Προσπάθεια στην ΕΕ να μειωθούν εισαγωγές ρυζιού με απαγορευμένο μυκητοκτόνο από Ασία

Από τις αρχές του 2025 έως και τις 12 Ιανουαρίου του 2026, η Ουκρανία έχει εξάγει 16,376 εκατομμύρια τόνους σιτηρών, όπως ανακοίνωσε το Υπουργείο Αγροτικής Πολιτικής της χώρας, επικαλούμενη δεδομένα από την Κρατική Τελωνειακή Υπηρεσία.

Ανά καλλιέργεια, από την αρχή της εμπορικής περιόδου μέχρι σήμερα, εξήχθησαν οι ακόλουθοι όγκοι:

• σιτάρι – 8.115 εκατομμύρια τόνοι
• κριθάρι – 1.321 εκατομμύρια τόνοι
• σίκαλη – 0,2 χιλιάδες τόνοι
• καλαμπόκι – 6.689 εκατομμύρια τόνοι

Όσον αφορά τις εξαγωγές που έγιναν τον Ιανουάριο του 2026, συνολικά ανέρχονται σε 946.000 τόνοι σιτηρών. Ανά καλλιέργεια έχουμε:

• σιτάρι - 210.000 τόνοι
• κριθάρι - 2.000 τόνοι
• καλαμπόκι - 733.000 τόνοι

Στο μεταξύ προς την ολοκλήρωση φτάνει η συγκομιδή σιτηρών, που έχει φτάσει στο 95% της έκτασης καλλιέργειας, με μια συνολική παραγωγή 57,913 εκατομμυρίων τόνων.

Όσον αφορά τους ελαιούχους σπόρους, μέχρι στιγμής έχουν συλλεχθεί οι ακόλουθες ποσότητες:

• ηλίανθος – 9,23 εκατομμύρια τόνοι από 4,838 εκατομμύρια εκτάρια (93%)
• σόγια – 4,853 εκατομμύρια τόνοι από 2,029 εκατομμύρια εκτάρια (99%)

Η συγκομιδή ζαχαρότευτλων έχει επίσης ολοκληρωθεί, με την συνολική παραγωγή να έχει ανέλθει σε 11,02 εκατομμύρια τόνους.

Το σιτάρι εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους πιο σταθερούς και κρίσιμους κρίκους της παγκόσμιας αγροδιατροφικής αλυσίδας. Παρότι τα τελευταία χρόνια η διεθνής αγορά έχει δοκιμαστεί από έντονες διακυμάνσεις, η συνολική εικόνα που διαμορφώνεται για την επόμενη δεκαετία δεν παραπέμπει σε απότομες ανατροπές. Αντίθετα, σκιαγραφείται μια πορεία σταδιακής προσαρμογής, όπου η ζήτηση, η παραγωγή και το εμπόριο εξελίσσονται με διαφορετικούς ρυθμούς ανά περιοχή, αλλά διατηρούν έναν κοινό άξονα σχετικής ισορροπίας.

Κατανάλωση: ήπια άνοδος με γεωγραφικές διαφοροποιήσεις

Η παγκόσμια κατανάλωση σιταριού αναμένεται να κινηθεί ανοδικά τα επόμενα χρόνια, με ρυθμούς σαφώς πιο συγκρατημένους σε σχέση με το παρελθόν. Έως το 2034, η συνολική χρήση εκτιμάται ότι θα είναι περίπου 11% υψηλότερη σε σύγκριση με την τρέχουσα περίοδο, με το μεγαλύτερο μέρος της αύξησης να προέρχεται από την Ασία. Η Ινδία και η Κίνα συγκεντρώνουν από κοινού περίπου το 30% της πρόσθετης ζήτησης, γεγονός που συνδέεται άμεσα με τη δημογραφική εξέλιξη και τη διατήρηση του σιταριού ως βασικού διατροφικού προϊόντος.

Η χρήση του σιταριού ως τρόφιμο παραμένει κυρίαρχη, καλύπτοντας περίπου τα δύο τρίτα της συνολικής κατανάλωσης, ενώ η αύξηση αυτή εκτιμάται ότι θα είναι ελαφρώς χαμηλότερη σε σχέση με την προηγούμενη δεκαετία, ακολουθώντας τον πιο αργό ρυθμό αύξησης του παγκόσμιου πληθυσμού. Παράλληλα, σε περιοχές της Αφρικής, η κατανάλωση επεκτείνεται πέρα από τις παραδοσιακές αγορές της Βόρειας Αφρικής, αντανακλώντας αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες και τη διεύρυνση της αστικής κατανάλωσης.

Παραγωγή: η αύξηση έρχεται από τις αποδόσεις

Η παγκόσμια παραγωγή σιταριού αναμένεται να ενισχυθεί κυρίως μέσω της βελτίωσης των αποδόσεων και λιγότερο μέσω της επέκτασης των καλλιεργούμενων εκτάσεων. Οι διαθέσιμες γεωργικές εκτάσεις εμφανίζουν περιορισμένα περιθώρια περαιτέρω αύξησης, γεγονός που καθιστά την παραγωγικότητα τον βασικό μοχλό ανάπτυξης. Μέχρι το 2034, η συνολική παραγωγή σιταριού εκτιμάται ότι θα αυξηθεί κατά περίπου 74 εκατ. τόνους, φτάνοντας τους 874 εκατ. τόνους παγκοσμίως. Η Ασία αναμένεται να απορροφήσει σημαντικό μέρος αυτής της αύξησης, με την Ινδία να συνεισφέρει σχεδόν το ένα τρίτο της επιπλέον παραγωγής, αξιοποιώντας τόσο βελτιώσεις στις αποδόσεις όσο και ήπιες επεκτάσεις καλλιεργούμενων εκτάσεων. Παράλληλα, ενίσχυση της παραγωγής προβλέπεται και σε χώρες όπως η Ρωσία, οι Ηνωμένες Πολιτείες, ο Καναδάς, η Αργεντινή και το Πακιστάν.

Στις ανεπτυγμένες οικονομίες, η αύξηση της παραγωγής παραμένει πιο συγκρατημένη, καθώς τα υψηλά επίπεδα παραγωγικότητας αφήνουν περιορισμένα περιθώρια περαιτέρω βελτίωσης. Αντίθετα, σε χώρες χαμηλότερου εισοδήματος, οι αποδόσεις αυξάνονται με ταχύτερους ρυθμούς, αν και από χαμηλότερη αφετηρία.

Εμπόριο: σταθερή ροή με ανακατανομή ρόλων

Το διεθνές εμπόριο σιταριού αναμένεται να συνεχίσει την ανοδική του πορεία, ακολουθώντας τη συνολική εξέλιξη της παραγωγής και της ζήτησης. Έως το 2034, οι παγκόσμιες εξαγωγές εκτιμάται ότι θα αυξηθούν κατά περίπου 21 εκατ. τόνους, φτάνοντας τους 226 εκατ. τόνους.

Η Ρωσία διατηρεί τον ρόλο του βασικού εξαγωγέα, καλύπτοντας περίπου το ένα τέταρτο των παγκόσμιων εξαγωγών, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση, ο Καναδάς, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Αυστραλία συνεχίζουν να αποτελούν σημαντικούς προμηθευτές της διεθνούς αγοράς. Οι εμπορικές ροές κατευθύνονται κυρίως προς περιοχές με αυξανόμενη ζήτηση και περιορισμένες δυνατότητες εγχώριας παραγωγής, όπως η Βόρεια Αφρική και η Εγγύς Ανατολή, όπου οι εισαγωγές αναμένεται να διατηρήσουν ή και να ενισχύσουν τη σημασία τους. Παράλληλα, η διαφοροποίηση μεταξύ ποιοτικών και πιο οικονομικών αγορών σιταριού παραμένει, με ορισμένους εξαγωγείς να εστιάζουν περισσότερο σε αγορές υψηλής πρωτεΐνης και άλλους σε πιο ευαίσθητες ως προς την τιμή αγορές.

Τιμές: σταθεροποίηση χωρίς έντονες αιχμές

Σε επίπεδο τιμών, το σιτάρι αναμένεται να κινηθεί σε ένα πλαίσιο σχετικής σταθερότητας. Οι ονομαστικές τιμές εκτιμάται ότι θα ακολουθήσουν ήπια ανοδική πορεία, αντανακλώντας γενικότερες πληθωριστικές πιέσεις, χωρίς όμως να καταγράφονται απότομες αυξήσεις. Σε πραγματικούς όρους, οι τιμές προβλέπεται να παραμείνουν συγκρατημένες, καθώς οι βελτιώσεις στην παραγωγικότητα και η επάρκεια προσφοράς λειτουργούν εξισορροπητικά.

Μια αγορά με συνέχεια

Στο βάθος της επόμενης δεκαετίας, το σιτάρι φαίνεται να ακολουθεί μια πορεία σταθερής εξέλιξης, όπου οι μεταβολές δεν εκδηλώνονται ως απότομες τομές, αλλά ως σταδιακές προσαρμογές. Οι τάσεις στην κατανάλωση, την παραγωγή και το εμπόριο συνθέτουν ένα περιβάλλον με εσωτερικές διαφοροποιήσεις, αλλά χωρίς να μεταβάλλεται ο βασικός ρόλος του προϊόντος στο παγκόσμιο αγροδιατροφικό ισοζύγιο. Πρόκειται για μια αγορά που, σύμφωνα με τις σημερινές ενδείξεις, διατηρεί τη συνοχή της και προσαρμόζεται στα δεδομένα κάθε περιόδου, χωρίς να απομακρύνεται από τον κεντρικό της άξονα.

Πηγή: OECD–FAO Agricultural Outlook 2025–2034

Οι σπορές του σκληρού σιταριού έχουν ολοκληρωθεί και τα φυτά έχουν ήδη φυτρώσει. Παρότι βρισκόμαστε ακόμη στην καρδιά του χειμώνα, η καλλιέργεια δεν είναι «ανενεργή». Αντίθετα, αυτή την περίοδο μπαίνουν οι βάσεις για το πώς θα εξελιχθεί η χρονιά, με τους παραγωγούς να παρακολουθούν στενά την εικόνα των αγρών και να προγραμματίζουν τις επόμενες κινήσεις τους. Με τη γεωπόνο της Οργάνωσης Παραγωγών Σιτηρών του Α.Σ.Δ. Φαρσάλων συνομιλήσαμε για το πού ακριβώς βρίσκεται σήμερα το σκληρό σιτάρι και ποια ζητήματα θα απασχολήσουν την καλλιέργεια στη συνέχεια.

Σε ποιο στάδιο βρίσκεται σήμερα το σκληρό σιτάρι

Στην περιοχή των Φαρσάλων, οι σπορές του σκληρού σιταριού πραγματοποιήθηκαν «κυρίως μέσα στον Νοέμβριο και ολοκληρώθηκαν έως τα τέλη Δεκεμβρίου». Τα φυτά έχουν ήδη φυτρώσει και βρίσκονται σε πολύ πρώιμο στάδιο ανάπτυξης, με το σιτάρι να έχει βλαστήσει αλλά να παραμένει χαμηλό. Όπως μας τόνισε η γεωπόνος της Οργάνωσης Παραγωγών Σιτηρών του Α.Σ.Δ. Φαρσάλων, πρόκειται για μια «φάση αναμονής», κατά την οποία δεν απαιτούνται παρεμβάσεις, αλλά παρακολούθηση της εικόνας του αγρού. Η εικόνα αυτή θεωρείται απολύτως φυσιολογική για την εποχή, ακόμη κι αν οι φετινές καιρικές συνθήκες οδήγησαν σε καθυστερήσεις στη σπορά, καθώς η χρονική μετατόπιση επηρεάζει αντίστοιχα και τη βλάστηση, χωρίς –μέχρι στιγμής– να δημιουργεί ανησυχία για την πορεία της καλλιέργειας.

Παράλληλα, όπως επισημάνθηκε, παρά τις χαμηλές θερμοκρασίες, το σιτάρι στο στάδιο αυτό δεν επηρεάζεται αρνητικά. Ακόμη και χιονοπτώσεις ή έντονο ψύχος δεν θεωρούνται πρόβλημα, καθώς το φυτό έχει τη φυσιολογική ικανότητα να προσαρμόζεται στις χειμερινές συνθήκες. Οι σταδιακές μεταβολές του καιρού επιτρέπουν στο σιτάρι να αυξάνει τα σάκχαρά του και να γίνεται πιο ανθεκτικό στο κρύο, κάτι που θεωρείται φυσιολογικό για τα χειμερινά σιτηρά.

Λίπανση: τι έχει γίνει και τι ακολουθεί

Η βασική λίπανση έχει ήδη εφαρμοστεί στα περισσότερα χωράφια. Όπως μας ανέφερε η γεωπόνος του Α.Σ.Δ. Φαρσάλων, η συνέχεια αφορά την επιφανειακή λίπανση, η οποία δεν εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους τους αγρούς. Όπως χαρακτηριστικά τόνισε, η επιφανειακή λίπανση «εξαρτάται από τις ανάγκες του κάθε χωραφιού», με βασικά κριτήρια την εικόνα της καλλιέργειας και το χρώμα των φύλλων. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να παρατηρηθούν διαφορετικές ελλείψεις, γεγονός που απαιτεί προσαρμογή και όχι γενικευμένες εφαρμογές. Η ίδια υπογράμμισε ότι η βασική λίπανση είναι εκείνη που παίζει τον σημαντικότερο ρόλο, επισημαίνοντας πως η επιφανειακή, αν και έχει τη σημασία της, «δεν μπορεί να διορθώσει λάθη που έγιναν νωρίτερα». Παράλληλα, ανέφερε ότι λόγω του αυξημένου κόστους, αρκετοί παραγωγοί επιλέγουν να περιορίσουν ή ακόμη και να αποφύγουν τις επιπλέον εφαρμογές, δίνοντας ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα στη σωστή αρχική λίπανση.

Ασθένειες: παρακολούθηση, όχι παρεμβάσεις

Ένα από τα βασικά ερωτήματα των παραγωγών αφορά το κατά πόσο το σιτάρι είναι ευπαθές σε ασθένειες αυτή την περίοδο, ιδιαίτερα λόγω της υγρασίας που επικρατεί τον χειμώνα. Όπως μας ανέφερε η γεωπόνος, το σιτάρι στο στάδιο αυτό δεν θεωρείται ευπαθές, ακόμη και όταν υπάρχουν υγρές συνθήκες. Οι ασθένειες που απασχολούν συνήθως τα σιτηρά, όπως οι σκωριάσεις, εμφανίζονται «πολύ πιο μετά» μέσα στη χρονιά και όχι στη χειμερινή περίοδο. Όπως τονίστηκε, αυτή την εποχή δεν απαιτούνται παρεμβάσεις, αλλά έλεγχος και παρακολούθηση της εικόνας του αγρού, ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες και την κατάσταση των γειτονικών χωραφιών. Η γεωπόνος υπογράμμισε ότι δεν συστήνονται προληπτικές εφαρμογές χωρίς λόγο, επισημαίνοντας πως ο παραγωγός δεν πρέπει να προχωρά σε ψεκασμούς «από μόνος του», αλλά να παρακολουθεί το χωράφι του και να παρεμβαίνει μόνο εφόσον προκύψει πραγματική ανάγκη.

Ζιζάνια: το θέμα που θα απασχολήσει στη συνέχεια

Όπως μας ανέφερε, το άγχος για τα ζιζάνια δεν αφορά τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή, αλλά μεταφέρεται «πιο μετά, προς την άνοιξη», όταν η καλλιέργεια θα έχει προχωρήσει και οι συνθήκες θα είναι κατάλληλες για επέμβαση. Η ίδια ξεκαθάρισε ότι, σε γενικές γραμμές, στα σιτηρά τα ζιζάνια απασχολούν περισσότερο από τις ασθένειες, όμως όχι κατά τη χειμερινή περίοδο. Προς το παρόν, αυτό που συστήνεται είναι επίγνωση της εικόνας του αγρού και αποφυγή βιαστικών κινήσεων. Παράλληλα, σημείωσε ότι λόγω του αυξημένου κόστους, αρκετοί παραγωγοί επιλέγουν να μεταθέσουν ή να περιορίσουν τις παρεμβάσεις τους, -όπως και στην περίπτωση της επιφανειακής λίπανσης- γεγονός που καθιστά ακόμη πιο σημαντικό τον σωστό χρονισμό των επεμβάσεων όταν έρθει η κατάλληλη στιγμή.

