Η ευρωπαϊκή γεωργία μπαίνει σε μια δεκαετία ισορροπιών, προσαρμογών και αναγκαστικών επιλογών. Το νέο EU Agricultural Outlook 2025-2035 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σκιαγραφεί μια εικόνα λιγότερο εντυπωσιακή από άλλες εποχές, αλλά σαφώς πιο ρεαλιστική. Η παραγωγικότητα παραμένει υψηλή, όμως αυξάνεται με πιο αργούς ρυθμούς. Οι πιέσεις από το κλίμα, το κόστος των εισροών και οι αλλαγές στην κατανάλωση δεν αφήνουν περιθώρια εφησυχασμού. Την ίδια στιγμή, η ευρωπαϊκή γεωργία καλείται να παραμείνει αυτάρκης, ανταγωνιστική και περιβαλλοντικά πιο ήπια, σε ένα διεθνές περιβάλλον που γίνεται ολοένα πιο απαιτητικό.
Παραγωγικότητα με φρένο, αλλά χωρίς κατάρρευση
Σύμφωνα με την Κομισιόν, η ευρωπαϊκή γεωργία διατηρεί έως το 2035 υψηλό επίπεδο παραγωγικότητας, αν και με σαφώς χαμηλότερους ρυθμούς αύξησης σε σχέση με το παρελθόν. Οι επιπτώσεις της κλιματικής μεταβλητότητας, οι περιορισμοί στη χρήση εισροών και το αυξημένο κόστος λιπασμάτων και ενέργειας λειτουργούν ανασταλτικά. Παρ’ όλα αυτά, η τεχνολογική πρόοδος, η βελτίωση των πρακτικών και οι διαρθρωτικές αλλαγές επιτρέπουν στη συνολική παραγωγή να παραμένει λειτουργική και επαρκής για την κάλυψη των αναγκών.
Καθοριστικό ρόλο συνεχίζει να παίζει η παραγωγικότητα της εργασίας, η οποία αναδεικνύεται στον βασικό μοχλό της συνολικής γεωργικής απόδοσης. Με λιγότερα άτομα να εργάζονται στη γεωργία, αλλά με μεγαλύτερη ένταση κεφαλαίου και τεχνογνωσίας, το εισόδημα ανά εργαζόμενο αυξάνεται, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το ίδιο ισχύει για όλες τις εκμεταλλεύσεις.
Διαρθρωτικές αλλαγές και άνισες αντοχές
Το Outlook αποτυπώνει καθαρά ότι η ευρωπαϊκή γεωργία αλλάζει δομή. Οι μεγαλύτερες εκμεταλλεύσεις εμφανίζονται, κατά μέσο όρο, πιο ανθεκτικές και οικονομικά βιώσιμες, ενώ οι μικρότερες πιέζονται περισσότερο. Η συνολική αγροτική παραγωγή αυξάνεται σε αξία, όμως η βιωσιμότητα παραμένει στενά συνδεδεμένη με το μέγεθος της εκμετάλλευσης. Παράλληλα, η οικογενειακή, μη αμειβόμενη εργασία μειώνεται, ενώ αυξάνεται η μισθωτή απασχόληση, χωρίς όμως να αντισταθμίζεται η συνολική απώλεια εργατικού δυναμικού. Το αποτέλεσμα είναι μια γεωργία πιο «επαγγελματική» αλλά και πιο συγκεντρωτική, με σαφείς προκλήσεις για τη συνοχή της υπαίθρου.
Κατανάλωση: λιγότερο κόκκινο κρέας, περισσότερη εξειδίκευση
Οι αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες επηρεάζουν καθοριστικά τις αγορές. Η κατανάλωση πρωτεΐνης στην ΕΕ αναμένεται να παραμείνει ελαφρώς αυξημένη, κυρίως λόγω της γήρανσης του πληθυσμού, όμως η προέλευσή της αλλάζει. Το κόκκινο κρέας υποχωρεί, ενώ αυξάνεται η προτίμηση σε πουλερικά, γαλακτοκομικά, αυγά και ψάρια. Η στροφή αυτή δεν είναι μόνο διατροφική, αλλά και οικονομική και περιβαλλοντική. Η ευκολία, το κόστος και οι ανησυχίες για την υγεία και τη βιωσιμότητα διαμορφώνουν ένα νέο τοπίο, στο οποίο ορισμένοι τομείς αναπτύσσονται και άλλοι συρρικνώνονται σταδιακά.
