Μειωμένη η ελαιοπαραγωγή της Κρήτης λόγω συνεχόμενης ανομβρίας, μπορεί να αιτηθεί η χώρα στήριξη από ΕΕ

Στο δυτικότερο άκρο της Λέσβου, εκεί όπου ο άνεμος δεν σταματά ποτέ και το έδαφος θυμίζει περισσότερο πέτρα παρά γη, δύσκολα θα περίμενε κανείς να δει ζωή — πόσο μάλλον έναν οργανωμένο ελαιώνα δεκάδων χιλιάδων δέντρων.

Κι όμως, στο Σίγρι, σε μια περιοχή που ο ίδιος ο δημιουργός της, ο κ. Αντώνης Τιρπιντήρης, περιγράφει ως «έναν τόπο που περισσότερο δοκιμάζει παρά ευνοεί», δημιουργήθηκε τα τελευταία 22 χρόνια, στο αγρόκτημα Faros Estate, ένα ολοκληρωμένο αγροτικό οικοσύστημα. Όχι απλώς μια καλλιέργεια, αλλά μια παρέμβαση που ξεκίνησε από το μηδέν — και σήμερα λειτουργεί ως παράδειγμα για το πώς μπορεί να αναγεννηθεί ένα υποβαθμισμένο τοπίο.

Ένας τόπος που δεν συγχωρεί

Η δυτική πλευρά της Λέσβου, και ειδικά η περιοχή του Σιγρίου, δεν θυμίζει την εικόνα που έχουν οι περισσότεροι για το νησί. Αντί για ελαιώνες και πράσινο τοπίο, συναντά κανείς έναν τόπο σκληρό, άνυδρο και εκτεθειμένο. Όπως περιγράφει ο κ. Αντώνης Τιρπιντήρης , πρόκειται για μια περιοχή «εντελώς ερημοποιημένη», με φτωχά εδάφη, έντονους ανέμους και ουσιαστική έλλειψη υποδομών. Το ίδιο το νησί παρουσιάζει έντονες αντιθέσεις, με περίπου το 60% να είναι καταπράσινο και το υπόλοιπο να χαρακτηρίζεται από χαμηλή βλάστηση ή πλήρη υποβάθμιση. Στο δυτικό άκρο, όμως, η φύση είναι πιο απαιτητική: «ένας τόπος που περισσότερο δοκιμάζει παρά ευνοεί», όπως λέει χαρακτηριστικά. Η καλλιέργεια σε τέτοιες συνθήκες δεν είναι απλώς δύσκολη — για πολλούς θεωρείται σχεδόν αδύνατη. Κι όμως, σε αυτό ακριβώς το περιβάλλον ξεκίνησε να διαμορφώνεται, πριν από περίπου 22 χρόνια, ένα εγχείρημα που στόχο είχε όχι απλώς την παραγωγή, αλλά την αναγέννηση του ίδιου του τοπίου.

Η απόφαση πίσω από το εγχείρημα

Η επιλογή να επενδύσει κανείς σε έναν τόσο δύσκολο τόπο δεν ήταν αποτέλεσμα μιας ψυχρής επιχειρηματικής στρατηγικής, αλλά μια απόφαση βαθιά προσωπική. Ο ίδιος αναφέρει τρεις βασικούς λόγους που τον οδήγησαν εκεί. Πρώτος, η σχέση με τον τόπο: «είναι ο τόπος που γεννήθηκα και τον βλέπω να μαραζώνει». Η εικόνα της υπαίθρου που ερημώνεται αποτέλεσε ισχυρό κίνητρο για δράση. Δεύτερος, η περιβαλλοντική ευαισθησία που διαμορφώθηκε μέσα από προσωπικές εμπειρίες, οδηγώντας τον στη σκέψη ότι «πρέπει να κάνω κάτι στην πράξη». Και τρίτος, η ίδια η πρόκληση: «δεν θέλω να κάνω εύκολα πράγματα». Σε έναν τόπο που δεν συγχωρεί λάθη, η επιτυχία αποκτά ιδιαίτερη αξία, αλλά κυρίως δημιουργεί γνώση — γνώση που, όπως τονίζει, θα είναι απαραίτητη σε έναν πλανήτη που γίνεται όλο και πιο απαιτητικός για καλλιέργεια.

Χτίζοντας το έδαφος από την αρχή

Η μεγαλύτερη δυσκολία δεν ήταν τα δέντρα, αλλά το ίδιο το έδαφος. Στην αρχή, η έλλειψη εμπειρίας οδήγησε σε συνεχείς αποτυχίες: «φύτεψα εκατοντάδες, να μην πω χιλιάδες δέντρα, και την επόμενη άνοιξη τα έβλεπα ξερά». Οι συνθήκες — άνεμοι, αλατότητα, φτωχό υπόστρωμα — δεν άφηναν περιθώρια για λάθη.

Η καμπή ήρθε όταν η προσέγγιση άλλαξε και το εγχείρημα βασίστηκε στην παρατήρηση της φύσης. «Έπρεπε να ακούσω τη φύση», αναφέρει, περιγράφοντας τη μετάβαση σε μια πιο συνειδητή στρατηγική. Με τη συνεργασία γεωπόνου ξεκίνησε μια συστηματική προσπάθεια αποκατάστασης: εμπλουτισμός του εδάφους με οργανική ύλη (από φύκια έως κοπριά), δημιουργία φυσικών φραγμών με ανθεκτικά φυτά όπως αρμυρίκια και άρκευθοι, και φύτευση ειδών προσαρμοσμένων στις συνθήκες. Καθοριστικό ρόλο έπαιξε η κατασκευή αναβαθμίδων. Οι αναβαθμοί βελτίωσαν τη στράγγιση, συγκράτησαν το νερό και ενίσχυσαν σημαντικά την ανάπτυξη των φυτών. «Η ανάπτυξη είναι διπλάσια στον αναβαθμό», σημειώνει, εξηγώντας ότι το έδαφος λειτουργεί πλέον σαν «σφουγγάρι» που απορροφά τη βροχή αντί να τη χάνει. Χρειάστηκαν περίπου πέντε έως έξι χρόνια για να φανούν τα πρώτα ουσιαστικά αποτελέσματα, αποτυπώνοντας τη διάρκεια και την απαιτητικότητα της διαδικασίας.

Ένα οικοσύστημα 2.000 στρεμμάτων

Σήμερα, το αποτέλεσμα αυτής της προσπάθειας εκτείνεται σε περίπου 2.000 στρέμματα και περιλαμβάνει ένα πολυδιάστατο αγροτικό σύστημα. Ο πυρήνας του είναι οι περίπου 60.000 ελιές, κατανεμημένες σε 12 διαφορετικές ποικιλίες, ενώ παράλληλα έχουν φυτευτεί πληθώρα δέντρων  που ευδοκιμούν στη λεκάνη της Μεσογείου. Η επιλογή της ποικιλιακής ποικιλότητας δεν έγινε τυχαία. Αντίθετα, αποτελεί συνειδητή στρατηγική που συνδέεται με τα χαρακτηριστικά του τελικού προϊόντος. «Κάθε ποικιλία δίνει διαφορετικά αρώματα και χαρακτηριστικά», εξηγεί, τονίζοντας ότι μόνο μέσω του συνδυασμού ποικιλιών μπορεί να επιτευχθεί ένα πολυδιάστατο προφίλ στο ελαιόλαδο. Η δυνατότητα παραγωγής διαφορετικών τύπων λαδιού — με υψηλές πολυφαινόλες, με ήπια οργανοληπτικά χαρακτηριστικά ή με ισορροπημένα blends — προϋποθέτει αυτή την πολυμορφία. Μάλιστα, εκφράζει μια ξεκάθαρη θέση απέναντι στη λογική του μονοποικιλιακού προϊόντος, υποστηρίζοντας ότι «δεν είναι πλεονέκτημα αλλά περιορισμός», καθώς δεσμεύει τον παραγωγό σε ένα στενό φάσμα χαρακτηριστικών.

Η επιστροφή της βιοποικιλότητας

Ίσως η πιο εντυπωσιακή μεταβολή δεν αφορά μόνο την παραγωγή, αλλά τη συνολική οικολογική εικόνα της περιοχής. Εκεί όπου κάποτε επικρατούσε «μια παγερή σιωπή», σήμερα υπάρχει έντονη παρουσία ζωής. «Τώρα δεν υπάρχει σιωπή», λέει, περιγράφοντας την επιστροφή πουλιών, θηλαστικών και εντόμων.

Η αύξηση της βιοποικιλότητας δεν είναι απλώς αισθητική αλλαγή, αλλά ένδειξη ότι το οικοσύστημα λειτουργεί. Παρατηρούνται φυσικοί μηχανισμοί ελέγχου: ωφέλιμα έντομα περιορίζουν επιβλαβείς οργανισμούς, ενώ ακόμη και οι γλάροι συμβάλλουν έμμεσα στη μείωση του δάκου, καταναλώνοντας προσβεβλημένες ελιές. «Πάντα υπάρχει ένα βλαβερό και ένα ωφέλιμο», σημειώνει, υπογραμμίζοντας ότι όταν αποκαθίσταται η ισορροπία, η φύση αυτορρυθμίζεται. Το αγρόκτημα λειτουργεί πλέον ως ένα πλήρες οικοσύστημα, όπου οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ οργανισμών δημιουργούν σταθερότητα και ανθεκτικότητα.

Η επιλογή της ελιάς και η καλλιεργητική προσέγγιση

Αν και το εγχείρημα ξεκίνησε με μεγάλη ποικιλία φυτών, η ελιά σταδιακά αναδείχθηκε ως ο βασικός άξονας. Ο λόγος είναι κυρίως η ανθεκτικότητά της: «είναι το πιο δυνατό δέντρο, ειδικά στην ξηρασία». Σε αντίθεση με άλλα είδη που παρουσίασαν προβλήματα (όπως οι αμυγδαλιές με ασθένειες τύπου φυτόφθορας), η ελιά αποδείχθηκε σταθερή και προσαρμοστική. Σημαντικό στοιχείο της προσέγγισης είναι ότι η καλλιέργεια παραμένει παραδοσιακή και όχι εντατική ή υπερεντατική. Όπως επισημαίνεται, η παραδοσιακή μορφή καλλιέργειας συμβάλλει θετικά στο περιβάλλον, σε αντίθεση με τις εντατικές πρακτικές που απαιτούν αυξημένες εισροές. Αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι μπορεί να δεσμεύει περίπου 10 κιλά διοξειδίου του άνθρακα για κάθε κιλό παραγόμενου ελαιολάδου, γεγονός που ενισχύει τον ρόλο της ως περιβαλλοντικά ωφέλιμης καλλιέργειας.

Η ανάγκη για έλεγχο: από τον ελαιώνα στο ελαιοτριβείο

Καθώς το εγχείρημα ωρίμαζε και η παραγωγή σταθεροποιούνταν, προέκυψε ένα κρίσιμο ερώτημα: πώς διασφαλίζεται ότι ο καρπός που παράγεται με τόσο κόπο θα μετατραπεί σε ένα αντίστοιχα ποιοτικό τελικό προϊόν; Η απάντηση οδήγησε στην καθετοποίηση της παραγωγής και στη δημιουργία ιδιόκτητου ελαιοτριβείου, περίπου πέντε χρόνια πριν — του Sigri Olive Mill. Όπως εξηγεί, η απόφαση αυτή δεν σχετιζόταν με επέκταση δραστηριότητας, αλλά με την ανάγκη για πλήρη έλεγχο: «δεν μπορώ να αφήσω την ποιότητα του προϊόντος σε τρίτους».

Από τη συγκομιδή έως την εμφιάλωση, κάθε στάδιο είναι καταγεγραμμένο και ελεγχόμενο. Το ελαιοτριβείο εξυπηρετεί αποκλειστικά τις δικές τους ελιές, καθώς ακόμη και μικρές αποκλίσεις στην πρώτη ύλη μπορούν να επηρεάσουν το τελικό αποτέλεσμα. Όπως διαπιστώθηκε στην πράξη, η επεξεργασία ελαιών διαφορετικής ποιότητας στον ίδιο εξοπλισμό μπορεί να αφήσει ίχνη που αλλοιώνουν το άρωμα και τα χαρακτηριστικά του λαδιού.

Σε τεχνικό επίπεδο, η λειτουργία βασίζεται σε συνεχή παρακολούθηση και προσαρμογή παραμέτρων. Υπάρχει έλεγχος θερμοκρασίας, εφαρμογή κενού στους μαλακτήρες και δυνατότητα ρύθμισης περίπου δώδεκα παραμέτρων, ανάλογα με την ποικιλία, τον βαθμό ωρίμανσης και την κατάσταση του καρπού. «Μπορούμε να εφαρμόσουμε τις βέλτιστες συνθήκες για κάθε περίπτωση», σημειώνει, υπογραμμίζοντας ότι η ποιότητα δεν είναι αποτέλεσμα τύχης αλλά ακρίβειας. Παράλληλα, πιστοποιήσεις όπως BRC και IFS σε όλα τα στάδια —από το δέντρο έως την τυποποίηση— ενισχύουν τη διαφάνεια και την ιχνηλασιμότητα.

Η συνειδητή επιλογή του premium

Σε μια αγορά όπου το ελαιόλαδο συχνά αντιμετωπίζεται ως βασικό καταναλωτικό αγαθό και η τιμή αποτελεί καθοριστικό παράγοντα, η επιλογή να κινηθεί κανείς προς την premium κατηγορία δεν είναι αυτονόητη. Στην περίπτωση αυτή, όμως, ήταν ξεκάθαρη: «δεν μας ενδιαφέρει ο όγκος, μας ενδιαφέρει η αξία». Αντί για μαζική παραγωγή και ανταγωνισμό στην τιμή, ο στόχος είναι ένα προϊόν που απευθύνεται σε καταναλωτές που γνωρίζουν τι αγοράζουν και δίνουν προτεραιότητα στην ποιότητα. Πρόκειται για μια στρατηγική που απαιτεί χρόνο και υπομονή, αλλά —όπως επισημαίνει— δημιουργεί πιο σταθερές βάσεις, καθώς τα ποιοτικά προϊόντα επηρεάζονται λιγότερο από τις διακυμάνσεις της αγοράς.

Η διαφοροποίηση δεν περιορίζεται στην τοποθέτηση, αλλά στη σύσταση του προϊόντος. «Μας ενδιαφέρει να ξέρει ο άλλος τι αγοράζει», τονίζει, περιγράφοντας μια αγορά όπου η ποιότητα δεν είναι πάντα διαφανής. Έτσι, η premium προσέγγιση δεν αποτελεί απλώς εμπορική επιλογή, αλλά συνέχεια μιας φιλοσοφίας που ξεκινά από το χωράφι και αποτυπώνεται και στο τελικό προϊόν, το ελαιόλαδο OL-EVE.

Σε αυτή τη λογική εντάσσεται και η έμφαση στις πολυφαινόλες. «Δεν είναι κάτι που “πουλάει”, είναι αποτέλεσμα επίπονης διαδικασίας», σημειώνει, υπογραμμίζοντας ότι απαιτείται σωστή επιλογή ποικιλιών, χρόνος συγκομιδής και πλήρης έλεγχος στην επεξεργασία. Παράλληλα, συνδέεται με μια ευρύτερη αντίληψη για το ελαιόλαδο ως προϊόν με ουσιαστικά οφέλη για την υγεία. Όπως αναφέρει, υπάρχουν εκατοντάδες μελέτες που τεκμηριώνουν τη συμβολή του σε τομείς όπως η καρδιαγγειακή υγεία και η νευροπροστασία. «Το ελαιόλαδο δεν είναι μόνο τρόφιμο, είναι και φάρμακο», σημειώνει χαρακτηριστικά.

Από το τοπικό εγχείρημα σε διεθνές μοντέλο

Μετά από περισσότερες από δύο δεκαετίες εμπειρίας, το εγχείρημα δεν περιορίζεται πλέον στα όρια του αγροκτήματος. Η γνώση που αποκτήθηκε —η δυνατότητα μετατροπής ενός άγονου εδάφους σε παραγωγικό— αποτέλεσε τη βάση για τη δημιουργία ενός ευρύτερου μοντέλου. Μέσα από την εταιρεία Falcon Agro, επιχειρείται η μεταφορά αυτής της εμπειρίας σε άλλες περιοχές, στην Ελλάδα και το εξωτερικό, μέσω μιας ολιστικής προσέγγισης που μιμείται τη λειτουργία της φύσης.

Ήδη έχουν ξεκινήσει εφαρμογές και συνεργασίες σε χώρες με ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες, όπως περιοχές της Βόρειας Αφρικής και της Μέσης Ανατολής, ενώ πραγματοποιούνται δοκιμές σε περίπου 200 διαφορετικές περιοχές. Τα συγκριτικά αποτελέσματα δείχνουν σημαντική αύξηση αποδόσεων —σε ορισμένες περιπτώσεις έως και 72%— με χαμηλότερο κόστος εισροών. Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι η προσέγγιση αυτή στοχεύει στη μακροχρόνια αποκατάσταση του εδάφους και όχι σε πρόσκαιρη αύξηση της παραγωγής. «Δεν προσφέρουμε λίπασμα, προσφέρουμε ένα οικοσύστημα», υπογραμμίζει. 

Ένα παράδειγμα πέρα από την παραγωγή

Η περίπτωση του Σιγρίου δεν αποτελεί απλώς μια επιτυχημένη καλλιέργεια ή μια επιχειρηματική ιστορία. Είναι ένα παράδειγμα για το πώς η γεωργία μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο αποκατάστασης — όχι μόνο του εδάφους, αλλά και της σχέσης του ανθρώπου με τη φύση. Σε έναν τόπο που δεν συγχωρεί εύκολα, αποδείχθηκε ότι με γνώση, επιμονή και σεβασμό στους φυσικούς μηχανισμούς, ακόμη και οι πιο δύσκολες συνθήκες μπορούν να μετατραπούν σε ζωντανά, παραγωγικά οικοσυστήματα.

«Δεν λέμε θεωρίες, λέμε πράγματα που έχουμε ζήσει», σημειώνει ο ίδιος, συνοψίζοντας μια πορεία που χτίστηκε βήμα-βήμα — και που δείχνει ότι η επιμονή μπορεί να μετατρέψει ακόμη και την πιο άνυδρη γη σε κάτι πολύ περισσότερο από παραγωγή.

Η σωστή θρέψη των ελαιόδεντρων δεν εξαρτάται μόνο από τη βασική λίπανση, αλλά και από στοχευμένες παρεμβάσεις που καλύπτουν τις ανάγκες της καλλιέργειας τη στιγμή που αυτές εμφανίζονται. Σε αυτό το πλαίσιο, η διαφυλλική λίπανση και η υδρολίπανση αποτελούν δύο βασικά εργαλεία για τη συμπληρωματική χορήγηση θρεπτικών στοιχείων, ανάλογα με τις συνθήκες της καλλιέργειας.

Η διαφυλλική λίπανση εφαρμόζεται κυρίως σε ξηρικούς ελαιώνες, όπου η απορρόφηση από το έδαφος είναι περιορισμένη, ενώ η υδρολίπανση αξιοποιείται σε ποτιστικά συστήματα μέσω της άρδευσης. Η εφαρμογή τους βασίζεται στις πραγματικές ανάγκες των δέντρων, όπως αυτές προκύπτουν από τη φυλλοδιαγνωστική.

Διαφυλλική λίπανση: Άμεση ενίσχυση σε κρίσιμα στάδια

Η διαφυλλική λίπανση αφορά την εφαρμογή υδατοδιαλυτών λιπασμάτων μέσω ψεκασμού του φυλλώματος. Η πρακτική αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε ξηρικούς ελαιώνες, όπου η πρόσληψη θρεπτικών στοιχείων από τις ρίζες είναι περιορισμένη.

Τα θρεπτικά στοιχεία απορροφώνται άμεσα από τα φύλλα, γεγονός που καθιστά τη μέθοδο ιδανική για εφαρμογή σε κρίσιμα στάδια ανάπτυξης. Οι ανάγκες των δέντρων προσδιορίζονται μέσω φυλλοδιαγνωστικής, η οποία πραγματοποιείται τον χειμώνα (Νοέμβριο – Δεκέμβριο) με δείγμα 100–150 φύλλων από το μέσο βλαστών ηλικίας 5–8 μηνών.

Διαχείριση αζώτου μέσω διαφυλλικής λίπανσης

Έλλειψη αζώτου εντοπίζεται όταν η περιεκτικότητα των φύλλων είναι μικρότερη από 1,6% επί ξηρού βάρους. Σε αυτή την περίπτωση, η διαφυλλική εφαρμογή αζώτου προτείνεται σε συγκεκριμένα στάδια:

Πριν την άνθηση και την καρπόδεση (Απρίλιος – Μάιος)
Από την καρπόδεση έως τη σκλήρυνση του πυρήνα (Ιούνιος – Ιούλιος)
Κατά την ελαιοποίηση (Αύγουστος), μόνο σε χρονιές μεγάλης παραγωγής

Η εφαρμογή γίνεται με διάλυμα ουρίας συγκέντρωσης 0,3–0,4% (46-0-0), με την προϋπόθεση ότι η περιεκτικότητα σε διουρία είναι μικρότερη από 0,25%.

Διαχείριση καλίου και βορίου

Σε περιπτώσεις έλλειψης καλίου, που διαπιστώνεται όταν η περιεκτικότητα στα φύλλα κυμαίνεται μεταξύ 0,1–0,3% ξηρού βάρους, συνιστάται διαφυλλική λίπανση μετά την καρπόδεση. Η εφαρμογή γίνεται με διάλυμα νιτρικού καλίου (13-0-46) σε συγκέντρωση 3–4%.

Για το βόριο, όταν η περιεκτικότητα είναι μικρότερη από 20 ppm, η εφαρμογή πραγματοποιείται πριν την άνθηση (Απρίλιος), με διάλυμα βόρακα 3–4‰ ή άλλη υδατοδιαλυτή μορφή βορίου. Η συγκεκριμένη πρακτική απαιτεί ετήσια επανάληψη.

Υδρολίπανση: Στοχευμένη θρέψη μέσω άρδευσης

Η υδρολίπανση αφορά τη χορήγηση λιπασμάτων μέσω του νερού άρδευσης, με χρήση σταλακτών ή μικροεκτοξευτήρων. Αποτελεί αποτελεσματική μέθοδο για τη συμπληρωματική λίπανση με άζωτο και κάλιο, ενώ μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ως κύρια μέθοδος για το βόριο και τον φώσφορο.

Διαχείριση αζώτου στην υδρολίπανση

Η συνολική ανάγκη σε άζωτο κατανέμεται σε δύο φάσεις:

Βασική λίπανση (Φεβρουάριος – Μάρτιος): 2/3 των αναγκών
Επιφανειακή λίπανση (Ιούνιος – Ιούλιος): 1/3 των αναγκών

Η επιφανειακή εφαρμογή μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσω υδρολίπανσης με υδατοδιαλυτές μορφές αζώτου, κυρίως ουρία. Η χρήση νιτρικής αμμωνίας αποφεύγεται, λόγω ταχείας έκπλυσης. Σε χρονιές μεγάλης παραγωγής, μπορεί να εφαρμοστεί επιπλέον λίπανση τον Αύγουστο – Σεπτέμβριο.

Διαχείριση καλίου μέσω άρδευσης

Η λίπανση με κάλιο κατανέμεται ως εξής:

Βασική λίπανση: 1/2 των αναγκών (Φεβρουάριος – Μάρτιος)
Υδρολίπανση μετά την καρπόδεση: 1/2 των αναγκών

Οι ανάγκες της καλλιέργειας σε κάλιο είναι συνήθως ίσες με την ποσότητα του αζώτου ή και διπλάσιες σε περιπτώσεις αυξημένων απαιτήσεων.

Η εφαρμογή γίνεται με υδατοδιαλυτές μορφές όπως το νιτρικό κάλιο (13-0-46), με συνήθη δόση 300–500 g ανά δέντρο. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί και θειικό κάλιο, ωστόσο η διαλυτότητά του είναι περιορισμένη σε θερμοκρασίες κάτω των 20°C.

Βόριο και φώσφορος στην υδρολίπανση

Το βόριο μπορεί να εφαρμοστεί μέσω υδρολίπανσης, ιδιαίτερα όταν πραγματοποιούνται αρδεύσεις νωρίς την άνοιξη, ώστε να επιτευχθεί ταχύτερη αντίδραση των δέντρων.

Για τον φώσφορο, προτείνονται υδατοδιαλυτές μορφές όπως:

Φωσφορικό μονοαμμώνιο (12-61-0)
Φωσφορικό διαμμώνιο (21-53-0)

Επιπλέον, απαιτείται αρχικό κόστος εγκατάστασης (λιπαντήρας, όργανα ελέγχου), το οποίο όμως μπορεί να αποσβεστεί λόγω της συνολικής βελτίωσης της αποδοτικότητας.

Πλεονεκτήματα της υδρολίπανσης

Η μέθοδος παρουσιάζει σημαντικά πλεονεκτήματα:

Υψηλή αξιοποίηση των θρεπτικών στοιχείων της λίπανσης (έως 90%), όταν η εφαρμογή γίνεται στο ριζόστρωμα

Εφαρμογή λιπασμάτων στα κρίσιμα στάδια της καλλιέργειας για γρηγορότερη αντίδραση των δένδρων

Ομοιόμορφη κατανομή και διασπορά του λιπάσματος (90–95%) στον αγρό, εφόσον είναι αντίστοιχα ομοιόμορφη και η κατανομή του νερού άρδευσης

Βελτίωση παραγωγικότητας και ποιότητας προϊόντων, με ταυτόχρονη οικονομία στην ποσότητα λιπασμάτων και χαμηλό κόστος εφαρμογής, που οδηγούν σε καλύτερα οικονομικά αποτελέσματα

Καλύτερα αποτελέσματα σε ελαφρά εδάφη μέσω τμηματικής εφαρμογής των λιπασμάτων

Περιορισμός της ρύπανσης των υπόγειων υδροφορέων, λόγω μειωμένων απωλειών από έκπλυση

Μειονεκτήματα και περιορισμοί

Παρά τα πλεονεκτήματα, υπάρχουν και ορισμένες δυσκολίες:

Πιθανές εμφράξεις του αρδευτικού δικτύου (κυρίως σε σταλάκτες και μικροεκτοξευτήρες) από ιζήματα (ασβεστίου, μαγνησίου, σιδήρου, αργιλίου κ.λπ.) ή από άλγη και βακτήρια

Πιθανή ρύπανση του νερού της πηγής τροφοδοσίας του δικτύου με λιπάσματα, εάν δεν τοποθετηθούν βαλβίδες αντεπιστροφής

Πιθανή διάβρωση μεταλλικών τμημάτων του αρδευτικού δικτύου (κυρίως αντλίες και φίλτρα) από ορισμένους τύπους λιπασμάτων

Δυσκολία εφαρμογής υδρολίπανσης σε περιπτώσεις όπου το αρδευτικό νερό παρουσιάζει υψηλή αλατότητα

Πηγή: Γεωργία – Κτηνοτροφία 03|24, «ΔΙΑΦΥΛΛΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΥΔΡΟΛΙΠΑΝΣΗ ΣΤΑ ΕΛΑΙΟΔΕΝΔΡΑ», Δρ. Ε. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΑΚΗΣ, σελ. 38–40

Σε εξέλιξη βρίσκεται η διαδικασία επικαιροποίησης του Ελαιοκομικού Μητρώου από τους ελαιοπαραγωγούς της χώρας.

Θυμίζουμε ότι στο «Ελαιοκομικό Μητρώο» υποχρεωτικά καταχωρίζονται και ενημερώνονται, μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου, τα στοιχεία όλων των ελαιοκομικών αγροτεμαχίων της χώρας, ώστε κάθε χρονική στιγμή να αποτυπώνεται η υφιστάμενη ιδιοκτησιακή και καλλιεργητική κατάστασή τους.

Κάθε ελαιοτεμάχιο καταχωρίζεται στο σύστημα με μοναδικό κωδικό, ο οποίος χρησιμοποιείται στη συνέχεια για τη δήλωση συγκομιδής, που ξεκινά από 1η Οκτωβρίου 2026 και θα ολοκληρώνεται έως 31η Μαΐου του 2027.

Να θυμίσουμε ότι η υποχρέωση των ελαιοπαραγωγών για δήλωση συγκομιδής πήρε παράταση από το ΥπΑΑΤ και θα γίνει από 1η Οκτωβρίου 2026, ενώ τα πρόστιμα θα επιβάλλονται από 1η Οκτωβρίου 2027.

Το μητρώο λειτουργεί σαν βάση δεδομένων για τα ελαιοτεμάχια, τις ποικιλίες ελιάς και την παραγωγική δυναμικότητα κάθε εκμετάλλευσης.  

Η διαδικασία αφορά στην εγγραφή του ελαιοκαλλιεργητή στο Σύστημα Γεωγραφικών Πληροφοριών (ΣΓΠ) - Ελαιοκομικού Τομέα ή στην τροποποίηση υφιστάμενης εγγραφής, μέσω υποβολής αίτησης.

Η αίτηση υποβάλλεται στη Διεύθυνση Αγροτικής Ανάπτυξης & Κτηνιατρικής (ΔΑΟΚ) της οικείας Περιφερειακής Ενότητας (Π.Ε.).

Η επικαιροποίηση του Ελαιοκομικού Μητρώου πραγματοποιείται σταδιακά από τις Περιφέρειες της χώρας, με σχετικές ανακοινώσεις των ΔΑΟΚ που καλούν τους παραγωγούς να προσέλθουν για έλεγχο και ενημέρωση των στοιχείων τους.

Πρόκειται για μια παλαιά, θολή και προβληματική υπόθεση που κρατά από τις αρχές της δεκαετίας του 2000. Βλέπετε η χώρα μας δεν έχει ακόμη καταφέρει να καταγράψει το φυτικό κεφάλαιο στην ελαιοκαλλιέργεια.

Το πρόβλημα είναι ότι γίνεται με ευθύνη του κατόχου του κάθε ελαιοκομικού αγροτεμαχίου και πραγματοποιείται με τον έλεγχο και την ενημέρωση από τις ΔΑΟΚ.

Για ακόμη μια φορά δηλαδή ρίχνει την ευθύνη στον πολίτη (ελαιοπαραγωγός), ο οποίος όμως δεν γνωρίζει τι θα κάνει.

Από την άλλη οι ΔΑΟΚ - ειδικά στις βασικές ζώνες ελαιοκαλλιέργειας (Μεσσηνία, Λακωνία, Δυτική Ελλάδα, Κρήτη, Λέσβο, Χαλκιδική) - δεν έχουν υποδομές και ανθρώπινο δυναμικό για να κάνουν αυτές τις διαδικασίες και ελέγχους.

Αν τελικά το αναλάβει κάποια ιδιωτική εταιρεία θα πρέπει να ξεκαθαρίσει ποιος θα έχει την ευθύνη για την ολοκλήρωση του έργου.

Καταχώρηση και τροποποίηση

Μεταξύ των βασικών στοιχείων που ζητούνται από τους παραγωγούς είναι:

• στοιχεία ταυτότητας και ΑΦΜ του παραγωγού,
• η τελευταία δήλωση ΟΣΔΕ (όπου υπάρχει),
• στοιχεία εντοπισμού των αγροτεμαχίων ή χαρτογραφικά δεδομένα,
• ο αριθμός των ελαιόδεντρων ανά αγροτεμάχιο,
• οι ποικιλίες ελιάς που καλλιεργούνται.

Κάθε ελαιοτεμάχιο καταχωρίζεται στο σύστημα με μοναδικό κωδικό, ο οποίος χρησιμοποιείται στη συνέχεια για τη δήλωση συγκομιδής.

Για κάθε μεταβολή του μητρώου απαιτείται αίτηση τροποποίησης. Ως μεταβολή εννοείται κάθε αλλαγή ή προσθήκη αλφαριθμητικών και χαρτογραφικών στοιχείων επί ενός εκάστου των τεμαχίων:
1. Αλφαριθμητικά στοιχεία τροποποίησης προσωπικών, διοικητικών και άλλων στοιχείων.
2. Μεταβιβάσεις αυτούσιων τεμαχίων.
3. Μεταβίβαση μέρους τεμαχίου
4. Εισαγωγή νέου τεμαχίου μη χαρτογραφημένου
5. Τροποποίηση αριθμού ή ποικιλίας δένδρων τεμαχίου

Η αίτηση δύναται να υποβάλλεται μέσω gov.gr για όσες Περιφέρειες έχουν ενταχθεί στην εφαρμογή.

Τι θα χρειαστεί ο ελαιοπαραγωγός

Απόσπασμα του εθνικού κτηματολογίου, όπου εφαρμόζεται, ή πράξεις μετεγγραφής (συμβολαιογραφικό έγγραφο, δικαστική απόφαση, αποδοχή κληρονομιάς, κληρονομητήριο κλπ.) συνοδευόμενες από πιστοποιητικό μεταγραφής. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις κι εφόσον αποδεδειγμένα υπάρχει αντικειμενική δυσκολία για την απόκτηση τίτλου ιδιοκτησίας, μπορεί να γίνεται δεκτό αντί τίτλου, Υπεύθυνη Δήλωση συνοδευόμενη από αντίγραφο του υποβληθέντος και θεωρημένου από την αρμόδια Δ.Ο.Υ. εντύπου Ε9 και μετά από επιτόπιο έλεγχο που θα διενεργήσει η ΔΑΟΚ της οικείας Π.Ε.

Τίτλος εκμετάλλευσης: κάθε σύμβαση (μίσθωσης, επίμορτης αγροληψίας, χρησιδανείου, δωρεάν παραχώρηση κλπ) θεωρημένη αρμοδίως. Kάθε νομικό έγγραφο ή νόμιμη ιδιωτική πράξη που τεκμηριώνει την εκμετάλλευση.