Στροφή από το βαμβακι στο σιτάρι

Όπως μας ανέφερε η γεωπόνος του του Α.Σ.Δ. Φαρσάλων, «παρά τις χαμηλές τιμές του σκληρού σιταριού, που κινούνται γύρω στα 0,20 ευρώ το κιλό, καταγράφεται φέτος αυξημένο ενδιαφέρον των παραγωγών» για τη συγκεκριμένη καλλιέργεια. Όπως επισημάνθηκε, αρκετοί παραγωγοί έχουν απογοητευτεί από το βαμβάκι λόγω των τιμών και στρέφονται στο σιτάρι ως εναλλακτική επιλογή. Σε δεύτερο επίπεδο, σημαντικό ρόλο παίζει και το γεγονός ότι το σιτάρι απαιτεί «λιγότερες καλλιεργητικές εργασίες» σε σύγκριση με το βαμβάκι. Όπως τονίστηκε, πρόκειται για καλλιέργεια με μικρότερες ανάγκες σε εισροές και γενικά ξηρική, κάτι που μειώνει το κόστος και την ένταση των παρεμβάσεων.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το βασικό μήνυμα της περιόδου είναι ξεκάθαρο. Ο χειμώνας για το σκληρό σιτάρι δεν είναι περίοδος έντονων παρεμβάσεων, αλλά περίοδος σωστού προγραμματισμού. Τα ζητήματα που θα απασχολήσουν περισσότερο την καλλιέργεια, όπως τα ζιζάνια και οι ασθένειες, μεταφέρονται χρονικά αργότερα, καθιστώντας σημαντική τη σωστή εικόνα του αγρού αυτή την περίοδο.

Μετά την μηδική το ΥπΑΑΤ βάζει και το ρύζι στην ειδική στήριξη για τις καλλιέργειες που έχουν ανάγκη για στήριξη μαζί με το βαμβάκι και το σιτάρι.

Υπάρχει «ταμείο» με 160 – 180 εκατομμύρια ευρώ τα οποία είναι «αδιάθετα» κι έχουν προκύψει ως επιπλέον χρήματα μετά τους ελέγχους της υπαγωγής του ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ, τόνισε σε δηλώσεις του ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Κώστας Τσιάρας.

Και πρόσθεσε: Έχουμε λοιπόν πει προς τους εκπροσώπους των αγροτών να προσέλθουν να συζητήσουμε μαζί τον τρόπο με τον οποίο μπορούμε να διαθέσουμε αυτά τα χρήματα, καθώς υπάρχουν περιορισμοί από την ίδια την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αφού δεν είναι εθνικά χρήματα του κρατικού προϋπολογισμού Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μας έδωσε τη δυνατότητα, μετά από δικό μας αίτημα, να διατεθούν αυτά τα χρήματα με τον τρόπο που θα επιλέξουμε εμείς για συγκεκριμένα προϊόντα.

Ποια είναι τα συγκεκριμένα προϊόντα; Το βαμβάκι, το σιτάρι, το ρύζι που βλέπουμε ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα το τελευταίο διάστημα.

Η μηδική, η οποία δεν αφορά όμως σε θέμα τιμής, αλλά αφορά στο γεγονός ότι λόγω της ευλογιάς υπήρχαν οι κόκκινες ζώνες, άρα δεν μπορούσαν οι άνθρωποι ούτε να κόψουν περισσότερο τριφύλλι, ούτε πολύ περισσότερο να το διαθέσουν για να το πουλήσουν. Αυτά είναι προβλήματα που υπάρχουν και βεβαίως τα συζητάμε.

Μετά την ολοκλήρωση της συγκομιδής καλαμποκιού στην Ουκρανία, η συνολική παραγωγή σιτηρών αναμένεται να ανέλθει σε περίπου 60 εκατομμύρια τόνους, καθιστώντας την χώρα έναν από τους βασικούς παραγωγούς σιτηρών στην Ευρώπη.

Από την άλλη η Ουκρανία είναι ο αδιαμφισβήτητος ηγέτης στην παραγωγή καλαμποκιού: το 2025, συγκομίστηκαν 23,5 εκατομμύρια τόνοι, ενώ η συνολική παραγωγή αυτής της καλλιέργειας στην ΕΕ είναι 57 εκατομμύρια τόνοι.

Θυμίζουμε στα σχέδια της Κομισιόν είναι η χώρα να ενταχθεί όσο το δυνατόν νωρίτερα στην ΕΕ. Μάλιστα σε σχετική ερώτηση του ΑγροΤύπου προς τους εκπροσώπους της Κομισιόν μας ανέφεραν ότι ήδη υπάρχει σχέδιο για τα κονδύλια που θα εισπράττει ο αγροτικός τομέας της χώρας από την ΚΑΠ.

Όσον αφορά την παραγωγή σιτηρών, η Ουκρανία κατατάσσεται ήδη δεύτερη μεταξύ των χωρών της Ευρώπης - μετά τη Γαλλία (63,1 εκατομμύρια τόνοι), μπροστά από τη Γερμανία (45,2 εκατομμύρια τόνοι) και την Πολωνία (36,5 εκατομμύρια τόνοι).

Η μέση απόδοση σιτηρών στην Ουκρανία το 2025 είναι 5,08 τόνοι/εκτάριο – μόνο 14% χαμηλότερη από τον μέσο όρο στις χώρες της ΕΕ. Ειδικότερα η μέση απόδοση στην Ουκρανία είναι 15% υψηλότερη από ό,τι στην Ισπανία και κατά 11% υψηλότερη από ό,τι στη Ρουμανία.

Ουκρανικές Εξαγωγές

Οι εξαγωγές σιτηρών από την Ουκρανία κατά το πρώτο εξάμηνο του οικονομικού έτους 2025/26 ήταν, κατά 29%, μειωμένες σε σύγκριση με την ίδια περίοδο της περασμένης σεζόν, σύμφωνα με το Ουκρανικό Υπουργείο Οικονομίας, επικαλούμενο στοιχεία από την Κρατική Τελωνειακή Υπηρεσία της χώρας.

Στις 31 Δεκεμβρίου 2025, συνολικά 15,3 εκατομμύρια τόνοι σιτηρών και αλεύρων είχαν αποσταλεί στο εξωτερικό. Ανά καλλιέργεια:

• Σιτάρι: 7,8 εκατομμύρια τόνοι, μειωμένο κατά 19% σε σχέση με πέρσι.
• Καλαμπόκι: 5,9 εκατομμύρια τόνοι, μειωμένο κατά 38%.
• Κριθάρι: σχεδόν 1,3 εκατομμύρια τόνοι, μειωμένο κατά 34%.

Λίγες ημέρες πριν τα Χριστούγεννα, στις 23 Δεκεμβρίου, η κρατική εταιρεία σιτηρών (OAIC) της Αλγερίας διεξήγαγε διαγωνισμό για την αγορά σκληρού σιταριού.

Τελικά ανακοίνωσε ότι αγοράστηκαν 500.000 - 550.000 τόνοι σιταριού στην τιμή των 268,36 ευρώ ο τόνος (τιμή C&F). Ωστόσο κύκλοι του διεθνούς εμπορίου εκτιμούν ότι μέρος του αγορασμένου σιταριού έχει υψηλότερη τιμή στα 275-376 ευρώ ο τόνος (τιμή C&F). 

Σύμφωνα με τους όρους της συμφωνίας, τα φορτία με το σκληρό σιτάρι θα αποσταλούν στην Αλγερία στις 1-15 και 16-28 Φεβρουαρίου 2026, καθώς επίσης και στις 1-15 Μαρτίου και 16-31 Μαρτίου 2026.

Τουρκική παραγωγή και τιμές σκληρού σιταριού

Σύμφωνα με την Τουρκική Στατιστική Υπηρεσία (TUIK), η συγκομιδή σιταριού της χώρας για το 2025 ανήλθε σε 17,9 εκατομμύρια τόνους, σημειώνοντας μείωση, κατά 13,7%, σε σύγκριση με πέρυσι.

Από την ποσότητα αυτή περίπου 3,5 εκατομμύρια τόνοι είναι το σκληρό σιτάρι.

Η Τουρκία άφησε άναυδη την αγορά το 2023/2024 όταν εμφανίστηκε από το πουθενά και εξήγαγε 1,6 εκατομμύρια τόνους σιτηρών. Οι εξαγωγές μειώθηκαν στους 700.000 τόνους το επόμενο έτος, αλλά και αυτή η ποσότητα ήταν πολύ πάνω από το κανονικό για την τουρκική παραγωγή.

Οι προβλέψεις από τη διεθνή αγορά για την περίοδο 2025/2026 αναφέρουν ότι οι εξαγωγές θα είναι κοντά στους 200.000 τόνους,

Το Τουρκικό Συμβούλιο Σιτηρών (TMO) αγόρασε επιθετικά σκληρό σιτάρι σε υψηλές τιμές περίπου 351 δολαρίων ΗΠΑ ανά τόνο (299 ευρώ ανά τόνο).

Επίσης οι τιμές του σκληρού σιταριού στην τουρκική αγορά παραμένουν υψηλές:

• Χρηματιστήριο Εμπορευμάτων Γκαζιαντέπ (292–302,5 ευρώ/τόνο)
• Χρηματιστήριο Εμπορευμάτων Ικονίου (267,5–298 ευρώ/τόνο)
• Νοτιοανατολική Τουρκία (290,5–294 ευρώ/τόνο)

Η ικανότητα της Τουρκίας να εξάγει σκληρό σιτάρι παραμένει περιορισμένη υπό τις τρέχουσες συνθήκες τιμών.

Ορισμένοι Ιταλοί έμποροι αναμένουν ότι η TMO θα πραγματοποιήσει το 2026 εξαγωγικές πωλήσεις, αλλά με βάση τις διεθνείς συγκρίσεις τιμών και τις πιθανές τιμές FOB, δεν υπάρχει ουσιαστικά καμία πιθανότητα η TMO να πουλήσει σκληρό σιτάρι πρώτης ή δεύτερης κατηγορίας κάτω από τα 289,6 ευρώ/τόνο (τιμή FOB).

Αυτά τα επίπεδα όμως είναι πολύ πάνω από τις προσφορές FOB της Ισπανίας, της Ελλάδας και της Γαλλίας των 255-260 ευρώ/τόνο, καθιστώντας τις τουρκικές εξαγωγές σκληρού μη ανταγωνιστικές.

Η σπορά του σιταριού είναι ένα από τα πιο κρίσιμα στάδια της καλλιέργειας και καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την τελική παραγωγή. Κάποιοι κάνουν πρόωρη σπορά τον Οκτώβριο (πρώιμη), ενώ άλλοι ξεκινούν από Νοέμβριο και την ολοκληρώνουν Δεκέμβριο. 

Ο κ. Νίκος Τούτουζας, παραγωγός σκληρού σιταριού από την Θήβα, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι «αυτή την εποχή η αγορά δίνει τιμή για το σκληρό σιτάρι στα 18 έως 19 λεπτά το κιλό που είναι σε απογοητευτικά χαμηλά επίπεδα.
Από πλευρά της καλλιέργειας, όσοι έχουν ολοκληρώσεις τις σπορές πριν από 20 ημέρες έχουν φυτρώματα. Οι υπόλοιποι πριν ένα 4ήμερο ολοκλήρωσαν τις σπορές και ακόμη περιμένουν να φυτρώσει. Πάντως από την εικόνα του φυτρώματος είναι πολύ καλή. Αυτό που φοβόμαστε είναι μην έχουμε ήπιο χειμώνα και αναπτυχθεί γρήγορα το φυτό γιατί τότε μπορεί να έχουμε πρόβλημα την Άνοιξη με προσβολές. Η βασική λίπανση γίνεται μαζί με την σπορά. Τον Φεβρουάριο κάνουμε μια επιφανειακή λίπανση. Όσοι παραγωγοί λόγω έλλειψης ρευστότητας δεν κάνουν σωστή λίπανση θα έχουν μειωμένες αποδόσεις. Με τόσο χαμηλές τιμές παίζουν σημαντικό ρόλο τα κιλά για τον παραγωγό».

Από την πλευρά του ο κ. Θανάσης Κούντριας, γεωπόνος από την Αγρομηχανική Βόλου, δήλωσε στον ΑγροΤύπο ότι «ολοκληρώθηκαν οι σπορές στο σκληρό σιτάρι με κάποιες ελάχιστες εξαιρέσεις που κάνουν όψιμες σπορές. Γενικά οι καιρικές συνθήκες που επικράτησαν το προηγούμενο χρονικό διάστημα βοήθησαν στην κατεργασία του εδάφους και στις σπορές. Από την εικόνα της καλλιέργειας φαίνεται να έχουμε καλά φυτρώματα. Όμως λόγω της έλλειψης ρευστότητας που έχουν οι παραγωγοί έχουμε μείωση στην χρήση πιστοποιημένου σπόρου και μειωμένη βασική λίπανση. Αυτό θα έχει σαν αποτέλεσμα να έχουμε μειωμένες αποδόσεις στην παραγωγή. Πολλοί θα κάνουν μια πρόσθετη λίπανση (άζωτο) τον Φεβρουάριο αλλά αν δεν έχουν κάνει την βασική δεν θα έχουν τις καλές αποδόσεις που θέλουν. Οι τιμές πάντως που δίνει η αγορά στο σκληρό σιτάρι παραμένουν σε χαμηλά επίπεδα».

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον πάντως προκάλεσε η ανακοίνωση του ΑΣ Φαρσάλων «Ο Ενιπέας», ο οποίος άνοιξε τη νέα περίοδο στα συμβόλαια με τιμές από 24,5 έως 27,5 λεπτά/κιλό, ανάλογα με την πρωτεΐνη. Συγκεκριμένα ανακοίνωσε για σκληρά με ειδικό βάρος 79,5-80 kg/hl, υαλώδη 80% και πρωτεΐνη 12,5% η τιµή συμβολαίου είναι στα 24,5 λεπτά το κιλό. Για καλύτερη ποιότητα σε πρωτεΐνη πάνω από 12,5% αυξάνει κλιμακωτά η τιμή (πριμ ποιότητας). Για περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη 13,5%, έχουμε πριμ 2 λεπτά και η εγγυημένη τιμή παραγωγού ορίζεται στα 26,5 λεπτά. Για πάνω από 14,5% πρωτεΐνη, ο παραγωγός έχει πριμ 1 λεπτό και θα πληρωθεί τουλάχιστον 27,5 λεπτά το κιλό.

Διεθνή παραγωγή σκληρού

Καθώς μπαίνουμε στη νέα χρονιά, οι αγορές σκληρού σιταριού θα αποκτήσουν μια καλύτερη εικόνα για το πώς θα μπορούσε ενδεχομένως να ολοκληρωθεί η φετινή εμπορική περίοδος.

Η ζήτηση παραμένει ο βασικός παράγοντας που θα καθορίσει την πορεία της αγοράς του σκληρού σιταριού το επόμενο διάστημα, εκτιμά στην τελευταία εβδομαδιαία έκθεσή της η Επιτροπή Ανάπτυξης Σιτηρών της επαρχίας Σασκατσουάν του Καναδά.

Η Στατιστική Υπηρεσία του Καναδά εκτίμησε τη συγκομιδή σκληρού σιταριού στον Καναδά σε 7,1 εκατομμύρια τόνους.

Όσον αφορά την ποιότητα του καναδικού σκληρού σιταριού, «η μέση περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη 14,6% σε σύγκριση με 15,3% το προηγούμενο έτος. Το 44,9% του σκληρού σιταριού ταξινομείται στις κατηγορίες 1 ή 2 σε σύγκριση με 73% πέρυσι». Συνολικά το 55,1% του καναδικού σκληρού σιταριού είναι κακής ποιότητας.

Τα αποθέματα σκληρού στον Καναδά είναι υψηλότερα από ό,τι το προηγούμενο έτος και οι εξαγωγές είναι αυξημένες σε σύγκριση με τις προβλέψεις στην αρχή της σεζόν.

Από την άλλη η Τουρκία έχει μετατραπεί σε καθαρό εισαγωγέα σκληρού σιταριού και δεν αναμένεται να επηρεάσει την διεθνή αγορά.

Η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Εμπόρων Δημητριακών (COCERAL), στην πρώτη της εκτίμηση για τη σοδειά του 2026, προβλέπει ότι η συνολική παραγωγή σκληρού σιταριού στην ΕΕ-27 αναμένεται να ανέλθει στους 7,9 εκατομμύρια τόνους, μειωμένη σε σχέση με το 2025 που κυμάνθηκε στους 8,5 εκατ. τόνους. Όπως επισημαίνει η Ομοσπονδία οι αποδόσεις αναμένεται να μειωθούν από τα εξαιρετικά επίπεδα που παρατηρήθηκαν το 2025, αν και οι βροχές των τελευταίων μηνών έχουν οδηγήσει σε ευνοϊκές συνθήκες υγρασίας του εδάφους, εξασφαλίζοντας καλή ανάπτυξη των καλλιεργειών σε πολλά μέρη της ΕΕ ενόψει του χειμώνα. 