Ζωική παραγωγή: σταδιακή υποχώρηση, με εξαιρέσεις
Η παραγωγή βοείου, χοιρινού και αιγοπρόβειου κρέατος ακολουθεί πτωτική πορεία έως το 2035, κυρίως λόγω μείωσης των κοπαδιών, αυστηρότερων ρυθμίσεων και μεταβολών στη ζήτηση. Παρά τη διεθνή ζήτηση για βοδινό, η ΕΕ περιορίζεται από τη διαθεσιμότητα και τον ανταγωνισμό, ενώ οι εξαγωγές χοιρινού μειώνονται λόγω εξασθένησης της ζήτησης από αγορές όπως η Κίνα.
Αντίθετα, τα πουλερικά και τα αυγά εμφανίζουν σταθερή, έστω και ήπια, άνοδο. Θεωρούνται πιο προσιτά, πιο «εύκολα» και πιο συμβατά με τις σύγχρονες διατροφικές τάσεις. Ωστόσο, και σε αυτούς τους τομείς, η ανάπτυξη προσαρμόζεται σε πιο βιώσιμα μοντέλα παραγωγής.
Γάλα και μεταποίηση: σταθερότητα με έμφαση στην αξία
Ο γαλακτοκομικός τομέας διατηρεί συνολικά σταθερή παραγωγή, παρά τη μείωση του αριθμού των αγελάδων. Η αύξηση των αποδόσεων και των στερεών συστατικών στηρίζει την παραγωγή τυριού, ορού γάλακτος, βουτύρου και αποβουτυρωμένης σκόνης. Η ζήτηση για προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας, πλούσια σε πρωτεΐνη και με λειτουργικά χαρακτηριστικά, καθορίζει τις εξελίξεις. Οι εξαγωγές παραμένουν σταθερές σε όγκο, αλλά η αξία τους ενισχύεται μέσω ποιοτικότερων προϊόντων, επιβεβαιώνοντας τη στρατηγική μετατόπιση της ΕΕ από τις ποσότητες στην προστιθέμενη αξία.
Ελαιόλαδο, οίνος και δενδρώδεις καλλιέργειες
Το Outlook καταγράφει ανάκαμψη της παραγωγής ελαιολάδου μετά τα χαμηλά των προηγούμενων ετών, με τις εξαγωγές να παραμένουν ισχυρές. Αντίθετα, η παραγωγή επιτραπέζιας ελιάς μειώνεται λόγω ανταγωνισμού από τρίτες χώρες, παρά τη διαρκή αύξηση της κατανάλωσης. Ο οίνος συνεχίζει την καθοδική του πορεία, τόσο σε κατανάλωση όσο και σε παραγωγή, καθώς αλλάζουν οι συνήθειες και ενισχύονται πολιτικές μέτριας κατανάλωσης. Στα φρούτα και τα λαχανικά, η εικόνα είναι μικτή: η μεταποίηση κερδίζει έδαφος, ενώ η φρέσκια κατανάλωση σε ορισμένες περιπτώσεις υποχωρεί, όπως στα πορτοκάλια και τις ντομάτες.
Περιβάλλον και εισροές: λιγότερη πίεση, αλλά όχι χωρίς κόστος
Η περιβαλλοντική επίδοση της ευρωπαϊκής γεωργίας εμφανίζει βελτίωση, με μείωση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και πλεονασμάτων αζώτου. Η χρήση φυτοπροστατευτικών περιορίζεται, τόσο λόγω μικρότερης έντασης όσο και λόγω μείωσης των καλλιεργούμενων εκτάσεων. Την ίδια στιγμή, το κόστος των εισροών παραμένει υψηλό, επηρεάζοντας άμεσα την οικονομική αντοχή των εκμεταλλεύσεων. Η γεωργία καλείται να παράγει περισσότερο με λιγότερα, σε ένα πλαίσιο αυξημένων απαιτήσεων και περιορισμών.
Ένα μέλλον χωρίς βεβαιότητες, αλλά με κατεύθυνση
Η εικόνα που διαμορφώνεται δεν υπόσχεται εύκολες λύσεις. Περιγράφει όμως μια γεωργία που καλείται να αντέξει, να προσαρμοστεί και να μετασχηματιστεί μέσα σε ένα περιβάλλον αυξημένων πιέσεων και περιορισμών. Το ζητούμενο δεν είναι αν η αλλαγή θα έρθει, αλλά πώς και ποιοι θα μπορέσουν να τη διαχειριστούν. Η επόμενη δεκαετία δεν θα κριθεί μόνο στα χωράφια και στα κοπάδια, αλλά και στις επιλογές που θα καθορίσουν ποιος μπορεί να παραμείνει βιώσιμος σε έναν αγροτικό τομέα που αλλάζει πρόσωπο.
Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή