ο υπουργός ΑΑΤ, Κώστας Τσιάρας, είχε δεσμευτεί για πληρωμή αποζημιώσεων στην μηδική σε επίσκεψή του στον Έβρο.

Στο πακέτο των ενισχύσεων περιλαμβάνονται και οι παραγωγοί της Ημαθίας που δεν μπόρεσαν να μαζέψουν και διακινήσουν βιομηχανική ντομάτα λόγω καιρικών συνθηκών.

Δείτε την απόφαση 

Αυτές τις ημέρες ξεκινούν οι κοπές ξερών φασολιών σε Καστοριά και Φλώρινα, με την παραγωγή και φέτος να έχει ζημιές λόγω των υψηλών θερμοκρασιών του καλοκαιριού.

Ιδιαίτερα κρίσιμη για την καλλιέργεια είναι η περίοδος της άνθησης μέχρι και το δέσιμο των λοβών με τις υψηλές θερμοκρασίες να προκαλούν ζημιές και μείωση της παραγωγής.

Ο κ. Κώστας Φωτίου, πρόεδρος Αγροτικού Συνεταιρισμού Φασολοπαραγωγών Εθνικού Δρυμού (ΑΣΦΕΔ) Πρεσπών «Πελεκάνος», αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι τώρα ξεκινάμε τις κοπές των φασολιών. Οι καιρικές συνθήκες μας ανάγκασαν να κόβουμε ταυτόχρονα όλες τις ποικιλίες φασολιών.
Φέτος αναμένουμε μια μειωμένη παραγωγή, που αναμένεται να είναι στα ίδια με τα περσινά ή λίγο καλύτερα επίπεδα (κατά περίπου 10%). Όσον αφορά τις τιμές ο συνεταιρισμός θα ξεκινήσει από τα επίπεδα της περσινής περιόδου, που είχαμε μια μέση τιμή στα 6,5 ευρώ το κιλό.

Ο κ. Δημήτρης Λαζαρίδης, πρόεδρος Αγροτικού Συνεταιρισμού Πενταβρύσου Καστοριάς, τονίζει από την πλευρά του ότι για τρίτη συνεχόμενη χρονιά οι υψηλές θερμοκρασίες και ο καύσωνας δημιούργησαν πρόβλημα στην παραγωγή φασολιών και δεν έγινε καλή καρποδεσία. Τα φασόλια επάνω από τους 32-33 βαθμούς Κελσίου ρίχνουν τα άνθη τους και καταστρέφεται η καλλιέργεια. Ευτυχώς η θερμοκρασία έφτασε τους 40,2 βαθμούς για να καλύψει το όριο, των 40 βαθμών Κελσίου, που απαιτείται από τον ΕΛΓΑ για να καταγράψει τις ζημίες. Ανάλογη καταστροφή σημειώθηκε πέρυσι με 95% απώλειες στους γίγαντες και 85% στα πλατιά φασόλια.

Ο κ. Θωμάς Μάνος, παραγωγός από το Άργος Ορεστικό της Καστοριάς και Γενικός Γραμματέας της Εθνικής Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Οσπρίων, αναφέρει στον ΑγροΤύπο, ξεκίνησε αυτές τις ημέρες η συγκομιδή φασολιών. Η παραγωγή και φέτος είναι πολύ μειωμένη γιατί υπάρχουν ζημιές από τις υψηλές θερμοκρασίες και τους ισχυρούς ανέμους. Η συγκομιδή και φέτος είναι όψιμη λόγω των καιρικών συνθηκών και αναμένεται τα περισσότερα φασόλια να συγκομιστούν μετά τις 30 Οκτωβρίου, που αναφέρει ο Κανονισμός Ασφάλισης του ΕΛΓΑ, με κίνδυνο να έχουμε ζημιές και να μην αποζημιωθούμε. Για αυτό ζητάμε να αλλάξει αυτός ο αναχρονιστικός Κανονισμός. Η μέση τιμή παραγωγού αναμένεται να είναι λίγο αυξημένη σε σχέση με πέρσι και να είναι γύρω στα 5 ευρώ το κιλό. Μεγάλο πρόβλημα είναι το υψηλό κόστος καλλιέργειας που φτάνει στα 1.100 ευρώ το στρέμμα. Από αυτό το κονδύλι περίπου το 50% αφορά τα εργατικά. Ακόμη θα ήθελα να αναφέρω ότι υπάρχει μελέτη, από την εποχή της υπουργείας του κ. Κοντού, για την ιχνηλασιμότητα στο φασόλι Καστοριάς και Πρεσπών, η οποία θα βοηθούσε στην αντιμετώπιση των ελληνοποιήσεων αλλά βρίσκεται στα συρτάρια του ΥπΑΑΤ. Το ελληνικό κράτος ξοδεύει χρήματα του Έλληνα φορολογούμενου αλλά χωρίς κανένα όφελος.