Διεθνείς τιμές σκληρού

Στον Καναδά το σκληρό σιτάρι βλέπει την τιμή FOB στην αγορά του Τορόντο, στις 10 Δεκεμβρίου, να παραμένει σταθερή στα 246 ευρώ ανά τόνο. Στις 15 Δεκεμβρίου, ωστόσο, η τιμή FOB για τα φορτία που αναχωρούν από το Βανκούβερ μέσω του Ειρηνικού Ωκεανού ανέκαμψε κατά 2,14 ευρώ και έφτασε τα 246,56 ευρώ ανά τόνο.

Στις ΗΠΑ, στις 15 Δεκεμβρίου, η τιμή σκληρού FOB - με αναχώρηση από τα λιμάνια των Μεγάλων Λιμνών - αυξήθηκε κατά 2,35 ευρώ στα 255,40 ευρώ ανά τόνο, ενώ το ίδιο προϊόν που αναχώρησε από τον Κόλπο του Τέξας, στις 12 Δεκεμβρίου, έφτασε τα 263,92 ευρώ ανά τόνο, σημειώνοντας αύξηση 6,58 ευρώ. Στο Σικάγο, ο Δείκτης Future Durum Wheat υποχωρεί κατά 0,12%, αφού κέρδισε έδαφος τις προηγούμενες έξι εβδομάδες.

Ο Ευρωπαϊκός Δείκτης Sitagri επίσης υποχωρεί, χάνοντας 0,23%, στις 16 Δεκεμβρίου 2025, έκλεισε στα 265,55 ευρώ ανά τόνο.

Στην Ιταλία, οι τιμές του εγχώριου σκληρού σιταριού στα χρηματιστήρια εμπορευμάτων παρέμειναν σταθερές σε όλες τις αγορές. Το χρηματιστήριο της Foggia έκλεισε στις 17 Δεκεμβρίου 2025 στα 290 ευρώ ανά τόνο, ενώ η Bologna έκλεισε στις 18 Δεκεμβρίου 2025 στα 276 ευρώ ανά τόνο (για καλή ποιότητα fino).

Έξτρα ενίσχυση στον πρωτογενή τομέα, ύψους 160 εκατομμύρια ευρώ, ανακοίνωσε ο Πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, στη Βουλή, στη συζήτηση για την κύρωση του Κρατικού Προϋπολογισμού του 2026.

Όπως ανέφερε το ποσό αυτό βρέθηκε από την εξοικονόμηση πόρων που είχαμε με το νέο τρόπο καταβολής των αγροτικών επιδοτήσεων από τον ΟΠΕΚΕΠΕ (άρα είναι χρήματα της ΚΑΠ).

Από το κονδύλι αυτό τα 80 εκατομμύρια θα πάνε στους κτηνοτρόφους και υπόλοιπα 80 εκατομμύρια θα πάνε στους σιτοπαραγωγούς και στους βαμβακοπαραγωγούς, οι οποίοι όπως είπε αυτή τη στιγμή δοκιμάζονται από χαμηλές τιμές.

Επίσης ανέφερε ότι σε συνεργασία με την ΑΑΔΕ αναζητεί ψηφιακό τρόπο για να μπορεί να επιστρέφει ουσιαστικά ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης (ΕΦΚ) την ώρα που μπαίνει το πετρέλαιο στο τρακτέρ, με τρόπο όμως που θα εξασφαλίζει απόλυτη διαφάνεια.

Ακόμη έκανε πρόσκληση στα κόμματα της αντιπολίτευσης για σύσταση μίας διακομματικής επιτροπής, με διακομματικό προεδρείο, για να εξετάσουν τα προβλήματα του πρωτογενή τομέα και να συμφωνήσουν στις απαραίτητες αλλαγές που θα δεσμεύουν και τις επόμενες κυβερνήσεις.

Ειδικότερα στην ομιλία του ο πρωθυπουργός αναφερόμενος στον αγροτικό τομέα δήλωσε τα εξής:

Μία τέτοια μεταρρύθμιση προωθείται τώρα και στον πρωτογενή τομέα, όπου είναι αλήθεια ότι εδώ και 40 χρόνια οι ευθύνες βαραίνουν όλο το πολιτικό σύστημα, τουλάχιστον όλους όσοι κυβέρνησαν, τα κόμματα που κυβέρνησαν, ανάμεσά τους προφανώς και το δικό μας, τα κόμματα που πέρασαν και από την αντιπολίτευση, που και αυτά πλειοδότησαν συνένοχα στο λάθος, αλλά και ένα μέρος των ίδιων των αγροτών οι οποίοι, ας το παραδεχτούμε, είτε αδράνησαν, είτε συμβιβάστηκαν, είτε βολεύτηκαν μέσα σε ένα «άρρωστο» σύστημα.

Με αιχμή κάποιες προκλητικές εκτροπές αυτή η «φούσκα» έσκασε και, έχοντας εξαντλήσει η κυβέρνηση τα περιθώρια, θέλησε να κόψει τον γόρδιο δεσμό. Οι έλεγχοι ήδη οδηγούν στη Δικαιοσύνη, όπως βλέπετε, πολλές ανοιχτές υποθέσεις. Ενώ, με τη συνεργασία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αποφασίσαμε να πιάσουμε το νήμα από την αρχή, να εντοπιστούν οι παράνομοι, να αποκατασταθεί επιτέλους μία διαφανής διαδικασία που θα αξιοποιεί δίκαια και σωστά τα ευρωπαϊκά κονδύλια.

Αργήσαμε; Αργήσαμε. Αλλά αυτό δεν σημαίνει πως δεν πρέπει να δράσουμε έστω και τώρα.
Ευθυνόμαστε; Πρώτος εγώ το έχω πει. Αλλά μεγαλύτερος υπεύθυνος είναι αυτός ο οποίος αρνείται να αλλάξει ένα καθεστώς το οποίο είναι αποδεδειγμένα σάπιο.
Γι’ αυτό και εκείνο που έχει σημασία δεν είναι να αναμασάμε ερωτήματα που όλοι, κ. Ανδρουλάκη, τα ήξεραν στα κόμματα και στα χωριά χωρίς να τολμούν να απαντήσουν, όσο να δίνουμε λύσεις.

Η δική μας λύση, λοιπόν, είναι μια τολμηρή εξυγίανση και μεταρρύθμιση του ΟΠΕΚΕΠΕ, με την ενσωμάτωση του στην Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ). Και μέσα σε αυτή την ιδιαίτερη συγκυρία ξέσπασαν αγροτικές κινητοποιήσεις, με αποκλεισμούς δρόμων, λιμανιών, αεροδρομίων. Θα έλεγα με μια διάθεση, τουλάχιστον μέχρι χθες, για έλλειψη διαλόγου.

Θέλω να θυμίσω ότι και στο παρελθόν όλες οι κυβερνήσεις διαχειρίστηκαν αγροτικές κινητοποιήσεις. Και εμείς είχαμε αγροτικές κινητοποιήσεις πριν από δύο χρόνια. Καθίσαμε στο ίδιο τραπέζι, δώσαμε λύσεις σε μια σειρά από σημαντικά προβλήματα, όπως το κόστος παραγωγής και η επιστροφή του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης, η μείωση του ΦΠΑ στις ζωοτροφές, στα λιπάσματα, στα αγροτικά μηχανήματα. Όλα αυτά είναι λίγο-πολύ γνωστά.

Και ναι, γνωρίζαμε από την πρώτη στιγμή ότι η μετάπτωση εν κινήσει του ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ θα σήμαινε και κάποιες μικρές καθυστερήσεις στις καταβολές των αποζημιώσεων. Αλλά θέλω να θυμίσω ότι οι δηλώσεις ΟΣΔΕ έκλεισαν στις 20 Οκτωβρίου και οι πρώτες πληρωμές άρχισαν τον Νοέμβριο. Έγινε μια τιτάνια προσπάθεια, την οποία θέλω να αναγνωρίσω, και από τα δυο συναρμόδια Υπουργεία και από τον Αντιπρόεδρο της Κυβέρνησης, για να μπορέσουν τελικά να γίνουν οι πληρωμές.

Και πόσες θα είναι οι πληρωμές, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, στο τέλος της χρονιάς; 3,8 δισεκατομμύρια το 2025 έναντι 3,2 δισεκατομμυρίων το 2024.

Αλλά το σημαντικότερο δεν είναι αυτό. Το σημαντικότερο είναι ότι το σύστημα των πληρωμών εκσυγχρονίζεται οριστικά. Όπως ανέφερε και ο κ. Αντιπρόεδρος, η κυβέρνηση έχει έτοιμο ένα πλαίσιο το οποίο αντιμετωπίζει δικαιολογημένα αιτήματα του πρωτογενούς τομέα.

Σε συνεννόηση με τη ΔΕΗ όσο το δυνατόν καλύτερες τιμές στο ηλεκτρικό ρεύμα.

Σε συνεννόηση με την ΑΑΔΕ έναν ψηφιακό τρόπο για να μπορεί να επιστρέφει ουσιαστικά ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης την ώρα που μπαίνει το πετρέλαιο, με τρόπο όμως που θα εξασφαλίζει απόλυτη διαφάνεια. Γιατί δεν φαντάζομαι ότι υπάρχουν κάποιοι σε αυτή την αίθουσα που να φαντάζονται ότι δεν μπορεί το σύστημα αυτό να τύχει κατάχρησης.

Αλλά το πιο σημαντικό είναι ότι ο νέος αυτός τρόπος καταβολής των επιδοτήσεων οδήγησε σε εξοικονόμηση πόρων. Πόση εξοικονόμηση πόρων; Τώρα τη γνωρίζουμε πια. Σίγουρα 160 εκατομμύρια ευρώ, τα οποία δεν δόθηκαν σε αυτούς που πολύ απλά δεν τα δικαιούνται. Αυτά τα χρήματα, λοιπόν, 80 εκατομμύρια, θα πάνε στους κτηνοτρόφους και 80 εκατομμύρια θα πάνε στους σιτοπαραγωγούς και στους βαμβακοπαραγωγούς, οι οποίοι αυτή τη στιγμή δοκιμάζονται από χαμηλές τιμές.

Αυτό, όμως -επειδή θα έχουμε και τη συζήτηση μεθαύριο στην Εθνική Αντιπροσωπεία-, το οποίο δεν πρόκειται να συζητηθεί, είναι η μετάβαση του ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ. Γιατί αυτό αποτελεί την «καρδιά» της μεταρρύθμισης και το πρώτο βήμα για τον εκσυγχρονισμό και την απελευθέρωση του αγροτικού κόσμου από τα δεσμά ενός κακού παρελθόντος, ώστε τα κοινοτικά κονδύλια να ενισχύουν πράγματι την εθνική παραγωγή και τελικά, όπως αποδεικνύουμε ότι μπορούμε να κάνουμε στην πράξη, οι έντιμοι επαγγελματίες παραγωγοί να εισπράττουν τελικά μεγαλύτερα ποσά.

Καταλαβαίνω ότι αυτή η τολμηρή απόφαση ξεβόλεψε αρκετούς που είχαν μάθει να δρουν εκμεταλλευόμενοι πολλά κενά και δυσλειτουργίες του παλιού συστήματος. Είναι, όμως, καιρός -απευθύνομαι ειδικά σε εσάς, κ. Ανδρουλάκη- να ανατραπεί αυτή η διακομματική παθογένεια των τελευταίων 40 ετών. Διότι, εν πάση περιπτώσει, αν δύο κόμματα έχουν μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης σε αυτή την κατάσταση είναι το δικό μας και το δικό σας, διότι κανείς δεν ξεχνάει τη δική σας «συνεισφορά» στους αγροτικούς συνεταιρισμούς και τον τρόπο με τον οποίο και εσείς διαχειριστήκατε τις αγροτικές επιδοτήσεις.

Εδώ βέβαια, τα κόμματα, είναι λίγο αντιφατική η στάση σας. Από τη μία καταγγέλλετε τον προβληματικό ΟΠΕΚΕΠΕ και από την άλλη όταν πάει αυτός να αλλάξει αρνείστε να συμμετέχετε σε αυτή την προσπάθεια.
Γι’ αυτό, λοιπόν, τα πράγματα είναι πολύ απλά: την Πέμπτη η Νέα Δημοκρατία θα ζητήσει ονομαστική ψηφοφορία για τη μεταρρύθμιση αυτή και να δούμε, κ. Ανδρουλάκη, πώς θα τοποθετηθείτε, με την ψήφο σας αυτή τη φορά.

Από πλευράς Νέας Δημοκρατίας, να το ξεκαθαρίσω, εγώ δεν πρόκειται να απολογηθώ ποτέ για καμία παρανομία κανενός καιροσκόπου και το ίδιο ζητώ και από τα άλλα κόμματα. Γιατί γνωρίζετε πολύ καλά ότι τα «παράσιτα» πάντα αναζητούν την ευκαιρία να προσκολληθούν σε οργανισμούς εξουσίας. Κυρίως, όμως, σας ζητώ να ξαναδούμε εξ αρχής, μαζί με τους αγρότες, τον γενικότερο προσανατολισμό του πρωτογενή τομέα. Έχουμε κάνει πολλά για τους αγρότες, μπορούμε να κάνουμε περισσότερα.

Απευθύνω, λοιπόν, πρόσκληση στα κόμματα της αντιπολίτευσης: τέσσερις μήνες, μία διακομματική επιτροπή με διακομματικό προεδρείο, να εξετάσουμε τα προβλήματα του πρωτογενή τομέα και ελάτε να συμφωνήσουμε στις απαραίτητες αλλαγές που θα δεσμεύουν και τις επόμενες κυβερνήσεις.

Να δούμε τα προβλήματα στην παραγωγή, στη διαχείριση των προϊόντων, να δούμε λύσεις. Γιατί δεν μπορούμε να εκπαιδεύσουμε τους αγρότες μας; Γιατί η παραγωγικότητά μας είναι τόσο χαμηλή; Θέλετε να συμμετέχετε; Ιδού πεδίον δόξης λαμπρόν. Διακομματική επιτροπή, διακομματικό προεδρείο. Να δούμε πώς μπορούμε να δημιουργήσουμε πραγματική υπεραξία.

Κύριοι συνάδελφοι, η Ελλάδα δεν πρόκειται να ταυτίζεται με έναν τόπο τον οποίο τον σκιάζουν σκοτεινές εξαιρέσεις και βαρίδια του παρελθόντος. Είμαστε μια αισιόδοξη χώρα, είμαστε βασισμένοι στις εμπειρίες του 2025, θα ταξιδέψουμε στο 2027. Έχουμε σχέδιο για την Ελλάδα του 2030.
Με ένα σχέδιο ανά μήνα, το οποίο περιέγραψα, το 2026, το οποίο θα διατηρεί την ανάπτυξη στην οικονομία, θα στηρίζει την κοινωνία απέναντι στα αυξημένα καθημερινά έξοδα, ιδίως όμως θα στηρίζει την οικογένεια και τη μεσαία τάξη, τη νέα γενιά και την ελληνική περιφέρεια.

Με πολιτική απόφαση είναι εφικτό ένα πρόγραμμα ad hoc για αποζημιώσεις σε παραγωγούς σιτηρών, για την απώλεια παραγωγής του 2024, συνολικού ύψους 77 εκ. ευρώ.

Αυτό αναφέρει ο ΕΛΓΑ στην απάντηση που έδωσε στο υπόμνημα των δημάρχων του νομού Σερρών - με επικεφαλής τον δήμαρχο Αμφίπολης - που κατάθεσαν για αίτημα ένταξης των χειμερινών σιτηρών, για το έτος 2024, σε πρόγραμμα Κρατικών Οικονομικών Ενισχύσεων (ΚΟΕ) ή σε ενισχύσεις de minimis.

«Δύναται οι εν λόγω ζημιές να ενταχθούν σε ειδικό πρόγραμμα ad hoc, προς έγκριση του προϋπολογισμού του, από το Υπουργείο Οικονομικών, με σχετική έκδοση ανάληψης υποχρέωσης, δεδομένου ότι οι κρατικές ενισχύσεις, έχουν ενταχθεί στις δράσεις που παρακολουθούνται αυτοτελώς από το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους (ΓΛΚ)», επισημαίνει ο ΕΛΓΑ.

Μετά την απάντηση του ΕΛΓΑ οι δήμαρχοι του νομού Σερρών ενημέρωσαν του βουλευτές όλων των κομμάτων των περιφερειών, που καλλιεργούνται σιτηρά, με σκοπό να πιέσουν με την σειρά τους την κυβέρνηση.

Το θέμα αφορά τις περιφέρεις που έχουμε καλλιέργεια χειμερινών σιτηρών που είναι: Ανατ. Μακεδονίας & Θράκης, Δυτική Μακεδονίας, Θεσσαλίας, Κεντρικής Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Ηπείρου.

Η απάντηση του ΕΛΓΑ αναφέρει τα εξής:

Σε απάντηση στο προαναφερόμενο σχετικό αίτημα, το οποίο μας διαβιβάστηκε από το Γραφείο Προέδρου (αριθ. πρωτ. εισερχομένου Προέδρου 539/11.07.2025) και αφορά ζημιές που υπέστησαν οι καλλιέργειες των χειμερινών σιτηρών στην Επικράτεια λόγω της παρατεταμένης ανομβρίας, όσον αφορά στις αρμοδιότητες του Οργανισμού μας, σας γνωρίζουμε ότι:

Οι μειωμένες παραγωγές της καλλιέργειας των χειμερινών σιτηρών, λόγω της παρατεταμένης ανομβρίας και άλλων δυσμενών καιρικών συνθηκών δεν μπορούν να καλυφθούν ασφαλιστικά από τον ΕΛ.Γ.Α..

Οι προαναφερόμενες ζημιές δύναται, υπό προϋποθέσεις, να ενταχθούν σε πρόγραμμα κρατικών οικονομικών ενισχύσεων, για την αντιστάθμιση ζημιών στη γεωργία, εφόσον πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Ειδικότερα θα πρέπει:

i. να τεκμηριώνεται με μελέτη Ειδικής Επιστημονικής Επιτροπής ότι η ζημιά οφείλεται σε συγκεκριμένη δυσμενή καιρική συνθήκη

ii. τα επίσημα μετεωρολογικά στοιχεία να επιβεβαιώνουν το χαρακτηρισμό της καιρικής συνθήκης ως ακραίας (σε σχέση με μία ιστορική περίοδο αναφοράς) και 

iii. η παραγωγή του έτους ζημιάς να έχει ζημιωθεί κατ’ είδος σε επίπεδο Νομού/ΠΕ σε ποσοστό 30% και πάνω, σε σχέση με τη μέση απόδοση της καλλιέργειας τα προηγούμενα τρία έτη, με βάση τα επίσημα στατιστικά στοιχεία της χώρας.

Ο ΕΛΓΑ και συγκεκριμένα τα αρμόδια Υποκαταστήματα που παρακολουθούν την εξέλιξη της πορείας των καλλιεργειών, στα πρακτικά των Περιφερειακών Επιτροπών, διαπίστωσαν απώλεια παραγωγής στις καλλιέργειες χειμερινών σιτηρών το έτος 2024 και αιτήθηκαν την ένταξη των ζημιών ως επιλέξιμες στο πρόγραμμα Κρατικών Οικονομικών Ενισχύσεων για την αντιστάθμιση ζημιών στη γεωργία, έτους 2024 (Ετήσιο 2024).

Μετά την συγκέντρωση των σχετικών αιτημάτων  σε επίπεδο χώρας καθώς και του προϋπολογισμού της κάλυψης της απώλειας παραγωγής των χειμερινών σιτηρών, ο οποίος ανέρχεται σε 77.000.000 €, η Κεντρική Συντονιστική Επιτροπή του ΕΛΓΑ αφού εξέτασε κατά πόσο τηρούνται τα προαναφερόμενα δεν δύναται να προτείνει  ως επιλέξιμη για το έτος 2024 την απώλεια παραγωγής της καλλιέργειας  των χειμερινών σιτηρών, επειδή το σύνολο της δαπάνης για τα αμέσως επόμενα χρόνια ξεπερνά τα όρια της δαπάνης των 16.000.000 € κατά έτος του εγκεκριμένου Κανονισμού Κρατικών Οικονομικών Ενισχύσεων.

Δύναται οι εν λόγω ζημιές να ενταχθούν σε ειδικό πρόγραμμα ad hoc, προς έγκριση του προϋπολογισμού του, από το Υπουργείο Οικονομικών, με σχετική έκδοση ανάληψης υποχρέωσης, δεδομένου ότι οι κρατικές ενισχύσεις, έχουν ενταχθεί στις δράσεις που παρακολουθούνται αυτοτελώς από το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους (ΓΛΚ).

Με πρωτοβουλία 12 Ευρωβουλευτών του Σοσιαλιστικού Κόμματος από τις χώρες του νότου, με επικεφαλείς του Ευρωβουλευτές του ΠΑΣΟΚ κ.κ. Γιάννη Μανιάτη, Σάκη Αρναούτογλου και Νίκου Παπανδρέου, πραγματοποιήθηκε παρέμβαση για την υπεράσπιση των 4.000 Ελλήνων μικροκαλλιεργητών και δεκάδων χιλιάδων Ευρωπαίων παραγωγών ρυζιού.

Όπως τονίζουν στην επιστολή τους, η υπό αναθεώρηση ευρωπαϊκή νομοθεσία δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για τη βιωσιμότητα του Ευρωπαϊκού πρωτογενούς τομέα. Οι αθρόες και σε μεγάλο βαθμό αφορολόγητες εισαγωγές ρυζιού από τρίτες χώρες υπονομεύουν ευθέως την ανταγωνιστικότητα των παραγωγών της ΕΕ και απειλούν να μετατρέψουν το ρύζι του ευρωπαϊκού Νότου σε μη βιώσιμη καλλιέργεια.

Με βάση τα παραπάνω, οι Ευρωβουλευτές του ΠΑΣΟΚ κινητοποίησαν τις Σοσιαλιστικές Κοινοβουλευτικές Ομάδες Ιταλίας, Ισπανίας και Πορτογαλίας, με αποτέλεσμα την κοινή επιστολή προς τη διαπραγματευτική ομάδα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου την Παρασκευή, 28 Νοεμβρίου. Στην επιστολή τους, οι Σοσιαλιστές Ευρωβουλευτές υπογράμμιζαν ότι οι ευρωπαίοι παραγωγοί βρίσκονται «στο χείλος του γκρεμού».

Η συνεχώς αυξανόμενη εισροή αφορολόγητου ρυζιού από τρίτες χώρες έχει ήδη οδηγήσει καλλιεργητές σε εγκατάλειψη της παραγωγής, απειλώντας έναν ολόκληρο αγροτικό κλάδο ζωτικής σημασίας για την επισιτιστική ασφάλεια της Ευρώπης.

Παρά τις προειδοποιήσεις, η τελική συμφωνία μεταξύ Συμβουλίου και Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου αγνόησε τις ανάγκες και τα αιτήματα των παραγωγών της Ευρώπης. Το κείμενο που εγκρίθηκε αφήνει το ευρωπαϊκό ρύζι απροστάτευτο απέναντι σε ιστορικά υψηλές εισαγωγές, ακυρώνοντας στην πράξη τις αρχές της δίκαιης ανταγωνιστικότητας και θέτοντας σε κίνδυνο χιλιάδες οικογένειες παραγωγών στον ευρωπαϊκό Νότο.

«Είναι καθήκον μας η προστασία των ευρωπαίων παραγωγών ρυζιού, ενός τομέα που εγγυάται τόσο την εθνική, όσο και την ευρωπαϊκή επισιτιστική ασφάλεια» δηλώνουν οι Ευρωβουλευτές του ΠΑΣΟΚ και υπογραμμίζουν «Σε αυτή την κρίσιμη μάχη για τον αγροτικό τομέα του ευρωπαϊκού Νότου, ενώνουμε δυνάμεις, των Ευρωβουλευτών του Νότου και όχι μόνο, ώστε να διασφαλίσουμε το μέλλον της παραγωγής μας και την αξιοπρέπεια των γεωργών μας.»

Τέλος, η αντιπροσωπία του ΠΑΣΟΚ στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τονίζει: «Καταδικάζουμε την συμφωνία μεταξύ Κοινοβουλίου και Συμβουλίου, μια συμφωνία που αφήνει ανεπανόρθωτα εκτεθειμένους τους ευρωπαίους παραγωγούς ρυζιού».

Διαβάστε την επιστολή των Ευρωβουλευτών στα αγγλικά

Η παγκόσμια αγορά ρυζιού οδεύει προς μια ακόμη χρονιά έντονης δυναμικής, καθώς τα πρόσφατα στοιχεία του FAO που δημοσιεύτηκαν στα μέσα Νοεμβρίου δείχνουν ότι η παραγωγή για το 2025/26 θα κινηθεί σε νέο ιστορικό υψηλό. Την ίδια στιγμή, όμως, το διεθνές εμπόριο και οι τιμές δεν ακολουθούν την ίδια ανοδική τροχιά, με την αγορά να διαμορφώνεται μέσα σε συνθήκες αυξημένων αποθεμάτων, διαφοροποιημένης ζήτησης και έντονου ανταγωνισμού μεταξύ των εξαγωγικών χωρών.

Ρεκόρ παραγωγής με αιχμή την Ασία και τη Λατινική Αμερική

Η παγκόσμια παραγωγή ρυζιού για το 2025/26 αναμένεται να φτάσει τους 556,4 εκατ. τόνους, σημειώνοντας αύξηση 1,2% σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο — ένα ακόμη ιστορικό υψηλό για την αγορά. Η Ασία εξακολουθεί να οδηγεί την παγκόσμια παραγωγή, καθώς η περιοχή προσεγγίζει ή και ξεπερνά το περσινό ρεκόρ, με επέκταση των καλλιεργούμενων εκτάσεων και, κατά κανόνα, ευνοϊκές καιρικές συνθήκες. Ισχυρή συμβολή αναμένεται και από τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική, που κατευθύνονται προς τη μεγαλύτερη συγκομιδή που έχει καταγραφεί. Αντιθέτως, μειωμένα περιθώρια κέρδους για τους παραγωγούς σε Ευρώπη, Βόρεια Αμερική και Ωκεανία, καθώς και ασταθείς βροχοπτώσεις στην Αφρική, αναμένεται να περιορίσουν τα αποτελέσματα σε αυτές τις περιοχές.

Παγκόσμια κατανάλωση και αποθέματα: Διογκώνονται οι ανισορροπίες

Παρά τη συνεχιζόμενη ισχύ της παγκόσμιας ζήτησης, η συνολική χρήση ρυζιού για το 2025/26, που προβλέπεται να φτάσει τους 551,8 εκατ. τόνους, δεν αρκεί για να απορροφήσει την αυξημένη παραγωγή. Το αποτέλεσμα είναι μια νέα άνοδος των παγκόσμιων αποθεμάτων κατά 2,2%, τα οποία αναμένεται να αγγίξουν τους 215,4 εκατ. τόνους — το υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί μέχρι σήμερα. Η συσσώρευση αυτή οφείλεται κυρίως σε χώρες όπως το Μπαγκλαντές, η Βραζιλία, η Κίνα, η Ινδία, η Ταϊλάνδη και το Βιετνάμ, ενώ αντίθετα η Ινδονησία, η Μαδαγασκάρη και οι Φιλιππίνες αναμένεται να παρουσιάσουν μειώσεις. Συνολικά, ο δείκτης αποθεμάτων προς χρήση ανέρχεται στο 38,6%, υποδηλώνοντας το ιδιαίτερα αυξημένο επίπεδο διαθεσιμότητας στην παγκόσμια αγορά.

Διεθνές εμπόριο: Επιστροφή στην κανονικότητα, αλλά με πρόβλεψη μικρής κάμψης

Μετά την έντονη ανάκαμψη του διεθνούς εμπορίου ρυζιού το 2024 και το 2025 —χάρη στα άφθονα εξαγώγιμα αποθέματα, τη μείωση των στοκ σε χώρες-εισαγωγείς και την άρση των περιορισμών εξαγωγών της Ινδίας— η αγορά φαίνεται πως σταθεροποιείται σε πιο ήπιο ρυθμό. Για το 2026 προβλέπεται μια μικρή κάμψη της τάξης του 1,1%, με τον όγκο του παγκόσμιου εμπορίου να υποχωρεί στα 61,1 εκατ. τόνους. Από τους μεγάλους εξαγωγείς, μόνο η Βραζιλία, η Ινδία, η Ουρουγουάη και το Βιετνάμ αναμένεται να διατηρήσουν ή να ενισχύσουν τις αποστολές τους, καθώς οι περισσότερες εξαγωγικές χώρες προβλέπεται να αντιμετωπίσουν στασιμότητα ή μείωση των φορτώσεων, λόγω ασθενέστερης ζήτησης στις παραδοσιακές τους αγορές και απώλειας ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος. 

Διεθνείς τιμές: Συνεχής πτώση και οξύς ανταγωνισμός

Οι μεγάλες διαθέσιμες ποσότητες ρυζιού στη διεθνή αγορά έχουν εντείνει τον ανταγωνισμό μεταξύ των εξαγωγικών χωρών, οδηγώντας τις τιμές σε συνεχή πτωτική πορεία από τον Μάιο του 2025. Η πίεση αυτή ενισχύεται από την απουσία της Ινδονησίας από την αγορά, καθώς και από τους περιορισμούς στις εισαγωγές μη ειδικού ρυζιού που επέβαλαν οι Φιλιππίνες τον Σεπτέμβριο. Ως αποτέλεσμα, ο Δείκτης FAO All Rice Price Index υποχώρησε στις 98,4 μονάδες τον Οκτώβριο του 2025, επίπεδο μειωμένο κατά 7,5% σε σχέση με τον Μάιο και το χαμηλότερο που έχει καταγραφεί από τον Δεκέμβριο του 2021.

Η εικόνα του ρυζιού και η προοπτική του

Σε αυτό το περιβάλλον, η παγκόσμια αγορά ρυζιού διαμορφώνεται σε ένα σκηνικό αντιθέσεων: η παραγωγή συνεχίζει την ανοδική της πορεία και τα αποθέματα αγγίζουν νέα υψηλά, αλλά το εμπόριο και οι τιμές παραμένουν υπό πίεση. Η σεζόν 2025/26 προμηνύεται ως μια χρονιά μεγάλης προσφοράς και αυξημένου ανταγωνισμού, με τις χώρες-παραγωγούς να καλούνται να κινηθούν μέσα σε μια αγορά που αλλάζει γρήγορα. Για τους παραγωγούς, το ζητούμενο πλέον δεν είναι μόνο η καλή συγκομιδή, αλλά και η δυνατότητα να διασφαλίσουν βιώσιμη τιμή και πρόσβαση στις αγορές — σε μια διεθνή σκηνή όπου η αφθονία της προσφοράς συχνά δεν μεταφράζεται σε σταθερό εισόδημα.

Πηγή: FAO – Food Outlook

Μία από τις πιο ισχυρές χρονιές της τελευταίας δεκαετίας φαίνεται πως διαγράφεται για το καλαμπόκι, σύμφωνα με τα πρόσφατα στοιχεία του FAO που δημοσιεύτηκαν στα μέσα Νοεμβρίου. Η παγκόσμια παραγωγή των χονδρόκοκκων σιτηρών – με κυρίαρχο το καλαμπόκι – αναμένεται να αγγίξει νέο ιστορικό υψηλό, με τις διεθνείς τιμές να διαμορφώνονται σε επίπεδα που επηρεάζουν άμεσα τις αγορές ζωοτροφών, την κτηνοτροφία και τελικά το κόστος παραγωγής στις χώρες εισαγωγής.

Για την Ελλάδα, όπου το καλαμπόκι αποτελεί βασική εισροή στη ζωοτροφία, οι παγκόσμιες εξελίξεις έχουν πάντοτε βαρύτητα. Η φετινή εικόνα δείχνει μία αγορά που ανακάμπτει, με αυξημένη προσφορά και τάση σταθεροποίησης στις τιμές, αλλά και με σημαντικές διαφοροποιήσεις ανάλογα με τις μεγάλες παραγωγικές χώρες.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το καλαμπόκι, σύμφωνα με την τυπολογία του FAO, εντάσσεται στην ευρύτερη ομάδα των “χονδρόκοκκων σιτηρών”, μαζί με καλλιέργειες όπως το κριθάρι, η βρώμη και το σόργο. Ωστόσο, λόγω του μεγέθους και της βαρύτητάς του στη διεθνή παραγωγή και το εμπόριο, το καλαμπόκι αποτελεί το κυρίαρχο μέρος της κατηγορίας, αφήνοντας περιορισμένο μερίδιο στα υπόλοιπα σιτηρά. Έτσι, αν και οι εκτιμήσεις παρουσιάζονται σε επίπεδο ομάδας, στην πράξη οι περισσότερες τάσεις και μεταβολές αντανακλούν πρωτίστως την αγορά του καλαμποκιού.

Ισχυρή παγκόσμια άνοδος παραγωγής – Οδηγός η Νότια και Βόρεια Αμερική

Η παγκόσμια παραγωγή χονδρόκοκκων σιτηρών για το 2025 εκτιμάται ότι θα φθάσει τα 1.614 εκατομμύρια τόνους, σημειώνοντας αύξηση 6,6% σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά και καταγράφοντας νέο ιστορικό υψηλό. Η αύξηση αυτή οφείλεται κυρίως στο καλαμπόκι, με τις μεγαλύτερες συγκομιδές να προβλέπονται στη Βραζιλία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου οι υψηλές τιμές οδήγησαν σε επέκταση των καλλιεργούμενων εκτάσεων. Σημαντική βελτίωση των αποδόσεων καταγράφεται και στη Νότια Αφρική, χάρη στις επαρκείς και καλά κατανεμημένες βροχοπτώσεις που επέτρεψαν στις καλλιέργειες να ανακάμψουν. Αντίθετα, σε Αργεντινή και αρκετές ασιατικές χώρες, η παραγωγή καλαμποκιού αναμένεται μειωμένη λόγω των ξηροθερμικών συνθηκών που περιόρισαν τις αποδόσεις.