Οι ελαιοπαραγωγοί θα πρέπει να καταθέσουν (δια ζώσης ή ταχυδρομικά) τα γεωγραφικά στοιχεία των ελαιοτεμαχίων. 

Συμπληρώνεται η επιλεξιμότητα των εκτάσεων, δηλαδή για δένδρα φυτεμένα προ της 01/05/1998. Νέα ελαιόδενδρα που αντικαθιστούν άλλα υφιστάμενα ή ελαιόδενδρα που η φύτευσή τους εγκρίθηκε με πρόγραμμα του ΥπΑΑΤ καταχωρούνται με επιβεβαίωση αυτεπαγγέλτως της σχετικής έγκρισης φύτευσης από την οικεία ΔΑΟΚ.

Τα νέα μη χαρτογραφημένα τεμάχια εντοπίζονται και οριοθετούνται ακριβώς πάνω στο χαρτογραφικό υπόβαθρο. Οι παραγωγοί πρέπει να προσκομίζουν διάγραμμα των τεμαχίων τους με σαφή αναφορά καρτεσιανών γεωγραφικών συντεταγμένων. Μετά την ψηφιοποίησή τους, προκύπτει αυτόματα από την εφαρμογή ΣΓΠ-ΕΤ ο χαρτογραφικός κωδικός του τεμαχίου.

Η Ελλάδα είναι πρωταγωνίστρια στη βρώσιμη ελιά σε παγκόσμια κλίμακα και τα τελευταία χρόνια οι εξαγωγές έχουν υπερδιπλασιαστεί.

Παρά την ποιότητα του προϊόντος ο πολυτεμαχισμένος κλήρος παραμένει πρόβλημα. Το 92,44% των αγροτικών εκμεταλλεύσεων, που παράγουν βρώσιμη ελιά είναι μόλις από 1 έως 50,9 στρέμματα και μόλις το 0,068% των αγροτικών εκμεταλλεύσεων βρώσιμης ελιάς διαθέτει πάνω από 300 στρέμματα, στους 10 σημαντικότερους ελαιοκομικούς νομούς. Η, δε, μέση ηλικία των ελαιοπαραγωγών είναι τα 55 έτη, γεγονός εξαιρετικά ανησυχητικό.

Τα παραπάνω στοιχεία έδωσε μιλώντας στην Αγροτική Διακομματική Επιτροπή της Βουλής κι απαντώντας σε ερωτήσεις βουλευτών από την κυβέρνηση κι από την αντιπολίτευση, ο Γιώργος Ντούτσιας, πρόεδρος της Εθνικής Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Επιτραπέζιας Ελιάς (ΔΟΕΠΕΛ).

Επισήμανε ότι στους 15 κυριότερους νομούς της χώρας που παράγουν σε ικανές ποσότητες, βρώσιμη ελιά υπάρχουν περίπου 53.000 εκμεταλλεύσεις, που καλλιεργούν οι παραγωγοί 890.000 στρέμματα και ο μέσος όρος της έκτασης των ελαιοκομικών εκμεταλλεύσεων είναι μόλις 16,8 στρέμματα.  Αν υπήρχε βελτίωση στο αρδευτικό, όπως εξήγησε, θα μπορούσε να βελτιωθεί και ν΄ αναπτυχθεί περαιτέρω η καλλιέργεια ενώ αναφέρθηκε και στις καθυστερήσεις πληρωμών στα επενδυτικά προγράμματα.

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΒΡΩΣΙΜΗ ΕΛΙΑ

Στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ και του ΟΣΔΕ, σημείωσε ο πρόεδρος της ΔΟΕΠΕΛ δείχνουν πως οι 29.559 γεωργοκτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις με επιτραπέζιες ελιές αφορούν μόλις 1 έως 50,9 στρέμματα στους κυριότερους ελαιοκομικούς νομούς.

Η έρευνα εστίασε στις περιφερειακές ενότητες Καβάλας και Θάσου, Χαλκιδικής, Μαγνησίας, Φθιώτιδας, Εύβοιας, Φωκίδας, Αιτωλοακαρνανίας, Άρτας, Λακωνίας, Μεσσηνίας, που παράγουν τον κύριο όγκο βρώσιμης ελιάς. Στις κατεξοχήν ελαιοκομικές περιοχές, από 51 έως 100,9 στρέμματα έχουν 1.867 εκμεταλλεύσεις, από 101 στρέμματα έως 200,9 μόλις 478. Από 201 – 300,9 στρέμματα έχουν 47 εκμεταλλεύσεις κι από 301 και άνω μόλις 22.

Όπως εξήγησε, οι βιώσιμες ελαιοκομικές εκμεταλλεύσεις δεν ξεπερνούν το 10% του συνόλου των 31.973 εκμεταλλεύσεων. Δευτερευόντως καλλιεργείται βρώσιμη ελιά στις περιφερειακές ενότητες Σερρών, Θεσσαλονίκης, Πιερίας, Λάρισας και Αρκαδίας.

ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΔΙΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΑΣ ΕΛΙΑΣ

Η Διεπαγγελματική Οργάνωση Επιτραπέζιας Ελιάς, τόνισε ο κ. Ντούσιας, «συστάθηκε στις 29 Δεκεμβρίου του 2014. Αναγνωρίστηκε ως «Εθνική» το 2020 και αντιπροσωπεύει σήμερα δια των μελών της περίπου το 32% της ελληνικής πρωτογενούς παραγωγής ελαιόκαρπου επιτραπέζιων ποικιλιών που οδηγείται στην επιτραπέζια χρήση (πρωτογενή τομέας) πλέον του 82% της μεταποίησης και παρασκευής επιτραπέζιων ελιών (δευτερογενής τομέας) και πλέον του 97% των ελληνικών εξαγωγών και της διακίνησης του έτοιμου προϊόντος (τριτογενής τομέας)».

ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΕ ΔΑΚΟ, ΑΓΡΟΤΕΣ ΓΗΣ ΚΙ ΕΝΟΙΚΙΑΣΗ ΧΩΡΑΦΙΩΝ

Ο δάκος, ανέφερε ο κ. Ντούτσιας, παραμένει ένα από τα μεγάλα προβλήματα του ελληνικού ελαιώνα και ζήτησε να υπάρξει επικαιροποιημένο Ελαιοκομικό Μητρώο, διότι το τωρινό «δεν έχει καμία επαφή με την πραγματικότητα». Πρότεινε ο υπολογισμός των εκτάσεων και του αριθμού των δέντρων να γίνεται αποκλειστικά με βάση τις ετήσιες δηλώσεις του ΟΣΔΕ. Αναφορικά με τους εργάτες γης, τόνισε πως «οι ελαιοπαραγωγοί «εκβιάζονται» από τους εργάτες γης για να πληρώσουν χωρίς εργόσημο για να μη χάσουν επιδόματα» και ζήτησε «να βρεθούν άμεσες λύσεις. Σημείωσε πως ενώ ενοικιάζονται μεγάλα ελαιοπερίβολα οι αγρότες υποχρεώνονται να πληρώνουν χωρίς αποδείξεις, κι αυτή τους η δαπάνη δεν εκπίπτει.

«Είναι απολύτως απαραίτητη η συνεχής, υψηλού επιπέδου επιμόρφωση των ελαιοπαραγωγών και επί του πεδίου. Οι γεωργικοί σύμβουλοι συνήθως δεν λειτουργούν επί του πεδίου και δεν υπάρχει άμεση διασύνδεση των προβλημάτων του πεδίου με την έρευνα», είπε.

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ

«Χρειάζεται ένα εθνικό στρατηγικό σχέδιο» για τη βρώσιμη ελιά και γενικότερα για τον πρωτογενή τομέα, τόνισε και ανέφερε μεταξύ άλλων:

• Μελέτη – κίνητρα για την ομαδοποίηση των παραγωγών σε ομάδες παραγωγών, οργανώσεις παραγωγών και συνεταιρισμούς.
• Μελέτη - κίνητρα κ.λπ. για τη μη περαιτέρω κατάτμηση των βιώσιμων γεωργικών εκμεταλλεύσεων.
• Μελέτη για την ορθολογικοποίηση και τη θέσπιση κανόνων ενοικίασης των ελαιοτεμαχίων που εγκαταλείπονται.
• Θέσπιση κανόνων χρήσεων γης και ζωνών καλλιέργειας.
• Εγγειοβελτιωτικά έργα, κυρίως, άρδευσης. Η άρδευση είναι προϋπόθεση για την παραγωγή ελαιόκαρπου που προορίζεται για την επιτραπέζια χρήση.
• Μελέτη - κίνητρα για την αναδιάρθρωση των προπολεμικών, πριν το 1940, ελαιώνων επιτραπέζιων ποικιλιών του δέντρου.

Τα κρίσιμα ζητήματα της κρητικής ελαιοκαλλιέργειας βρέθηκαν στο επίκεντρο των συναντήσεων που πραγματοποιήθηκαν στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, μεταξύ της πολιτικής ηγεσίας του Υπουργείου και της Περιφέρειας Κρήτης.

Κατά τη συνάντηση που είχε με τον Υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Κώστα Τσιάρα, ο Περιφερειάρχης Κρήτης, Σταύρος Αρναουτάκης,  έθεσε εμφατικά την ανάγκη επίσπευσης όλων των απαιτούμενων διαδικασιών από το Υπουργείο, προκειμένου να εξασφαλιστεί η έγκαιρη παραλαβή των φυτοφαρμάκων για την απρόσκοπτη και έγκαιρη εφαρμογή του προγράμματος της δακοκτονίας.

Στη συνάντηση εργασίας μετείχαν από την Περιφέρεια, ο Αντιπεριφερειάρχης Αγροτικής Οικονομίας Σταύρος Τζεδάκης και ο Γενικός Διευθυντής Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Κώστας Φωτάκης.

Στο πλαίσιο της συνάντησης συζητήθηκε ακόμα η αλλαγή του θεσμικού πλαισίου όσον αφορά την ελαιοκαλλιέργεια, καθώς και η ανάγκη αύξησης των άμεσων ενισχύσεων της.

Επίσης το σοβαρό πρόβλημα της λειψυδρίας και οι άμεσες συνέπειές της οι οποίες αποτυπώνονται και στη μειωμένη ελαιοπαραγωγή στο νησί που αποτελεί κυρίαρχο πρόβλημα για τους τοπικούς παραγωγούς και την οικονομία της Κρήτης. Για το συγκεκριμένο ζήτημα, συμφωνήθηκε ότι η Περιφέρεια θα προχωρήσει στην άμεση σύνταξη και κατάθεση ενός πλήρως τεκμηριωμένου φακέλου προς τον Υπουργό.

Ο Περιφερειάρχης υπογράμμισε ακόμα την αναγκαιότητα προώθησης κρίσιμων δημόσιων έργων, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στα αρδευτικά έργα και στις παρεμβάσεις για την αγροτική οδοποιία.

Τέλος, σε ξεχωριστή συνάντηση που πραγματοποιήθηκε με τον Υφυπουργό Γιάννη Ανδριανό, στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε το ελαιοκομικό μητρώο, όπου και παρατέθηκαν αναλυτικά από την πλευρά της Περιφέρειας τα προβλήματα που αντιμετωπίζονται στην πράξη.

Προβλήματα στη δακοκτονία

Ο ΑγροΤύπος θυμίζει ότι το 2025 αντιμετώπισε μεγάλο πρόβλημα η Κρήτη εξαιτίας των αυξημένων πληθυσμών του δάκου. Οι διαγωνισμοί προμήθειας φυτοπροστατευτικών προϊόντων για το πρόγραμμα δακοκτονίας καθυστέρησαν να ξεκινήσουν, με αποτέλεσμα να μην υπάρχουν φάρμακα για να γίνουν ψεκασμοί. Μετά από τις διαμαρτυρίες των παραγωγών έστειλαν, τον Σεπτέμβριο, από το ΥπΑΑΤ κάποια φάρμακα στην Κρήτη για να ξεκινήσουν, δολωματικοί ψεκασμοί στις περιοχές που είχαν μεγάλο πρόβλημα.

Με ιδιαίτερα αυξημένο ενδιαφέρον και συμμετοχή πραγματοποιήθηκε, την Πέμπτη (26 Φεβρουαρίου), στο Μεσολόγγι, η ενημερωτική ημερίδα της BASF με θέμα η σύγχρονη αντιμετώπιση των ασθενειών της ελιάς, που ανέδειξε τη σημασία της επιστημονικά τεκμηριωμένης ενημέρωσης για τον ελαιοκομικό τομέα, σε μία περίοδο όπου οι προκλήσεις για την καλλιέργεια είναι συνεχώς αυξανόμενες.

Η εκδήλωση φιλοξενήθηκε στο κτήριο της Περιφερειακής Ενότητας Αιτωλοακαρνανίας και τελούσε υπό την αιγίδα της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας, του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών και της ΔΟΕΠΕΛ, αναδεικνύοντας τη σημασία της συνεργασίας θεσμών, επιστημονικής κοινότητας και αγοράς.

Πρακτική γνώση με επίκεντρο τον σύγχρονο ελαιώνα

Στο επίκεντρο των ομιλιών βρέθηκαν οι σύγχρονες προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο ελαιώνας, καθώς και η ανάγκη για έγκαιρη και ορθολογική διαχείριση των ασθενειών, με βάση τα τελευταία επιστημονικά δεδομένα.
Οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν παρουσιάσεις που εστίασαν:

• στην αναγκαιότητα της πρόληψης και της έγκαιρης διάγνωσης των ασθενειών,
• στη σύνδεση επιστημονικής έρευνας και την εφαρμογής της στο χωράφι,
• και στη σημασία της ορθολογικής φυτοπροστασίας στη διασφάλισης της ποιότητας και της παραγωγικότητας.

Ενεργός διάλογος και ανταλλαγή εμπειριών

Σημαντικό στοιχείο της ημερίδας, ήταν ο γόνιμος δυναμικός διάλογος που αναπτύχθηκε μεταξύ ομιλητών, παραγωγών και γεωπόνων. Μέσα από ερωτήσεις, παρεμβάσεις και ανταλλαγή εμπειριών αναδείχθηκε η ανάγκη για πρακτικές, εφαρμόσιμες λύσεις που ανταποκρίνονται στις πραγματικές συνθήκες της ελληνικής ελαιοκαλλιέργειας.
Η ανταλλαγή εμπειριών και προβληματισμών επιβεβαίωσε τον ρόλο της ημερίδας ως σημείο συνάντησης γνώσης και πράξης, με κοινό στόχο τη θωράκιση της παραγωγής.

Συνεργασία για ένα βιώσιμο μέλλον της ελληνικής ελιάς

Μέσα από τη συγκεκριμένη πρωτοβουλία αναδείχθηκε η σημασία της συνεργασίας μεταξύ επιστημονικών φορέων και παραγωγών, με στόχο την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της βιωσιμότητας της ελληνικής ελαιοκαλλιέργειας.
Η μεγάλη συμμετοχή των παραγωγών επιβεβαιώνει ότι η συνεχής ενημέρωση και η πρόσβαση σε αξιόπιστη γνώση αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για την προσαρμογή του κλάδου στις σύγχρονες προκλήσεις.

Δέσμευση για συνεχή στήριξη του πρωτογενούς τομέα

Η BASF, μέσα από δράσεις ενημέρωσης και επιμόρφωσης όπως η συγκεκριμένη ημερίδα, συνεχίζει να στηρίζει έμπρακτα τον Έλληνα παραγωγό, επενδύοντας στη γνώση, τον διάλογο και τη συνεργασία με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς για την βιωσιμότητα του πρωτογενούς τομέα.

Η ελαιοκαλλιέργεια αποτελεί έναν από τους βασικούς άξονες της ελληνικής γεωργικής παραγωγής. Σε ένα περιβάλλον αυξημένων απαιτήσεων και πίεσης στο κόστος, η σωστή διαχείριση του ελαιώνα δεν αφήνει περιθώρια για πρόχειρες παρεμβάσεις. Το κλάδεμα δεν είναι απλώς μια τυπική καλλιεργητική εργασία. Αποτελεί ουσιαστικό εργαλείο ρύθμισης της παραγωγικότητας, της ποιότητας και της μακροχρόνιας ισορροπίας του δένδρου. Η ορθή εφαρμογή του επηρεάζει άμεσα τη σταθερότητα της καρποφορίας και τη συνολική βιωσιμότητα της εκμετάλλευσης.

Ο τρόπος καρποφορίας καθορίζει το κλάδεμα

Το κλάδεμα της ελιάς καθορίζεται από τον τρόπο καρποφορίας του δένδρου, ο οποίος αποτελεί σταθερό, κληρονομικά προσδιορισμένο χαρακτηριστικό και δεν μπορεί να τροποποιηθεί. Κατά συνέπεια, η κλαδευτική επέμβαση οφείλει να προσαρμόζεται σε αυτόν και όχι να επιχειρεί να τον ανατρέψει. Η ελιά καρποφορεί σε καλά φωτιζόμενο ξύλο του παρελθόντος έτους. Το παραγωγικό αυτό ξύλο εντοπίζεται κυρίως στην περιφέρεια της κόμης και σε βάθος περίπου 60–90 εκατοστών από το εξωτερικό προς το εσωτερικό. Στο εσωτερικό της κόμης παράγεται μικρή ποσότητα καρπού και μάλιστα χαμηλότερης ποιότητας.

