Τα Ερευνητικά Ινστιτούτα (ΕΙ), προκειμένου να επιβιώσουν και να εξελιχθούν σε ένα έντονα ανταγωνιστικό περιβάλλον - τόσο στη χώρα μας όσο και στην ΕΕ - οφείλουν να διαθέτουν όλες τις απαραίτητες προϋποθέσεις προσαρμογής.
Βασικός στόχος είναι να μη στηρίζονται αποκλειστικά στην εθνική χρηματοδότηση για τη λειτουργία τους, αλλά να εξασφαλίζουν πρόσθετους πόρους μέσω ερευνητικών, αναπτυξιακών, εκπαιδευτικών και επιστημονικών δράσεων.
Αυτό, βέβαια, δεν αναιρεί την ανάγκη ύπαρξης Εθνικού Στρατηγικού Σχεδίου Δράσης για την Έρευνα και την Καινοτομία, ούτε την επιτακτική αύξηση της σημερινής χαμηλής δημόσιας χρηματοδότησης για Έρευνα και Ανάπτυξη(1,5% του ΑΕΠ) τουλάχιστον στον μέσο όρο της ΕΕ (2,0 % του ΑΕΠ).
Επιπλέον, παραμένει αναπάντητο το πώς θα ενισχυθεί η παραγωγικότητα των ερευνητών και πώς θα προσελκυστούν νέοι ταλαντούχοι επιστήμονες, όταν η χώρα μας δεν έχει ακόμη υιοθετήσει την Ευρωπαϊκή Κάρτα του Ερευνητή.
Καθοριστικής σημασίας για την ορθολογική λειτουργία των ΕΙ είναι η ανεξαρτησία τους από πολιτικές παρεμβάσεις.
Η επιλογή και ο διορισμός διοικητικών, ερευνητικών και λειτουργικών στελεχών πρέπει να γίνονται από Ανεξάρτητες Αρχές, μέσω ανοικτών (εγχώριων και διεθνών) προκηρύξεων, με αξιολόγηση βάσει διαφανών και σύγχρονων κριτηρίων.
Αντίστοιχα, η συνολική αξιολόγηση του έργου ενός ΕΙ προτείνεται να γίνεται με βάση την υλοποίηση των στόχων του ετήσιου Επιχειρησιακού Σχεδίου του, χρησιμοποιώντας ερευνητικά, αναπτυξιακά και οικονομικά κριτήρια.
Δομή
Η προτεινόμενη οργανωτική δομή περιλαμβάνει:
Α) Διοικητικό Συμβούλιο (π.χ. Board of Directors για Ερευνητικά Κέντρα ή Board of Heads of Departments για ΕΙ).
Αποτελεί το ανώτατο όργανο χάραξης ερευνητικής, επιστημονικής και αναπτυξιακής πολιτικής και για την κατάρτιση του Επιχειρησιακού Σχεδίου. Προτείνεται, επίσης, η θεσμοθέτηση δυνατότητας επίβλεψης διδακτορικών τίτλων από τους ερευνητές.
Β) Τμήματα / Εργαστήρια Ερευνητικών Μονάδων (ερευνητές, πιστοποιημένο τεχνικό προσωπικό, εξειδικευμένοι επιστήμονες). Υλοποιούν την ερευνητική και αναπτυξιακή πολιτική του ΕΙ, σε συνθήκες που ευθυγραμμίζονται με την Ευρωπαϊκή Κάρτα του Ερευνητή. Δραστηριοποιούνται τόσο στη βασική όσο και στην εφαρμοσμένη έρευνα, ενώ συμβάλλουν ουσιαστικά στην εκπαίδευση νέων ερευνητών και επιστημόνων.
Γ) Τμήμα Διοικητικής και Οικονομικής Υποστήριξης
Είναι υπεύθυνο για την προμήθεια εξοπλισμού, υλικών και υπηρεσιών, αποτελεί βασικό πυλώνα για την ορθολογική λειτουργία του ΕΙ και τη βελτίωση της παραγωγικότητάς του.