Κατανάλωση: Η ζήτηση σε ζωοτροφές και βιομηχανία οδηγεί την αγορά

Η συνολική χρήση χονδρόκοκκων σιτηρών για το 2025/26 εκτιμάται ότι θα ανέλθει στα 1.574 εκατομμύρια τόνους, σημειώνοντας αύξηση 2,1% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Η άνοδος αυτή αποδίδεται κυρίως στο καλαμπόκι, καθώς η ζήτηση για ζωοτροφές αλλά και για βιομηχανικές χρήσεις – όπως η παραγωγή βιοκαυσίμων, αμύλου και άλλων παραγώγων – παραμένει ισχυρή. Η αυξημένη διαθεσιμότητα και το σχετικά χαμηλό επίπεδο τιμών ενθαρρύνουν την κατανάλωση, διαμορφώνοντας μια αγορά που διατηρεί σταθερή και διευρυνόμενη ζήτηση. Η εικόνα αυτή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για την ελληνική πραγματικότητα, όπου το κόστος των ζωοτροφών αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τη βιωσιμότητα της κτηνοτροφικής παραγωγής.

Διεθνές εμπόριο: Επιστροφή σε υψηλά επίπεδα

Το παγκόσμιο εμπόριο χονδρόκοκκων σιτηρών για το 2025/26 εκτιμάται ότι θα αυξηθεί κατά 2,6%, φθάνοντας τα 235,8 εκατομμύρια τόνους, με την άνοδο να αποδίδεται κυρίως στην αναμενόμενη ανάκαμψη των ροών σόργου. Η Κίνα αναμένεται να παραμείνει ο μεγαλύτερος εισαγωγέας, ενώ η Αργεντινή και η Βραζιλία ενισχύουν τον ρόλο τους ως βασικοί εξαγωγείς στο συγκεκριμένο προϊόν.

Παράλληλα, το εμπόριο καλαμποκιού και κριθαριού προβλέπεται να ανακάμψει από την πτώση της προηγούμενης περιόδου και να επανέλθει σε επίπεδα κοντά στον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας. Η αυξημένη διαθεσιμότητα εξαγώγιμων ποσοτήτων δημιουργεί ένα πιο ευνοϊκό περιβάλλον για τους εισαγωγείς, προσφέροντας μεγαλύτερη ποικιλία προέλευσης. Σε αυτό το πλαίσιο, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Βραζιλία παραμένουν οι βασικοί πυλώνες της παγκόσμιας αγοράς στο καλαμπόκι, διαμορφώνοντας σε μεγάλο βαθμό τη δυναμική των διεθνών ροών.

Αποθέματα: Ισχυρή ανάκαμψη 

Μετά τη χαμηλή επίδοση της προηγούμενης χρονιάς, τα παγκόσμια αποθέματα χονδρόκοκκων σιτηρών για το 2025/26 προβλέπεται να ενισχυθούν σημαντικά, φθάνοντας τα 372,1 εκατομμύρια τόνους, δηλαδή αυξημένα κατά 9,7%. Η άνοδος αυτή προέρχεται σχεδόν αποκλειστικά από το καλαμπόκι, με τις μεγαλύτερες αυξήσεις να καταγράφονται στις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Βραζιλία και την Ουκρανία. Η ανάκαμψη των αποθεμάτων συμβάλλει στη σταθεροποίηση της διεθνούς αγοράς, δημιουργώντας ένα περιβάλλον με μεγαλύτερη επάρκεια και μειωμένες πιέσεις στις τιμές.

Τιμές: Τάση σταθεροποίησης μετά τις μεγάλες διακυμάνσεις

Ο διεθνής δείκτης τιμών των χονδρόκοκκων σιτηρών κατέγραψε αύξηση 7,8% το διάστημα Ιανουαρίου–Οκτωβρίου 2025 σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους, παραμένοντας όμως χαμηλότερος από τα πολύ υψηλά επίπεδα που είχαν σημειωθεί την τριετία 2021–2023. Η εξέλιξη αυτή αντανακλά τη βελτιωμένη προσφορά στην παγκόσμια αγορά, την ισχυρή ανάκαμψη των αποθεμάτων — κυρίως στο καλαμπόκι — και τη σταδιακή εξισορρόπηση της ζήτησης, καθώς οι αγοραστές αξιοποιούν την αυξημένη διαθεσιμότητα. Το αποτέλεσμα είναι μια αγορά με πιο σταθερή εικόνα και μειωμένες διακυμάνσεις σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για την Ελλάδα;

Οι εξελίξεις στη διεθνή αγορά καλαμποκιού επηρεάζουν άμεσα και την ελληνική πραγματικότητα, κυρίως μέσω του κόστους των ζωοτροφών και των εισαγωγικών ροών που καθορίζουν τις τιμές στην εσωτερική αγορά. Η αυξημένη παγκόσμια παραγωγή, τα ενισχυμένα αποθέματα και η μεγαλύτερη διαθεσιμότητα προϊόντος δημιουργούν συνθήκες που ευνοούν πιο σταθερές ή και ελαφρώς πιεσμένες τιμές διεθνώς. Εφόσον αυτή η τάση διατηρηθεί, μπορεί να επηρεάσει και τις αποφάσεις των Ελλήνων παραγωγών ενόψει των ανοιξιάτικων σπορών, αλλά και το συνολικό κόστος εκτροφής, διαμορφώνοντας μια πιο προβλέψιμη εικόνα για την επόμενη περίοδο.

Η επόμενη μέρα για παραγωγούς και κτηνοτρόφους

Η εικόνα που διαμορφώνεται, δείχνει μια παγκόσμια αγορά καλαμποκιού με μεγαλύτερη προσφορά και ενισχυμένα αποθέματα, στοιχεία που διευκολύνουν τη σταθεροποίηση των διεθνών τιμών. Για την ελληνική κτηνοτροφία, που παρακολουθεί στενά τις μεταβολές στο κόστος των ζωοτροφών, οι εξελίξεις αυτές αποτελούν έναν χρήσιμο δείκτη για τους μήνες που έρχονται. Η διεθνής αγορά συνεχίζει να επηρεάζει άμεσα το τελικό κόστος παραγωγής στη χώρα μας και, όσο η προσφορά παραμένει αυξημένη, το ενδιαφέρον μετατοπίζεται στον τρόπο με τον οποίο οι ευρωπαϊκές και παγκόσμιες κινήσεις θα αποτυπωθούν στην εσωτερική αγορά.

Για τον Έλληνα κτηνοτρόφο και παραγωγό, που βλέπει το κόστος της ζωοτροφής να καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τη βιωσιμότητα της εκμετάλλευσης, η πορεία της διεθνούς αγοράς παραμένει πάντα κρίσιμη. Καθώς η προσφορά παγκοσμίως παραμένει ενισχυμένη, το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στο πώς αυτές οι εξελίξεις θα περάσουν μέχρι το στάβλο και το χωράφι, διαμορφώνοντας το οικονομικό περιβάλλον της επόμενης περιόδου.

Πηγή: FAO – Food Outlook

Ο ρυθμός εξαγωγών για το καναδικό σκληρό σιτάρι συνεχίζει να είναι ισχυρός, αναφέρει η επίσημη Στατιστική Αρχή του Καναδά, στην πρόσφατη ενημέρωση, που εξέδωσε στις 10 Νοεμβρίου 2025.

Ειδικότερα οι εξαγωγές προς την ΕΕ έχουν αυξηθεί, κατά 28%, σε σχέση με πέρσι αλλά παραμένουν κάτω από τον μέσο όρο της 5ετίας. Η συμφωνία για πώληση 310.000 τόνων καναδικού σκληρού, στην Αλγερία, τον περασμένο Οκτώβριο, βοήθησε στην ενίσχυση του κλίματος των εξαγωγών για τους Καναδούς.

Στη διεθνή αγορά η παγκόσμια ζήτηση φέτος για σκληρό σιτάρι αναμένεται να μειωθεί, από 9,2 εκατομμύρια τόνους πέρυσι σε 8,6 εκατομμύρια τόνους φέτος, λόγω της αυξημένης παγκόσμιας παραγωγής, που προβλέπεται να φτάσει στους 37,2 εκατομμύρια τόνους, έναντι 36,4 εκατομμυρίων τόνων πέρσι.

Η φετινή παραγωγή του Καναδά αντιπροσωπεύει τα 6,5 εκατομμύρια τόνους.

Αντίστοιχα η φετινή παραγωγή σκληρού σιταριού στην ΕΕ προβλέπεται στους 8,3 εκατομμύρια τόνους έναντι 7,2 εκατομμυρίων τόνων πέρυσι.

Τα τελικά παγκόσμια αποθέματα σκληρού φέτος, σύμφωνα με την Στατιστική Αρχή του Καναδά, αναμένεται να ανέλθουν στους 7,5 εκατομμύρια τόνους, έναντι 6,7 εκατομμυρίων τόνων που ήταν την αντίστοιχη περσινή περίοδο.

Πτώση τιμών στην Ιταλία

Στην Ιταλία ανακοινώθηκε η σύσταση της Ενιαίας Εθνικής Επιτροπής Σίτου, από τον Υπουργό Γεωργίας, Φραντσέσκο Λολομπριτζίντα, που ήταν αποτέλεσμα της κινητοποίησης πάνω από 20.000 παραγωγών από την ιταλική αγροτική οργάνωση Coldiretti, οι οποίοι βγήκαν στους δρόμους για να καταγγείλουν την κατάρρευση των τιμών που καταβάλλονται στους παραγωγούς λόγω των αυξημένων εισαγωγών.

Όπως υποστηρίζει η ιταλική οργάνωση, τα 100 κιλά σκληρού σιταριού για ζυμαρικά κοστίζουν στους παραγωγούς 31,80 ευρώ στο Νότο και 30,30 ευρώ στην Κεντρική και Βόρεια Ιταλία. Την ίδια στιγμή η τιμή παραγωγού είναι μόλις 28 ευρώ, κάτι που σημαίνει ότι τα αγροκτήματα λειτουργούν με ζημία. Οι τιμές που καταβάλλονται στους παραγωγούς έχουν μειωθεί μεταξύ 35% και 40% τα τελευταία τέσσερα χρόνια, τονίζει η οργάνωση. 

Ο ευρωπαϊκός τομέας ρυζιού βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι λόγω της προόδου των τριμερών διαπραγματεύσεων για το Σύστημα Γενικευμένων Προτιμήσεων (ΣΓΠ).

Το Σύστημα Γενικευμένων Προτιμήσεων (ΣΓΠ) είναι ένα καθεστώς εμπορικών προτιμήσεων που μειώνει ή αναστέλλει τους δασμούς σε αγαθά που εισάγονται από αναπτυσσόμενες χώρες.

Oι Copa και Cogeca τονίζουν ότι «το ισχύον πλαίσιο του ΣΓΠ, μαζί με τις προτιμησιακές εμπορικές συμφωνίες, τις διμερείς συμφωνίες και τις δασμολογικές ποσοστώσεις, επιτρέπει στην ΕΕ να εισάγει 635.690 τόνους ρυζιού αδασμολόγητα κάθε χρόνο.

Σε αυτή την ποσότητα προστίθεται σημαντικές ποσότητες αποφλοιωμένου ρυζιού, κυρίως μπασμάτι από την Ινδία και το Πακιστάν. Το μέλλον του τομέα και των περιοχών παραγωγής του διακυβεύεται εάν δεν εφαρμοστούν τουλάχιστον ελάχιστα διορθωτικά μέτρα».

Κατά την περίοδο 2024/2025, οι εισαγωγές λευκασμένου ρυζιού (επεξεργασμένο λευκό ρύζι) στην ΕΕ έφτασαν τους 1,17 εκατομμύρια τόνους, εκ των οποίων περισσότεροι από τους μισούς ήταν αδασμολόγητοι.

Οι εισαγωγές αποφλοιωμένου ρυζιού ανήλθαν συνολικά σε 787.000 τόνους, εκ των οποίων οι μισοί ήταν μπασμάτι και επίσης αδασμολόγητοι.

Η αύξηση των αδασμολόγητων και των εισαγωγών φτηνών ρυζιών, σε συνδυασμό με το αυξανόμενο κόστος παραγωγού στην ΕΕ και τις διαρθρωτικές, κλιματικές και περιβαλλοντικές πολιτικές που εφαρμόζει η ΚΑΠ, έχουν θέσει τον τομέα υπό πρωτοφανή πίεση.

Χώρες - προμηθευτές, όπως η Καμπότζη και η Μιανμάρ, που επωφελούνται από το ΣΓΠ, κυριαρχούν στην ευρωπαϊκή αγορά. Οι εξαγωγές τους ανέρχονται συνολικά σε 540.000 τόνους, μεταξύ 2024 και 2025, πολύ πάνω από τον μέσο όρο των 345.000 τόνων, που έκαναν πριν από το 2019.

Σύμφωνα με την έκθεση Creed Rice Market Report, το μακρύκοκκο ρύζι της Μιανμάρ κοστίζει 285 ευρώ/τόνο σε σύγκριση με 480 ευρώ/τόνο που είχε πέρσι, ενώ το ιταλικό μακρύκοκκο ρύζι «τύπου Β» πωλείται προς 1.100 ευρώ/τόνο. Αυτή η διαφορά έχει αναγκάσει τους Ευρωπαίους παραγωγούς να μειώσουν τις τιμές, κατά 20% έως 30%, θέτοντας σε κίνδυνο την οικονομική τους βιωσιμότητα.

Oι Copa και Cogeca ζητούν από τους διαπραγματευτές της ΕΕ να καταλήξουν σε μια ισορροπημένη λύση, κατά τη διάρκεια του τριμερούς διαλόγου, διασφαλίζοντας ότι οι αποφάσεις για το ΣΓΠ δεν θα εφαρμοστούν εις βάρος των Ευρωπαίων αγροτών.

Το Διεθνές Συμβούλιο Σιτηρών ( IGC) στην τελευταία του έκθεση (Grain Market Report No. 570) καταγράφει μια εντυπωσιακή εικόνα για την παγκόσμια αγορά σιτηρών. Η συνολική παραγωγή για τη σεζόν 2025/26 προβλέπεται να αγγίξει νέο ιστορικό ρεκόρ, επιβεβαιώνοντας την ανοδική πορεία των τελευταίων ετών, με αύξηση κατά 98 εκατ. τόνους σε ετήσια βάση. Παράλληλα, τα παγκόσμια αποθέματα ενισχύονται, ενώ το διεθνές εμπόριο κινείται σε υψηλά επίπεδα.

Ιστορικό υψηλό στην παραγωγή σιτηρών

Σύμφωνα με το IGC, η παγκόσμια παραγωγή σιτηρών (σιτάρι και λοιπά δημητριακά) προβλέπεται να φτάσει τους 2,425 δισ. τόνους, σημειώνοντας αύξηση 4% σε σχέση με πέρυσι. Η αύξηση αυτή οφείλεται κυρίως στις βελτιωμένες αποδόσεις σε σιτάρι, καλαμπόκι και κριθάρι, με σημαντικές επιδόσεις σε βασικές παραγωγικές χώρες όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ρωσία και η Αργεντινή.

Η παγκόσμια κατανάλωση εκτιμάται στους 2,4 δισ. τόνους, καθώς αυξάνεται η χρήση για τρόφιμα, ζωοτροφές και βιομηχανία. Ωστόσο, η παραγωγή υπερκαλύπτει τη ζήτηση, με αποτέλεσμα τα παγκόσμια αποθέματα να φτάνουν σε υψηλό τριετίας (618 εκατ. τόνοι).

Σιτάρι και κριθάρι: Η Ευρώπη σε ανοδική πορεία

Η παραγωγή σιταριού εμφανίζει ισχυρή άνοδο, με εκτιμώμενο όγκο 827 εκατ. τόνους, γεγονός που αποδίδεται στις εξαιρετικές αποδόσεις στην ΕΕ. Ανάλογα θετική είναι και η εικόνα για το κριθάρι, όπου οι ευνοϊκές καιρικές συνθήκες και οι βελτιωμένες αποδόσεις οδήγησαν σε αύξηση της παγκόσμιας παραγωγής κατά περίπου 8 εκατ. τόνους. Η ενίσχυση της προσφοράς από τους βασικούς εξαγωγείς –κυρίως τη Ρωσία και την ΕΕ– συνεισφέρει σε σταθεροποίηση των αγορών, αλλά παράλληλα πιέζει τις διεθνείς τιμές, με τον δείκτη IGC GOI να υποχωρεί σε χαμηλό πενταετίας.

Καλαμπόκι και ρύζι: Σταθερή δυναμική, διαφοροποιήσεις ανά ήπειρο

Η παγκόσμια παραγωγή καλαμποκιού εκτιμάται στα 1,297 δισ. τόνους, με ιστορικά υψηλή κατανάλωση που ωστόσο δεν εμποδίζει τη συσσώρευση αποθεμάτων. Στη Νότια Αμερική, η Βραζιλία συνεχίζει να αυξάνει τις εξαγωγές της, ενώ οι ΗΠΑ διατηρούν την πρωτοκαθεδρία.

Για το ρύζι, το IGC εκτιμά ότι η παγκόσμια παραγωγή παραμένει σε πολύ υψηλά επίπεδα, με την Ινδία να καταγράφει ρεκόρ παραγωγής. Οι συνολικές παγκόσμιες εισαγωγές εκτιμώνται στους 60 εκατ. τόνους, με ισχυρή ζήτηση από τις αφρικανικές χώρες.

Σόγια και άλλα προϊόντα: Οριακές μεταβολές

Η παγκόσμια παραγωγή σόγιας προβλέπεται ουσιαστικά αμετάβλητη σε ετήσια βάση, στους 428 εκατ. τόνους, καθώς οι αυξήσεις στη Βραζιλία και την Κοινοπολιτεία Ανεξαρτήτων Κρατών (CIS) αντισταθμίζουν τις μειώσεις στη Βόρεια Αμερική. Η ζήτηση παραμένει ισχυρή, κυρίως από την Ασία, με τις νοτιοαμερικανικές χώρες να κερδίζουν μερίδιο στην παγκόσμια αγορά.

Μια ισορροπημένη αλλά ευάλωτη αγορά

Συνολικά, το IGC καταγράφει μια περίοδο υπερπροσφοράς σιτηρών, γεγονός που ασκεί καθοδική πίεση στις τιμές. Παρά ταύτα, η αποκατάσταση της εφοδιαστικής αλυσίδας και η χαλάρωση των εμπορικών εντάσεων δημιουργούν προϋποθέσεις σταθερότητας για το υπόλοιπο της σεζόν 2025/26. Η ισορροπία αυτή, όπως σημειώνει το Συμβούλιο, παραμένει εύθραυστη, καθώς οι αγορές σιτηρών επηρεάζονται άμεσα από τις κλιματικές συνθήκες, τη γεωπολιτική και την εμπορική πολιτική των μεγάλων εξαγωγικών χωρών.

Πηγή:  International Grains Council (IGC), Grain Market Report No. 570

Τα συμβόλαια της νέας χρονιάς στο σκληρό σιτάρι ανακοίνωσε ο Α.Σ. Φαρσάλων «Ο Ενιπέας».

Οι παραγωγοί μπορούν να υπογράψουν συμβόλαια για την καλλιέργεια σκληρού σιταριού με κατώτερη εγγυημένη τιμή ή ελεύθερα με την τρέχουσα τιμή της αγοράς.

Για σκληρά με ειδικό βάρος 79,5-80 kg/hl, υαλώδη 80% και πρωτεΐνη 12,5% η τιµή συμβολαίου είναι στα 24,5 λεπτά το κιλό.

Για καλύτερη ποιότητα σε πρωτεΐνη πάνω από 12,5% αυξάνει κλιμακωτά η τιμή (πριμ ποιότητας).

Για περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη 13,5%, έχουμε πριμ 2 λεπτά και η εγγυημένη τιμή παραγωγού ορίζεται στα 26,5 λεπτά. Για πάνω από 14,5% πρωτεΐνη, ο παραγωγός έχει πριμ 1 λεπτό και θα πληρωθεί τουλάχιστον 27,5 λεπτά το κιλό.

Προτεραιότητα για συμβάσεις αναμένεται να δοθεί αρχικά στα μέλη του Συνεταιρισμού.

Η ανακοίνωση που εξέδωσε ο ΑΣ Φαρσάλων «Ο Ενιπέας» αναφέρει τα εξής:

«Ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Επαρχίας Φαρσάλων «Ο Ενιπέας» ανακοινώνει πως πραγματοποιεί συμβόλαια για την καλλιέργεια σκληρού σιταριού με κατώτερη εγγυημένη τιμή ή ελεύθερα.

Για πληροφορίες και δηλώσεις συμμετοχής μπορείτε να επικοινωνείτε στα τηλέφωνα 2491071098 και 6978510986 ή να προσέλθετε στα γραφεία του συνεταιρισμού στο Μικρό Ευύδριο Φαρσάλων».

Ο ΕΛΓΑ αποδέχεται το αίτημα, που κατέθεσαν πολλές περιοχές της χώρας, για ένταξη σε πρόγραμμα Κρατικών Οικονομικών Ενισχύσεων (ΚΟΕ) για την απώλεια παραγωγής, το 2024, που είχαν τα χειμερινά σιτηρά λόγω δυσμενών καιρικών συνθηκών.

Ωστόσο επειδή το κονδύλι για τις αποζημιώσεις KOE ξεπερνά το όριο δαπάνης του ΕΛΓΑ - που είναι τα 16 εκατ. ευρώ - προτείνει τη δημιουργία ενός ειδικού προγράμματος ad hoc, με σχετική έκδοση ανάληψης από το υπουργείο Οικονομικών, για να καλύψει τον προϋπολογισμό της απώλειας παραγωγής, που ανέρχεται σε 77 εκατ. ευρώ. 

Η καλλιέργεια των χειμερινών σιτηρών απειλείται με αφανισμό, επειδή τις δύο τελευταίες χρονιές το κόστος παραγωγής ξεπέρασε κατά πολύ τα έσοδα, λόγω των δυσμενών καιρικών συνθηκών και των αδικαιολόγητα χαμηλών τιμών.

Θυμίζουμε ότι στις 4 Ιουνίου, υπογράφηκε επιστολή από όλους τους δημάρχουν του νομού Σερρών και απεστάλη στον υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, (κοινοποιήθηκε στον Πρόεδρο του ΕΛΓΑ) με την οποία κατάθεσαν αίτημα ένταξης των χειμερινών σιτηρών, για το έτος 2024, σε πρόγραμμα Κρατικών Οικονομικών Ενισχύσεων (ΚΟΕ) ή σε ενισχύσεις de minimis.

Την ίδια χρονική περίοδο στάλθηκε υπόμνημα για την στήριξη του αιτήματος στον πρόεδρο της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων Κεντρικής Μακεδονίας (ΠΕΔΚΜ) και Δήμαρχο Πυλαίας-Χορτιάτη κύριο Καϊτεζίδη Ιγνάτιο. Με ομόφωνη απόφαση, στις 8 Ιουλίου, το διοικητικό συμβούλιο της ΠΕΔΚΜ, ζήτησε από τον υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, την ένταξη των χειμερινών σιτηρών της Κεντρικής Μακεδονίας, σε πρόγραμμα Κρατικών Οικονομικών Ενισχύσεων (ΚΟΕ) ή de minimis, ενώ ταυτόχρονα κοινοποίησε την απόφασή του σε όλους τους βουλευτές της Κεντρικής Μακεδονίας.

Η απάντηση, στις 21/10/2025, από τον ΕΛΓΑ (με αριθμ. πρωτ. εισερχομένου προέδρου 539/11.07.2025) μας δείχνει τον δρόμο για την υλοποίηση του αιτήματός μας μέσω ειδικού προγράμματος ad hoc με σχετική έκδοση ανάληψης από το υπουργείο Οικονομικών, αφού το ΕΤΗΣΙΟ πρόγραμμα του ΕΛΓΑ (όριο δαπάνης 16.000.000) δεν μπορεί να καλύψει τον προϋπολογισμό της απώλειας παραγωγής των χειμερινών σιτηρών σε επίπεδο χώρας, ο οποίος ανέρχεται σε 77.000.000 ευρώ.

Τώρα που έδωσε το πράσινο φως ο ΕΛΓΑ είναι στο χέρι της κυβέρνησης να αποφασίσει τη δημιουργία του προγράμματος για την οικονομική στήριξη των παραγωγών σιτηρών.

Κατακόρυφη πτώση τιμών, κατά 50%, μέσα σε λίγους μήνες, βλέπουν οι παραγωγοί ρυζιού στην Ιταλία λόγω των αυξημένων εισαγωγών.

Η ιταλική αγροτική οργάνωση Coldiretti κρούει τον κώδωνα του κινδύνου λίγο πριν από την έναρξη της συγκομιδής.

Οι τιμές παραγωγού μέσα στο 2025 στην Ιταλία, για τις ποικιλίες Carnaroli ή Arborio, έχουν σχεδόν μειωθεί κατά 50%, από περίπου 1-1,10 ευρώ το κιλό στα 60-70 λεπτά το κιλό κατά την τρέχουσα περίοδο, παρά τη σταθερή παραγωγή σε σύγκριση με πέρσι.

Οι εισαγωγές αυξήθηκαν, κατά 10%, τους πρώτους επτά μήνες του 2025, σύμφωνα με ανάλυση της Coldiretti, που βασίζεται σε στοιχεία της Istat (Ιταλικό Εθνικό Ινστιτούτο Στατιστικής) και έφτασαν 208.000 τόνους.

Η κατάσταση επιδεινώνεται από το γεγονός ότι:

• Το 60% του εισαγόμενου ρυζιού απολαμβάνει προτιμησιακών δασμών
• Το 50% φτάνει συσκευασμένο στην ιταλική αγορά

Ένα ακόμη πρόβλημα του κλάδου αποτελεί η εμπορική συμφωνία μεταξύ της ΕΕ και της Mercosur.

Πάνω από 5 εκατομμύρια κιλά ρυζιού έχουν ήδη φτάσει από τις χώρες του νοτιοαμερικανικού μπλοκ το 2025, μια χρονιά που αναμένεται να σημειώσει ρεκόρ παραγωγής.

Αξίζει να αναφέρουμε ότι η Βραζιλία είναι σήμερα ο κορυφαίος μη ασιατικός παραγωγός στον κόσμο, με εξαγωγική ικανότητα 2,4 δισεκατομμυρίων κιλών ρυζιού.

Η συμφωνία ΕΕ και Mercosur προβλέπει την εισαγωγή μηδενικών δασμών για έως και 60 εκατομμυρίων κιλών λευκού ρυζιού.

Όπως υποστηρίζει η Coldiretti, η συμφωνία με τη Mercosur στερείται αμοιβαιότητας και κοινών κανόνων, καθώς οι αγρότες της Νότιας Αμερικής χρησιμοποιούν φυτοφάρμακα που έχουν απαγορευτεί στην Ευρώπη, έχουν χαμηλό κόστος εργασίας και λιγότερο αυστηρούς ελέγχους.

Έχουμε αλλαγή στο ποσό της συνδεδεμένης ενίσχυσης στο καλαμπόκι.

Το ύψος της συνδεδεμένης στήριξης στην καλλιέργεια αραβόσιτου για το έτος ενίσχυσης 2024, καθορίζεται στα 520 ευρώ/εκτάριο (52 ευρώ το στρέμμα).

Όπως αναφέρει η σχετική απόφαση, που δημοσιεύθηκε στη Διαύγεια, οι ενισχύσεις οι οποίες έχουν χορηγηθεί σύμφωνα με την υπ’ αρ. 103050/16.04.2025 απόφαση πριν από την έναρξη ισχύος της παρούσας, αναπροσαρμόζονται.

Στην πληρωμή της συνδεδεμένης είχαν πιστωθεί 30,4 εκατ. ευρώ σε 771.709 στρέµµατα καλαµποκιού. Ωστόσο ήταν διαθέσιµα 42.350.000 ευρώ.

Θυμίζουμε ότι το ύψος της συνδεδεμένης ενίσχυσης στο καλαμπόκι ήταν ήδη αυξημένο κατά 7,97 ευρώ το στρέμμα (από 39,51 πήγε στα 47,48 ευρώ).

Σύμφωνα πάντως με το Στρατηγικό Σχέδιο της ΚΑΠ το ποσό αναφοράς για την συνδεδεμένη ενίσχυση στο καλαμπόκι ήταν στα 55 ευρώ το στρέμμα (με κατώτατο όριο τα 46,7 ευρώ και ανώτατο όριο τα 63,2 ευρώ). 

Μπορεί τα καλαμπόκια να έφυγαν από το χωράφι, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τελείωσε και η φροντίδα τους. Η περίοδος μετά τη συγκομιδή είναι εξίσου κρίσιμη με την καλλιέργεια. Η σωστή αποθήκευση καθορίζει αν το προϊόν θα διατηρήσει την ποιότητά του ή θα υποβαθμιστεί από διάφορους παράγοντες, όπως μύκητες, αφλατοξίνες ή έντομα. Κρίνεται λοιπόν σημαντικό ο παραγωγός να γνωρίζει τις βασικές αρχές σωστής αποθήκευσης, ώστε να προστατεύσει την παραγωγή και το εισόδημά του.

Πριν την αποθήκευση: από τον σωστό χώρο ως τη σωστή ξήρανση

Η επιτυχία της αποθήκευσης του καλαμποκιού ξεκινά πολύ πριν μπει ο πρώτος σπόρος στις αποθήκες. Η προετοιμασία του χώρου, η καθαριότητα, ο έλεγχος για εχθρούς και η ρύθμιση της υγρασίας του προϊόντος αποτελούν κρίσιμα βήματα για την ασφάλεια και την ποιότητα της παραγωγής.

 Οργάνωση και προδιαγραφές του χώρου 

 Οι αποθήκες, ιδιαίτερα οι οριζόντιες, πρέπει να διαθέτουν υπερυψωμένο δάπεδο για να αποτρέπεται η άνοδος υγρασίας από το έδαφος και να προστατεύεται το προϊόν. Οι οροφές χρειάζεται να είναι καλά μονωμένες, ενώ τα παράθυρα και τα ανοίγματα να φέρουν σήτες, ώστε να μην εισέρχονται έντομα όταν γίνεται αερισμός.
Επιπλέον, καλό είναι η αποθήκη να βρίσκεται σε απόσταση τουλάχιστον 50 μέτρων από κατοικίες, στάβλους ή άλλες πηγές επιμόλυνσης, όπως σκουπιδότοποι ή εγκαταστάσεις αποβλήτων. Έτσι μειώνεται σημαντικά ο κίνδυνος ρύπανσης του προϊόντος.

 Πρόληψη προσβολών από τρωκτικά

 Η παρουσία τρωκτικών αποτελεί σοβαρό κίνδυνο για το καλαμπόκι, καθώς προκαλούν ζημιές και μεταφέρουν παθογόνα. Η τοποθέτηση δολωματικών παγίδων περιμετρικά της αποθήκης είναι η πιο ενδεδειγμένη πρακτική, αρκεί να τοποθετούνται μακριά από το προϊόν, γιατί τα δολώματα περιέχουν τοξικές ουσίες επικίνδυνες και για τον άνθρωπο.

 Καθαρισμός και απολύμανση αποθήκης

 Πριν την εισαγωγή του προϊόντος, ο χώρος χρειάζεται καθαρισμό σε βάθος για την απομάκρυνση υπολειμμάτων από προηγούμενες αποθηκεύσεις. Ακολουθεί η εφαρμογή του κατάλληλου εντομοκτόνου και έπειτα η απορρύπανση, δηλαδή η απομάκρυνση των εντόμων που πιθανώς βγήκαν στην επιφάνεια αλλά δεν θανατώθηκαν πλήρως. Η διαδικασία αυτή είναι απαραίτητη, καθώς ακόμη και λίγα επιζώντα έντομα μπορούν να αναπτύξουν νέους πληθυσμούς όταν βρουν τροφή στο καλαμπόκι.

Φροντίδα του περιβάλλοντος χώρου

Η βλάστηση γύρω από τις αποθήκες —ζιζάνια, γρασίδι, καλλωπιστικά φυτά— λειτουργεί συχνά ως καταφύγιο εντόμων, τα οποία αργότερα μπορούν να εισέλθουν στο χώρο φύλαξης. Η ζιζανιοκτονία ή ο ψεκασμός με εντομοκτόνο στις γειτονικές επιφάνειες βοηθούν στην πρόληψη αυτών των προσβολών και συμβάλλουν στην υγιεινή του χώρου συνολικά.

 Διαλογή και έλεγχος προϊόντος

 Το καλαμπόκι που προορίζεται για αποθήκευση πρέπει να είναι καθαρό, υγιές και απαλλαγμένο από έντομα και ασθένειες. Ορισμένα είδη εντόμων εναποθέτουν τα αυγά τους πάνω στους σπάδικες λίγο πριν τη συγκομιδή, και οι προνύμφες εκκολάπτονται στη συνέχεια μέσα στην αποθήκη. Για να αποφευχθεί η εξάπλωση τέτοιων προσβολών, απαιτείται επιμελής έλεγχος κάθε παρτίδας. Αρκεί μία προσβεβλημένη ποσότητα για να μολυνθεί ολόκληρη η αποθηκευμένη σοδειά.