Ιδιαίτερα παραγωγικό θεωρείται το ξύλο μήκους 20–30 εκατοστών. Σε μικρότερο μήκος παρατηρείται καρποφορία κυρίως μετά από χρονιές αφορίας, ενώ σε μεγαλύτερο μήκος δεν εμφανίζεται καρπός και η βλάστηση γίνεται έντονα λαίμαργη. Η συνέχιση της παραγωγής επιτυγχάνεται είτε μέσω της προέκτασης των βλαστών που καρποφόρησαν είτε μέσω νέας έκπτυξης από τη βάση τους ή από τα σημεία κάμψης τους λόγω του προηγούμενου φορτίου. Η διαδικασία αυτή μπορεί να επαναλαμβάνεται για αρκετά έτη, σχηματίζοντας τα λεγόμενα συγκροτήματα μικρών βλαστών ή «ποδιές». Με την πάροδο του χρόνου, λόγω σκίασης, τα κατώτερα στρώματα αποφύλλονται και ξηραίνονται και η βλάστηση μετατοπίζεται σταδιακά προς την περιφέρεια της κόμης και προς τα άνω ή προς τα έξω, ανάλογα με τον χαρακτήρα της ποικιλίας.

Βασικές επιδιώξεις του κλαδέματος

Οι βασικές επιδιώξεις του κλαδέματος στην ελιά είναι σαφείς και συνδέονται άμεσα με τη φυσιολογία του δένδρου και τις απαιτήσεις της σύγχρονης καλλιέργειας. Πρώτος στόχος είναι η συνεχής παραγωγή καρποφόρου ξύλου, ώστε η καρποφορία να διατηρείται σταθερή. Παράλληλα, επιδιώκεται η διατήρηση της παραγωγικότητας του δένδρου σε βάθος χρόνου, χωρίς έντονες διακυμάνσεις και πρόωρη εξάντληση της κόμης.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η διαμόρφωση συνθηκών που επιτρέπουν την ανεμπόδιστη λειτουργία των εργαλείων και των μηχανημάτων συλλογής. Η ορατή και σωστά κατανεμημένη κόμη διευκολύνει τη χρήση δονητών και λοιπών μέσων, καθώς η ενέργεια μεταφέρεται αποτελεσματικότερα στον μίσχο του καρπού, αυξάνοντας το ποσοστό αποκόλλησης και μειώνοντας τον χρόνο εργασίας.

Θεμελιώδεις αρχές που πρέπει να γνωρίζει ο παραγωγός 

Για να επιτευχθεί μέγιστη ποσοτική και ποιοτική απόδοση, το κλάδεμα της ελιάς πρέπει να βασίζεται σε ορισμένες θεμελιώδεις αρχές:

1. Η ελιά για να καρποφορήσει οφείλει να διατηρεί ισορροπία μεταξύ των ανόργανων ουσιών που προσλαμβάνει μέσω των ριζών και των οργανικών που σχηματίζονται στα φύλλα. Όταν υπερτερούν οι πρώτες, εκδηλώνεται ζωηρή βλάστηση. Όταν υπερτερούν οι δεύτερες, εμφανίζεται αρχικά υπερκαρποφορία και στη συνέχεια εξασθένηση.

2. Η κάμψη της δραστηριότητας της κόμης έχει προηγουμένως συνοδευτεί από αντίστοιχη κάμψη του ριζικού συστήματος. Στην περίπτωση αυτή, ο μόνος πρακτικά αποτελεσματικός τρόπος επαναφοράς της ισορροπίας είναι η δραστική κλαδευτική επέμβαση.

3. Η ελιά για να φωτοσυνθέσει χρειάζεται άμεση πρόσπτωση φωτός στην πράσινη επιφάνεια των φύλλων και όχι απλή ανάκλαση.

4. Η περιορισμένη και υποβαθμισμένη παραγωγή καρπού στο εσωτερικό της κόμης επιβεβαιώνει την ανάγκη σωστού φωτισμού.

5. Μετά την παρέλευση 15–20 ετών, η κόμη συχνά παρουσιάζει έντονα συμπτώματα παραγωγικής κάμψης. Η αντικατάστασή της μέσω δραστικού κλαδέματος (καρατόμηση) αποτελεί τη μόνη ουσιαστική λύση σε τέτοιες περιπτώσεις.

6. Οι ορθόκλαδοι βλαστοί είναι ιδιαίτερα ζωηροί και καθυστερούν να καρποφορήσουν σε σχέση με τους πλάγιους, συμβάλλουν όμως σημαντικά στην αναγέννηση της κόμης.

7. Η ελιά είναι εύπλαστο και μακρόβιο δένδρο. Διαθέτει τυχαίους και λανθάνοντες οφθαλμούς σε όλο τον σκελετό της, γεγονός που επιτρέπει την ανασύσταση της κόμης όπου απαιτείται, ενώ οι σχηματισμοί στη βάση του κορμού της δίνουν τη δυνατότητα αναδημιουργίας κόμης και ρίζας.

8. Η ασυνήθης έκπτυξη λαίμαργων βλαστών σε συγκεκριμένο σημείο του σκελετού υποδηλώνει εμπόδιο στην κίνηση των χυμών πάνω από το σημείο αυτό και απαιτεί διερεύνηση.

9. Το ξύλο της ελιάς δεν αντέχει σε απότομες πτώσεις της θερμοκρασίας, ιδίως όταν αυτές ακολουθούν περίοδο έντονης βλαστικής δραστηριότητας.

10. Το κλάδεμα μειώνει σημαντικά την αντοχή του δένδρου στους παγετούς.

Πρακτική εφαρμογή του κλαδέματος καρποφορίας

Το κλάδεμα καρποφορίας ξεκινά με διορθωτικές επεμβάσεις στον βασικό σκελετό της κόμης για αποκατάσταση ζημιών από καιρικά φαινόμενα, υπερβολικό φορτίο, προσβολές ή γήρανση. Στη συνέχεια, από το εσωτερικό της κόμης και από κάτω προς τα πάνω, αφαιρείται η παλαιά βλάστηση που έχει ήδη καρποφορήσει και εμφανίζει συμπτώματα γήρανσης, ώστε να περιορίζεται ο ανταγωνισμός σε θρεπτικές ουσίες και φωτισμό. Η επέμβαση δεν γίνεται αφαιρώντας μεμονωμένους βλαστούς, αλλά ομάδες αυτών, επιτυγχάνοντας το λεγόμενο «χτένισμα» των ποδιών.

Οι ορθόκλαδοι, κατά κανόνα λαίμαργοι βλαστοί, πρέπει να αραιώνονται από τη βάση τους και, όπου χρειάζεται, να επιβραχύνονται χωρίς να αφήνονται υπερβολικά κοντοί, ώστε να αποφεύγεται η δημιουργία πυκνής, ζωηρής βλάστησης κάτω από το σημείο κοπής. Η εσωτερική αραίωση της κόμης είναι απαραίτητη για τη διασφάλιση επαρκούς φωτισμού και κυκλοφορίας αέρα. Η σωστή διαχείριση και η διατήρηση σταθερού βάθους της καρποφόρου επιφάνειας στον χώρο συμβάλλουν στη σταθερότητα της ζώνης παραγωγής και περιορίζουν τη σταδιακή μετατόπισή της προς την περιφέρεια.

Προσαρμογή του κλαδέματος στις ανάγκες της χρονιάς

Η ετήσια εφαρμογή κλαδέματος διατηρεί την κόμη υπό έλεγχο, αποτρέπει την ανάγκη για δραστικές επεμβάσεις και περιορίζει τα κενά παραγωγής. Παράλληλα, συμβάλλει στη συγκράτηση του κόστους και επιτρέπει την προσαρμογή της αυστηρότητας στις πραγματικές ανάγκες του δένδρου. Σε χρονιές μεγάλης παραγωγής, η επέμβαση μπορεί να είναι αυστηρότερη και να περιλαμβάνει αραίωμα. Αντίθετα, σε χρονιές μικρής παραγωγής εφαρμόζεται ελαφρύτερο και διορθωτικό κλάδεμα, ώστε να διατηρείται η ισορροπία της κόμης. Το κλάδεμα μπορεί να συνδυάζεται με άλλες καλλιεργητικές φροντίδες, υπό την προϋπόθεση ότι δεν προκαλείται ανεπιθύμητη βλαστική δραστηριότητα σε περιόδους δυσμενών συνθηκών, δεν διευκολύνεται η ανάπτυξη πυκνής λαίμαργης βλάστησης στο εσωτερικό της κόμης και δεν εκτίθενται ευαίσθητα τμήματα του σκελετού σε ηλιοεγκαύματα.

Η συστηματική και τεχνικά ορθή προσέγγιση του κλαδέματος αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη διατήρηση μιας ισορροπημένης και αποδοτικής ελαιοκαλλιέργειας. Όταν οι παρεμβάσεις προσαρμόζονται στον τρόπο καρποφορίας του δένδρου και εφαρμόζονται με συνέπεια, η παραγωγή παραμένει σταθερή και η κόμη διατηρεί τη ζωτικότητά της στον χρόνο.

Πηγή: Γεωργία – Κτηνοτροφία, τεύχος 9/2013, «ΤΟ ΚΛΑΔΕΜΑ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ ΜΕΡΟΣ 1», Δ. Ποντίκης, σελ. 52-56

Σε εμπορική συμφωνία για πώληση ελαιολάδου προχώρησε η Ομάδα Παραγωγών Βιολογικού Ελαιολάδου Χανδρινού ΙΚΕ από την περιοχή Δυτικής Πυλίας της Μεσσηνίας.

Ο ΑγροΤύπος μίλησε με τον κ. Απόστολο Ζωντανό, ελαιοπαραγωγό, πρόεδρο Συλλόγου Γεωπόνων Ελεύθερων Επαγγελματιών Μεσσηνίας και Διαχειριστή στην Ομάδα Παραγωγών Βιολογικού Ελαιολάδου Χανδρινού.

Όπως τόνισε στον ΑγροΤύπο, ήρθαμε σε συμφωνία με τοπικό τυποποιητή για την πώληση 12 τόνων ΠΟΠ έξτρα παρθένο βιολογικό ελαιόλαδο, παραγωγής 2025-2026, προερχόμενου από πιστοποιημένους βιολογικούς ελαιώνες, στην τιμή των 5,80 ευρώ το κιλό.

Φέτος ήταν μια χρονιά που στην Μεσσηνία είχαμε μειωμένες ποσότητες ελαιολάδου αλλά και μεγάλα προβλήματα ποιότητας λόγω γλοιοσπόριου. Μέσα από την οργάνωση των παραγωγών του Χανδρινού καταφέρουμε να πετύχουμε μια καλή τιμή.

Πάντως οι συνεχόμενες βροχοπτώσεις έχουν πάει πίσω τις καλλιεργητικές εργασίες που κάνουν αυτή την εποχή οι ελαιοπαραγωγοί. Στην Ομάδα Παραγωγών τα τελευταία χρόνια η συγκομιδή γίνεται με μηχανικά μέσα. Αυτό έχει μειώσει κατά πολύ το κόστος συγκομιδής και παράλληλα δεν έχουμε ανάγκη για εξειδικευμένους εργάτες. Για αυτό το λόγο το βασικό κλάδεμα το κάνουμε μετά την συγκομιδή αυτή την περίοδο.

Ημερίδα για τις ασθένειες της ελιάς και την στήριξη των ελαιοπαραγωγών διοργανώνει η ΒASF, την Πέμπτη (26/2), στο κτήριο της Περιφερειακής Ενότητας Αιτωλοακαρνανίας στο Μεσολόγγι.

Η σχετική ανακοίνωση αναφέρει τα εξής:

Στο πλαίσιο της συνεχούς προσπάθειάς μας να είμαστε δίπλα στους ελαιοπαραγωγούς και να ανταποκρινόμαστε στις πραγματικές ανάγκες της αγοράς, οργανώνουμε μια ημερίδα με θέμα: «Η σύγχρονη αντιμετώπιση των ασθενειών της ελιάς»

Η εκδήλωση πραγματοποιείται υπό την αιγίδα της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδος, του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών και της ΔΟΕΠΕΛ, ενώ οι ομιλητές θα προέρχονται από το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο.

Θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη, 26 Φεβρουαρίου 2026, στις 18:30, στο κτίριο Περιφερειακής Ενότητας Αιτωλοακαρνανίας, Μεσολόγγι

Η δράση αυτή στοχεύει στο να στηρίξουμε με πρακτική και αξιόπιστη γνώση τους παραγωγούς της περιοχής, δίνοντάς τους σύγχρονες απαντήσεις στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν.

Κατά την καλλιεργητική περίοδο 2024/25, η παγκόσμια κατανάλωση επιτραπέζιας ελιάς ξεπέρασε τους 3 εκατομμύρια τόνους, σημειώνοντας αύξηση 4% σε σύγκριση με τον μέσο όρο των πρόσφατων καλλιεργητικών περιόδων.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Εκτελεστικής Γραμματείας του International Olive Council (IOC – Διεθνές Συμβούλιο Ελαιολάδου), η αύξηση στην κατανάλωση επιτραπέζιας ελιάς παρατηρείται κυρίως στις βασικές παραγωγικές χώρες-μέλη του οργανισμού.

Σε αρκετές από αυτές, η σημαντική αύξηση της παραγωγής συνοδεύτηκε από ουσιαστική άνοδο της εγχώριας κατανάλωσης.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα:

Αίγυπτος, όπου η κατανάλωση αυξήθηκε από 11.000 τόνους το 1990/91 σε 540.000 τόνους το 2024/25.
Αλγερία, από 14.000 τόνους σε 267.500 τόνους την ίδια περίοδο.
Τουρκία, από 110.000 τόνους σε 395.000 τόνους.

Η κατανάλωση εκτιμάται ότι διαμορφώνεται λίγο πάνω από τα 3 εκατομμύρια τόνους το 2024/25 και ελαφρώς χαμηλότερα το 2025/26.

Εισαγωγές

Οι εισαγωγές επιτραπέζιας ελιάς σε ορισμένες από τις κύριες αγορές κατά την περίοδο 2025/26, και συγκεκριμένα το διάστημα Σεπτεμβρίου–Νοεμβρίου 2025, αυξήθηκαν κατά 7,9% σε σύγκριση με το αντίστοιχο διάστημα της προηγούμενης περιόδου.

Άρχισαν να γίνονται ορατές οι ζημιές στους ελαιώνες της Ισπανίας από τις συνεχόμενες βροχοπτώσεις, κάτι που φέρνει αναστάτωση στην αγορά ελαιολάδου της χώρας.

Όλος ο κλάδος αναμένει την έκθεση της ισπανικής Υπηρεσίας Πληροφοριών και Ελέγχου Τροφίμων (AICA) για την παραγωγή ελαιολάδου που είχαμε τον Ιανουάριο.

Από τις νότιες επαρχίες μέχρι τα κεντρικά και βορειοανατολικά τμήματα της χώρας, οι αναφορές των ισπανικών συνεταιριστικών οργανώσεων κάνουν λόγο για ζημιές κατά τη διάρκεια της ελαιοσυγκομιδής.

Μετά από πέντε εβδομάδες βροχοπτώσεων σε όλη την κοινότητα της Ανδαλουσίας, υπάρχουν μεγάλες ποσότητες ασυγκόμιστων ελιών που έχουν πέσει στο έδαφος. Επίσης, οι μεγάλες ποσότητες νερού στα χωράφια θα δημιουργήσουν υψηλό βαθμό υγρασίας στα ελαιόδεντρα, κάτι που θα μπορούσε να μεταφραστεί σε αύξηση των μυκητολογικών ασθενειών την ερχόμενη άνοιξη και να επηρεάσει τη νέα σοδειά.

Ο πρόεδρος της ASAJA Córdoba, Fernando Adell, αναφέρει ότι η συγκομιδή ελιάς θα μπορούσε να μειωθεί, κατά περίπου 30%, ειδικά στις περιοχές στο βόρειο τμήμα της επαρχίας, όπου οι πλημμύρες και οι άνεμοι έχουν προκαλέσει ακόμη και ξεριζώσεις ελαιόδεντρων άνω των δέκα ετών.

Στην επαρχία Χαέν, στις 5 Φερβουαρίου, η συγκομιδή ελαιοκάρπου είχε ολοκληρωθεί σε ποσοστό μόλις 70-75%. Η καθυστέρηση οφείλεται στις συνεχόμενες βροχοπτώσεις που είχαμε στην περιοχή. Πολλές ελιές έχουν πέσει στο έδαφος λόγω των καταιγίδων, ενώ ποτάμια υπερχείλισαν σε διάφορα μέρη της επαρχίας και αρκετοί δρόμοι έχουν κλείσει. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα πολλά αγροκτήματα δεν ήταν προσβάσιμα για συγκομιδή κατά τη διάρκεια του Ιανουαρίου.

Νέοι άγονοι διαγωνισμοί στην Κρήτη

Και ενώ αυτά συμβαίνουν στην Ιβηρική χερσόνησο παραμένει «παγωμένη» η αγορά του ελαιολάδου στην χώρας μας, με τους εμπόρους να μην δίνουν προσφορές αλλά και όσοι δίνουν να κρατάνε σε χαμηλά επίπεδα τις τιμές.

Δύο νέους διαγωνισμούς για πώληση ελαιολάδου είχαμε στην Κρήτη.

Την Πέμπτη (5 Φεβρουαρίου 2026) ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Χουδετσίου, από το Ηράκλειο, πραγματοποίησε πλειοδοτικό διαγωνισμό για την πώληση 28 τόνων έξτρα παρθένου ελαιολάδου, εσοδείας 2024-2025 και οξύτητας 0,39%. Σύμφωνα με πληροφορίες του ΑγροΤύπου ο διαγωνισμός κρίθηκε άγονος.

Την Παρασκευή (6 Φεβρουαρίου 2026) ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Ελαιοπαραγωγών Δήμου Καντάνου Σελίνου, από τα Χανιά, πραγματοποίησε πλειοδοτικό διαγωνισμό για την πώληση 27 τόνων ελαιολάδου οξύτητας 0,60. Οι τιμές που έδωσαν οι έμποροι ήταν σε χαμηλά επίπεδα.

Ο συνεταιρισμός πάντως θα προχωρήσει τη Δευτέρα (9 Φεβρουαρίου 2026) σε νέο διαγωνισμό για πώληση αυτή την φορά 27 τόνων βιομηχανικού ελαιολάδου, οξύτητας 5,40.

Η Εθνική Διεπαγγελματική Οργάνωση Επιτραπέζιας Ελιάς (ΔΟΕΠΕΛ) τονίζει ότι η επικείμενη εμπορική συμφωνία μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ινδίας είναι μια στρατηγικής σημασίας πρωτοβουλία για το άνοιγμα αγορών και την ενίσχυση των ευρωπαϊκών εξαγωγών.

Ωστόσο - προσθέτει - γεννάται εύλογα το ερώτημα εάν θα συμπεριληφθεί η επιτραπέζια ελιά στα προϊόντα που θα επωφεληθούν από τη σταδιακή μείωση και κατάργηση των δασμών ή αν θα βρεθεί και πάλι εκτός.

Μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει ενημέρωση ως προς το εάν οι επιτραπέζιες ελιές περιλαμβάνονται στον κατάλογο των προϊόντων που θα τύχουν ευνοϊκής μεταχείρισης.

Η εμπειρία από τη συμφωνία ΕΕ-Mercosur έχει ήδη δημιουργήσει αρνητικό προηγούμενο για τον κλάδο, με τις ευρωπαϊκές επιτραπέζιες ελιές να εξαιρούνται από την κατάργηση των δασμών εισαγωγής των χωρών της Mercosur, γεγονός που αναμένουμε να διευθετηθεί.

Αναμένουμε σαφείς απαντήσεις από τις αρμόδιες ελληνικές και ευρωπαϊκές αρχές, για το πώς διασφαλίζεται ότι ένα κατεξοχήν εξαγωγικό προϊόν, όπως η επιτραπέζια ελιά, δεν θα θυσιαστεί ξανά στο πλαίσιο ευρύτερων εμπορικών διαπραγματεύσεων.

Οι εμπορικές συμφωνίες της ΕΕ οφείλουν να υπηρετούν στην πράξη την ενίσχυση των εξαγωγών των χωρών-μελών και να μην αφήνουν εκτός προϊόντα που αποδεδειγμένα όταν δεν εμποδίζονται από άδικες ρυθμίσεις (δασμούς κλπ), συμβάλλουν σημαντικά στην οικονομική ανάπτυξη των περιφερειών παραγωγής του προϊόντος.

Όσο περνά ο καιρός φαίνεται να αυξάνει το εμπορικό ενδιαφέρον για τις επιτραπέζιες ελιές ποικιλίας Καλαμών, με τις ποσότητες φέτος να είναι μειωμένες λόγω των ζημιών από το γλοιοσπόριο που είχαμε κυρίως στις περιοχές της δυτικής Ελλάδας.

Οι παραγωγοί που επλήγησαν από το γλοιοσπόριο βρίσκονται σε απελπιστική κατάσταση γιατί γνωρίζουν ότι δεν θα αποζημιωθούν από τον ΕΛΓΑ.

Από την άλλη όσοι έχουν αποθηκεύσει τις ελιές τους δεν φαίνεται να βιάζονται να πουλήσουν αυτή την εποχή και περιμένουν από τον Μάρτιο και μετά να κινηθεί η αγορά και να υπάρξουν καλύτερες τιμές.

Ο κ. Τάσος Σουλτανόπουλος, γεωπόνος και παραγωγός ελιάς Καλαμών από την περιοχή της Αταλάντης, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι πριν λίγες ημέρες είχαμε μια εμπορική συμφωνία για φετινές ελιές Καλαμών στα 1,80 ευρώ το 200άρι. Οι περσινές ελιές αυτή την εποχή πωλούνται σκούπα από 2,45 έως 2,65 ευρώ το κιλό. Υπάρχει πάντως καλή κινητικότητα στο εμπόριο αυτή την περίοδο και φαίνεται ότι η ποιότητα είναι σε καλά επίπεδα. Στην περιοχή φαίνεται το 200άρι να είναι στο 30% της παραγωγής. Από την άλλη έχουμε μεγάλη διαφορά στις τιμές παραγωγού σε σχέση με την λιανική τιμή. Αρκεί να σας αναφέρω ότι σε πρόσφατο ταξίδι μου στην Ολλανδία είδα ελληνικές ελιές Καλαμών χύμα στην λιανική στα 18 ευρώ το κιλό. 

Ο κ. Θανάσης Παλούκης, παραγωγός και γεωπόνος, από τη Βόνιτσα της Αιτωλοακαρνανίας, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι αυτή την εποχή δίνουν τιμή σκούπα στον παραγωγό στα 2,5 ευρώ το κιλό για την περσινή παραγωγή ελιών και στα 1,80 ευρώ το κιλό για την φετινή παραγωγή. Πάντως μετά τον Μάρτιο αναμένεται να ξεκινήσουν οι παραγωγοί να πουλάνε μεγάλες ποσότητες. Φέτος δεν υπάρχει μεγάλη παραγωγή στις ελιές Καλαμών και για αυτό θα έχουμε υψηλές τιμές. Οι καιρικές συνθήκες στην περιοχή δημιούργησαν προβλήματα με το γλοιοσπόριο και αναγκαστήκαμε να κάνουμε πρόωρη συγκομιδή. Ακόμη και τις εργασίες στο χωράφι (κλαδέματα κ.α.) δεν μπορούν να κάνουν οι παραγωγοί εξαιτίας των συνεχιζόμενων βροχοπτώσεων.

Ο κ. Γιάννης Ξαγοραράκης, παραγωγός ελιάς Καλαμών από το Μεσολόγγι, τόνισε στον ΑγροΤύπο ότι οι τιμές που αγοράζουν οι έμποροι αυτή την περίοδο τις ελιές της περσινής παραγωγής κυμαίνονται στα 2,80 ευρώ το κιλό για το 200άρι. Τις φετινές ελιές ακόμη δεν έχουν αρχίσει να τις πουλάνε οι παραγωγοί γιατί οι τιμές είναι σε χαμηλά επίπεδα. Μετά από τον Μάρτιο και μέχρι το Πάσχα θα «ανοίξει» η αγορά για τις φετινές ελιές. Εμπορικό ενδιαφέρον υπάρχει γιατί είναι μειωμένη η προσφορά λόγω των ζημιών που είχαμε από τις καιρικές συνθήκες.

Ο κ. Τάκης Μάρκου, παραγωγός ελιάς Καλαμών από το Γεράκι Λακωνίας, ανέφερε στον ΑγροΤύπο ότι φέτος υπάρχει ποσότητα και στην περιοχή μας φαίνεται δεν έχουμε μεγάλα προβλήματα από το γλοιοσπόριο. Όσον αφορά τα μεγέθη έχουμε περισσότερα χοντρά, ενώ ψιλά έχουμε έλλειψη. Αυτή την εποχή υπάρχει εμπορικό ενδιαφέρον για τις περσινές ελιές και ξεκίνησαν οι έμποροι να αγοράζουν την φετινή παραγωγή. Από την άλλη έχουμε όμως μειωμένα περσινά αποθέματα σε κάδες. Ήδη οι εμπορικές συμφωνίες για τις περσινές ελιές δίνουν τιμή σκούπα στον παραγωγό από 2,5 έως 2,6 ευρώ το κιλό, ενώ οι βιολογικές φτάνουν και στα 2,8 ευρώ. Πάντως μετά από τον Μάρτιο αναμένεται να κινηθεί με μεγαλύτερους ρυθμούς η αγορά.

Ο κ. Αναστάσιος Καραμπότσος, που ασχολείται με την μεταποίηση και εμπορία ελιάς στην Χώρα Μεσσηνίας, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι στην περιοχή μας έχουμε μειωμένες ποσότητες ελιάς Καλαμών. Με τους παραγωγούς που συνεργαζόμαστε αγοράσαμε σκούπα την φετινή απραγωγή στα 1,60 ευρώ το κιλό. Πάντως οι παραγωγοί στην περιοχή μας γνωρίζουν να αντιμετωπίζουν το γλοιοσπόριο και είχαμε περιορισμένες ζημιές στις Καλαμών. Μεγαλύτερες ζημιές είχαμε στις Κορωνέικες που πάνε για ελαιόλαδο γιατί καθυστέρησε η συγκομιδή τους. 

Η περίοδος των νέων φυτεύσεων και των αναδιαρθρώσεων στους ελαιώνες επαναφέρει κάθε χρόνο τη συζήτηση γύρω από τα συστήματα φύτευσης της ελιάς. Τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα μέσα από παραδείγματα του εξωτερικού, το υπερπυκνό σύστημα καλλιέργειας έχει παρουσιαστεί ως μια λύση που υπόσχεται χαμηλότερο κόστος συγκομιδής και υψηλή παραγωγικότητα. Το ερώτημα όμως παραμένει: κατά πόσο ένα τέτοιο μοντέλο μπορεί να εφαρμοστεί στα ελληνικά δεδομένα;

Με βάση τη μακρόχρονη εμπειρία του στην ελαιοκομία, ο γεωπόνος–ερευνητής και συγγραφέας κ. Χαρτζουλάκης τοποθετείται με σαφήνεια, αναδεικνύοντας τα όρια, τις πραγματικές δυνατότητες αλλά και τις παγίδες που συχνά αποσιωπώνται στη δημόσια συζήτηση.

Οι ελληνικές ιδιαιτερότητες δεν ευνοούν το υπερπυκνό μοντέλο

Όπως επισημαίνει ο κ. Χαρτζουλάκης στον ΑγροΤύπο, «η δομή της ελληνικής γεωργίας αποτελεί από μόνη της έναν βασικό περιοριστικό παράγοντα». Ο μικρός και κατακερματισμένος κλήρος, η έντονη κλίση των εδαφών σε πολλές περιοχές, καθώς και η ετερογένεια των αγροτεμαχίων, καθιστούν τις υπερπυκνές φυτεύσεις δύσκολα εφαρμόσιμες.

Το υπερπυκνό σύστημα απαιτεί μεγάλες, ενιαίες και επίπεδες εκτάσεις, ώστε να μπορεί να υποστηριχθεί η πλήρης μηχανοποίηση. Σε διαφορετική περίπτωση, το κόστος ανεβαίνει απότομα. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται, η αγορά ή ακόμη και η ενοικίαση του εξοπλισμού συγκομιδής προϋποθέτει εκτάσεις που να μπορούν να «αποσβέσουν» μια επένδυση ιδιαίτερα υψηλού κόστους, κάτι που δεν συναντάται στον μέσο ελληνικό ελαιώνα.

Αηφορία, νερό και έδαφος: το αδύναμο σημείο των υπερπυκνών φυτεύσεων

Πέρα από το οικονομικό σκέλος, τίθεται έντονα και το ζήτημα της αειφορίας. Σύμφωνα με τον ίδιο, στις υπερπυκνές φυτεύσεις παρατηρείται συστηματικά υπερεκμετάλλευση των φυσικών πόρων, με πρώτο το νερό. Τα δέντρα φυτεύονται σε πολύ μικρές αποστάσεις, γεγονός που αυξάνει τις ανάγκες άρδευσης και λίπανσης.

Παράλληλα, η έντονη χρήση βαρέων μηχανημάτων συμπιέζει το έδαφος και επιταχύνει τη φθορά του. Το αποτέλεσμα είναι φυτείες με περιορισμένο παραγωγικό ορίζοντα, καθώς –όπως τονίζεται– μετά από περίπου 10 έως 15 χρόνια απαιτείται επαναφύτευση. Πρόκειται για ένα σύστημα που, όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, «δεν αφήνει τίποτα πίσω του», ούτε σε επίπεδο εδάφους ούτε σε επίπεδο βιοποικιλότητας.

Παραγωγικότητα με ημερομηνία λήξης

Ένα ακόμη σημείο που συχνά παραλείπεται αφορά τη διάρκεια της παραγωγικότητας. Όπως επισημαίνει, τα περισσότερα διαθέσιμα στοιχεία και παρατηρήσεις αφορούν τα πρώτα χρόνια λειτουργίας των υπερπυκνών ελαιώνων, όταν οι αποδόσεις βρίσκονται στο μέγιστο. Αντίθετα, σπάνια υπάρχουν δεδομένα για το τι συμβαίνει μετά τη δεκαετία. Η έντονη μηχανική επέμβαση στο δέντρο, με κλάδεμα που περιορίζεται στις ανάγκες της μηχανής, οδηγεί σε φυτά που σταδιακά μετατρέπονται σε «ξύλο» και χάνουν τη δυνατότητα ουσιαστικής παραγωγής. Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο πόσο αποδίδει ένας ελαιώνας σήμερα, αλλά αν μπορεί να αποδώσει με σταθερότητα στο βάθος του χρόνου.

Χαμηλή οξύτητα δεν σημαίνει υψηλή ποιότητα

Στη συζήτηση γύρω από την ποιότητα του ελαιολάδου, γίνεται συχνά επίκληση της χαμηλής οξύτητας που επιτυγχάνεται σε υπερπυκνές φυτεύσεις, λόγω της άμεσης συγκομιδής και έκθλιψης του καρπού. Πράγματι, όπως αναφέρεται, η οξύτητα μπορεί να κυμανθεί σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Ωστόσο, το κρίσιμο ζήτημα για τον ίδιο δεν είναι αυτό. Τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά του ελαιολάδου, τα οποία συνδέονται άμεσα με την προστιθέμενη αξία του προϊόντος, επηρεάζονται καθοριστικά από τη λίπανση και κυρίως από την υπερβολική χρήση αζώτου. Σε πυκνές φυτεύσεις, οι ανάγκες του φυτού αυξάνονται σημαντικά, γεγονός που οδηγεί σε λάδια φτωχότερα σε φαινόλες και άλλα ευεργετικά συστατικά.

Η βιοποικιλότητα και οι ελληνικές ποικιλίες στο περιθώριο

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο ζήτημα της βιοποικιλότητας. Όπως τονίζεται, η επικράτηση λίγων διεθνών ποικιλιών οδηγεί σταδιακά στην εγκατάλειψη των τοπικών ελληνικών ποικιλιών, οι οποίες είναι προσαρμοσμένες στις ιδιαίτερες εδαφοκλιματικές συνθήκες κάθε περιοχής. Στο σημείο αυτό, υπογραμμίζεται ότι η Κορωνέικη, για παράδειγμα, αποτελεί μια ελληνική ποικιλία και δεν μπορεί να «μπαίνει στο ίδιο καλούπι» με ποικιλίες που έχουν επιλεγεί για μαζικά, πλήρως μηχανοποιημένα συστήματα παραγωγής, όπως οι ισπανικές. Όπως αναφέρεται, «οι χώρες που έχουν επενδύσει στη μαζική παραγωγή ελαιολάδου ελέγχουν ήδη αυτό το πεδίο, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα δύσκολο για άλλες χώρες να ανταγωνιστούν στη βάση της ποσότητας».

Παράλληλα, επισημαίνεται ότι οι επιλογές φύτευσης συχνά επηρεάζονται από τη διαθεσιμότητα του φυτωριακού υλικού, ανεξάρτητα από το αν αυτό αποτελεί την καταλληλότερη επιλογή για τις τοπικές συνθήκες. Όταν ορισμένες ελληνικές ποικιλίες είναι πιο απαιτητικές ή πιο χρονοβόρες στην παραγωγή φυτωριακού υλικού, περιορίζεται έμμεσα η παρουσία τους στην πράξη, γεγονός που συμβάλλει περαιτέρω στη συρρίκνωση της ποικιλιακής βάσης.