Φέτος είχαμε αύξηση των καλλιεργούμενων εκτάσεων, που είχε σαν αποτέλεσμα μεγαλύτερες ποσότητες και μείωση των τιμών σε σχέση με τα περσινά επίπεδα.

Προβλήματα υπάρχουν στο εμπόριο μηδικής στις περιοχές που έχουμε καραντίνα λόγω της ευλογιάς. Επίσης σε πολλές περιοχές υπήρξαν προβλήματα με την άρδευση το καλοκαίρι.

Πάντως στο τέταρτο χέρι οι αποδόσεις είναι μειωμένες σε σχέση με το πρώτο και δεύτερο χέρι και οι ποσότητες έχουν μειωθεί αλλά υπάρχουν σε πολλές περιοχές αποθέματα από τα προηγούμενα χέρια.

Ζήτηση και σε αυτό το χέρι υπάρχει για μηδική αλλά οι κτηνοτρόφοι δεν έχουν οικονομική ρευστότητα γιατί ακόμη περιμένουν από το ΥπΑΑΤ τα χρήματα της ενίσχυσης για τις ζωοτροφές.

Ο κ. Γιάννης Βάγγος, παραγωγός μηδικής από την Βοιωτία, δηλώνει στον ΑγροΤύπο ότι πέρσι οι χαμηλές τιμές στο βαμβάκι και οι υψηλές τιμές στην μηδική έκαναν πολλούς παραγωγούς να στραφούν φέτος στην καλλιέργεια μηδικής.
Τα έξοδα είναι μεγάλα και οι ανάγκες για άρδευση είναι αυξημένες με το κόστος ρεύματος και πετρελαίου να είναι υψηλό. Οι αυξημένες εκτάσεις καλλιέργειας ευτυχώς δεν οδήγησαν σε μεγάλη πτώση των τιμών και αυτό οφείλεται στις μειωμένες αποδόσεις που είχαν οι παραγωγοί.
Είμαστε στο τέταρτο χέρι και οι τιμές κυμαίνονται από 20 έως 21 λεπτά το κιλό. Υπάρχει ζήτηση αλλά δεν είναι αυτή που περιμέναμε. Η μηδική δεν εξάγεται και πάει όλη στην εγχώρια αγορά. Στις περιοχές της καραντίνας δεν μπορεί να γίνει εμπόριο. Επίσης τα ζώα στην χώρα μας λόγω των θανατώσεων που έχουν γίνει από την ευλογιά είναι λιγότερα και αυτό φαίνεται πια στην ζήτηση που είναι μειωμένη. Από την πλευρά του ο κτηνοτρόφος φοβάται να αγοράσει μεγάλες ποσότητες γιατί είναι ρίσκο αν έχει κρούσμα ευλογιάς στην εκτροφή του θα του μείνουν. Όλα τα παραπάνω έχουν δημιουργήσει πρόβλημα στο εμπόριο της μηδικής.

Ο κ. Νίκος Κοκόλης, κτηνοτρόφος και πρόεδρος του Αγροτοκτηνοτροφικού Συλλόγου Ακτίου - Βόνιτσας, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι οι κτηνοτρόφοι προσπαθούν να αγοράσουν τώρα μηδική γιατί φοβούνται τον χειμώνα μην αυξηθούν οι τιμές. Στην περιοχή της Αιτωλοακαρνανίας η μηδική από Αγρίνιο και Μεσολόγγι είναι από 32 έως 33 λεπτά στο χωράφι και παραδοτέα στον κτηνοτρόφο. Από Λιβαδειά και Τρίκαλα η μηδική παραδοτέα στον κτηνοτρόφο είναι στα 30 λεπτά το κιλό. Πάντως οι καιρικές συνθήκες έχουν βοηθήσει αυτή την εποχή και η μηδική είναι πολύ καλής ποιότητας. Από την άλλη όμως οι αποδόσεις είναι μειωμένες.

Ο γεωργοκτηνοτρόφος από την Λάρισα κ. Στέλιος Σπανογιάννης, δηλώνει στον ΑγροΤύπο ότι λόγω της ευλογιάς κοντά στις ζώνες καραντίνας οι τιμές της μηδικής έχουν μειωθεί σε πολύ χαμηλά επίπεδα και αυτή την στιγμή πωλούνται στα 11 λεπτά το κιλό. Στις υπόλοιπες περιοχές της χώρας οι τιμές στην μηδική στο τέταρτο χέρι είναι στα 20 έως 22 λεπτά το κιλό. Φέτος αν και στο πρώτο και δεύτερο χέρι οι τιμές φάνηκε ότι θα έχουν ανοδική πορεία στην συνέχεια όμως κρατήθηκαν σε χαμηλά επίπεδα. Από την άλλη οι υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού έφεραν ζημιές στην παραγωγή παρά τα ποτίσματα που κάναμε. Κάπως καλύτερα πήγαν οι αποδόσεις στο τέταρτο χέρι αλλά και η ποιότητα είναι σε καλά επίπεδα..

Ο κ. Σάκης Λουκμακιάς, γεωργοκτηνοτρόφος από την Ξάνθη, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι «είμαστε στο τέταρτο χέρι της μηδικής αλλά δεν υπάρχει αγορά λόγω της καραντίνας από τα νέα κρούσματα ευλογιάς. Να σας τονίσω ότι ακόμη έχουμε απούλητες ποσότητες από τα προηγούμενα χέρια». 

Οι υψηλές θερμοκρασίες βρήκαν στην ανθοφορία τα ξερά φασόλια στις Πρέσπες και την Καστοριά, κάτι που σημαίνει ότι αναμένεται να έχουμε απώλειες στην φετινή παραγωγή.

Ιδιαίτερα κρίσιμη για την καλλιέργεια είναι η περίοδος της άνθησης μέχρι και το δέσιμο των λοβών με τις υψηλές θερμοκρασίες να προκαλούν ζημιές και μείωση της παραγωγής.

Ο κ. Κώστας Ναλμπαντίδης, πρόεδρος Αγροτικού Συνεταιρισμού Φασολοπαραγωγών Εθνικού Δρυμού (ΑΣΦΕΔ) Πρεσπών «Πελεκάνος», αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι στην περιοχή οι θερμοκρασίες δεν ξεπέρασαν τους 38 βαθμούς Κελσίου αλλά οι ζημιές έγιναν στην παραγωγή φασολιών. Πάνω από τους 32 βαθμούς Κελσίου δεν αντέχουν τα φασόλια. Οι υψηλές θερμοκρασίες μας πέτυχαν στην ανθοφορία και είχαμε πτώση ανθέων.

Με τον καύσωνα που είχαμε τις προηγούμενες ημέρες χάσαμε τις πρώτες ανθοφορίες. Ελπίζουμε τον Αύγουστο να μην έχουμε υψηλές θερμοκρασίες για να μπορέσουμε να έχουμε παραγωγή με την επόμενη ανθοφορία. Ήδη γίνονται οι αναγγελίες ζημιάς και περιμένουμε τους γεωπόνους του ΕΛΓΑ να κάνουν τις εκτιμήσεις τους.

Όπως δηλώνει στον ΑγροΤύπο ο κ. Δημήτριος Λαζαρίδης, πρόεδρος στον αγροτικό συνεταιρισμό Πενταβρύσου Καστοριάς, «τα τελευταία χρόνια έχουμε ζημιές στην παραγωγή φασολιών λόγω των καιρικών συνθηκών. Φέτος λόγω του καύσωνα δεν έγινε καρποδεσία. Ευτυχώς μέσα στην ατυχία μας ήμασταν τυχεροί και την περασμένη Τρίτη η θερμοκρασία άγγιξε τους 40,2 βαθμούς για να καλύψει το όριο, των 40 βαθμών Κελσίου, που απαιτείται από τον ΕΛΓΑ για να καταγράψει τις ζημίες. Ανάλογη καταστροφή σημειώθηκε πέρυσι με 95% απώλειες στους γίγαντες και 85% στα πλατιά φασόλια. Ζητάμε να καταργηθεί το όριο των 40 βαθμών Κελσίου και αν έχουμε στην περιοχή για 4 συνεχόμενες ημέρες θερμοκρασίες πάνω από 35 βαθμούς Κελσίου να μπορεί ο ΕΛΓΑ να κάνει αναγγελία ζημιάς.

Αυτό που ελπίζουμε τώρα είναι να μην έχουμε υψηλές θερμοκρασίες μέχρι τις 10 Αυγούστου, που γίνεται η τελευταία ανθοφορία στα φασόλια. Βέβαια και αυτό να γίνει η παραγωγή αναμένεται φέτος να είναι μειωμένη, ενώ ο παραγωγός θα έχει κάνει τα καλλιεργητικά έξοδα. Στην περιοχή καλλιεργούμε τα «αναρριχώμενα» φασόλια που τα καλλιεργητικά πρέπει να γίνονται όλα με το χέρι που έχουν υψηλό παραγωγής».

Είμαστε στο τρίτο χέρι της μηδικής με αύξηση φέτος των καλλιεργούμενων εκτάσεων, που είχε σαν αποτέλεσμα μεγαλύτερες ποσότητες και μείωση των τιμών σε σχέση με πέρσι.

Ζήτηση υπάρχει για μηδική αλλά οι κτηνοτρόφοι δεν έχουν οικονομική ρευστότητα. Προβλήματα υπάρχουν στο εμπόριο μηδικής μέσα στις ζώνες καραντίνας για την ευλογιά.

Ο κ. Γιάννης Βάγγος, παραγωγός μηδικής από την Βοιωτία, δηλώνει στον ΑγροΤύπο ότι πέρσι οι χαμηλές τιμές στο βαμβάκι και οι υψηλές τιμές στην μηδική έκαναν πολλούς παραγωγούς να στραφούν φέτος στην καλλιέργεια μηδικής. Οι αυξημένες εκτάσεις καλλιέργειας ευτυχώς δεν οδήγησαν σε μεγάλη πτώση των τιμών και αυτό οφείλεται στις μειωμένες αποδόσεις που είχαν οι παραγωγοί. Τα έξοδα είναι μεγάλα και οι ανάγκες για άρδευση είναι αυξημένες με το κόστος ρεύματος και πετρελαίου να είναι υψηλό. Είμαστε τώρα στο τρίτο χέρι και η μέση τιμή είναι στα 20 λεπτά το κιλό στο χωράφι (κυμαίνεται από 19 έως 21 λεπτά ανάλογα την ποιότητα και την ποσότητα). Από την άλλη η ζήτηση από τους κτηνοτρόφους λόγω των προβλημάτων με τις ζωονόσους. Όσοι παραγωγοί μηδικής είναι μέσα σε ζώνη καραντίνας δεν μπορούν να πουλήσουν έξω από τις ζώνες και αυτό αναγκάζει να μειώσουν τις τιμές. 

Ο κ. Νίκος Κοκόλης, κτηνοτρόφος και πρόεδρος του Αγροτοκτηνοτροφικού Συλλόγου Ακτίου - Βόνιτσας, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι αυτή την περίοδο οι κτηνοτρόφοι προσπαθούν να αγοράσουν μηδική γιατί από Αύγουστο και Σεπτέμβριο αναμένεται να αυξηθούν οι τιμές. Στην περιοχή τώρα στο χωράφι έχει τιμή στα 23 λεπτά το κιλό, ενώ σε Αγρίνιο και Μεσολόγγι είναι από 26 έως 27 λεπτά στο χωράφι και παραδοτέα στον κτηνοτρόφο στα 31 λεπτά. Από την Καρδίτσα η μηδική παραδοτέα στον κτηνοτρόφο είναι στα 27 λεπτά το κιλό. Το θετικό είναι ότι κρατάνε οι τιμές στο πρόβειο γαλα στα 1,40 ευρώ το κιλό και μπορεί να αγοράζει ο κτηνοτρόφος. Από τον ΟΠΕΚΕΠΕ έχουν μπλοκάρει οι πληρωμές και μόνο με δικά τους χρήματα μπορούν να κάνουν αγορές οι κτηνοτρόφοι.

Ο γεωργοκτηνοτρόφος από την Λάρισα κ. Στέλιος Σπανογιάννης, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι οι καιρικές συνθήκες έχουν βοηθήσει την καλλιέργεια και αυτή την περίοδο είμαστε στο τρίτο χέρι. Οι τιμές έχουν μειωθεί γύρω στα 3 λεπτά σε σχέση με πέρσι. Οι τιμές στο χωράφι είναι στην Καρδίτσα 23 λεπτά το κιλό και φτάνει εδώ στα 25 έως 26 λεπτά, ενώ στην Λάρισα οι τιμές στο χωράφι είναι σε υψηλότερα επίπεδα στα 27 λεπτά. Πάντως όσο αυξάνουν οι θερμοκρασίες θα αυξάνουν και τα ποτίσματα και ανεβαίνει το κόστος. Από την άλλη οι κτηνοτρόφοι δεν έχουν την οικονομική ρευστότητα για να αγοράσουν τώρα μηδική γιατί δεν τους έχουν πληρώσει ακόμη τα de minimis για την αγορά των ζωοτροφών. Θα αναγκαστούν να την αγοράσουν τον χειμώνα και να πληρώσουν στον έμπορα 30 λεπτά το κιλό.

Ο κ. Ηλίας Κώτσιος, αγροτοκτηνοτρόφος από την Φλώρινα αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι με την εμφάνιση κρούσματος ευλογιάς στην περιοχή και την ζώνη καραντίνας που επιβλήθηκε αμέσως είχαμε κάθετη πτώση των τιμών στην μηδική. Από τα 30 λεπτά έπεσαν στα 16 λεπτά στο χωράφι. Αυτό οφείλεται στο ότι απαγορεύεται η μετακίνηση ζωοτροφών έξω από τις ζώνες των 3 και 10 χιλιομέτρων. Επίσης οι κτηνοτρόφοι φοβούνται να αγοράσουν ζωοτροφές.

Ο κ. Σάκης Λουκμακιάς, γεωργοκτηνοτρόφος από την Ξάνθη, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι «είμαστε στο τρίτο χέρι της μηδικής αλλά δεν υπάρχει αγορά λόγω της καραντίνας από τα νέα κρούσματα ευλογιάς. Να σας τονίσω ότι ακόμη έχουμε απούλητες ποσότητες από το πρώτο και δεύτερο χέρι». 