 Η σωστή ξήρανση

 Η περιεκτικότητα του σπόρου σε υγρασία είναι καθοριστικός παράγοντας για τη διατήρηση του προϊόντος. Πριν από την αποθήκευση, η υγρασία πρέπει να μειωθεί περίπου στο 13%, ώστε να περιορίζεται η ανάπτυξη μυκήτων, ακάρεων και εντόμων. Όταν η υγρασία είναι αυξημένη —είτε στο προϊόν είτε στο περιβάλλον της αποθήκης— ευνοείται η ανάπτυξη αφλατοξινογόνων μυκήτων, με αποτέλεσμα την υποβάθμιση της ποιότητας και την επικινδυνότητα για ανθρώπους και ζώα. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στα σύγχρονα υβρίδια τύπου “stay green”, τα οποία κατά τη συγκομιδή έχουν συνήθως υψηλή υγρασία που ξεπερνά το 18%. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η γρήγορη και ομοιόμορφη ξήρανση είναι απαραίτητη για να αποφευχθεί η αλλοίωση του προϊόντος και να διατηρηθεί η διατροφική του αξία.

Κατά την αποθήκευση: τύπος χώρου, έλεγχοι και ασφάλεια προϊόντος

Τρόπος και ύψος αποθήκευσης

Στις κάθετες αποθήκες (silos) το καλαμπόκι μπορεί να τοποθετηθεί σε μεγάλο ύψος (έως και ~15 m), επειδή υπάρχουν ενσωματωμένα συστήματα αερισμού και αυτοματισμοί για παρακολούθηση/ρύθμιση θερμοκρασιών. Αντίθετα, στις επίπεδες αποθήκες χωρίς μηχανολογική ψύξη-αερισμό με κρύο αέρα, το ύψος πρέπει να παραμένει χαμηλό και να εξαρτάται από την υγρασία του προϊόντος· για καλαμπόκι γύρω στο 13–13,5% υγρασία, ο σωρός δεν πρέπει να υπερβαίνει 1,5–2 m.

Απεντόμωση και παρακολούθηση προσβολών

Η απεντόμωση μπορεί να γίνει είτε πάνω στη ροή πλήρωσης, με εφαρμογή εντομοκτόνου μέσω εξοπλισμού ULV (τεχνολογία ψεκασμού μικρού όγκου), είτε με υποκαπνισμό φωσφίνης του αποθηκευτικού χώρου, ώστε να φτάνει και σε «κρυφά» σημεία. Η φωσφίνη χρησιμοποιείται αποκλειστικά από εξειδικευμένα συνεργεία και παρουσία γεωπόνου ή χημικού, καθώς απαιτείται αυστηρή τήρηση μέτρων προστασίας λόγω υψηλής επικινδυνότητας.
Πριν και μετά την απεντόμωση τοποθετούνται δειγματοληπτικές παγίδες, προκειμένου να τεκμηριώνεται η αποτελεσματικότητα της επέμβασης και να αποφασίζεται τυχόν επανάληψη, εφόσον εντοπιστεί ενεργός πληθυσμός εντόμων.

Διαχείριση θερμοκρασίας

Αν το καλαμπόκι μπει ζεστό στην αποθήκη, δημιουργούνται υδρατμοί και συμπύκνωση στην επιφάνεια των σπόρων, που οδηγούν σε σήψεις. Τον χειμώνα, οι χαμηλότερες θερμοκρασίες στα τοιχώματα/οροφή και στο επιφανειακό στρώμα του σωρού προκαλούν επίσης σταγονίδια. Λύση είναι η άμεση ψύξη του προϊόντος με κρύο αέρα από τη βάση, ώστε η θερμοκρασία να πέσει έως και κάτω από 10 °C. Έτσι ελαχιστοποιείται η αναπνοή του σπόρου και αναστέλλεται η ανάπτυξη μυκήτων και εντόμων.

Αφλατοξίνες

Πρόκειται για τοξίνες μυκητιακής προέλευσης με αθροιστική και καρκινογόνο δράση. Εμφανίζονται όταν υπάρχει υψηλή υγρασία, καθυστέρηση στη ξήρανση ή ακατάλληλες συνθήκες αποθήκευσης (π.χ. μεγάλες διαφορές εσωτερικής–εξωτερικής θερμοκρασίας). Η πρόληψη βασίζεται στην έγκαιρη ξήρανση, χαμηλή υγρασία και σωστή ψύξη/αερισμό. Υπάρχουν καθορισμένα νομικά όρια για τα επίπεδα αφλατοξινών στον αραβόσιτο, τα οποία δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να ξεπερνιούνται.

Τι να θυμάται ο παραγωγός

Στην πράξη, η αποθήκευση δεν είναι απλώς ένα στάδιο μετά τη συγκομιδή, είναι το τελευταίο και καθοριστικό βήμα που κρίνει την αξία του καλαμποκιού — και, τελικά, την ασφάλεια του εισοδήματος του παραγωγού. Με λίγη φροντίδα και σωστή προετοιμασία, η προσπάθεια όλης της χρονιάς μπορεί να αποδώσει στο μέγιστο.

Πηγή:
Περιοδικό «Γεωργία – Κτηνοτροφία», Π. Βαχαμίδης, «Χρήσιμες επισημάνσεις για την αποθήκευση του καλαμποκιού», τεύχος 8/2014, σελ. 34–35.

Στον ΑγροΤύπο μιλά ο γεωπόνος της ΔΑΟΚ Δράμας, Κ. Σίμογλου, τονίζοντας ότι η περίοδος μετά τη συγκομιδή του αραβόσιτου είναι καθοριστική για την επόμενη χρονιά. «Τώρα είναι η φάση στην οποία οι παραγωγοί θα έπρεπε να προετοιμάσουν τα χωράφια τους», σημειώνει.
Αν και πολλοί θεωρούν ότι η φροντίδα τελειώνει με το πέρασμα της θεριζοαλωνιστικής, στην πραγματικότητα το χωράφι χρειάζεται σωστή διαχείριση αμέσως μετά τη συγκομιδή, ώστε να είναι έτοιμο και πιο υγιές για την επόμενη καλλιέργεια.

Καταστροφή υπολειμμάτων και αναστροφή του εδάφους

Το πρώτο βήμα, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι η στελεχοκοπή και το παράχωμα των υπολειμμάτων.
«Η διαδικασία πρέπει να γίνει άμεσα, ώστε τα φυτικά υπολείμματα να ενσωματωθούν στο έδαφος και να αποδομηθούν φυσικά. Όταν μένουν στην επιφάνεια, δεν αποδομούνται εύκολα και δίνουν τη δυνατότητα σε μολύσματα ασθενειών να παραμείνουν και να επανεμφανιστούν την επόμενη χρονιά», σημειώνει.

Η ενσωμάτωση της καλαμιάς συμβάλλει επίσης στη βελτίωση της οργανικής ουσίας και της δομής του εδάφους, κάτι που μεταφράζεται σε πιο «ζωντανό» χωράφι και καλύτερη θρεπτική ισορροπία για την επόμενη καλλιέργεια.

«Αντίθετα, η καύση της καλαμιάς δεν ωφελεί», τονίζει ο γεωπόνος, εξηγώντας ότι δεν μειώνει τους πληθυσμούς εντόμων ή ασθενειών και ταυτόχρονα καταστρέφει τη δομή του εδάφους και τους ωφέλιμους μικροοργανισμούς.

Η αμειψισπορά ως φυσικό «φρένο»

Η εναλλαγή των καλλιεργειών παραμένει το πιο φυσικό και αποτελεσματικό προληπτικό μέτρο.
Όπως εξηγεί ο Κ. Σίμογλου, «με την αμειψισπορά διακόπτεται ο κύκλος ζωής των παθογόνων και των εντόμων. Το χωράφι “ξεκουράζεται” και επανέρχεται πιο ισορροπημένο».

Στην περίπτωση του Diabrotica virgifera, που τρέφεται αποκλειστικά από τις ρίζες του αραβοσίτου, η αλλαγή καλλιέργειας για τουλάχιστον ένα έτος αρκεί για να μηδενιστεί ουσιαστικά ο πληθυσμός του εντόμου.
«Αν το ίδιο χωράφι σπαρθεί ξανά με καλαμπόκι, τότε οι προνύμφες βρίσκουν ξενιστή και ο πληθυσμός του εντόμου ξανανεβαίνει. Αν όμως αλλάξει καλλιέργεια, ο κύκλος σπάει και το πρόβλημα εξαφανίζεται», τονίζει.

Η ίδια λογική ισχύει και για μυκητολογικές ασθένειες του φυλλώματος, όπως το ελμινθοσπόριο, που επιβιώνει στα υπολείμματα του φυτού. Όταν το έδαφος αναστραφεί και το επόμενο έτος σπαρθεί με άλλη καλλιέργεια, τα μολύσματα δεν βρίσκουν πλέον κατάλληλο ξενιστή και εξαλείφονται φυσικά.

«Η αμειψισπορά είναι στην ουσία μια φυσική απολύμανση του χωραφιού», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Επιπλέον, βελτιώνει τη δομή και τη γονιμότητα του εδάφους, καθώς αλλάζουν οι απαιτήσεις σε θρεπτικά και ριζικό σύστημα, δίνοντας την ευκαιρία στο χωράφι να “αναπνεύσει”.

Η σύσταση, όπως τονίζει ο γεωπόνος, είναι ξεκάθαρη: «Όπου έχουν παρατηρηθεί έντονες προσβολές, είτε από έντομα είτε από ασθένειες του φυλλώματος, το χωράφι δεν πρέπει να ξανασπαρεί με καλαμπόκι για τουλάχιστον ένα έτος. Η εναλλαγή είναι το πρώτο και πιο αποδοτικό μέτρο πρόληψης.»

Ωστόσο, υπάρχουν και περιπτώσεις όπου η αμειψισπορά είναι δύσκολη ή οικονομικά μη εφικτή.
Για όσους επιλέξουν να σπείρουν και πάλι αραβόσιτο στο ίδιο χωράφι, απαιτείται αυστηρή παρακολούθηση — τόσο για τυχόν ενδείξεις παρουσίας του Diabrotica virgifera ή άλλου εντομολογικού εχθρού, όσο και για προσβολές από κάποιο παθογόνο.

«Σε αυτές τις περιπτώσεις χρειάζεται συνεχής επιτήρηση και, όπου διαπιστώνεται πρόβλημα, στοχευμένες επεμβάσεις στη σπορά με χρήση κοκκωδών εντομοκτόνων», εξηγεί ο κ. Σίμογλου.
Η συστηματική παρακολούθηση του πληθυσμού των εντόμων είναι, όπως λέει, το κλειδί για να αποφευχθούν άσκοπες επεμβάσεις και περιττά κόστη.

Τι μπορεί να ακολουθήσει μετά το καλαμπόκι;

Ανάλογα με το πλάνο κάθε παραγωγού, υπάρχουν δύο βασικές κατευθύνσεις:

 Αν ακολουθήσει χειμερινή καλλιέργεια (σιτηρά):
Η προετοιμασία του εδάφους πρέπει να γίνει άμεσα μετά τη συγκομιδή, όσο υπάρχει υγρασία.
Το όργωμα και το παράχωμα των υπολειμμάτων είναι κρίσιμα, γιατί επιταχύνουν την αποδόμηση της καλαμιάς και περιορίζουν τις εστίες ασθενειών.
«Αν μείνουν τα υπολείμματα στην επιφάνεια, σκληραίνουν και το πρόβλημα μεταφέρεται την επόμενη χρονιά», εξηγεί ο κ. Σίμογλου.

 Αν προγραμματίζεται εαρινή καλλιέργεια (π.χ. αραβόσιτος, βαμβάκι):
Προτείνεται η σπορά ψυχανθών, όπως βίκος ή φακή, που λειτουργούν ως χλωρή λίπανση και δέσμευση αζώτου.
«Το ψυχανθές κρατά το έδαφος καλυμμένο και “ζωντανό”, βελτιώνει τη δομή του και αυξάνει τη γονιμότητά του», σημειώνει.
Αν δεν υπάρχει δυνατότητα για ψυχανθές, η φυσική βλάστηση παραμένει χρήσιμη, αρκεί το χωράφι να μην μένει γυμνό κατά τον χειμώνα.

Η κάλυψη του εδάφους είναι πλέον υποχρεωτική στο πλαίσιο της Πράσινης Συμφωνίας, καθώς αποτρέπει τη διάβρωση και τις απώλειες αζώτου, σύμφωνα με τον γεωπόνο.
Ωστόσο, αρκετοί παραγωγοί εξακολουθούν να αφήνουν τα χωράφια ακάλυπτα μετά τη συγκομιδή, μια πρακτική που —όπως επισημαίνει— μειώνει τη γονιμότητα και εντείνει τον κίνδυνο απωλειών θρεπτικών στοιχείων.

Η διαχείριση μετά τη συγκομιδή

Η φροντίδα του χωραφιού δεν τελειώνει με τη συγκομιδή – εκεί αρχίζει. Η σωστή διαχείριση των υπολειμμάτων, η αποφυγή της καύσης και η σωστή εναλλαγή καλλιεργειών χτίζουν σταδιακά ένα πιο ανθεκτικό και παραγωγικό έδαφος.

Η βασική λίπανση στα φθινοπωρινά σιτηρά αποτελεί το πρώτο και καθοριστικό βήμα για μια ισορροπημένη και αποδοτική καλλιέργεια. Σε αυτή τη φάση χορηγείται ολόκληρη η ποσότητα φωσφόρου και καλίου, καθώς και ένα μέρος του αζώτου, που είναι απαραίτητα για τη σωστή εγκατάσταση των φυτών.

Η εφαρμογή μπορεί να γίνει με δύο τρόπους:

1.Με διασπορά πριν τη σπορά, όπου το λίπασμα απλώνεται σε όλη την επιφάνεια του χωραφιού με λιπασματοδιανομέα και στη συνέχεια ενσωματώνεται με όργωμα ή φρέζα. Η μέθοδος αυτή είναι απλή και εξασφαλίζει ομοιόμορφη κατανομή των θρεπτικών στοιχείων, ωστόσο μέρος του λιπάσματος μπορεί να παραμείνει μακριά από τη ριζόσφαιρα των φυτών.

2.Κατά τη σπορά, με τοποθέτηση του λιπάσματος σε παράλληλες γραμμές προς τους σπόρους και ελαφρώς βαθύτερα από το βάθος σποράς. Αυτή η τεχνική αυξάνει την αξιοποίηση των θρεπτικών στοιχείων από τα νεαρά φυτά και επιτρέπει οικονομία στη συνολική ποσότητα λιπάσματος, καθώς το φυτό έχει άμεση πρόσβαση στα στοιχεία κατά τη βλάστηση. Ωστόσο, χρειάζεται προσοχή για να αποφευχθεί η άμεση επαφή του λιπάσματος με τους σπόρους, που μπορεί να προκαλέσει φυτοτοξικότητα.

Η σωστή δοσολογία δεν μπορεί να είναι ίδια κάθε χρονιά — αλλά ούτε και για κάθε χωράφι. Πριν από τη λίπανση, είναι απαραίτητη μια ανάλυση εδάφους, ώστε να εκτιμηθούν τα διαθέσιμα θρεπτικά στοιχεία και να προσαρμοστεί η εφαρμογή στις πραγματικές ανάγκες του αγρού. Με αυτόν τον τρόπο εξασφαλίζεται οικονομία, αποδοτικότητα και αποφεύγονται προβλήματα που συνδέονται με υπερβολικές ή ακατάλληλες δόσεις.

Μαλακό σιτάρι

Για καλλιέργειες με στόχο τη μέγιστη απόδοση (700–800 κιλά/στρέμμα), συνιστάται βασική λίπανση τύπου 9-8-8, δηλαδή 9 μονάδες αζώτου, 8 φωσφόρου και 8 καλίου. Ωστόσο, επειδή οι ιδανικές συνθήκες δεν είναι ο κανόνας, για τα περισσότερα χωράφια επαρκεί η 8-4-4, ειδικά όταν η υγρασία και η γονιμότητα του εδάφους δεν είναι υψηλές.

Πειραματικά έχει βρεθεί ότι στις περισσότερες περιπτώσεις οι τέσσερις μονάδες φωσφόρου είναι αρκετές, ενώ το κάλιο δεν είναι πάντα απαραίτητο. Μόνο σε υψηλές δόσεις (8 μονάδες φωσφόρου και 8 καλίου) παρατηρείται αλληλεπίδραση με το άζωτο που αυξάνει την απόδοση σε βαθμό ώστε να καλύπτεται το επιπλέον κόστος.

Αν στο χωράφι υπάρχει υπολειμματικό άζωτο, η καλλιέργεια δεν αντιδρά θετικά σε νέα χορήγησή του. Σε τέτοιες περιπτώσεις, στη βασική λίπανση προστίθεται μόνο φώσφορος (και κάλιο εφόσον χρειάζεται), ενώ το άζωτο μπορεί να χορηγηθεί επιφανειακά κατά το αδέλφωμα.

Σκληρό σιτάρι

Η βασική λίπανση στο σκληρό σιτάρι εξαρτάται από την ποικιλία, την προηγούμενη καλλιέργεια και τα χαρακτηριστικά του χωραφιού.
Για καλλιέργειες που στοχεύουν σε αποδόσεις άνω των 400 κιλών ανά στρέμμα, συνιστάται λίπανση τύπου 8-4-0.
Για μέσες αποδόσεις γύρω στα 300 κιλά/στρέμμα, επαρκεί η αναλογία 6-4-0.

Η ποσότητα του αζώτου που δίνεται με τη βασική λίπανση μπορεί να μειωθεί σημαντικά όταν το έδαφος είναι πλούσιο σε υπολειμματικό άζωτο ή όταν προβλέπονται περισσότερες από μία επιφανειακές εφαρμογές.
Σε πολύ γόνιμα και υγρά χωράφια χρειάζεται προσοχή ως προς τη συνολική ποσότητα του αζώτου, καθώς η υπερβολική λίπανση μπορεί να οδηγήσει σε πλαγίασμα των φυτών.

Κριθάρι

Για αποδόσεις άνω των 400 κιλών ανά στρέμμα, συνιστάται βασική λίπανση 6-4-0, ενώ για μέσες αποδόσεις γύρω στα 300 κιλά/στρέμμα επαρκεί η 4-4-0.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στη λίπανση του κριθαριού βυνοποίησης, καθώς η υπερβολική χορήγηση αζώτου μπορεί να αυξήσει την περιεκτικότητα του καρπού σε πρωτεΐνη — κάτι ανεπιθύμητο για τη βυνοποίηση.
Αντίθετα, στα κριθάρια που προορίζονται για κτηνοτροφή, υψηλότερη περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη είναι επιθυμητή.

Η αξιοποίηση του αζώτου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την υγρασία του εδάφους: όσο μεγαλύτερη είναι, τόσο καλύτερα χρησιμοποιείται το άζωτο από την καλλιέργεια.
Ωστόσο, στα πολύ υγρά εδάφη πρέπει να αποφεύγεται η υπερβολική λίπανση, γιατί μπορεί να προκαλέσει πλαγίασμα των φυτών.

Τονίζεται ότι σε κάθε περίπτωση, ο παραγωγός θα πρέπει να συμβουλεύεται τον γεωπόνο του, καθώς οι ανάγκες ποικίλλουν ανάλογα με την περιοχή, τις εδαφολογικές συνθήκες, το κλίμα και το ιστορικό λίπανσης του αγρού.

Ο σωστός σχεδιασμός ξεκινά από το έδαφος

Η βασική λίπανση των σιτηρών δεν είναι μια τυποποιημένη διαδικασία, αλλά μια προσαρμοσμένη πρακτική που εξαρτάται από το έδαφος, τις καιρικές συνθήκες και τους στόχους της καλλιέργειας.
Η ισορροπία ανάμεσα στα τρία βασικά στοιχεία — άζωτο, φώσφορο και κάλιο — και η ορθή χρονική και χωρική εφαρμογή τους αποτελούν τον πυρήνα μιας σωστά σχεδιασμένης θρέψης.
Με την καθοδήγηση της εδαφολογικής ανάλυσης και τη συνετή χρήση λιπασμάτων, ο παραγωγός μπορεί να επιτύχει σταθερές αποδόσεις, υγιή φυτά και βιώσιμη διαχείριση του εδάφους σε βάθος χρόνου.

Πηγή: Περιοδικό Γεωργία – Κτηνοτροφία, τεύχος 8/2013, «Η βασική λίπανση των φθινοπωρινών καλλιεργειών: σιτηρά, ψυχανθή & ελαιοκράμβη», σελ. 38–40.

Σε μια περίοδο όπου οι πιέσεις από ανθεκτικά ζιζάνια αυξάνονται και οι παραγωγοί αναζητούν πιο βιώσιμες λύσεις, η σωστή στρατηγική διαχείρισης αποκτά καθοριστική σημασία για την επιτυχία της καλλιέργειας.

Ο κ. Ηλίας Σ. Τραυλός, Αναπληρωτής  Καθηγητής Γεωργίας – Ζιζανιολογίας στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΓΠΑ) και Αντιπρόεδρος της European Weed Research Society (EWRS), μιλά στον ΑγροΤύπο για τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει το σκληρό σιτάρι καθώς και τα υπόλοιπα χειμερινά σιτηρά από τα ζιζάνια.
Με την εμπειρία και την επιστημονική του γνώση, αναλύει ποια είδη κυριαρχούν στους αγρούς, ποια λάθη επαναλαμβάνονται πιο συχνά και πώς μπορεί να επιτευχθεί πιο αποτελεσματική και βιώσιμη διαχείριση.

Τα πιο προβληματικά ζιζάνια στα σιτηρά

Η παρουσία ζιζανίων αποτελεί διαχρονικό ζήτημα για τους παραγωγούς σιταριού, επηρεάζοντας άμεσα τις αποδόσεις και την ποιότητα του προϊόντος. Όπως εξηγεί ο κ. Τραυλός, η αγριοβρώμη (Avena sterilis) και η λεπτή ήρα (Lolium rigidum) είναι από τα πιο επικίνδυνα είδη που συναντώνται στα σιτηρά, με έντονο ανταγωνισμό προς την καλλιέργεια. «Πρόκειται για πληθυσμούς που έχουν αναπτύξει ανθεκτικότητα σε ευρέως χρησιμοποιούμενα ζιζανιοκτόνα, όπως οι αναστολείς των ενζύμων ALS και ACCase», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Αντίστοιχα, στα πλατύφυλλα ζιζάνια, σημαντικά προβλήματα προκαλούν είδη όπως το αγριοσινάπι (Sinapis arvensis), η παπαρούνα (Papaver rhoeas) και η κολλητσίδα (Galium aparine), τα οποία αναπτύσσονται γρήγορα και ανταγωνίζονται τα νεαρά φυτά του σιταριού. Η εξάπλωσή τους, όπως σημειώνει, μπορεί να οδηγήσει σε αισθητή μείωση των αποδόσεων, ενώ η εμφάνιση ανθεκτικών βιοτύπων δυσκολεύει ακόμη περισσότερο τη διαχείριση.

Όπως επισημαίνει ο κ. Τραυλός, σε αρκετές περιοχές της χώρας οι πληθυσμοί αυτών των ζιζανίων έχουν ενισχυθεί τα τελευταία χρόνια, κυρίως λόγω της συνεχούς μονοκαλλιέργειας σιτηρών και της επαναλαμβανόμενης χρήσης ίδιων δραστικών ουσιών, γεγονός που συμβάλλει στην περαιτέρω ανάπτυξη ανθεκτικότητας.

Παράγοντες που ευνοούν την εξάπλωση των ζιζανίων

Η επιμονή των ζιζανίων στους αγρούς δεν είναι τυχαία. Σύμφωνα με τον Επίκουρο Καθηγητή, πλήθος καλλιεργητικών πρακτικών μπορεί άθελά τους να ενισχύσουν τη διάδοσή τους.
Η χρήση επιμολυσμένου σπόρου, ο ανεπαρκής καθαρισμός των μηχανημάτων και η αραιή σπορά είναι μερικοί από τους λόγους που, όπως επισημαίνει, «επιτρέπουν τη μεταφορά και εγκατάσταση των ζιζανίων από αγρό σε αγρό».

Παράλληλα, η υπερβολική αζωτούχος λίπανση λειτουργεί συχνά προς όφελος των ζιζανίων, ενισχύοντάς τα σε βάρος της καλλιέργειας. Ιδιαίτερα τονίζει τον ρόλο της μονοκαλλιέργειας και της απουσίας αμειψισποράς, που οδηγούν σε σταδιακή προσαρμογή των ζιζανίων στις καλλιεργητικές συνθήκες και στις ίδιες δραστικές ουσίες που χρησιμοποιούνται κάθε χρόνο.

Όπως υπογραμμίζει, «η έλλειψη εναλλαγής καλλιεργειών και τρόπων δράσης αποτελεί βασικό παράγοντα ανάπτυξης ανθεκτικότητας».
Σε βάθος χρόνου, αυτή η προσαρμοστικότητα «δημιουργεί πιο “έξυπνους” πληθυσμούς ζιζανίων, ικανούς να επιβιώνουν και να κυριαρχούν σε κάθε νέα καλλιέργεια», όπως σημειώνει χαρακτηριστικά.

Τα κρίσιμα στάδια για την επέμβαση

Ιδιαίτερη έμφαση δίνει ο κ. Τραυλός στη χρονική στιγμή της επέμβασης, επισημαίνοντας ότι «τα πρώτα στάδια ανάπτυξης της καλλιέργειας είναι τα πιο κρίσιμα για τον έλεγχο των ζιζανίων».
Κατά την αρχική φάση ανάπτυξης καθορίζεται η έκβαση του ανταγωνισμού μεταξύ των καλλιεργούμενων φυτών και των ζιζανίων, καθώς τότε διεκδικούνται τα ίδια θρεπτικά στοιχεία, το φως και το νερό. Εάν δεν υπάρξει έγκαιρη επέμβαση, τα ζιζάνια αποκτούν προβάδισμα, επηρεάζοντας άμεσα την πυκνότητα και την ομοιομορφία της καλλιέργειας.

Όπως εξηγεί, η επέμβαση σε αυτό το πρώιμο στάδιο είναι καθοριστική, καθώς εξασφαλίζει τη μέγιστη αποτελεσματικότητα των ζιζανιοκτόνων και μειώνει τον κίνδυνο επαναφοράς των πληθυσμών.
Όταν η καλλιέργεια εισέλθει στο στάδιο του καλαμώματος – της ταχείας επιμήκυνσης του στελέχους – αποκτά ήδη ισχυρή ανταγωνιστική ικανότητα έναντι των ζιζανίων, περιορίζοντας φυσικά την εξάπλωσή τους.

Ωστόσο, δεν πρέπει να παραβλέπονται και τα όψιμα ζιζάνια, τα οποία, όπως αναφέρει, «αν και δεν μειώνουν άμεσα την παραγωγή, εμπλουτίζουν την τράπεζα σπόρων στο έδαφος και αποτελούν πηγή προβλημάτων για την επόμενη καλλιεργητική περίοδο».

Ορθολογική ζιζανιοκτονία και διαχείριση ανθεκτικότητας

Η χημική ζιζανιοκτονία έχει καθιερωθεί ως η πλέον αποτελεσματική πρακτική ελέγχου των ζιζανίων, προσφέροντας γρήγορα και αξιόπιστα αποτελέσματα. Αναμφίβολα, η εφαρμογή εκλεκτικών ζιζανιοκτόνων έχει κυριαρχήσει ως η πιο διαδεδομένη και αποτελεσματική λύση για την αντιμετώπιση των ζιζανίων σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο  Τραυλός, «η αλόγιστη και συχνά λανθασμένη χρήση των ζιζανιοκτόνων πρέπει να σταματήσει». Η ορθολογική εφαρμογή, με σωστό χρόνο, δόση και τρόπο χρήσης, αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη διατήρηση της αποτελεσματικότητάς τους και τη μείωση του κινδύνου ανθεκτικότητας.

Όπως εξηγεί ο κ. Τραυλός, «τα ετοιμόχρηστα μίγματα δύο ή περισσότερων δραστικών ουσιών διευρύνουν το φάσμα δράσης και καθυστερούν την ανάπτυξη φαινομένων ανθεκτικότητας». Οι παραγωγοί και οι γεωπόνοι, τονίζει, πρέπει να έχουν υπόψη τους ότι οποιοδήποτε αποτελεσματικό ζιζανιοκτόνο, για να παραμείνει αποτελεσματικό, πρέπει να χρησιμοποιείται ορθολογικά, να εναλλάσσεται με σκευάσματα διαφορετικού τρόπου δράσης και να συνοδεύεται από βέλτιστες καλλιεργητικές πρακτικές.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο συνδυασμός χημικών και μη χημικών μεθόδων είναι καθοριστικός. Μελέτες του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών έχουν δείξει ότι η ψευδοσπορά μπορεί να μειώσει σημαντικά το φορτίο των ζιζανίων πριν ακόμη τη σπορά, οδηγώντας σε υψηλότερες αποδόσεις στα χειμερινά σιτηρά.
Παράλληλα, η πυκνότερη σπορά και η επιλογή ανταγωνιστικών ποικιλιών με αυξημένη ικανότητα αδελφώματος ενισχύουν το φυσικό ανταγωνιστικό δυναμικό του σκληρού σιταριού απέναντι στα ζιζάνια, περιορίζοντας την ανάγκη για επαναλαμβανόμενους ψεκασμούς.

Η ανθεκτικότητα, ωστόσο, παραμένει μια αυξανόμενη απειλή.

Οι περισσότερες περιπτώσεις στη χώρα μας αφορούν αγρωστώδη και πλατύφυλλα ζιζάνια με ανθεκτικότητα σε ζιζανιοκτόνα-αναστολείς του ενζύμου ALS, που διαθέτουν ευρύ φάσμα δράσης, καθώς και αγρωστώδη ανθεκτικά σε ζιζανιοκτόνα-αναστολείς του ενζύμου ACCase, τα οποία χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για τον έλεγχο των αγρωστωδών.
Αν και μέχρι σήμερα δεν έχουν επιβεβαιωθεί στη χώρα μας περιπτώσεις ανθεκτικότητας πλατύφυλλων ζιζανίων στα ορμονικά ζιζανιοκτόνα, τα διεθνή ερευνητικά δεδομένα, όπως προειδοποιεί ο κ. Τραυλός, «δεν επιτρέπουν εφησυχασμό».

Συχνά λάθη 

Αν και τα ζιζανιοκτόνα αποτελούν πολύτιμο εργαλείο, η αποτελεσματικότητά τους μειώνεται σημαντικά όταν η εφαρμογή δεν γίνεται με ορθό τρόπο.
Όπως αναφέρει ο κ. Τραυλός, τα συχνότερα λάθη των παραγωγών αφορούν την εφαρμογή σε ακατάλληλα στάδια ανάπτυξης των ζιζανίων, την απουσία προσκολλητικού – κάτι ιδιαίτερα κρίσιμο για τον έλεγχο των αγρωστωδών ειδών – καθώς και τη χρήση μικρότερης δόσης από τη συνιστώμενη.

Συχνό είναι επίσης το φαινόμενο της λανθασμένης ρύθμισης του όγκου του ψεκαστικού υγρού και της πίεσης, αλλά και των αυθαίρετων συνδυασμών δραστικών ουσιών στο βυτίο, που σε ορισμένες περιπτώσεις αλληλοαναιρούνται, περιορίζοντας το τελικό αποτέλεσμα.

Η συντήρηση του εξοπλισμού, όπως τονίζει, είναι εξίσου κρίσιμη: «Η απόφραξη των ακροφυσίων και η ανομοιόμορφη κατανομή του ψεκαστικού υγρού μπορούν να οδηγήσουν σε μεγάλες απώλειες αποτελεσματικότητας».
Ο ίδιος διευκρινίζει ότι, στην πράξη, είναι συχνά δύσκολο η εφαρμογή να συμπέσει χρονικά με το ιδανικό στάδιο ανάπτυξης όλων των ζιζανίων, καθώς αυτά εμφανίζονται σταδιακά.
«Η λύση», υπογραμμίζει, «είναι η εφαρμογή να γίνεται με βάση τα κυρίαρχα είδη και τις εδαφοκλιματικές συνθήκες, στοχεύοντας πάντα στα πιο ανταγωνιστικά ζιζάνια».

Η ουσία για τον παραγωγό

Η διαχείριση των ζιζανίων στο σκληρό σιτάρι απαιτεί ολοκληρωμένη προσέγγιση και καλή γνώση της βιολογίας των ειδών. Η ορθολογική χρήση των ζιζανιοκτόνων, σε συνδυασμό με καλλιεργητικά μέτρα όπως η ψευδοσπορά, η αμειψισπορά και η πυκνή σπορά, παραμένει το πιο αποτελεσματικό “όπλο” του παραγωγού.

Όπως επισημαίνει ο Ηλίας Σ. Τραυλός, «η αντιμετώπιση των ζιζανίων δεν είναι θέμα ενός ψεκασμού, αλλά στρατηγικής που πρέπει να ξεκινά πριν τη σπορά και να συνεχίζεται καθ’ όλη τη διάρκεια της καλλιέργειας».