«Δεν μπορείς να πάρεις υπεραξία όταν παράγεις ένα προϊόν που είναι ίδιο παντού», σημειώνεται χαρακτηριστικά ο κ. Χαρτζουλάκης, τονίζοντας ότι η πραγματική δύναμη της ελληνικής ελαιοκομίας δεν βρίσκεται στη μαζική παραγωγή, αλλά στη διαφοροποίηση, στην ταυτότητα και στην ανάδειξη των δικών της ποικιλιών.

Τι πραγματικά λειτουργεί στα ελληνικά δεδομένα

Σύμφωνα με όσα επισημαίνονται απο τον κ. Χαρτζουλάκη, το σύστημα που λειτουργεί σταθερά και με προοπτική στα ελληνικά δεδομένα είναι το εντατικό, αλλά όχι το υπερεντατικό. Φυτεύσεις της τάξης των 25 έως 40 δέντρων ανά στρέμμα, προσαρμοσμένες στη μορφολογία του εδάφους και στις απαιτήσεις της κάθε ποικιλίας, μπορούν να προσφέρουν σταθερή παραγωγή χωρίς να εξαντλούν τους πόρους.

Μάλιστα, τονίζεται ότι ένας σωστά καλλιεργημένος εντατικός ελαιώνας δεν έχει να ζηλέψει τίποτα σε συνολική παραγωγή από έναν υπερπυκνό, όταν ληφθεί υπόψη ο πλήρης κύκλος ζωής της φυτείας.

Πίσω από όλα τα παραπάνω, αναδεικνύεται ένα βαθύτερο ζήτημα: η νοοτροπία. Η έλλειψη οργάνωσης, η απουσία συλλογικών σχημάτων και η αποσπασματική λήψη αποφάσεων οδηγούν σε επιλογές που συχνά βασίζονται στη μόδα και όχι στη γνώση. Όπως επισημαίνεται απο τον κ. Χαρτζουλάκη, «χωρίς σοβαρό σχεδιασμό και χωρίς αξιολόγηση εδάφους, νερού και οικονομικών δεδομένων, καμία νέα φύτευση δεν μπορεί να είναι πραγματικά βιώσιμη». Η ποιότητα, η σταθερότητα και η συνεργασία αποτελούν, σύμφωνα με την εμπειρία του, τη μόνη ρεαλιστική διέξοδο για την ελληνική ελαιοκομία.

Η ελιά θέλει προσαρμογή, όχι αντιγραφή

Η συζήτηση γύρω από τα συστήματα φύτευσης της ελιάς δεν μπορεί να γίνεται αποκομμένη από την πραγματικότητα της ελληνικής γεωργίας. Όπως προκύπτει από τις επισημάνσεις που κατατέθηκαν, το ζητούμενο δεν είναι η υιοθέτηση μοντέλων που αναπτύχθηκαν σε εντελώς διαφορετικές συνθήκες, αλλά η προσαρμογή στις δικές μας δυνατότητες. Με ορθολογική διαχείριση, σεβασμό στο έδαφος και στο νερό, και με έμφαση στην ποιότητα και την ταυτότητα των ελληνικών ποικιλιών, η ελληνική ελαιοκομία μπορεί να παραμείνει παραγωγική και βιώσιμη στον χρόνο.

Η εμπορική συμφωνία της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Ινδία αναμένεται να είναι συνολικά επωφελής για την ΕE.

Ωστόσο η ΠΕΜΕΤΕ εκφράζει έντονη ανησυχία για το ενδεχόμενο «επανάληψης σοβαρών στρεβλώσεων εις βάρος του κλάδου των επιτραπέζιων ελιών, αντίστοιχων με εκείνες που προκάλεσε η συμφωνία ΕΕ–Mercosur και για την οποία αναμένουμε τις απαραίτητες διορθωτικές κινήσεις από την ΕΕ για  για την ένταξη και του προϊόντος της επιτραπέζιας ελιάς στην λίστα κατάργησης των δασμών. 

Μέχρι σήμερα δεν έχει αποσαφηνιστεί αν οι ευρωπαϊκές επιτραπέζιες ελιές έχουν συμπεριληφθεί στα προϊόντα για τα οποία προβλέπεται σταδιακή μείωση και κατάργηση των δασμών εισαγωγής στην Ινδία.

Η αβεβαιότητα αυτή προκαλεί εύλογη ανησυχία, καθώς οι επιτραπέζιες ελιές επιβαρύνονται με ιδιαίτερα υψηλούς δασμούς, που φτάνουν έως και το 36%, καθιστώντας το κόστος των ευρωπαϊκών και ελληνικών εξαγωγών απαγορευτικό για την συγκεκριμένη χώρα.

Η άρση των δασμών αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αξιοποίηση της δυναμικής αγοράς της Ινδίας, της πολυπληθέστερης και ταχύτερα αναπτυσσόμενης χώρας του πλανήτη, αλλά και για την προσπάθεια αντιστάθμισης των απωλειών που έχει ήδη υποστεί ο κλάδος από τους επιβαλλόμενους δασμούς στις ΗΠΑ.

Σύμφωνα με προσωρινά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, καταγράφεται ήδη μείωση 7,2% στην αξία των ελληνικών εξαγωγών επιτραπέζιων ελιών στην αμερικανική αγορά, το διάστημα Ιανουαρίου - Νοεμβρίου 2026, σε σύγκριση με το αντίστοιχο διάστημα του 2025.

Η επανάληψη της εσφαλμένης προσέγγισης της ετεροβαρούς για τον κλάδο συμφωνίας ΕΕ - Mercosur δεν θα πρέπει να επαναληφθεί στη συμφωνία ΕΕ - Ινδίας, επειδή θα επιβαρύνει περαιτέρω έναν στρατηγικό εξαγωγικό κλάδο με υψηλό οικονομικό, κοινωνικό και περιφερειακό αποτύπωμα, ο οποίος έχει πραγματοποιήσει σημαντικές επενδύσεις και έχει καταγράψει ισχυρή εξαγωγική ανάπτυξη ειδικά την τελευταία δεκαετία, πορεία που σήμερα απειλείται.

Ο κλάδος αντιμετωπίζει, παράλληλα, αυξανόμενο ανταγωνισμό από τρίτες χώρες, όπως η Αίγυπτος, με σαφώς χαμηλότερο κόστος παραγωγής και χαμηλότερες απαιτήσεις σε ζητήματα περιβαλλοντικά και κοινωνικά, καθώς και πρότυπα ασφάλειας τροφίμων.

Επιπρόσθετα δυσμενείς εμπορικές συμφωνίες, όπως αυτή της EU-Mercosur και στην οποία η Ελλάδα έχει συναινέσει, διαμορφώνουν ένα ξεκάθαρο ανταγωνιστικό μειονέκτημα για τον κλάδο των ελληνικών επιτραπέζιων ελιών».

Η ΠΕΜΕΤΕ καλεί την Ελληνική Κυβέρνηση «να ενεργήσει άμεσα και ουσιαστικά ώστε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διασφαλίσει να συμπεριληφθούν οι ελληνικές επιτραπέζιες ελιές στην συμφωνία ΕΕ–Ινδίας, με πρόβλεψη σταδιακής μείωσης και πλήρους κατάργησης των δασμών.

Ζητούμε μια δίκαιη και ισορροπημένη εμπορική πολιτική στην οποία ο κλάδος της επιτραπέζιας ελιάς δεν θα θυσιάζεται ως παράπλευρη απώλεια στον βωμό της ανάπτυξης άλλων κλάδων, αλλά θα διασφαλίζει τους ίσους όρους ανταγωνισμού και την ουσιαστική στήριξη της ευρωπαϊκής και ελληνικής επιτραπέζιας ελιάς».

Το ELIA Lesvos Confest επιστρέφει το 2026 με ακόμα μεγαλύτερη δυναμική, φιλοδοξώντας να ισχυροποιήσει περαιτέρω το διεθνές του αποτύπωμα.

Το 3ο Διεθνές Συνέδριο και Φεστιβάλ για την Ελιά «Έλαιον Πάντων Βάλσαμον» συγκεντρώνει, από 27 έως 30 Μαΐου 2026, κορυφαίους επιστήμονες, παραγωγούς, επιχειρηματίες και δημιουργούς από όλο τον κόσμο στη Λέσβο, εξελίσσοντας τη συζήτηση γύρω από το ελαιόλαδο, την αειφορία, την υγεία, τη γαστρονομία, τον ελαιοτουρισμό και την καινοτομία.

Παράλληλα, αποτελεί κάτι περισσότερο από ένα συνέδριο: είναι μια πρόσκληση συμμετοχής σε μια παγκόσμια συζήτηση, με ρίζες στον τόπο και βλέμμα στο αύριο.

Το συνέδριο έχει τη σφραγίδα του Διεθνούς Συμβουλίου Ελαιοκομίας (International Olive Council – IOC), επιβεβαιώνοντας την αξία, την ποιότητα και το υψηλό επίπεδο της διοργάνωσης - μια αναγνώριση που ο Οργανισμός αποδίδει διεθνώς με ιδιαίτερα αυστηρά κριτήρια. Παράλληλα, το ELIA Lesvos Confest υποστηρίζεται από το Yale University και το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ), ενισχύοντας τον ακαδημαϊκό και επιστημονικό του χαρακτήρα.

Στο 3ο ELIA Lesvos Confest 2026 θα συμμετάσχουν περίπου 50 διακεκριμένοι καθηγητές και επιστήμονες από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Μέσα από πάνελ συζητήσεων και θεματικές ενότητες, το συνέδριο προσεγγίζει τους παλμούς που απασχολούν σήμερα τη ντόπια και τη διεθνή ελαιοκομία, εστιάζοντας στην ποιότητα και τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά του ελαιολάδου, τη βιωσιμότητα, τη βιοποικιλότητα, την υγεία και τη διατροφή, την καινοτομία, τη γαστρονομία, τον ελαιοτουρισμό και την αλυσίδα αξίας.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στα εκπαιδευτικά και βιωματικά workshops, που αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του ELIA Lesvos Confest και ενισχύουν τον διαδραστικό και εκπαιδευτικό χαρακτήρα του. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζουν οι συνεδρίες αισθητηριακής εκπαίδευσης, όπου οι συμμετέχοντες έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν τη Λέσβο «μέσα από ένα ποτήρι», συμμετέχοντας σε ένα οργανωμένο γευστικό και αρωματικό ταξίδι με επιλεγμένα ελαιόλαδα τοπικών παραγωγών.

Το συνέδριο φιλοξενείται στο Δημοτικό Θέατρο Μυτιλήνης και σε επιλεγμένους χώρους της Λέσβου, συνδέοντας την επιστημονική γνώση με την παραγωγή, την αγορά και την κοινωνία. Συνεχίζοντας την επιτυχημένη πορεία του 2ου ELIA Lesvos Confest, το οποίο εδραίωσε επάξια τη Λέσβο στον παγκόσμιο χάρτη των διεθνών συνεδρίων για το ελαιόλαδο, η φετινή διοργάνωση επιστρέφει πιο δυναμική, σύγχρονη, επίκαιρη και πολυδιάστατη.

Τη διοργάνωση, την οποία η εμπνεύστριά της Φωτεινή Τιρπιντήρη χαρακτηρίζει ως «μία μοναδική εμπειρία γνώσης και εξέλιξης», υλοποιεί ο Πολιτιστικός Σύλλογος «Ελαίας Νήσος Λέσβος», του οποίου είναι πρόεδρος. Πρόκειται για έναν οργανισμό με πυρήνα την ανάδειξη της ελαιοκομικής ταυτότητας και του πολιτισμού της ελιάς στην Ελλάδα και διεθνώς. Μέσα από στοχευμένες δράσεις, εκπαιδευτικά προγράμματα και συνεργασίες με διεθνείς φορείς, ο Σύλλογος έχει διαμορφώσει μια συνεχή πλατφόρμα διαλόγου και καινοτομίας, προωθώντας την αξία του ελαιολάδου όχι μόνο ως προϊόν, αλλά ως πολιτισμικό και αναπτυξιακό κεφάλαιο, με στόχο οι συμμετέχοντες να γίνουν πλουσιότεροι σε γνώση, συναισθήματα, εμπειρίες και δεσμούς.

Σε μια περίοδο κατά την οποία αρκετές πολυετείς καλλιέργειες στην Ευρώπη επαναπροσδιορίζουν τη θέση τους, ο ελαιώνας στην Ισπανία εξακολουθεί να διατηρεί τον ρόλο του ως βασικός πυλώνας του αγροτικού τοπίου. Τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία του ισπανικού Υπουργείου Γεωργίας, Αλιείας και Τροφίμων - Έρευνα Επιφανειών και Αποδόσεων Καλλιεργειών (ESYRCE) - αποτυπώνουν μια εικόνα συνέχειας και σταθερότητας, με μικρές αλλά μετρήσιμες μεταβολές στις καλλιεργούμενες εκτάσεις, επιβεβαιώνοντας τη διαχρονική βαρύτητα της ελαιοκαλλιέργειας στο ισπανικό παραγωγικό μοντέλο.

Η συνολική εικόνα του ελαιώνα το 2025

Το καλοκαίρι του 2025, κατά την τελευταία διαθέσιμη θερινή αποτύπωση, η συνολική έκταση του ελαιώνα στην Ισπανία ανέρχεται σε 2.873.396 εκτάρια, καταγράφοντας ετήσια αύξηση 1,6% σε σύγκριση με το 2024. Η εξέλιξη αυτή εντάσσεται σε μια μακροχρόνια τάση ήπιας διεύρυνσης, με τον ελαιώνα να ενισχύει σταδιακά τη θέση του εντός των μόνιμων καλλιεργειών της χώρας. Σε βάθος δεκαετίας, η συνολική επιφάνεια εμφανίζει σωρευτική αύξηση, αποτυπώνοντας μια εικόνα διαρθρωτικής συνέχειας και σταθερότητας στον χρόνο.

Ξηρικός και αρδευόμενος ελαιώνας: δύο παράλληλες δυναμικές

Η κατανομή των εκτάσεων αναδεικνύει τη συνύπαρξη δύο διαφορετικών καλλιεργητικών προσεγγίσεων. Ο ξηρικός ελαιώνας καλύπτει 1.931.053 εκτάρια, αντιπροσωπεύοντας περίπου τα δύο τρίτα της συνολικής έκτασης, και διατηρεί την πρωτοκαθεδρία στο καλλιεργητικό πρότυπο της χώρας. Παράλληλα, ο αρδευόμενος ελαιώνας φτάνει τα 942.344 εκτάρια, αντιστοιχώντας σε περίπου ένα τρίτο του συνόλου, επιβεβαιώνοντας τη σταδιακή ενίσχυση των πιο εντατικών συστημάτων παραγωγής. Η αύξηση καταγράφεται και στις δύο κατηγορίες, στοιχείο που δείχνει ότι η επέκταση του ελαιώνα δεν περιορίζεται σε ένα μόνο μοντέλο καλλιέργειας.

Η κυριαρχία της ελαιοποίησης στις καλλιεργούμενες εκτάσεις

Ο ελαιώνας που προορίζεται αποκλειστικά για παραγωγή ελαιολάδου καταλαμβάνει 2.534.097 εκτάρια, αντιστοιχώντας σε περίπου 88% της συνολικής έκτασης του ισπανικού ελαιώνα. Από αυτά, 1.709.122 εκτάρια αφορούν ξηρικές καλλιέργειες και 824.975 εκτάρια αρδευόμενες. Ο ελαιώνας διπλής κατεύθυνσης, που εξυπηρετεί τόσο την ελαιοποίηση όσο και την επιτραπέζια χρήση, καλύπτει 249.601 εκτάρια, ενώ εκείνος που προορίζεται αποκλειστικά για επιτραπέζια ελιά περιορίζεται σε 89.699 εκτάρια. Η κατανομή αυτή προσδίδει σαφή ελαιοκομικό προσανατολισμό στη δομή του ισπανικού ελαιώνα.

Η θέση του ελαιώνα στο σύνολο των μόνιμων καλλιεργειών

Στο σύνολο των 5.432.479 εκταρίων μόνιμων καλλιεργειών που καταγράφονται το 2025 στην Ισπανία, ο ελαιώνας αποτελεί τη μεγαλύτερη επιμέρους κατηγορία, καταλαμβάνοντας πάνω από το ήμισυ της συνολικής έκτασης των ξυλωδών καλλιεργειών. Η επιφάνειά του υπερβαίνει κατά πολύ εκείνη του αμπελώνα, ο οποίος περιορίζεται στα 905.099 εκτάρια, ενώ τα μη εσπεριδοειδή οπωροφόρα φτάνουν τα 1.286.037 εκτάρια. Η αναλογία αυτή αποτυπώνει με σαφήνεια τη βαρύτητα του ελαιώνα στο αγροτικό μωσαϊκό της χώρας.

Χωρική συγκέντρωση και περιφερειακή κατανομή

Η γεωγραφική κατανομή του ελαιώνα παραμένει έντονα συγκεντρωμένη. Πέντε αυτόνομες κοινότητες συγκεντρώνουν συνολικά πάνω από το 85% της εθνικής έκτασης, με την Ανδαλουσία να διατηρεί ηγετικό ρόλο, καλύπτοντας περίπου το 57% του συνόλου. Ακολουθούν η Καστίλη–Λα Μάντσα και η Εξτρεμαδούρα, διαμορφώνοντας έναν παραγωγικό χάρτη που παρουσιάζει αξιοσημείωτη σταθερότητα σε σχέση με προηγούμενα έτη.

Μια καλλιέργεια με συνέχεια 

Τα στοιχεία του 2025 σκιαγραφούν έναν ελαιώνα που εξελίσσεται χωρίς απότομες μεταβολές, διατηρώντας την έκτασή του σε υψηλά επίπεδα και ενισχύοντας σταδιακά τον ρόλο του στο ισπανικό αγροτικό σύστημα. Η ήπια αύξηση των εκτάσεων, σε συνδυασμό με τη σταθερή κατανομή μεταξύ ξηρικών και αρδευόμενων συστημάτων, συνθέτουν την εικόνα μιας καλλιέργειας με μακροχρόνια συνέχεια και σταθερή παρουσία στον αγροτικό χώρο της χώρας. Παράλληλα, το γεγονός ότι η συντριπτική πλειονότητα του ελαιώνα προορίζεται για ελαιοποίηση προσδίδει στις εξελίξεις αυτές βαρύτητα που υπερβαίνει τα εθνικά όρια, επηρεάζοντας το ευρωπαϊκό αγροτικό τοπίο και τον ευρύτερο τομέα της ελαιοκαλλιέργειας και του ελαιολάδου.

Πηγή: Υπουργείο Γεωργίας, Αλιείας και Τροφίμων της Ισπανίας (MAPA) – Έρευνα Επιφανειών και Αποδόσεων Καλλιεργειών (ESYRCE)

Τέσσερις διαγωνισμοί πώλησης ελαιολάδου από αγροτικούς συνεταιρισμούς θα πραγματοποιηθούν τις επόμενες ημέρες, οι οποίοι θα κρίνουν την εξέλιξη της αγοράς το επόμενο χρονικό διάστημα.

Αφορούν τρία ελαιόλαδα ΠΟΠ, βιολογικά αλλά και συμβατικά έξτρα παρθένα ελαιόλαδα.

Συγκεκριμένα έχουμε τις ακόλουθες δημοπρασίες:

Ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Κριτσάς του Λασιθίου, ακολουθώντας τις ορθές πρακτικές για τη διάθεση ελαιολάδου, προκηρύσσει πλειοδοτικό διαγωνισμό για την πώληση 30 τόνων έξτρα παρθένου ελαιολάδου, εσοδείας 2025-2026 και οξύτητας 0,48. Η κατάθεση προσφορών θα πραγματοποιηθεί μέχρι την Πέμπτη 29 Ιανουαρίου 2026 και ώρα 13:30 στα γραφεία του Συνεταιρισμού. Το ελαιόλαδο είναι αποθηκευμένο σε ανοξείδωτη δεξαμενή με προσθήκη αζώτου.

Ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Ελαιοπαραγωγών Θραψανού στο Ηράκλειο Κρήτης, αναφέρει ότι συνεχίζοντας την ορθή πρακτική της διάθεσης του ελαιολάδου του με διαγωνισμούς, προχωρεί στη διάθεση 20 τόνων έξτρα παρθένου ελαιολάδου ΠΟΠ Θραψανού, εσοδείας 2025-2026, οξύτητας 0,68% με δημοπρασία και καλεί τους ενδιαφερόμενους να καταθέσουν σφραγισμένες προσφορές στο γραφείο του Συνεταιρισμού έως την Τρίτη (3 Φεβρουαρίου 2026).

Ο Αγροτικός Ελαιουργικός Συνεταιρισμός Ζάκρου του δήμου Σητείας στο Λασίθι, ακολουθώντας τις καλές πρακτικές για την διάθεση ελαιολάδου, προκηρύσσει διαγωνισμό πώλησης έξτρα παρθένου ελαιολάδου ΠΟΠ Σητείας Λασιθίου, 55-60 τόνων, οξύτητας 0,5 και αναζητά προσφορές μέχρι την Τετάρτη (4 Φεβρουαρίου 2026) στις 06:00 μ.μ., όπου και θα αξιολογηθούν.

Η Ομάδα Παραγωγών Βιολογικού Ελαιολάδου Χανδρινού ΙΚΕ, στην περιοχή Δυτικής Πυλίας της Μεσσηνίας, ανακοινώνει τη διενέργεια δημοπρασίας για την πώληση ελαιόλαδου, παραγωγής 2025-2026, προερχόμενου από πιστοποιημένους βιολογικούς ελαιώνες, των εξής κατηγοριών:  
Α) 12.300 κιλά ΠΟΠ έξτρα παρθένο βιολογικό ελαιόλαδο
Β) 2.400 κιλά έξτρα παρθένο βιολογικό ελαιόλαδο
Γ) 3.400 κιλά παρθένο ελαιόλαδο προϊόν βιολογικής γεωργίας
Το προσφερόμενο ελαιόλαδο είναι πιστοποιημένο ως βιολογικό, φέρει την ένδειξη Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ), διασφαλίζοντας υψηλή ποιότητα, αυθεντικότητα και μοναδικά οργανοληπτικά χαρακτηριστικά.
Η δημοπρασία θα πραγματοποιηθεί στις 31 Ιανουαρίου 2026, στο Χανδρινού, είτε με φυσική παρουσία είτε ηλεκτρονικά στο email (elaiorachi@gmail.com) είτε με αποστολή με courier, ενός φακέλου με την προσφορά. 

Ελάχιστη στήριξη ελαιοπαραγωγών από την ΚΑΠ

Ο ΑγροΤύπος μίλησε με τον κ. Απόστολο Ζωντανό, ελαιοπαραγωγό, πρόεδρο Συλλόγου Γεωπόνων Ελεύθερων Επαγγελματιών Μεσσηνίας και Διαχειριστή στην Ομάδα Παραγωγών Βιολογικού Ελαιολάδου Χανδρινού.

Όπως μας ανέφερε αυτή την εποχή τα συμβατικά έξτρα παρθένα ελαιόλαδα στην Μεσσηνία κυμαίνονται στα 4,60 ευρώ το κιλό. Είναι μια πολύ χαμηλή τιμή σε σχέση με τις τρέχουσες τιμές που έχουμε στις άλλες περιοχές της χώρας.
Και μιλάμε για μια χρονιά που στην Μεσσηνία έχουμε μειωμένες ποσότητες αλλά και μεγάλα προβλήματα ποιότητας λόγω γλοιοσπόριου. Οι λιγότερες ποσότητες υψηλής ποιότητας ελαιολάδου θα έπρεπε να έδιναν αυξημένες τιμές αλλά αυτό δεν συμβαίνει σήμερα στην αγορά.

Το πρόβλημα γίνεται μεγαλύτερο λόγω της έλλειψης ρευστότητας που έχουν οι παραγωγοί από τα προβλήματα στις πληρωμές του ΟΠΕΚΕΠΕ. Για αυτό αποφασίσαμε να προχωρήσουμε σε δημοπρασία για να πάρουμε μια καλύτερη τιμή για το ΠΟΠ και βιολογικό ελαιόλαδο.

Ένα σημαντικό πρόβλημα είναι ότι στην Μεσσηνία δεν υπάρχουν μεγάλες συνεταιριστικές οργανώσουν για να διακινήσουν μεγάλες ποσότητες ελαιολάδου μέσω δημοπρασιών.

Επίσης αυτή την περίοδο εισάγεται φτηνό ελαιόλαδο από την Τυνησία που δεν έχει καμιά σχέση με τους κανόνες παραγωγής που έχουν τα ελαιόλαδα της ΕΕ.

Σημαντικό πρόβλημα στην χώρα μας είναι ότι δεν στηρίζεται η ελαιοκαλλιέργεια από τα κονδύλια της ΚΑΠ. Ουσιαστικά μιλάμε για «ψίχουλα» που εισπράττουν οι ελαιοπαραγωγοί στην χώρα μας, με μια βασική ενίσχυση που στην τρέχουσα ΚΑΠ ανέρχεται στα 25 ευρώ ανά στρέμμα και αν προσθέσουμε αναδιανεμητική ενίσχυση θα φτάνει στα 40 ευρώ το στρέμμα. Αυτό δίνει μια ενίσχυση από 10 έως 12 λεπτά το κιλό ενίσχυση στον ελαιοπαραγωγό. Αυτή η ενίσχυση δεν μπορεί σε καμιά περίπτωση να καλύψει το κόστος της καλλιέργειας στην χώρα μας.

Καθώς σε αρκετές περιοχές ολοκληρώνεται ή πλησιάζει προς το τέλος της η συγκομιδή, πολλοί παραγωγοί αρχίζουν να σχεδιάζουν τις επόμενες καλλιεργητικές παρεμβάσεις στον ελαιώνα, με το κλάδεμα να αποτελεί μία από τις βασικές επόμενες εργασίες. Η περίοδος μετά το κλάδεμα αφήνει πίσω της μεγάλες ποσότητες φυτικού υλικού στον ελαιώνα. Για μεγάλο διάστημα, τα ελαιοκλαδέματα αντιμετωπίζονταν κυρίως ως υλικό που έπρεπε να απομακρυνθεί. Ωστόσο, η διαχείρισή τους μπορεί να αποτελέσει ουσιαστικό εργαλείο για τη βελτίωση του εδάφους και τη συνολική εικόνα της καλλιέργειας, όταν παραμένουν και αξιοποιούνται μέσα στον ίδιο τον ελαιώνα.

Το υλικό που προκύπτει από τα κλαδέματα, μετά την απομάκρυνση των χονδρών κλαδιών που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως καυσόξυλα, διαθέτει χαρακτηριστικά που το καθιστούν κατάλληλο για την ενίσχυση της γονιμότητας του εδάφους. Η αξιοποίησή του δεν αφορά μόνο τη θρέψη των δέντρων, αλλά και τη βελτίωση της δομής του εδάφους και τη σταδιακή ενίσχυση της οργανικής ουσίας.

Τι προσφέρουν τα κλαδέματα στο έδαφος

Τα φύλλα και τα λεπτά κλαδιά της ελιάς περιέχουν σημαντικές ποσότητες θρεπτικών στοιχείων, ενώ τα πιο χονδρά κλαδιά, όταν παραμένουν στο χωράφι και αποσυντίθενται, λειτουργούν ως αποθήκη άνθρακα. Με αυτόν τον τρόπο, το έδαφος εμπλουτίζεται με οργανική ουσία, στοιχείο καθοριστικό για τη γονιμότητα και τη μακροχρόνια ανθεκτικότητα του ελαιώνα. Η παραμονή των θρυμματισμένων κλαδεμάτων στο έδαφος συμβάλλει παράλληλα στη συγκράτηση της υγρασίας και στον περιορισμό της ανάπτυξης ζιζανίων, ενώ με την πάροδο του χρόνου μειώνεται και η ανάγκη προσθήκης χημικών λιπασμάτων, καθώς επιστρέφουν στο χωράφι θρεπτικά στοιχεία που διαφορετικά θα χάνονταν.

Εξαίρεση αποτελούν περιπτώσεις όπου τα κλαδέματα προέρχονται από δέντρα με σοβαρές ασθένειες. Σε αυτές τις περιπτώσεις, για λόγους προστασίας της καλλιέργειας, απαιτείται διαφορετική διαχείριση ώστε να αποφευχθεί η εξάπλωση παθογόνων.

Διαχείριση με καταστροφέα: απλή και προσαρμόσιμη λύση

Όταν υπάρχει διαθέσιμος καταστροφέας, τα λεπτά κλαδιά μπορούν να συγκεντρωθούν μεταξύ των γραμμών των δέντρων και να τεμαχιστούν με μία ή περισσότερες διελεύσεις του μηχανήματος. Η προετοιμασία περιλαμβάνει τον διαχωρισμό των χονδρών από τα λεπτά κλαδιά, ώστε ο τεμαχισμός να γίνεται αποτελεσματικά και χωρίς επιβάρυνση του εξοπλισμού. Η διαδικασία προσαρμόζεται στις δυνατότητες κάθε μηχανήματος, τόσο ως προς το μέγεθος των σωρών όσο και ως προς τη διάμετρο των κλαδιών. Σε αρκετές περιπτώσεις, ο τεμαχισμός των κλαδιών μπορεί να συνδυαστεί με εργασίες καταπολέμησης ζιζανίων, μειώνοντας το συνολικό κόστος και τον αριθμό των διελεύσεων στο χωράφι.

Θρυμματισμός κλαδιών και ομοιόμορφη κάλυψη

Η χρήση θρυμματιστή περιορίζει σημαντικά τις εργασίες προετοιμασίας. Τα κλαδιά, αφού αφαιρεθούν όσα προορίζονται για καυσόξυλα, μπορούν να αλεστούν άμεσα, είτε συγκεντρωμένα σε σωρούς είτε επιτόπου, κάτω από τα δέντρα. Το υλικό που προκύπτει είναι πιο ομοιογενές και εύχρηστο, γεγονός που διευκολύνει την ομοιόμορφη κατανομή του στο έδαφος. Η επιτόπια θρυμματοποίηση επιτρέπει στο πριονίδι να παραμείνει κοντά στη ριζόσφαιρα κάθε δέντρου, χωρίς να απαιτούνται επιπλέον εργασίες μεταφοράς και διασποράς. Έτσι, το έδαφος καλύπτεται φυσικά, αξιοποιώντας πλήρως το υλικό του κλαδέματος.

Όταν τα κλαδέματα γίνονται κομπόστ

Το θρυμματισμένο υλικό μπορεί, εναλλακτικά, να συγκεντρωθεί για κομποστοποίηση. Με τη δημιουργία σωρών και τη σωστή ανάμειξη με άλλα διαθέσιμα οργανικά υλικά, παράγεται σταδιακά ένα φυσικό οργανικό λίπασμα. Η διαδικασία απαιτεί έλεγχο υγρασίας, τακτικό ανακάτεμα και παρακολούθηση της θερμοκρασίας του σωρού, μέχρι να προκύψει ένα ομοιογενές, σκούρο υλικό με χαρακτηριστική οσμή χώματος. Κατά την κομποστοποίηση παρατηρείται σημαντική μείωση του αρχικού όγκου των υλικών, ενώ το τελικό προϊόν περιέχει αξιόλογες συγκεντρώσεις θρεπτικών στοιχείων, που μπορούν να στηρίξουν την ανάπτυξη των ελαιόδεντρων όταν επιστρέψει στο χωράφι.

Ένα υλικό που αξίζει να μείνει στον ελαιώνα

Η αξιοποίηση των ελαιοκλαδεμάτων μέσα στον ίδιο τον ελαιώνα μετατρέπει ένα υποπροϊόν του κλαδέματος σε μέρος της συνολικής διαχείρισης του εδάφους. Είτε με απλό τεμαχισμό είτε με πιο οργανωμένη κομποστοποίηση, το φυτικό υλικό επιστρέφει στη γη, συμβάλλοντας στη βελτίωση της δομής και της γονιμότητάς της. Για τον παραγωγό που σχεδιάζει τις επόμενες κινήσεις του στον ελαιώνα, η διαχείριση των κλαδεμάτων αποτελεί μια πρακτική επιλογή με οφέλη που αποτυπώνονται σταδιακά, τόσο στο έδαφος όσο και στη συνολική εικόνα της καλλιέργειας.

Πηγή: Γεωργία – Κτηνοτροφία, τεύχος 1/2016, «Αξιοποίηση των ελαιοκλαδεμάτων ως εδαφοβελτιωτικό του ελαιώνα», σελ. 30–33

Για την περίοδο 2025/26, οι πρόσφατες εκτιμήσεις που εξέδωσε το Διεθνές Συμβούλιο Ελαιολάδου (ΔΟΕ) αναφέρουν μια παγκόσμια παραγωγή που θα ανέλθει σε 2.986.000 τόνους (μειωμένη 10% σε σχέση με την περσινή).

Στο μεταξύ προϊόντα «δύο ταχυτήτων» γεννάει η συμφωνία της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις χώρες Mercosur, όπως σημειώνει σε ανακοίνωσή της η Εθνική Διεπαγγελματική Οργάνωση Επιτραπέζιας Eλιάς (ΔΟΕΠΕΛ), η οποία ζητά να απαντηθεί με ποιο επιχείρημα επιλέχθηκε η συνέχιση της επιβάρυνσης των ευρωπαϊκών επιτραπέζιων ελιών με δασμούς (12,6%) ενώ οι δασμοί των επιτραπέζιων ελιών των χωρών της Mercosur σταδιακά θα καταργηθούν.

Αναλυτικά η ανακοίνωση της ΔΟΕΠΕΛ έχει ως ακολούθως:

Η συμφωνία ΕΕ-Mercosur θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό μέτρο για την εξισορρόπηση των εμπορικών όρων και να λειτουργήσει ως αντισταθμιστική λύση απέναντι στους δασμούς που επέβαλλαν οι ΗΠΑ στα ευρωπαϊκά προϊόντα.

Ωστόσο η Εθνική Διεπαγγελματική Οργάνωση Επιτραπέζιας Eλιάς (ΔΟΕΠΕΛ) αντιδρά στον τρόπο με τον οποίο η συμφωνία αυτή μεταχειρίζεται τις ευρωπαϊκές επιτραπέζιες ελιές σε σχέση με αυτές των χωρών της Mercosur.

Η συμφωνία προβλέπει τη σταδιακή κατάργηση των υφιστάμενων δασμών (12,8% είναι σήμερα) που επιβάλει η ΕΕ στις επιτραπέζιες ελιές που προέρχονται από τις χώρες της Mercosur, δημιουργώντας ένα προνομιακό καθεστώς για αυτά τα προϊόντα.

Αντιθέτως, οι εξαγωγές των ευρωπαϊκών επιτραπέζιων ελιών προς τις χώρες της Mercosur θα συνεχίσουν, χωρίς πρόβλεψη κατάργησης, να επιβαρύνονται με δασμούς περίπου 12,6%, δημιουργώντας σαφή ανισορροπία στην πρόσβαση και ανάπτυξη των εξαγωγών στις εν λόγω αγορές.

Διερωτώμεθα:

• με ποιο επιχείρημα επιλέχθηκε η συνέχιση της επιβάρυνσης των ευρωπαϊκών επιτραπέζιων ελιών με δασμούς (12,6%) ενώ οι δασμοί των επιτραπέζιων ελιών των χωρών της Mercosur σταδιακά θα καταργηθούν και
• με ποιο σκεπτικό ένα από τα πιο σημαντικά παραδοσιακά αγροτικά προϊόντα της ευρωπαϊκής γεωργίας, με εξαγωγικό προσανατολισμό βρίσκεται σε αυτή τη δυσμενή θέση.

Εξυπακούεται ότι η συμφωνία για προϊόντα “δύο ταχυτήτων” υπονομεύει την ανταγωνιστικότητα του κλάδου και των ελληνικών επιτραπέζιων ελιών και την οικονομική συνοχή των αγροτικών περιοχών που εξαρτώνται από την παραγωγή, μεταποίηση-τυποποίηση και εξαγωγή επιτραπέζιων ελιών.

Ζητούμε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη-μέλη να επανεξετάσουν άμεσα την δυσμενή εξέλιξη που προκύπτει, με την υπογραφή της συμφωνίας, στην ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιτραπέζιων ελιών ώστε να διασφαλιστεί δίκαιη και ισότιμη αντιμετώπιση ενός εξαγωγικού προϊόντος στρατηγικής σημασίας για την ευρωπαϊκή γεωργία.

Οι ευρωπαϊκές οργανώσεις του κλάδου των επιτραπέζιων ελιών εκφράζουν τη βαθιά τους ανησυχία και την κατηγορηματική τους αντίθεση στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται ο κλάδος στο πλαίσιο της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ–Mercosur.

Όπως τονίζουν η συμφωνία συνιστά άμεση απειλή για την ανταγωνιστικότητα, την απασχόληση και τη βιωσιμότητα ενός στρατηγικής σημασίας κλάδου για πολλές αγροτικές περιοχές σε όλη την Ευρώπη.

Ιδιαίτερα σοβαρό είναι το γεγονός ότι, σε μια περίοδο κατά την οποία ο ευρωπαϊκός κλάδος των επιτραπέζιων ελιών εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικά εμπόδια και δασμούς σε αγορές τρίτων χωρών, η ΕΕ αποδέχθηκε μια συμφωνία που δημιουργεί σαφώς ανισόρροπο ανταγωνιστικό πλαίσιο εις βάρος των Ευρωπαίων παραγωγών και μεταποιητών.

Η συμφωνία ΕΕ–Mercosur προβλέπει τη σταδιακή κατάργηση των δασμών στις επιτραπέζιες ελιές που προέρχονται από τις χώρες της Mercosur εντός περιόδου επτά ετών, ξεκινώντας από το σημερινό επίπεδο δασμών του 12,8%. Η προνομιακή αυτή πρόσβαση θα επιτρέψει τη σταδιακή είσοδο επιτραπέζιων ελιών στην αγορά της ΕΕ υπό όρους ευνοϊκότερους από εκείνους που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή παραγωγή. Ταυτόχρονα, οι αγορές της Mercosur παραμένουν ουσιαστικά κλειστές για τις ευρωπαϊκές επιτραπέζιες ελιές, οι οποίες συνεχίζουν να επιβαρύνονται με δασμούς περίπου 12,6%, εμποδίζοντας τον δίκαιο και αμοιβαίο ανταγωνισμό.

Η ασυμμετρία αυτή είναι ιδιαίτερα ανησυχητική σε στρατηγικές αγορές όπως η Βραζιλία, μία από τις μεγαλύτερες καταναλώτριες επιτραπέζιων ελιών παγκοσμίως, όπου οι ευρωπαϊκές επιτραπέζιες ελιές παραμένουν ουσιαστικά αποκλεισμένες, την ώρα που άλλοι διεθνείς ανταγωνιστές επωφελούνται από προνομιακές εμπορικές συμφωνίες.

Συνεπώς, η συμφωνία έχει διπλά αρνητικό αντίκτυπο: περιορίζει ουσιαστικά τις εξαγωγικές δυνατότητες των ευρωπαϊκών επιτραπέζιων ελιών σε βασικές αγορές και αυξάνει την ανταγωνιστική πίεση εντός της ευρωπαϊκής αγοράς, μέσω της προνομιακής εισόδου προϊόντων από τρίτες χώρες.

Η ASEMESA, η ASSOM και η ΠΕΜΕΤΕ προειδοποιούν ότι αυτή η κατάσταση θέτει σε κίνδυνο τη βιωσιμότητα της μεταποιητικής βιομηχανίας, τις θέσεις εργασίας, την κερδοφορία των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, καθώς και την οικονομική και κοινωνική συνοχή μεγάλων αγροτικών περιοχών της ΕΕ ενός κλάδου που έχει διαχρονικά αποδείξει τη διεθνή του ηγετική θέση, την ισχυρή εξαγωγική δυναμική και την υψηλή συμμόρφωσή του με τα ευρωπαϊκά κοινωνικά, περιβαλλοντικά πρότυπα και πρότυπα ασφάλειας τροφίμων.

Οι τρεις οργανώσεις που εκπροσωπούν τον ευρωπαϊκό κλάδο των επιτραπέζιων ελιών βρίσκονται αυτή τη στιγμή στο τελικό στάδιο σύστασης μιας νέας Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας για τον κλάδο, με στόχο την ενίσχυση του διαλόγου με τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και την υπεράσπιση των κοινών συμφερόντων με συντονισμένο τρόπο σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, η ASEMESA, η ASSOM και η ΠΕΜΕΤΕ καλούν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη-μέλη να επανεξετάσουν άμεσα τη μεταχείριση των επιτραπέζιων ελιών στη συμφωνία ΕΕ–Mercosur, προκειμένου να διορθωθούν οι υφιστάμενες ανισορροπίες και να αποφευχθούν περαιτέρω ζημίες σε έναν τομέα στρατηγικής σημασίας για την ευρωπαϊκή οικονομία, την απασχόληση και τις αγροτικές περιοχές.

Τα περίεργα της Mercosur λίγο την υπογραφή της συμφωνίας, που θα γίνει στις 17 Ιανουαρίου 2026, άρχισαν να φαίνονται.

Όπως ανακάλυψαν οι ευρωπαίοι εξαγωγείς δεν υπάρχει αμοιβαιότητα, ως προς τις μειώσεις δασμών, στις επιτραπέζιες ελιές.

Σύμφωνα με ενημέρωση της ΠΕΜΕΤΕ ενώ για τις εισαγόμενες ελιές από τις χώρες της Mercosur στην Ευρώπη, προβλέπεται να υπάρξει ένα σταδιακό καθεστώς απαλλαγής του δασμού, έτσι ώστε σε 7 χρόνια αυτός να είναι μηδενικός (από το 14% που είναι σήμερα), στις ευρωπαϊκές ελιές που θα εξάγονται στις χώρες της Λατινικής Αμερικής δεν υπάρχει ανάλογη πρόβλεψη, με αποτέλεσμα να παραμένει δασμός 14%.

Μιλώντας στον ΑγροΤύπο με την εκπρόσωπο της Πανελλήνιας Ένωσης Μεταποιητών, Τυποποιητών, Εξαγωγέων Επιτραπέζιας Ελιάς (ΠΕΜΕΤΕ), Κίμη Ζαζή, μας τόνισε ότι το πρόβλημα είναι πανευρωπαϊκό και δεν έχει κάποια λογική εξήγηση. Μπορεί μέχρι σήμερα οι ελληνικές εξαγωγές ελιάς προς τις χώρες της Λατινικής Αμερικής να μην είναι μεγάλες αλλά για αυτό ευθύνονται οι υψηλοί δασμοί. Αν δεν καταργηθούν όμως δεν είναι δυνατόν να αυξηθούν. Και να θυμίσουμε ότι αυτή τη συμφωνία ήρθε σαν λύση για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι εξαγωγές ελιών στην αγορά της ΗΠΑ. Τελικά πως είναι δυνατόν να μιλάμε για νέες αγορές όταν δεν κάνουμε κάτι για να αυξήσουμε τις εξαγωγές μας.

Σύμφωνα με πληροφορίες από την ΠΕΜΕΤΕ η εξαίρεση δημιουργήθηκε μετά από απαίτηση της Αργεντινής, θεωρώντας ότι το προϊόν (ελιές) ευαίσθητο. Το περίεργο είναι ότι η Αργεντινή δεν έχει παραγωγή ελιάς αλλά έχει η Βραζιλία.

Από την άλλη  κανένας στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν φαίνεται να ενδιαφέρθηκε για τις εξαγωγές ελιών της Ευρώπης.  

Η ελιά αποτελεί έναν από τους πιο σταθερούς πυλώνες της ελληνικής γεωργίας. Όχι μόνο λόγω της οικονομικής και εξαγωγικής της σημασίας, αλλά και επειδή συνδέεται άμεσα με το τοπίο, την αγροτική εργασία και την τοπική ταυτότητα. Τα επίσημα δεδομένα του FAOSTAT επιτρέπουν να παρακολουθήσουμε με ακρίβεια την εξέλιξη της καλλιέργειας της ελιάς στην Ελλάδα, από το χρονικό σημείο που υπάρχουν συστηματικά διαθέσιμα στοιχεία, δηλαδή από τις αρχές της δεκαετίας του 1960 έως σήμερα, χωρίς ερμηνείες ή εξωγενείς παραδοχές, μόνο μέσα από αριθμούς: εκτάσεις, παραγωγή και αποδόσεις. Τα στοιχεία αφορούν το σύνολο της παραγωγής ελαιοκάρπου, χωρίς διάκριση ως προς την τελική του χρήση.

Η δεκαετία του 1960 στα δεδομένα: υψηλή μεταβλητότητα παραγωγής

Στη δεκαετία του 1960, η εικόνα της ελαιοκαλλιέργειας στην Ελλάδα, όπως αποτυπώνεται στα διαθέσιμα στοιχεία, κάθε άλλο παρά σταθερή είναι. Η καλλιέργεια της ελιάς χαρακτηρίζεται από έντονες διακυμάνσεις στην παραγωγή. Το 1961 η συνολική παραγωγή καταγράφεται στους 1.502.500 τόνους, ενώ μόλις ένα έτος αργότερα, το 1962, υποχωρεί στους 469.700 τόνους. Αντίστοιχες εναλλαγές εμφανίζονται και στα επόμενα χρόνια, με τιμές που κυμαίνονται μεταξύ περίπου 700.000 και 1.250.000 τόνων. Για την περίοδο αυτή δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία συγκομιζόμενων εκτάσεων και αποδόσεων, ωστόσο η έντονη διακύμανση της παραγωγής αποτυπώνει μια καλλιέργεια ιδιαίτερα ευαίσθητη σε φυσικούς και διαχειριστικούς παράγοντες.

Σταθεροποίηση εκτάσεων και ανάδυση των αποδόσεων

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 και μετά, τα δεδομένα αρχίζουν να αποτυπώνουν με μεγαλύτερη σαφήνεια τη δομή της καλλιέργειας. Το 1985 οι συγκομιζόμενες εκτάσεις καταγράφονται στις 718.000 εκτάρια, με συνολική παραγωγή 1.907.000 τόνους και μέση απόδοση 2.656 κιλά ανά εκτάριο. Τα επόμενα χρόνια οι εκτάσεις κινούνται σε παρόμοια επίπεδα, μεταξύ 678.000 και 726.000 εκταρίων, ενώ οι αποδόσεις παρουσιάζουν έντονες μεταβολές, από 1.854 κιλά/εκτάριο το 1986 έως επίπεδα άνω των 2.400 κιλών/εκτάριο στα τέλη της δεκαετίας. Ήδη από αυτή την περίοδο γίνεται εμφανές ότι η συνολική παραγωγή δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την έκταση, αλλά κυρίως από την αποδοτικότητα της καλλιέργειας.

Δεκαετίες 1990 και 2000: αύξηση δυναμικού με ασταθή αποτελέσματα

Κατά τις επόμενες δεκαετίες, τα στοιχεία δείχνουν μια καλλιέργεια που διευρύνεται και ενισχύει τη βάση της. Η καλλιέργεια της ελιάς στην Ελλάδα διατηρεί και σταδιακά ενισχύει το παραγωγικό της δυναμικό, με τις συγκομιζόμενες εκτάσεις να ακολουθούν ανοδική πορεία και να ξεπερνούν σταδιακά τις 800.000 εκτάρια. Η συνολική παραγωγή σε αρκετά έτη υπερβαίνει τα 2 εκατομμύρια τόνους, ωστόσο οι αποδόσεις εξακολουθούν να παρουσιάζουν σημαντικές διακυμάνσεις, με έτη υψηλής παραγωγικότητας να εναλλάσσονται με περιόδους αισθητά χαμηλότερης απόδοσης. Η εικόνα αυτή σκιαγραφεί μια καλλιέργεια με ισχυρή και διευρυμένη βάση, αλλά χωρίς σταθερό και προβλέψιμο ρυθμό παραγωγής.

Η πιο πρόσφατη περίοδος: υψηλές αποδόσεις, όχι πάντα αντίστοιχη παραγωγή

Τα πιο πρόσφατα δεδομένα αποτυπώνουν με μεγαλύτερη ένταση τις αντιθέσεις της καλλιέργειας. Την τελευταία δεκαετία, η ελαιοκαλλιέργεια στην Ελλάδα εμφανίζει υψηλά επίπεδα αποδοτικότητας, χωρίς αυτό να μεταφράζεται πάντα με τον ίδιο τρόπο στο τελικό παραγωγικό αποτέλεσμα. Το 2020 οι συγκομιζόμενες εκτάσεις ανέρχονται σε 906.020 εκτάρια, με παραγωγή 3.051.400 τόνους και μέση απόδοση 3.367,9 κιλά ανά εκτάριο. Την επόμενη χρονιά, το 2021, παρότι οι εκτάσεις μειώνονται στις 826.390 εκτάρια, η μέση απόδοση αυξάνεται αισθητά, φτάνοντας τα 3.684,8 κιλά ανά εκτάριο.

Το 2022 καταγράφεται ακόμη υψηλότερη απόδοση, 3.790,1 κιλά ανά εκτάριο, με την παραγωγή να ανέρχεται στους 3.208.908 τόνους. Το 2023, αντίθετα, η συνολική παραγωγή υποχωρεί στους 2.498.942 τόνους και η μέση απόδοση μειώνεται στα 2.972,7 κιλά ανά εκτάριο, παρότι οι συγκομιζόμενες εκτάσεις παραμένουν σχεδόν αμετάβλητες. Η εικόνα αυτή δείχνει ότι, ακόμη και σε συνθήκες αυξημένης αποδοτικότητας, η συνολική παραγωγή δεν εξελίσσεται πάντα με τον ίδιο ρυθμό, επιβεβαιώνοντας τον σύνθετο χαρακτήρα της καλλιέργειας.

Τι δείχνουν συνολικά οι αριθμοί

Σε βάθος έξι δεκαετιών, τα διαθέσιμα στοιχεία σκιαγραφούν μια καλλιέργεια με αξιοσημείωτη αντοχή στον χρόνο. Οι εκτάσεις της ελιάς στην Ελλάδα διατηρούνται σε σταθερή βάση, ενώ η συνολική αποδοτικότητα έχει ενισχυθεί σε σχέση με το παρελθόν. Παρ’ όλα αυτά, η εικόνα που προκύπτει δεν είναι μονοδιάστατη και δεν αποτυπώνεται πάντα με τον ίδιο τρόπο από χρονιά σε χρονιά. Έτσι, πίσω από τα στατιστικά μεγέθη, διατηρείται μια πραγματικότητα που ο Έλληνας παραγωγός γνωρίζει καλά: μια καλλιέργεια σταθερή στη βάση της, αλλά όχι πάντα προβλέψιμη στο τελικό της αποτέλεσμα.

Πηγή δεδομένων: FAOSTAT – FAO