Ο κ. Βαγγέλης Τασιούλης, παραγωγός το Ριζοβούνι Καρδίτσας, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι αυτές τις ημέρες ολοκληρώνεται το τρίτο χέρι της μηδικής και θα ξεκινήσουν οι πρώιμες κοπές το τέταρτο χέρι. Υπάρχουν αυξημένες ανάγκες για άρδευση αυτές τις ημέρες. Στην περιοχή έχουμε πρόβλημα με τα νερά την κρίσιμη περίοδο, από τις 20 Ιουλίου μέχρι τις 10 Αυγούστου, με αποτέλεσμα να κινδυνεύει η παραγωγή λόγω των υψηλών θερμοκρασιών. Είναι σίγουρο ότι στο επόμενο χέρι θα έχουμε μειωμένες αποδόσεις. Όσον αφορά τις τιμές παραγωγού εκτιμώ ότι θα μείνουν στα ίδια επίπεδα γύρω στα 20 λεπτά το κιλό.

Οι εμπειρογνώμονες στις Ομάδες Εργασίας των ευρωπαϊκών αγροτοσυνδικαλιστικών οργανώσεων Copa και Cogeca για τα Δημητριακά, τους Ελαιούχους Σπόρους και τις Πρωτεϊνούχες Καλλιέργειες, ανακοίνωσαν τις προβλέψεις τους για τις παραγωγές του 2025.

Όπως τονίζουν αναμένουν μέτρια βελτίωση για τα δημητριακά της ΕΕ, μια σταθερή χρονιά για τους ελαιούχους σπόρους και ένα θετικό αποτέλεσμα για τις πρωτεϊνούχες καλλιέργειες παρά τη μείωση της σπαρμένης έκτασης. Ωστόσο, επισημαίνουν ότι η συνολική κατάσταση εξακολουθεί να εξαρτάται από τις καιρικές συνθήκες και οι επόμενες εβδομάδες θα είναι καθοριστικές.

Ειδικότερα η παραγωγή δημητριακών στην ΕΕ-27 προβλέπεται να φτάσει τους 275,2 εκατομμύρια τόνους το 2025, σημειώνοντας αύξηση, κατά 6,9%, σε σύγκριση με το 2024. Αυτή η ανάκαμψη οφείλεται σε αύξηση 2,2% της έκτασης καλλιέργειας και βελτίωση 4,6% στις αποδόσεις. Μετά από ένα απαιτητικό 2024, οι βασικές καλλιέργειες δημητριακών δείχνουν σημάδια ανάκαμψης: η παραγωγή μαλακού σιταριού αναμένεται να αυξηθεί κατά 9,6%, το κριθάρι κατά 9,2% και το καλαμπόκι κατά 4,7%, λόγω αυξημένων αποδόσεων. Αντίθετα το σκληρό σιτάρι αντιμετωπίζει απότομη πτώση 32% λόγω σημαντικά χαμηλότερων αποδόσεων (-33,7%).

Όσον αφορά τα υπόλοιπα δημητριακά, αναμένεται επίσης να καταγράψουν αυξήσεις στην παραγωγή το τριτικάλε (+7,4%), η βρώμη (+6,4%) και η σίκαλη (+2,8%). Αντίθετα ο σόργος αναμένεται να έχει σημαντική μείωση (-19,9%) λόγω της απότομης μείωσης της σπαρμένης έκτασης (-31,1%). 

Η συνολική παραγωγή δημητριακών του 2025 σηματοδοτεί σαφή βελτίωση σε σχέση με το 2024. Όμως ο μέσος όρος παραγωγής των τελευταίων πέντε ετών παραμένει σε χαμηλά επίπεδα (276,6 εκατομμύρια τόνοι). Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και η φετινή «ανάκαμψη» της παραγωγής παραμένει πολύ κάτω από τα επίπεδα που παρατηρήθηκαν τις προηγούμενες δεκαετίες.

Για τους ελαιούχους σπόρους, οι προβλέψεις για το 2025 μιλάνε για μια σταθερή παραγωγή της ΕΕ-27, που να αναμένεται να φτάσει τους 31,1 εκατομμύρια τόνους, αντιπροσωπεύοντας μια μικρή μείωση 0,8% σε σύγκριση με το 2024.
Η συνολική έκταση καλλιέργειας ελαιούχων σπόρων έχει αυξηθεί οριακά κατά 0,5%, ενώ οι αποδόσεις προβλέπεται να παραμείνουν σε σταθερά επίπεδα με μια μικρή μείωση κατά 1,3%.

Μια μικρή αύξηση θα έχει η ευρωπαϊκή παραγωγή ελαιοκράμβης (+0,1%) που αντισταθμίζεται από τη μείωση της παραγωγής ηλίανθου (-4,5%), κυρίως λόγω των χαμηλότερων αποδόσεων. Αντίθετα, η παραγωγή σόγιας προβλέπεται να αυξηθεί, κατά 5,9%, λόγω τόσο της αυξημένης έκτασης όσο και της βελτίωσης των αποδόσεων.

Οι εξελίξεις ανά χώρα δείχνουν ποικίλες τάσεις, με ορισμένες περιοχές να επωφελούνται από ευνοϊκές συνθήκες στις αρχές της άνοιξης, ενώ άλλες συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν προβλήματα ξηρασίας.

Οι πρωτεϊνούχες καλλιέργειες φέτος έχουν καλές προοπτικές. Παρά τη μείωση, κατά -3%, της συνολικής έκτασης καλλιέργειας, η συνολική παραγωγή στην ΕΕ-27 αναμένεται να φτάσει τους 3,82 εκατομμύρια τόνους, μια μεγάλη αύξηση, κατά +8%, σε σύγκριση με το 2024. Αυτή η αύξηση οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις αυξημένες αποδόσεις, ιδίως για τα μπιζέλια (+21%) και τα φασόλια (+11%). Η παραγωγή λούπινου, ωστόσο, μειώνεται (-66%) λόγω τόσο της μειωμένης έκτασης όσο και των αποδόσεων.

Πάντως οι μειωμένες οι βροχοπτώσεις, κατά τη διάρκεια της πλήρωσης των σιτηρών και της συγκομιδής, θα μπορούσαν να επηρεάσουν τις τελικές παραγωγές.

Πάμε για το τρίτο χέρι της μηδικής με τις αποδόσεις και την ποιότητα να είναι σε καλά επίπεδα, ενώ η αύξηση φέτος των καλλιεργούμενων εκτάσεων είχε σαν αποτέλεσμα μεγαλύτερες ποσότητες και μείωση των τιμών σε σχέση με πέρσι.

Ο κ. Βαγγέλης Τασιούλης, παραγωγός το Ριζοβούνι Καρδίτσας, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι αυτές τις ημέρες ξεκινά το τρίτο χέρι για την μηδική. Λόγω των αυξημένων θερμοκρασιών αναμένεται να είναι λιγότερα τα κιλά αλλά θα έχουμε καλή ποιότητα. Η καλλιέργεια δεν έχει φέτος κάποια προβλήματα. Επειδή όμως τα στρέμματα είναι αυξημένα σε σχέση με πέρσι οι τιμές έχουν μειωθεί. Τα δύο πρώτα χέρια οι παραγωγοί τα πήραν χωρίς πότισμα. Τώρα λόγω υψηλών θερμοκρασιών ξεκίνησαν τα ποτίσματα. Οι τιμές στο πρώτο χέρι ήταν από 15 έως 18 λεπτά το κιλό, στο δεύτερο χέρι κυμάνθηκαν από 17 έως 20 λεπτά και στο τρίτο χέρι είναι από 17 έως και 22 λεπτά. Θα πρέπει τονίσουμε ότι στο ΟΣΔΕ του 2025 οι παραγωγοί να δηλώνουν ότι χρησιμοποιούν καθολικά πιστοποιημένο σπόρο προς σπορά 1ης ή 2ης γενεάς (αναπαραγωγής) για να λάβουν την συνδεδεμένη ενίσχυση.