Δ) Τμήμα Μεταφοράς Γνώσης και Καινοτομίας (στελεχωμένο με ειδικούς λειτουργικούς επιστήμονες).
Αποτελεί τη «βιτρίνα» του ΕΙ προς την κοινωνία, λειτουργώντας ως μοχλός μεταφοράς της παραγόμενης γνώσης και καινοτομίας σε εθνικό και διεθνές επίπεδο. Είναι ο σύνδεσμος με πανεπιστήμια, παραγωγικούς φορείς, επιχειρήσεις και κοινωνικούς οργανισμούς.
Ε) Εξωτερικό Συμβουλευτικό Συμβούλιο
Συγκροτείται από εκπροσώπους πανεπιστημίων, επαγγελματικών οργανώσεων, συνεταιρισμών και λοιπών φορέων. Παρέχει κατευθύνσεις για την αναβάθμιση, τη στρατηγική πορεία και την περαιτέρω εξέλιξη του Ινστιτούτου σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.
Κύρια Χαρακτηριστικά για την Επίτευξη των Στόχων του ΕΙ
1. Διεπιστημονικότητα
Η σύγχρονη ερευνητική οργάνωση ενθαρρύνει τη συνεργασία διαφορετικών επιστημονικών κλάδων (π.χ. βιολογία και χημεία για φυτοπροστασία, βιοτεχνολογία και βιοπληροφορική για γενετική βελτίωση φυτών και ζώων).
2. Ανάπτυξη Ερευνητικής Κουλτούρας
Η επικοινωνία και η συνεργατικότητα μεταξύ όλων των εργαζομένων αποτελούν βασικούς παράγοντες δημιουργίας ευνοϊκού εργασιακού κλίματος και υψηλής παραγωγικότητας.
3. Δημόσια Συμμετοχή και Εξωστρέφεια
Η ενεργός συμμετοχή των ερευνητών σε δημόσιες εκδηλώσεις, η διάχυση των αποτελεσμάτων μέσω spin-off εταιρειών, πατεντών και βιομηχανικών συνεργασιών ενισχύει την κοινωνική απήχηση και την ανταγωνιστικότητα του ΕΙ. Η διεθνής εξωστρέφεια (τουλάχιστον σε ευρωπαϊκό επίπεδο) είναι κρίσιμη για την αναβάθμιση υποδομών και τη συμμετοχή σε έρευνα αιχμής.
4. Υποδομές
Η διασφάλιση σύγχρονων υποδομών αποτελεί πρωτίστως ευθύνη του Κράτους. Παράλληλα, η συνεχής βελτίωση της υποδομής εξαρτάται από την ενεργό συμμετοχή των ερευνητών στην προσέλκυση χρηματοδοτούμενων έργων.
5. Ανάπτυξη Αλγορίθμου Αξιολόγησης Ερευνητών
Η αξιολόγηση δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο σε παραδοσιακά κριτήρια (δημοσιεύσεις, δείκτες SCI, h-index), αλλά να περιλαμβάνει ποιοτικά και ποσοτικά στοιχεία όπως: διεπιστημονική συνεργασία, συμβολή στην ερευνητική κουλτούρα, εξωστρέφεια, ανάπτυξη υποδομών και συμμετοχή σε ανταγωνιστικά έργα (κυρίως ως συντονιστές). Ιδιαίτερη βαρύτητα πρέπει να δίνεται και στην οικονομική συνεισφορά κάθε ερευνητή προς το Ινστιτούτο.
Προτείνεται η ανάπτυξη ειδικού αλγορίθμου που θα ενσωματώνει όλα τα παραπάνω, εξασφαλίζοντας αντικειμενική και δίκαιη αξιολόγηση τόσο των ερευνητών όσο και του ίδιου του Ινστιτούτου*.
*Η ανάπτυξη αλγορίθμου για την αξιολόγηση των ΕΙ (Ερευνητικών Ινστιτούτων) έγινε για πρώτη φορά στη χώρα μας στη διάρκεια της θητείας μου σαν Γ.Δ. του ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.