Ο κ. Γιάννης Βάγγος, παραγωγός από την Βοιωτία, δηλώνει στον ΑγροΤύπο ότι οι χαμηλές τιμές στα βαμβάκια ανάφγκασαν πολλούς παραγωγούς να στραφούν φέτος στην μηδική. Αυτή την εποχή ξεκινάνε να κόβουν το τρίτο χέρι. Στην περιοχή της Κωπαΐδας λόγω της έλλειψης βροχοπτώσεων και των προβλημάτων στην άρδευση έχουμε μειωμένα κιλά. Ακόμη εμπορικες πράξεις δεν έχουν γίνει για το τρίτο χέρι αλλά οι τιμές που ακούγονται στην αγορά κυμαίνονται από 20 έως 22 λεπτά το κιλό, ανάλογα την ποσότητα. Το προγηούμενο χέρι έφυγε στα 21 λεπτά. Όσον αφορά το πρώτο χέρι ήταν στα 19 λεπτά το κιλό, σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα σε σχέση με πέρσι που η τιμή έφτασε στα 27 λεπτά. Ζήτηση υπάρχει για μηδική αλλά οι κτηνοτρόφοι δεν έχουν οικονομική ρευστότητα.

Ο κ. Μιλτιάδης Ζιάκας, παραγωγός από την Φθιώτιδα, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι κάποιοι παραγωγοί έχουν ξεκινήσει το τρίτο χέρι. Οι τιμές είναι μειωμένες σε σχέση με πέρσι. Αυτή την εποχή η μηδική έχει τιμή στα 20 λεπτά το κιλό (φορτωμένη στο χωράφι) όταν πέρσι τέτοια εποχή ήταν στα 24 λεπτά. Βλέπουμε γενικά μια μείωση της τιμής γύρω στα 3 λεπτά σε σχέση με πέρσι. Μέχρι σήμερα κάναμε ελάχιστα ποτίσματα. Από τώρα όμως ξεκινά η άρδευση και αυξάνει το κόστος παραγωγής. Υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον από τους εμπόρους να αγοράσουν μηδική αλλά θέλουν να την πάρουν σε χαμηλή τιμή.

Ο κ. Σάκης Λουκμακιάς, γεωργοκτηνοτρόφος από την Ξάνθη, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι «είμαστε στο τρίτο χέρι της μηδικής αλλά δεν υπάρχει αγορά λόγω της καραντίνας από τα νέα κρούσματα ευλογιάς. Να σας τονίσω ότι ακόμη έχουμε απούλητες ποσότητες από το πρώτο και δεύτερο χέρι. Οι κτηνοτρόφοι στην περιοχή έχουν στην κυριολεξία πτωχεύσει και όσοι έχουν μηδική δεν μπορούν να την πουλήσουν. Σε 20 ημέρες είχαμε 30 κρούσματα ευλογιάς. Από την αρχή της εμφάνισης της ζωονόσου στην Ξάνθη έχουμε 95 κρούσματα και έχουν θανατωθεί πάνω από 30.000 αιγοπρόβατα.

Ο γεωργοκτηνοτρόφος από την Λάρισα κ. Στέλιος Σπανογιάννης, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι προς το παρόν δεν υπάρχει πρόβλημα στην παραγωγή μηδικής, αφού οι καιρικές συνθήκες έχουν βοηθήσει την καλλιέργεια. Ωστόσο αν και έχουμε φέτος αυξημένη παραγωγή οι τιμές έχουν μειωθεί γύρω στα 3 λεπτά σε σχέση με πέρσι. Είμαστε στο δεύτερο χέρι και οι τιμές είναι στην Καρδίτσα 21 έως 22 λεπτά το κιλό και στην Λάρισα στα 23 έως 25 λεπτά. Πάντως όσο αυξάνουν οι θερμοκρασίες θα αυξάνουν και τα ποτίσματα και ανεβαίνει το κόστος. Το δεύτερο χέρι συλλογής κατευθύνει τη συντριπτική πλειονότητα της παραγωγής του για πέλλετ για αυτό υπάρχει ενδιαφέρον από τους εμπόρους. Από την άλλη οι κτηνοτρόφοι δεν έχουν την οικονομική ρευστότητα για να αγοράσουν τώρα μηδική. Θα αναγκαστούν αν την πάρουν σε σακί τον χειμώνα και να πληρώσουν στον έμπορα 30 λεπτά το κιλό.