Αγκινάρα: από «βασίλισσα» του κάμπου σε καλλιέργεια δεύτερου ρόλου

Το κρεμμύδι παραμένει μια από τις πιο σταθερές και διαδεδομένες καλλιέργειες στη χώρα, με παρουσία σχεδόν σε κάθε αγροτική περιοχή και με ρόλο-κλειδί τόσο στη διατροφή όσο και στην εγχώρια αγορά οπωροκηπευτικών. Πίσω όμως από τη σταθερή κατανάλωση, η φετινή εικόνα της καλλιέργειας και της διάθεσης αποτυπώνει μια πραγματικότητα με έντονες διαφοροποιήσεις, ανάλογα με την περιοχή, το μοντέλο παραγωγής και το κανάλι διάθεσης. Ο ΑγροΤύπος μίλησε με παραγωγούς, εμπόρους, συνεταιρισμούς, καταγράφοντας την εικόνα της αγοράς όπως διαμορφώνεται σήμερα, μέσα από τις εμπειρίες και τα δεδομένα που μεταφέρουν οι ίδιοι οι άνθρωποι του κλάδου.

Βοιωτία: Πίεση τιμών και αυξημένες ποσότητες στην αγορά

Ο κ. Στάθης Μπόβαλης, με παρουσία 75 ετών στο εμπόριο κρεμμυδιού, δραστηριοποιείται στη Βοιωτία αποκλειστικά στη συγκέντρωση, αποθήκευση και διάθεση του προϊόντος, συνεργαζόμενος με 5–6 παραγωγούς. Διαθέτει συσκευαστήριο και ψυκτικούς χώρους και διοχετεύει το κρεμμύδι κυρίως στις εγχώριες λαχαναγορές, με περιορισμένες εξαγωγές την άνοιξη. Η φετινή χρονιά χαρακτηρίζεται ζημιογόνα για το εμπόριο, καθώς τα κρεμμύδια αγοράστηκαν περίπου στα 40 λεπτά το κιλό και διατίθενται σήμερα από 35 έως 40 λεπτά, χωρίς ουσιαστικό περιθώριο κέρδους. Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά, «φέτος δεν υπάρχει κέρδος στο εμπόριο», επισημαίνοντας ότι το αυξημένο κόστος ρεύματος, μεροκάματων και υλικών συσκευασίας επιβαρύνει σημαντικά τη λειτουργία.

Παράλληλα, η αυξημένη παραγωγή από περιοχές της Βόρειας Ελλάδας, όπως η Κοζάνη, έχει εντείνει τον ανταγωνισμό, δημιουργώντας πιέσεις στη διάθεση, ενώ στη Βοιωτία υπάρχουν σήμερα σημαντικά αποθέματα. Όπως αναφέρει, αυτή την περίοδο βρίσκονται σε εξέλιξη ή ξεκινούν οι νέες σπορές, κυρίως μέσα στον Φεβρουάριο, στοιχείο που θα επηρεάσει τη διαμόρφωση της αγοράς τους επόμενους μήνες. Σύμφωνα με τον ίδιο, η αγορά κρεμμυδιού παρουσιάζει έντονη εποχικότητα, με τη ζήτηση να αυξάνεται μετά τα μέσα Φεβρουαρίου. «Το κρεμμύδι τέσσερις μήνες είναι μπαχαρικό και μετά γίνεται σαλατικό», αναφέρει, εξηγώντας ότι παράγοντες όπως το Πάσχα, ο τουρισμός και η είσοδος της νέας παραγωγής καθορίζουν την πορεία της αγοράς.

Ο κ.  Μπάκας Αθανάσιος δραστηριοποιείται στη Βοιωτία τόσο ως παραγωγός όσο και ως έμπορος–τυποποιητής κρεμμυδιού, με καλλιέργεια που ξεπερνά τα 1.000 στρέμματα. Η διάθεση γίνεται κυρίως μέσω λαχαναγορών, με περιορισμένες εξαγωγές την άνοιξη. Η φετινή χρονιά εξελίσσεται δύσκολα, καθώς τα περιθώρια στο εμπορικό σκέλος παραμένουν ιδιαίτερα περιορισμένα. Παρότι η τιμή παραγωγού κινήθηκε στα 25–30 λεπτά το κιλό, το αυξημένο κόστος ρεύματος, εργατικών και υλικών συσκευασίας επιβαρύνει καθοριστικά τη δραστηριότητα. Παράλληλα, η είσοδος νέων περιοχών στο κρεμμύδι, όπως η Κοζάνη και η Ορεστιάδα, έχει αυξήσει τις διαθέσιμες ποσότητες και τα αποθέματα στη Βοιωτία. «Η ποσότητα μας έχει καβαλήσει», αναφέρει, επισημαίνοντας ότι η εξέλιξη της αγοράς. Ακόμα αναφέρει ότι οι σπορές βρίσκονται σε εξέλιξη, ξεκίνησαν καλά και θα συνεχιστούν, με κορύφωση αυτόν τον μήνα. 

Άλλος παραγωγός κρεμμυδιού από τη Βοιωτία, καλλιεργεί περίπου 110 στρέμματα και δραστηριοποιείται αποκλειστικά στην παραγωγή, σε συνεργασία με οικογενειακό συσκευαστήριο. Όπως εξηγεί, η καλλιέργεια πραγματοποιείται σε δύο βασικές περιόδους, ωστόσο φέτος επέλεξε να καλλιεργήσει μόνο τη δεύτερη, με σπορές που ξεκινούν από τον Ιανουάριο, αποφεύγοντας την πρώιμη καλλιέργεια μικρής ημέρας. «Τα τελευταία χρόνια οι καιρικές συνθήκες είναι πολύ διαφορετικές και δεν ευνοούν στην περιοχή μου την καλή πορεία των κρεμμυδιών μικρής ημέρας», σημειώνει.

Η τελευταία συγκομιδή έγινε τον Αύγουστο και, χάρη στη δυνατότητα αποθήκευσης, το προϊόν εξακολουθεί να διατίθεται στην αγορά. Τον Μάιο καταγράφηκαν ζημιές από καιρικά φαινόμενα σε μέρος της καλλιέργειας, χωρίς όμως να χαθεί το σύνολο της παραγωγής. Η διάθεση γίνεται κυρίως στην εγχώρια αγορά, σε επαρχιακές αγορές και στην Αθήνα, χωρίς συνεργασία με αλυσίδες σούπερ μάρκετ, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις πραγματοποιούνται και εξαγωγές. Η τιμή πώλησης στο συσκευαστήριο κυμαίνεται φέτος από 35 έως 40 λεπτά το κιλό, με τάση υποχώρησης τους τελευταίους μήνες. «Εκεί που δίναμε τα πιο καλά προϊόντα με 40 λεπτά, πλέον έχουμε πάει έωσ 35», αναφέρει, επισημαίνοντας ότι τα κόστη αποθήκευσης και οι απώλειες βάρους περιορίζουν το τελικό όφελος. Σύμφωνα με τον ίδιο, δεν προβλέπει άνοδο τιμών το επόμενο διάστημα, καθώς οι αυξημένες ποσότητες από περιοχές της Βόρειας Ελλάδας, όπως η Κοζάνη και η Ορεστιάδα, συνεχίζουν να πιέζουν την αγορά.

Έβρος: Χαμηλές τιμές και οριακή βιωσιμότητα για τους παραγωγούς

Στον Έβρο, ο Α.Σ. Παραγωγής Επεξεργασίας Εμπορίας Σκόρδου Βύσσας δραστηριοποιείται και στην καλλιέργεια κρεμμυδιού, με ανοιξιάτικες φυτεύσεις και συγκομιδή από τα τέλη Αυγούστου έως τον Σεπτέμβριο. Όπως εξηγεί ο υπεύθυνος του συνεταιρισμού, Τ. Γιαγκμογλίδης, στην περιοχή δεν επιλέγεται χειμερινή σπορά, λόγω των χαμηλών θερμοκρασιών και του αυξημένου ρίσκου, με τις φυτεύσεις να πραγματοποιούνται τον Μάρτιο, όταν οι καιρικές συνθήκες το επιτρέπουν. Η φετινή χρονιά εξελίχθηκε δύσκολα, με μέσες αποδόσεις 5–5,5 τόνους ανά στρέμμα και μέση τιμή παραγωγού 27–28 λεπτά το κιλό, επίπεδα που δεν επιτρέπουν κερδοφορία. Οι περισσότερες ποσότητες έχουν ήδη συγκομιστεί και αποθηκευτεί, με μικρά αποθέματα να παραμένουν αυτή την περίοδο. Σύμφωνα με τον ίδιο, «με αυτές τις τιμές και αυτές τις αποδόσεις, κέρδος δεν υπάρχει για τον παραγωγό», καθώς το κόστος καλλιέργειας ξεπερνά τα 1.000 ευρώ ανά στρέμμα, λόγω άρδευσης, φυτοπροστασίας και αυξημένων εργατικών.

Η εικόνα της αγοράς επιβαρύνεται επιπλέον από τη γενικευμένη στροφή πολλών παραγωγών σε εναλλακτικές καλλιέργειες, όπως το κρεμμύδι, εξαιτίας της υποχώρησης άλλων προϊόντων. Αυτό έχει οδηγήσει σε φαινόμενα υπερπαραγωγής σε εθνικό επίπεδο. Όπως τονίζει χαρακτηριστικά, «σε όλη την Ελλάδα υπήρχαν κρεμμύδια», ενώ οι κλιματικές πιέσεις, οι απώλειες ποιότητας και η φύρα καθιστούν τη συγκεκριμένη καλλιέργεια ιδιαίτερα απαιτητική και οικονομικά επισφαλή.

Βιολογικό κρεμμύδι: Υψηλό κόστος και σταθερή ζήτηση στη λιανική

Η Γκουτζαμπασούλη Μαρία, παραγωγός βιολογικών κρεμμυδιών απο την Λάρισα, δραστηριοποιείται με χειμερινές και ανοιξιάτικες φυτεύσεις, με τελευταία συγκομιδή τον Σεπτέμβριο. Το προϊόν αποθηκεύεται σε κατάλληλους χώρους και ψυκτικά μέσα, ενώ αυτή την περίοδο υπάρχουν ακόμη διαθέσιμα αποθέματα, παράλληλα με την εξέλιξη της επόμενης καλλιεργητικής σκάλας. Η διάθεση γίνεται αποκλειστικά μέσω Λαϊκής Αγοράς, με τιμή πώλησης 2 ευρώ το κιλό για το βιολογικό κρεμμύδι. Όπως επισημαίνει χαρακτηριστικά, «είναι προϊόν πρώτης ανάγκης, δεν μπορεί ο κόσμος χωρίς κρεμμύδι», σημειώνοντας ότι η ζήτηση παραμένει σταθερή, παρά την υψηλότερη τιμή σε σχέση με το συμβατικό.

Σε επίπεδο καλλιέργειας, οι δυσκολίες είναι έντονες, καθώς η βιολογική παραγωγή δεν επιτρέπει χημικές παρεμβάσεις. «Δεν μπορούμε να έχουμε φάρμακα στις καλλιέργειές μας», αναφέρει, επισημαίνοντας προβλήματα από ζιζάνια, ασθένειες και αυξημένα εργατικά, λόγω της ανάγκης για χειρωνακτικές επεμβάσεις. Παρά τη χρήση εγκεκριμένων βιολογικών σκευασμάτων, οι απώλειες και η φύρα παραμένουν σημαντικός παράγοντας επιβάρυνσης της παραγωγής. 

Αυτή την εποχή γίνεται η κατεργασία του εδάφους και ξεκινούν οι φυτεύσεις για το υπαίθριο καρπούζι χαμηλής κάλυψης στην περιοχή της Τριφυλίας.

Συνήθως οι προετοιμασίες για την κατεργασία του εδάφους ξεκινούν από αρχές Φεβρουαρίου και στην συνέχεια από 5 έως 10 του μήνα ξεκινούν οι φυτεύσεις.

Οι συνεχόμενες βροχοπτώσεις στην περιοχή όμως έχουν δημιουργήσει προβλήματα και σε πολλά χωράφια με τους παραγωγούς να περιμένουν να στραγγίξει το έδαφος για να καταφέρουν να ξεκινήσουν τις εργασίες τους.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΔΑΟΚ Τριφυλίας, στην περιοχή καλλιεργείται υπαίθριο καρπούζι χαμηλής κάλυψης σε περίπου 3.500 στρέμματα. Από αυτή την έκταση το 75% αφορά το πρώιμο καρπούζι και το υπόλοιπο καλοκαιρινή καλλιέργεια. Οι κυριότερες περιοχές καλλιέργειας καρπουζιού στην Τριφυλία είναι ο Αγρίλης και ο Λαγκουβάρδος στα Φιλιατρά και το Καλό Νερό στην Κυπαρισσία.

Ο κ. Κώστας Μαλάμος, μεγάλος παραγωγός και έμπορος καρπουζιών από τα Φιλιατρά, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι φέτος είναι από τις πιο δύσκολες χρονιές στην φύτευση του καρπουζιού. Οι συνεχόμενες βροχοπτώσεις έχουν δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα όσον αφορά την κατεργασία του εδάφους. Είμαι από τους λίγους παραγωγούς που κατάφερα να ολοκληρώσω της κατεργασία και έχω ήδη ξεκινήσει να κάνω την φύτευση. Αυτό που ελπίζουμε είναι να μην έχουμε φέτος χαμηλές θερμοκρασίες που θα δημιουργήσουν προβλήματα στην εξέλιξη της καλλιέργειας. Η πρωιμότητα της καλλιέργειας πάντως θα εξαρτηθεί από τις καιρικές συνθήκες που θα έχουμε μετά το ξεσκέπασμα της καλλιέργειας.

Να θυμίσουμε ότι πέρσι είχαμε καλές αποδόσεις και καταφέραμε να έχουμε ένα καλό ξεκίνημα στο πρώιμο καρπούζι όσον αφορά τις τιμές, που κυμάνθηκαν από 60 έως 50 λεπτά το κιλό. Στην συνέχεια όμως και όταν αυξήθηκαν οι ποσότητες υπήρξε μια μεγάλη πτώση στις τιμές που έφτασαν ακόμη και στα 25 λεπτά.

Από την πλευρά του ο παραγωγός και πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Φιλιατρών, Αγγελής Κοροβίλας, αναφέρει στον Αγροτύπο ότι υπάρχουν προβλήματα και καθυστερήσεις στην κατεργασία του εδάφους λόγω των συνεχόμενων βροχοτώσεων. Άλλες χρονιές είχαμε τέτοια εποχή κάναμε κανονικά την κατεργασία στο χωράφι και στην συνέχεια προχωρούσαμε στις φυτεύσεις των καρπουζιών. Τώρα αν δεν έχουμε νέες βροχοπτώσεις θα πάνε πιο πίσω οι φυτεύσεις για μια εβδομάδα. Πάντως η πρωιμότητα του καρπουζιού εξαρτάται από τις ακιρικές συνθήκες που θα έχουμε μετά το ξεσκέπασμα. Οπότε τότε θα δείξει πως θα εξελιχθεί η φετινή καλλιέργεια. 

Οι σαλάτες αποτελούν βασικό προϊόν της ελληνικής πρωτογενούς παραγωγής, με παρουσία σχεδόν όλο τον χρόνο και έντονη διαφοροποίηση ως προς τις ποικιλίες, τη διαθεσιμότητα και τις τιμές. Πίσω από το τελικό προϊόν που φτάνει στον καταναλωτή, διαμορφώνεται ένα σύνθετο τοπίο καλλιεργητικών επιλογών, καιρικών προκλήσεων, κόστους παραγωγής και μεταβαλλόμενης ζήτησης, το οποίο επηρεάζει άμεσα τόσο τους παραγωγούς όσο και την αγορά.

Η εικόνα της καλλιέργειας 

Για τις συνθήκες που επικρατούν σήμερα στην καλλιέργεια και εμπορία σαλατών μίλησε στο ρεπορτάζ ο κ. Κατσίγιαννης Αποστόλης, από την εταιρεία παραγωγής και εμπορίας φρούτων και λαχανικών Απόστολος Κατσίγιαννης ΕΕ, με έδρα την Αργολίδα. Όπως εξηγεί, η καλλιέργεια σαλατών στην περιοχή αφορά αποκλειστικά υπαίθριες καλλιέργειες, σε εκτάσεις που συνολικά φτάνουν τα 300–350 στρέμματα, μαζί με συνεργαζόμενους παραγωγούς. Η παραγωγή βασίζεται στη διαδοχική φύτευση, ώστε να υπάρχει συνεχής παρουσία προϊόντος στην αγορά από το φθινόπωρο έως και τα τέλη της άνοιξης. Ποικιλίες που καλλιεργούνται είναι Iceberg, Ρωμαίν (παραδοσιακό μαρούλι), Lolla (κόκκινες και πράσινες), Batavia (σγουρό μαρούλι)

Όπως σημειώνει ο ίδιος, η Batavia –το σγουρό μαρούλι– καταναλώνεται κυρίως στη Βόρεια Ελλάδα, ενώ το ρωμαίν προτιμάται περισσότερο στη Νότια. «Η Βόρεια Ελλάδα τρώει το σγουρό μαρούλι, δεν τρώει το ρωμαίν», αναφέρει χαρακτηριστικά. Η καλλιέργεια Iceberg συνεχίζεται ακόμη και μέσα στον Ιούνιο, με αυξημένο όμως ρίσκο, λόγω θερμοκρασιών και καιρικών συνθηκών. Οι πλημμύρες και οι συνεχείς βροχοπτώσεις της φετινής περιόδου επηρέασαν όλες τις ποικιλίες, προκαλώντας καθυστερήσεις στην ανάπτυξη και μείωση των συγκομιζόμενων ποσοτήτων. «Όταν έχεις βροχή κάθε μέρα, το φυτό σοκάρεται και πάει πίσω», τονίζει, επισημαίνοντας ότι σε αρκετές περιπτώσεις δεν κόβονται οι αναμενόμενες ποσότητες.

Σύμφωνα με τον κ. Κατσίγιαννη, οι τιμές παραγωγού για τις σαλάτες παραμένουν σε υψηλά επίπεδα εδώ και μήνες. Από τον Σεπτέμβριο και μετά, οι τιμές στο χωράφι δεν έχουν πέσει κάτω από τα 30–40 λεπτά το τεμάχιο. Ειδικότερα σε ό,τι αφορά τις τιμές παραγωγού στο χωράφι, ο κ. Κατσίγιαννης επισημαίνει ότι τα μαρούλια και η Batavia κινούνται αυτή την περίοδο περίπου στα 50 λεπτά το τεμάχιο, ενώ το Iceberg σε προηγούμενη φάση της σεζόν είχε φτάσει ακόμη και τα 70–80 λεπτά στο χωράφι, πριν αυξηθούν οι εισαγωγές και πιεστεί η αγορά. Για τις Lollo, οι τιμές παραγωγού κυμάνθηκαν περίπου κοντα στο iceberg το τεμάχιο, με ανοδικές τάσεις σε περιόδους αυξημένης ζήτησης. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, «αν υπήρχε μεγάλη ποσότητα, θα ήταν τζάμπα· αν δεν υπάρχει προϊόν, ανεβαίνει η τιμή», περιγράφοντας με απλό τρόπο τη σχέση προσφοράς και ζήτησης που διαμορφώνει την αγορά.

Σε επίπεδο παράδοσης, μετά τη συγκομιδή και τη συσκευασία, οι τιμές διαμορφώνονται σημαντικά υψηλότερα σε σχέση με το χωράφι. Για τα μαρούλια, iceberg και τη Batavia, οι τιμές παράδοσης σε οργανωμένα σημεία διάθεσης κυμαίνονται από 60 έως και 90 λεπτά το τεμάχιο, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις, ανάλογα με την περίοδο και τη ζήτηση, έφτασαν ακόμη και το 1,59 ευρώ. Παρά τη γενικότερη πίεση που καταγράφεται στην αγορά λαχανικών, τα μαρουλοειδή παραμένουν από τα λίγα προϊόντα που διατηρούν σταθερά υψηλή τιμή παραγωγού, γεγονός που αποδίδεται κυρίως στις περιορισμένες διαθέσιμες ποσότητες. «Ακόμα και τώρα που άλλα προϊόντα πέφτουν, οι σαλάτες κρατάνε», σημειώνει.

Παραγωγός από τον Μαραθώνα, περιγράφει στον ΑγροΤύπο με την σειρά του την καλλιέργεια σαλατών ως «δύσκολη και απαιτητική», κυρίως λόγω της ευαισθησίας του φυλλώματος και της αυξημένης πιθανότητας να χαθεί η εμπορευσιμότητα αν παρουσιαστεί πρόβλημα στο προϊόν. Στην εκμετάλλευσή του καλλιεργούνται περίπου 40 στρέμματα, με κύρια προϊόντα το μαρούλι και την πράσινη λόλα. Όπως αναφέρει, το κόστος παραγωγής παραμένει αυξημένο, με τους σπόρους και τα εργατικά να αποτελούν τις βασικότερες δαπάνες. Η διάθεση γίνεται μέσω συνεργασιών με σούπερ μάρκετ, χωρίς συμβολαιακή δέσμευση, και οι τιμές παραγωγού διαμορφώνονται ανάλογα με την εποχή. «Μπορεί να πάει από 30 μέχρι και 45 λεπτά το τεμάχιο», σημειώνει, προσθέτοντας ότι το μαρούλι κινείται συνήθως υψηλότερα από τη λόλα. Η ζήτηση εμφανίζεται αυξημένη τους χειμερινούς μήνες, ενώ από την άνοιξη και μετά παρουσιάζει πτώση, στοιχείο που επηρεάζει άμεσα τον προγραμματισμό της καλλιέργειας και τις διαθέσιμες ποσότητες. 

Βιολογική καλλιέργεια σαλατών: μικρή κλίμακα, υψηλές απαιτήσεις

Στο ρεπορτάζ μίλησε και ο βιολογικός παραγωγός κ. Γιώργος Κιμπεζής, ο οποίος καλλιεργεί σαλάτες σε μικρή έκταση, περίπου 8 στρεμμάτων, με διάθεση αποκλειστικά μέσω λαϊκών αγορών. Όπως περιγράφει, η παραγωγή του περιλαμβάνει κυρίως μαρούλι, κατσαρή σαλάτα πράσινη και κόκκινη, Iceberg, καθώς και σε μικρότερη κλίμακα Butterhead και Oak Leaf, με συνεχείς σπορές ώστε να υπάρχει προϊόν όσο το δυνατόν μεγαλύτερο διάστημα μέσα στο έτος. 

Η καλλιέργεια πραγματοποιείται τόσο σε χαμηλής κάλυψης τούνελ όσο και υπαίθρια, με τις υπαίθριες φυτεύσεις να ξεκινούν όταν το επιτρέψουν οι καιρικές συνθήκες. Όπως εξηγεί, φέτος οι συνεχείς βροχοπτώσεις και οι λάσπες καθυστέρησαν τις σπορές, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις χάθηκαν φυτά λόγω έντονης ανάπτυξης ζιζανίων. «Στη βιολογική καλλιέργεια το μεγαλύτερο θέμα είναι το χορτάρι», σημειώνει, τονίζοντας ότι το ξεχορτάριασμα απαιτεί πολλές εργατοώρες και αυξάνει σημαντικά το κόστος παραγωγής. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι σαλάτες δεν αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα ασθενειών, ωστόσο ο ανταγωνισμός με τα ζιζάνια και η ανάγκη για καθαρό και καλά αεριζόμενο χωράφι καθιστούν την καλλιέργεια απαιτητική. Το κόστος επιβαρύνεται περαιτέρω από τα ακριβότερα βιολογικά λιπάσματα και σκευάσματα, με τα εργατικά να αποτελούν τη μεγαλύτερη δαπάνη.

Σε ό,τι αφορά τη διάθεση, οι βιολογικές σαλάτες πωλούνται στη λαϊκή αγορά περίπου στο 1 ευρώ το τεμάχιο, ανεξαρτήτως είδους. Όπως αναφέρει, η ζήτηση εξαρτάται κυρίως από τη φρεσκάδα και τη διαθεσιμότητα της αγοράς, ενώ οι καταναλωτικές προτιμήσεις διαφοροποιούνται: άλλοι επιλέγουν Iceberg για την ευκολία στη χρήση, άλλοι το παραδοσιακό μαρούλι ή τις κατσαρές σαλάτες. «Είναι καθαρά θέμα γούστου», τονίζει, προσθέτοντας ότι στη μικρή κλίμακα παραγωγής που διατηρεί, η άμεση διάθεση του προϊόντος μειώνει τον κίνδυνο απωλειών.

Η οπτική της εταιρείας σπόρων

Για την εικόνα της αγοράς από την πλευρά των σπόρων μίλησε στον ΑγροΤύπο εκπρόσωπος της ΓΑΙΩΓΝΩΣΗ Ε.Π.Ε., επισημαίνοντας ότι η εταιρεία αντιπροσωπεύει την Ολλανδική εταιρεία BEJO ZADEN  με δραστηριότητα και στον τομέα των σαλατών τα τελευταία χρόνια. Όπως ανέφερε, το χαρτοφυλάκιο περιλαμβάνει ποικιλίες Batavia, Iceberg, Butterhead, Lollo πράσινη και κόκκινη, καθώς και Oak Leaf, με έμφαση στην ανθεκτικότητα στον περονόσπορο και στη σταθερή ποιότητα και παραγωγή. Σύμφωνα με την εκτίμησή του, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται ενίσχυση του Iceberg και της Batavia έναντι των λόλων, ενώ συνολικά οι ποσότητες σαλάτας εμφανίζονται σχετικά σταθερές, με την αγορά να έχει φτάσει «στο ταβάνι της». Παράλληλα, σημείωσε ότι καταγράφεται στροφή προς τις κομμένες σαλάτες και τα κοπτήρια, γεγονός που περιορίζει την κατανάλωση ολόκληρης κεφαλής σαλάτας από τον τελικό καταναλωτή. 

Η καλλιέργεια καρότου γίνεται σε όλη τη διάρκεια του έτους, με σπορές και συγκομιδές που διαδέχονται η μία την άλλη.

Είναι μία πολύ απαιτητική καλλιέργεια από την άποψη του μηχανολογικού εξοπλισμού που πρέπει να διαθέτει ο παραγωγός σε όλη τη διάρκεια της καλλιέργειάς του από τη σπορά μέχρι τη συγκομιδή και τη μετέπειτα επεξεργασία του. Επίσης, η ποιότητα του τελικού προϊόντος καθορίζεται τόσο από το χρώμα όσο και από το μέγεθος και το σχήμα ενώ η μετασυλλεκτική του διάρκεια είναι μικρή.

Αυτή την περίοδο οι αποδόσεις της παραγωγής είναι σε μέτρια επίπεδα, ενώ και οι τιμές κυμαίνονται σε χαμηλά επίπεδα.

Οι σπορές γίνονται 3 φορές τον χρόνο, τον Ιούνιο, τον Οκτώβριο και τον Φεβρουάριο και οι συγκομιδές αντίστοιχα Δεκέμβριο - Ιανουάριο, τον Μάιο και Ιούλιο - Αύγουστο.

Ο κ. Στυλιανός Πανάγαινας, Διευθυντής Αγροτικός Συνεταιρισμός Θήβας «Ένωση Θηβών», ανέφερε στον ΑγροΤύπο ότι η μεγάλη πλειοψηφία των παραγωγών καρότου βρίσκεται στην Βοιωτία, ενώ λίγοι υπάρχουν στην Εύβοια. Η καλλιέργεια του καρότου εξελίσσεται σε ετήσιο κύκλο, με συνεχείς σπορές και συγκομιδές. Οι παραγωγοί καρότου είναι παράλληλα τυποποιητές αλλά και έμποροι του προϊόντος τους.

Από την πλευρά του ο κ. Σωτήρης Προκοπίου, παραγωγός και έμπορος, που καλλιεργεί στον Άγιο Θωμά και στην Θήβα, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι οι καιρικές συνθήκες δεν ήταν ευνοϊκές το προηγούμενο διάστημα με αποτέλεσμα οι αποδόσεις να είναι σε μέτρια επίπεδα. Η παραγωγή έχει καλή ποιότητα όμως αλλά η ζήτηση είναι περιορισμένη και οι τιμές κυμαίνονται αυτή την εποχή σε χαμηλά επίπεδα. Μιλάμε για τιμή στα 0,40 ευρώ το κιλό, όταν για να έχει εισόδημα ο παραγωγός θα πρέπει να είναι πάνω από 0,50 ευρώ. Από την άλλη έχουμε υψηλό κόστος για νερό άρδευσης, ρεύμα και εργατικά. Εξαγωγές καρότων γίνονται όταν υπάρχει ζήτηση, κυρίως την Άνοιξη, προς τις αγορές των βαλκανικών χωρών αλλά και της Ευρώπης. Μεγάλο ανταγωνισμό στις διεθνείς αγορές έχουμε από την Τουρκία, που έχει πολύ μειωμένο κόστος παραγωγής και βγαίνει στις αγορές με τιμές που δεν μπορούμε να ανταγωνιστούμε οι Έλληνες.

Ο κ. Ιωάννης Χρόνης, που ασχολείται με την παραγωγή, την μεταποίηση και εμπορία του καρότου από την Βοιωτία, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι η καλλιέργεια έχει 365 ημέρες συγκομιδή και αυτό είναι μεγάλο πλεονέκτημα για την χώρα μας.
Πρόκειται για μια υπαίθρια καλλιέργεια που επηρεάζεται σημαντικά από τις καιρικές συνθήκες. Μια καλή απόδοση για τον παραγωγό είναι στους 5 τόνους το στρέμμα. Στην χώρα μας το καρότο καλλιεργείται κυρίως στην Βοιωτία και αυτό οφείλεται στο μικροκλίμα της περιοχής το οποίο βοηθάει να έχουμε παραγωγή όλο το έτος. Όλοι οι παραγωγοί που καλλιεργούν καρότα είναι και έμποροι αλλά και εξαγωγείς του προϊόντος τους. Στα καρότα κάνουμε και εξαγωγές κάποιους μήνες (Απρίλιο, Μάιο κ.α.) που υπάρχει ζήτηση από τις αγορές.

Για να έχει ένα εισόδημα ο παραγωγός θα πρέπει το καρότο να το δίνει με τιμή πάνω από 0,50 ευρώ το κιλό. Αυτή την εποχή όμως οι τιμές είναι σε μειωμένα επίπεδα. Από την άλλη όμως βλέπουμε στην λιανική τα καρότα να πωλούνται πάνω από 1 ευρώ το κιλό (χύμα). Μιλάμε για μεγάλη διαφορά τιμών που θα πρέπει να το ελέγξει η πολιτεία.

Απαιτητική καλλιέργεια 

Το καρότο είναι απαιτητική καλλιέργεια από την άποψη του μηχανολογικού εξοπλισμού. Οι μονάδες είναι καθετοποιημένες και με μηχανοποποιημένη παραγωγή. Κάθε παραγωγός θα πρέπει να έχει τουλάχιστον πέντε διαφορετικά είδη τρακτέρ.
Σύμφωνα με τις σύγχρονες καλλιεργητικές πρακτικές, το καρότο σπέρνεται σε σαμάρια για αυτό χρειάζονται μηχανές κατεργασίας του εδάφους. Η σπορά επίσης γίνεται με σπαρτικές μηχανές, ενώ μηχανικά γίνεται και η συγκομιδή. Ακολουθεί το πλύσιμο του καρότου, η διαλογή του, όπου απορρίπτονται τα στραβά ή σπασμένα καρότα και η συσκευασία με μηχανές συσκευασίας.

Επίσης έχουμε υψηλό κόστος σπόρου, λιπασμάτων και φυτοπροστατευτικών. Για αυτό έχουμε ένα υψηλό κόστος καλλιέργειας και εξοπλισμού που είναι αποτρεπτικό για την μεγάλη πλειοψηφία των παραγωγών της χώρας μας.   

Από την άλλη το καρότο έχει ζήτηση όλο το έτος. Αυτό που θα πρέπει να γνωρίζουν οι καταναλωτές είναι ότι τα ελληνικά καρότα είναι ελεγμένα. Έχουν συγκεκριμένα ποιοτικά χαρακτηριστικά και οι παραγωγοί χρησιμοποιούν φυτοπροστατευτικά που επιτρέπονται στην ΕΕ.

Σε πρόσφατο ρεπορτάζ του ΑγροΤύπου για την πορεία της θερμοκηπιακής τομάτας, μέσα από συζητήσεις με παραγωγούς και γεωπόνους σε βασικές ζώνες καλλιέργειας, καταγράφηκε μια ήπια αλλά υπαρκτή ανησυχία για τη φετινή χρονιά. Η εικόνα δεν παραπέμπει σε γενικευμένη κρίση, ωστόσο σε αρκετές περιπτώσεις διαφαίνεται διαφοροποίηση σε σχέση με προηγούμενα έτη.

Κοινός παρονομαστής στις συζητήσεις αυτές είναι η ανησυχία για την καστανή ρυτίδωση της τομάτας, μια ιολογική ασθένεια που τα τελευταία χρόνια επανέρχεται στο προσκήνιο και επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο οι παραγωγοί προσεγγίζουν τη θερμοκηπιακή καλλιέργεια. Αν και δεν εμφανίζεται παντού με την ίδια ένταση, η παρουσία της αρκεί για να αλλάξει επιλογές και να επαναφέρει στο προσκήνιο ζητήματα πρόληψης και διαχείρισης. Με βάση τις εμπειρίες από το πεδίο και τις τοποθετήσεις ειδικών, το παρόν άρθρο επιχειρεί να φωτίσει την καστανή ρυτίδωση: τι είναι, πώς επηρεάζει τη θερμοκηπιακή τομάτα και ποια είναι σήμερα τα πραγματικά περιθώρια αντιμετώπισής της.

Τι είναι η Καστανή Ρυτίδωση και γιατί θεωρείται απειλή για την τομάτα

Η καστανή ρυτίδωση των καρπών της τομάτας είναι μια ιολογική ασθένεια που τα τελευταία χρόνια έχει εξελιχθεί σε σοβαρή απειλή για τις καλλιέργειες τομάτας και πιπεριάς, ιδιαίτερα σε θερμοκηπιακές συνθήκες. Ο ιός ταυτοποιήθηκε για πρώτη φορά διεθνώς το 2014, ενώ στην Ελλάδα εμφανίστηκε το φθινόπωρο του 2019, προκαλώντας έντονα προβλήματα σε θερμοκηπιακές καλλιέργειες. Πρόκειται για έναν νεοφανή και αναδυόμενο οργανισμό καραντίνας, ο οποίος εξαπλώθηκε με ταχύτατους ρυθμούς σε πολλές χώρες της Ευρώπης, της Ασίας και της Αμερικής. Η επικινδυνότητά του δεν σχετίζεται μόνο με την ένταση των συμπτωμάτων που προκαλεί, αλλά κυρίως με το γεγονός ότι μπορεί να προσβάλλει ποικιλίες τομάτας που μέχρι πρότινος θεωρούνταν προστατευμένες, καθώς υπερνικά υπάρχοντα γονίδια ανθεκτικότητας σε άλλους συγγενικούς ιούς. Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι σε περιπτώσεις έντονης προσβολής, το ποσοστό των μολυσμένων φυτών μπορεί να φτάσει ακόμη και το σύνολο της καλλιέργειας, ενώ οι καρποί καθίστανται μη εμπορεύσιμοι. Για τον λόγο αυτό, η καστανή ρυτίδωση θεωρείται πλέον μια από τις σημαντικότερες φυτοϋγειονομικές προκλήσεις για τη θερμοκηπιακή τομάτα.

Πώς προσβάλλει την καλλιέργεια και ποια συμπτώματα εμφανίζονται

Η ασθένεια εκδηλώνεται με διαφορετική ένταση, ανάλογα με την ποικιλία, τις περιβαλλοντικές συνθήκες και τη φυσιολογική κατάσταση των φυτών. Τα συμπτώματα είναι συνήθως εντονότερα κατά τη θερινή περίοδο και όταν τα φυτά βρίσκονται υπό στρες, γεγονός που εξηγεί γιατί σε πολλές περιπτώσεις η προσβολή γίνεται πιο εμφανής σε θερμοκηπιακές καλλιέργειες. Στα φύλλα παρατηρούνται χλωρώσεις, μωσαϊκό, ποικιλοχλώρωση, κατσάρωμα και παραμορφώσεις του ελάσματος, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις εμφανίζονται και νεκρωτικές κηλίδες σε μίσχους και κάλυκες. Οι καρποί παρουσιάζουν χαρακτηριστικές κίτρινες ή καστανές κηλίδες, δακτυλίους, ανομοιόμορφη ωρίμανση και έντονη ρυτίδωση, στοιχεία που υποβαθμίζουν πλήρως την εμπορική τους αξία.

Η καστανή ρυτίδωση δεν περιορίζεται μόνο στην τομάτα. Προσβάλλει επίσης την πιπεριά, όπου προκαλεί παραμορφώσεις φύλλων και καρπών, καθώς και ανομοιόμορφο χρωματισμό. Επιπλέον, ο ιός μπορεί να επιβιώσει και να διατηρηθεί σε ζιζάνια και άλλα φυτικά είδη, τα οποία λειτουργούν ως δεξαμενές μόλυνσης στο περιβάλλον. Η μετάδοση γίνεται κυρίως μηχανικά, μέσω της επαφής μεταξύ φυτών και των καλλιεργητικών εργασιών, ενώ ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο παίζουν ο μολυσμένος σπόρος, τα φυτάρια και τα φυτικά υπολείμματα στο έδαφος. Η υψηλή αντοχή του ιού στο περιβάλλον και η μεγάλη μολυσματικότητά του εξηγούν γιατί η εξάπλωσή του είναι τόσο δύσκολο να περιοριστεί και γιατί η πρόληψη παραμένει το μοναδικό αποτελεσματικό μέσο αντιμετώπισης.

Αντιμετώπιση της Καστανής Ρυτίδωσης: τι μπορεί και τι δεν μπορεί να γίνει

Η καστανή ρυτίδωση δεν αντιμετωπίζεται με χημικά ή θεραπευτικά μέσα, καθώς πρόκειται για ιολογική ασθένεια. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει διαθέσιμο φυτοπροστατευτικό προϊόν που να μπορεί να εξαλείψει τον ιό από το φυτό, γεγονός που καθιστά αναγκαία την έμφαση στην πρόληψη και στη σωστή διαχείριση της καλλιέργειας. Η εμπειρία από τις περιοχές όπου εμφανίστηκε έντονα δείχνει ότι ο περιορισμός της διασποράς βασίζεται αποκλειστικά στην πειθαρχημένη εφαρμογή μέτρων υγιεινής και στην έγκαιρη αντίδραση μέσα στο θερμοκήπιο.

Μέτρα πρόληψης και διαχείρισης που προτείνονται:

• Χρήση υγιούς και πιστοποιημένου σπόρου.
• Χρήση υβριδίων με ανοχή στην ίωση.
• Συστηματικός έλεγχος σπορείων και άμεση απομάκρυνση ή καταστροφή φυταρίων που εμφανίζουν ύποπτα συμπτώματα.
• Χρήση υγιών φυταρίων κατά τη φύτευση.
• Τακτικός έλεγχος των φυτών στο θερμοκήπιο και απομάκρυνση όσων εμφανίζουν συμπτώματα ίωσης, με σύσταση για εργαστηριακή επιβεβαίωση της παρουσίας του ιού.
• Αυστηρή εφαρμογή μέτρων ατομικής υγιεινής, όπως χρήση γαντιών, φόρμας και υποδημάτων μίας χρήσης και αλλαγή τους μεταξύ διαφορετικών εγκαταστάσεων.
• Συχνή απολύμανση εργαλείων και επιφανειών που έρχονται σε επαφή με τα φυτά.
• Περιορισμός της μετακίνησης εργατών μεταξύ διαφορετικών τομέων της επιχείρησης.
• Απομάκρυνση ζιζανίων εντός και γύρω από τα θερμοκήπια και αποφυγή εισόδου ζώων στους χώρους καλλιέργειας.
• Σε περιπτώσεις επιβεβαιωμένης μόλυνσης, προτείνεται η απομάκρυνση και καταστροφή των φυτικών υπολειμμάτων, καθώς και η απολύμανση των χώρων.
• Εφαρμογή αμειψισποράς με μη ευπαθή φυτικά είδη, όπου αυτό είναι εφικτό.
• Χρήση ανθεκτικών υποκειμένων στο πλαίσιο του εμβολιασμού, ως συμπληρωματικό μέτρο διαχείρισης.

Θερμοκηπιακή τομάτα: η Καστανή Ρυτίδωση ως παράγοντας αβεβαιότητας

Όπως εξηγεί στον ΑγροΤύπο ο κ. Κωνσταντίνος Νικολούδης, γεωπόνος του Αγροτικού Οπωροκηπευτικού Ελαιουργικού Συνεταιρισμού Τυμπακίου, η καστανή ρυτίδωση αποτελεί πλέον έναν από τους βασικούς παράγοντες που επηρεάζουν τη θερμοκηπιακή καλλιέργεια τομάτας στην περιοχή του Τυμπακίου. Αν και ο ιός υπήρχε γενικότερα στον ελλαδικό χώρο τα προηγούμενα χρόνια, στην περιοχή δεν είχε εμφανιστεί αρχικά με την ένταση που καταγράφηκε την τελευταία περίοδο, γεγονός που αιφνιδίασε πολλούς παραγωγούς. Η εικόνα αυτή άλλαξε κυρίως στις πρώιμες φυτεύσεις, όπου σε συνδυασμό με τις υψηλές θερμοκρασίες και το αβιοτικό στρες, η ασθένεια εκδηλώθηκε πιο έντονα. Όπως σημειώνει, σε ορισμένα θερμοκήπια η ζημιά περιορίστηκε σε χαμηλά ποσοστά, ενώ σε άλλα έφτασε ακόμη και το 20–25% της παραγωγής, δείχνοντας ότι η εξέλιξη της καστανής ρυτίδωσης δεν είναι ίδια σε όλες τις περιπτώσεις.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στο γεγονός ότι τα διαθέσιμα υβρίδια δεν προσφέρουν πλήρη προστασία. «Μιλάμε για ανεκτικά και όχι για ανθεκτικά υβρίδια», τονίζει, εξηγώντας ότι η ανεκτικότητα μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά, αλλά δεν αποτελεί απόλυτη λύση. Υπό συνθήκες έντονου αβιοτικού στρες, όπως παρατεταμένες υψηλές θερμοκρασίες το καλοκαίρι, η ανεκτικότητα αυτή μπορεί να «σπάσει», με αποτέλεσμα την εμφάνιση συμπτωμάτων ακόμη και σε γενετικό υλικό που με ανοχή στην ίωση.

Ο παράγοντας του κόστους εντείνει τον προβληματισμό των παραγωγών. Τα ανεκτικά υβρίδια είναι «ακριβότερα και, σε μια περιοχή όπως το Τυμπάκι όπου καλλιεργούνται δύο κύκλοι τομάτας τον χρόνο, το ρίσκο πολλαπλασιάζεται». Όπως επισημαίνει, όταν μια ακριβή καλλιέργεια πληγεί από την Καστανή Ρυτίδωση, η οικονομική απώλεια είναι ιδιαίτερα βαριά, γεγονός που οδηγεί αρκετούς παραγωγούς σε «δεύτερες σκέψεις για το αν θα συνεχίσουν με τομάτα».

Σε θερμοκήπια με ιστορικό προσβολών, ο κ. Νικολούδης παρατηρεί ότι αρκετοί παραγωγοί εξετάζουν ακόμη και την προσωρινή απομάκρυνση από την καλλιέργεια τομάτας, επιλέγοντας άλλα κηπευτικά που δεν προσβάλλονται από τον συγκεκριμένο ιό. Παράλληλα, τονίζει τη σημασία της έγκαιρης απομόνωσης προσβεβλημένων φυτών, ώστε να καθυστερήσει η εξάπλωση της ασθένειας στο υπόλοιπο θερμοκήπιο και να διασωθεί όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής. Κλείνοντας, επισημαίνει ότι η Καστανή Ρυτίδωση δεν αποτελεί ένα παροδικό φαινόμενο, αλλά μια πραγματικότητα που θα συνεχίσει να απασχολεί παραγωγούς και γεωπόνους. Η διαχείρισή της απαιτεί συνδυασμό μέτρων, συνεχή παρακολούθηση και ρεαλιστικές αποφάσεις, καθώς –όπως τονίζει– «δεν είναι ένα πρόβλημα που φεύγει εύκολα».

Η προσέγγιση του εμπορίου στα υβρίδια τομάτας απέναντι στον ιό

Όπως εξηγεί ο κ. Βαγγέλης Πελεκάνης, Customer Experience Specialist Vegetable Seeds MEDA της Syngenta, η εμφάνιση του Tomato Brown Rugose Fruit Virus (ToBRFV – Ιός Καστανής Ρυτίδωσης της Τομάτας) αποτέλεσε τα τελευταία χρόνια σημείο καμπής για τη θερμοκηπιακή καλλιέργεια τομάτας, ιδιαίτερα σε περιοχές υψηλής έντασης όπως η Κρήτη. Στα πρώτα στάδια της έξαρσης, οι απώλειες ήταν σημαντικές, γεγονός που οδήγησε όλες τις εταιρείες γενετικού υλικού – και τη Syngenta ειδικότερα – σε εντατική αναζήτηση λύσεων μέσω υβριδίων με ανεκτικότητα στον ιό.

Στην κατηγορία της μεγαλόκαρπης τομάτας, ο κ. Πελεκάνης αναφέρεται στο υβρίδιο Ibeth, το οποίο διαθέτει IR (Intermediate Resistance – ενδιάμεση ανθεκτικότητα) στον ToBRFV (Ιός Καστανής Ρυτίδωσης), ενώ, όπως σημειώνει, εμφανίζει και ανεκτικότητα στον TYLCV – Tomato Yellow Leaf Curl Virus (ιός κίτρινου καρουλιάσματος των φύλλων της τομάτας). Το συγκεκριμένο υβρίδιο καλλιεργείται ήδη σε απαιτητικές περιοχές, όπως τα Χανιά, το  Τυμπάκι, με πολύ καλά αποτελέσματα. Πρόκειται για φυτό ιδιαίτερα δυνατό και εύρωστο, σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και υπερβολικά ζωηρό, γεγονός που απαιτεί σωστή καλλιεργητική διαχείριση. Παράλληλα, προσφέρει πολύ καλή ποιότητα καρπών, χωρίς εμφάνιση συμπτωμάτων της καστανής ρυτίδωσης.

Στην κατηγορία τοματίνι (mini plum), η Syngenta εισάγει ένα νέο υβρίδιο, το CORSEO, το οποίο εμφανίζει ανεκτικότητα στον ToBRFV (καφέ/καστανή ρυτίδωση), με βασικό πλεονέκτημα τη συνδυασμένη ανεκτικότητα σε περισσότερους ιούς. Όπως τονίζει ο κ. Πελεκάνης, το CORSEO παρουσιάζει ανεκτικότητα τόσο στον TYLCV (Ιός του Κίτρινου Καρουλιάσματος της Τομάτας) – μια ιολογική ασθένεια που ενυπάρχει εδώ και χρόνια στην Κρήτη και συχνά υποτιμάται – όσο και στον TSWV – Tomato Spotted Wilt Virus (Ιός Κηλιδωτού Μαρασμού της Τομάτας). Με τον τρόπο αυτό, το φυτό προστατεύεται ουσιαστικά από ένα «τριπλό» ιολογικό σύμπλεγμα, γεγονός ιδιαίτερα κρίσιμο σε περιοχές με ιστορικό πολλαπλών ιώσεων.

Η φιλοσοφία της Syngenta, όπως επισημαίνει, δεν περιορίζεται στην ανάπτυξη υβριδίων με ανεκτικότητα σε έναν μόνο παθογόνο παράγοντα. Στόχος είναι η δημιουργία υβριδίων που συνδυάζουν αντοχές με ποιοτικά χαρακτηριστικά ανώτερα ή τουλάχιστον ισάξια των συμβατικών ποικιλιών. Παρότι τα πρώτα χρόνια υπήρξε έντονη δυσπιστία από την πλευρά των παραγωγών απέναντι στα νέα υβρίδια, αυτή σταδιακά μειώνεται, καθώς τα αποτελέσματα στην πράξη γίνονται ορατά. Ενδεικτικά, η Ibeth καταγράφει αυξανόμενη αποδοχή, ιδιαίτερα σε προβληματικές περιοχές, ενώ το Corsaro αναμένεται να εισέλθει εμπορικά στην αγορά τους επόμενους μήνες.

Παράλληλα, η εταιρεία έχει αναπτύξει μια εναλλακτική προσέγγιση στη διαχείριση της καστανής ρυτίδωσης, δίνοντας έμφαση στα υποκείμενα εμβολιασμού με ανεκτικότητα στον ToBRFV. Η στρατηγική αυτή απευθύνεται κυρίως σε παραγωγούς που παραμένουν επιφυλακτικοί απέναντι στα νέα υβρίδια. Μέσω της χρήσης ανθεκτικού υποκειμένου, προστατεύεται το εμβολιασμένο υβρίδιο στο επίπεδο του εδάφους, όπου ενδέχεται να υπάρχουν μολυσμένα φυτικά υπολείμματα από προηγούμενες καλλιέργειες. Το υποκείμενο που αναφέρει ο κ. Πελεκάνης είναι το KRONOSOR, το οποίο χρησιμοποιείται ήδη από αρκετούς παραγωγούς. Διαθέτει πολύ ισχυρό ριζικό σύστημα, συμβάλλει σε ισορροπημένα δεσίματα και εξασφαλίζει σταθερή και καλή καρπόδεση από την αρχή έως το τέλος της καλλιέργειας. Πέρα από την ανεκτικότητά του στον ιό, το KRONOSOR αποτελεί ένα υποκείμενο που στηρίζει συνολικά την απόδοση και τη σταθερότητα της καλλιέργειας, ακόμη και σε συνθήκες αυξημένου στρες.

Κλείνοντας, ο κ. Πελεκάνης επισημαίνει ότι η αντιμετώπιση της καστανής ρυτίδωσης δεν μπορεί να βασιστεί σε ένα μόνο μέτρο. Η επιλογή κατάλληλου υβριδίου, η προσαρμογή των καλλιεργητικών πρακτικών και η συνεχής επαγρύπνηση μέσα στο θερμοκήπιο αποτελούν ένα ενιαίο σύστημα διαχείρισης, χωρίς το οποίο ακόμη και τα πιο ανεκτικά γενετικά υλικά δεν μπορούν να αποδώσουν το μέγιστο των δυνατοτήτων τους.

Πηγή: Γεωργία – Κτηνοτροφία, τεύχος 3/2020, Δρ Χ. Βαρβέρη «Ο ιός της καστανής ρυτίδωσης των καρπών τομάτας», σελ. 34–38

Η συγκομιδή της θερμοκηπιακής τομάτας από τη φθινοπωρινή φύτευση βρίσκεται αυτή την περίοδο σε εξέλιξη. Η εικόνα που διαμορφώνεται επηρεάζεται από παράγοντες όπως η διαθεσιμότητα και η ποιότητα του νερού, οι καιρικές συνθήκες και τα φυτοϋγειονομικά προβλήματα που συνεχίζουν να πιέζουν την καλλιέργεια. Για να αποτυπωθεί η κατάσταση που επικρατεί αυτή την περίοδο στο χωράφι και στην αγορά, ο ΑγροΤύπος επικοινώνησε με εκπροσώπους συνεταιρισμών και γεωπόνους από βασικές ζώνες θερμοκηπιακής παραγωγής, καταγράφοντας δεδομένα και εμπειρίες από την τρέχουσα καλλιεργητική περίοδο.

Αγροτικός Οπωροκηπευτικός Ελαιουργικός Συνεταιρισμός Τυμπακίου

Σύμφωνα με τον γεωπόνο κ. Κ. Νικολούδη του Αγροτικού Οπωροκηπευτικού Ελαιουργικού Συνεταιρισμού Τυμπακίου, η φετινή εικόνα της θερμοκηπιακής τομάτας διαφοροποιείται έντονα ανάλογα με την περίοδο φύτευσης. Η πρώιμη φύτευση, που πραγματοποιήθηκε από τα τέλη Ιουλίου έως τα μέσα Σεπτεμβρίου, αντιμετώπισε σοβαρά προβλήματα, κυρίως λόγω της παρατεταμένης ξηρασίας και των περιορισμών τόσο στη διαθεσιμότητα όσο και στην ποιότητα του νερού άρδευσης. Σε ορισμένες περιοχές του Τυμπακίου, η αγωγιμότητα του νερού θεωρείται πλέον απαγορευτική, με αποτέλεσμα θερμοκήπια να μην μπορούν καν να καλλιεργηθούν. Παράλληλα, έντονη ήταν και η πίεση από ιώσεις, με την καστανή ιώση να προκαλεί σημαντικές απώλειες σε αρκετά θερμοκήπια. Όπως επισημαίνει ο κ. Νικολούδης, υπήρξαν περιπτώσεις όπου ποσοστά 5-10% της παραγωγής σε καποια θερμοκηπια οδηγήθηκαν σε απόρριψη, με τις απώλειες να κυμαίνονται από χαμηλά έως ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα, ανάλογα με την ποικιλία και τις συνθήκες. Η κατάσταση αυτή επηρέασε άμεσα τόσο την παραγωγή όσο και τη διάθεση του προϊόντος στην αγορά. 

Κατά την πρώιμη περίοδο, οι τιμές της τομάτας διαμορφώθηκαν σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα, φτάνοντας ακόμη και τα 20–30 λεπτά το κιλό, γεγονός που χαρακτηρίζεται ως ιδιαίτερα δύσκολο για τους παραγωγούς της περιοχής. Αντίθετα, τις τελευταίες ημέρες, με την επικράτηση χαμηλών θερμοκρασιών και τη μείωση των παραγόμενων ποσοτήτων, οι τιμές έχουν παρουσιάσει άνοδο, κινούμενες πλέον κοντά στο 1,00–1,30 ευρώ το κιλό. Όπως τονίζεται, η βελτίωση της τιμής συνδέεται άμεσα με τη μειωμένη παραγωγή και όχι με αύξηση της ζήτησης. 

Ο γεωπόνος του συνεταιρισμού εξηγεί ότι αυτή την περίοδο, παρότι οι τιμές θεωρούνται καλύτερες σε σχέση με προηγούμενα διαστήματα, οι ποσότητες που συγκομίζονται είναι περιορισμένες, λόγω των χαμηλών θερμοκρασιών. Σε τέτοιες συνθήκες, η οικονομική βιωσιμότητα ενός θερμοκηπίου παραμένει εύθραυστη, καθώς το ζητούμενο για τον παραγωγό είναι να διατηρηθούν ικανοποιητικές τιμές και όταν οι αποδόσεις αυξηθούν με την άνοδο της θερμοκρασίας. Τέλος, ο κ. Νικολούδης αναφέρεται στον προβληματισμό που επικρατεί για τις επόμενες καλλιεργητικές επιλογές. Η παρουσία της ίωσης στο έδαφος και η δυσκολία πλήρους αντιμετώπισής της οδηγεί αρκετούς παραγωγούς στο να σκέφτονται τη στροφή σε άλλες καλλιέργειες, όπως αγγούρι ή μελιτζάνα, προκειμένου να μειώσουν τον κίνδυνο νέων απωλειών. Παρά τις προσπάθειες με ανεκτικά υβρίδια, το πρόβλημα παραμένει και καθιστά τη λήψη αποφάσεων για τη νέα χρονιά ιδιαίτερα σύνθετη. 

 Αγροτικός Συνεταιρισμός Ανατολής Ιεράπετρας

Στην περιοχή της Ιεράπετρας, η φετινή καλλιεργητική περίοδος της θερμοκηπιακής τομάτας ξεκίνησε με καθυστέρηση σε σχέση με προηγούμενα χρόνια. Όπως επισημαίνει ο γεωπόνος του Αγροτικού Συνεταιρισμού Ανατολής Ιεράπετρας κ. Βασιλάκης, η συγκομιδή έχει μεν ξεκινήσει, ωστόσο βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο, με τις ποσότητες να παραμένουν χαμηλές. Η κορύφωση της παραγωγής αναμένεται το επόμενο διάστημα, κυρίως κατά τους μήνες Φεβρουάριο και Μάρτιο. Σε επίπεδο εκτάσεων, καταγράφεται σαφής μείωση της καλλιέργειας τομάτας σε σύγκριση με πέρυσι, η οποία εκτιμάται μεταξύ 15% και 20%. Η μείωση αυτή αποδίδεται κυρίως στη στροφή μέρους των παραγωγών σε άλλα κηπευτικά, όπως το αγγούρι και η πιπεριά Φλωρίνης, τα οποία τα προηγούμενα χρόνια παρουσίασαν καλύτερες προοπτικές διάθεσης και τιμών.

Παράλληλα, ρόλο έπαιξαν και τα προβλήματα που εμφανίστηκαν στην τομάτα, ιδίως σε ό,τι αφορά τις ιώσεις, οδηγώντας αρκετούς παραγωγούς σε αναπροσαρμογή των καλλιεργητικών τους επιλογών. Όσον αφορά τις τιμές, αυτή την περίοδο η τομάτα στην Ιεράπετρα κινείται σε επίπεδα περίπου 1,50 ευρώ το κιλό. Όπως σημειώνεται, οι τιμές αυτές βρίσκονται κοντά στα αντίστοιχα περσινά επίπεδα για την ίδια χρονική περίοδο. Παρότι, θεωρητικά, η μειωμένη προσφορά θα μπορούσε να λειτουργήσει υποστηρικτικά για την τιμή, η αγορά των κηπευτικών παραμένει απρόβλεπτη, γεγονός που δεν επιτρέπει ασφαλείς προβλέψεις. 

Καθοριστικό ρόλο στη φετινή εικόνα έπαιξαν οι καιρικές συνθήκες σε συνδυασμό με την ποιότητα και τη διαθεσιμότητα του νερού άρδευσης. Οι μετακαιρικές συνθήκες και οι πιο όψιμες φυτεύσεις οδήγησαν σε επιβράδυνση της ανάπτυξης των φυτών και σε καθυστέρηση της παραγωγής, με το νερό να παραμένει κρίσιμος παράγοντας τόσο για την ποσότητα όσο και για την ποιότητα του προϊόντος. Την ίδια στιγμή, οι ιώσεις επηρέασαν κυρίως τα αρχικά στάδια της καλλιέργειας, δημιουργώντας πιέσεις και καθυστερήσεις, αν και οι χαμηλότερες θερμοκρασίες του φθινοπώρου και του χειμώνα λειτούργησαν εν μέρει ανασταλτικά στην ταχεία εξέλιξή τους. Παρά τα επιμέρους θετικά στοιχεία, εκτιμάται ότι η φετινή χρονιά δεν θα φτάσει σε επίπεδα μέγιστης παραγωγής σύμφωνα με τον κ. Βασιλάκη, με τη συνολική εικόνα να χαρακτηρίζεται από μειωμένες αποδόσεις σε σχέση με άλλες χρονιές.

Στις θερμοκηπιακές καλλιέργειες κηπευτικών, οι αλευρώδεις αποτελούν διαχρονικά έναν από τους πιο επίμονους και δύσκολους εχθρούς. Η παρουσία τους δεν περιορίζεται σε συγκεκριμένες περιόδους, καθώς οι συνθήκες του θερμοκηπίου επιτρέπουν την ανάπτυξή τους σε όλη τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου. Για τον παραγωγό, η αντιμετώπισή τους δεν είναι θέμα αντίδρασης, αλλά σωστής πρόληψης και έγκαιρης διαχείρισης.

Ένας εχθρός με συνεχή παρουσία στο θερμοκήπιο

Στα θερμοκήπια κηπευτικών στη χώρα μας, προβλήματα προκαλούν κυρίως δύο είδη αλευρώδη: ο Trialeurodes vaporariorum και ο Bemisia tabaci. Τα έντομα αυτά συμπληρώνουν πολλές γενιές μέσα στο έτος και μπορούν να διαχειμάζουν σε όλα τα στάδια ανάπτυξής τους, γεγονός που ευνοεί τη δημιουργία υψηλών πληθυσμών. Προσβάλλουν καλλιέργειες όπως η τομάτα, το αγγούρι, η πιπεριά και η μελιτζάνα σε όλα τα στάδια ανάπτυξης. Τα συμπτώματα εμφανίζονται αρχικά ως χλωρώσεις στο φύλλωμα, με άμεση επίπτωση στη φωτοσύνθεση και την παραγωγικότητα. Παράλληλα, τα μελιτώδη εκκρίματά τους ευνοούν την ανάπτυξη καπνιάς, επιβαρύνοντας περαιτέρω τα φυτά και υποβαθμίζοντας την εμπορική αξία των καρπών. Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο ρόλος τους ως φορείς φυτοπαθογόνων ιών, που μπορούν να δημιουργήσουν σοβαρά προβλήματα στις καλλιέργειες.

Η πρόληψη και η παρακολούθηση ως βάση 

Η αποτελεσματική διαχείριση των αλευρωδών ξεκινά πριν ακόμη φυτευτεί η καλλιέργεια και συνεχίζεται σε όλη τη διάρκειά της με συστηματική παρακολούθηση των πληθυσμών. Τα προληπτικά και καλλιεργητικά μέτρα αποτελούν τη βάση της ολοκληρωμένης αντιμετώπισης, καθώς περιορίζουν σημαντικά την πιθανότητα εγκατάστασης του εντόμου στο θερμοκήπιο. Η ύπαρξη προθαλάμου στην είσοδο, η τοποθέτηση εντομοστεγών δικτύων στα ανοίγματα και η χρήση κίτρινων κολλητικών παγίδων κοντά σε εισόδους και παράθυρα λειτουργούν ως βασικά εμπόδια για τα πρώτα εισερχόμενα έντομα.

Παράλληλα, η υγιεινή του χώρου παίζει καθοριστικό ρόλο. Η απομάκρυνση των υπολειμμάτων της προηγούμενης καλλιέργειας, ο καθαρισμός των υποδομών και η καταπολέμηση των ζιζανίων γύρω από το θερμοκήπιο μειώνουν τις πιθανότητες επιβίωσης και αναπαραγωγής των αλευρωδών, ενώ η εγκατάσταση υγιών σποροφύτων και η αποφυγή πυκνής φύτευσης συμβάλλουν στη δημιουργία εύρωστων φυτών. Κατά τη διάρκεια της καλλιέργειας, η παρακολούθηση του πληθυσμού των αλευρωδών με κολλητικές παγίδες και δειγματοληψίες φύλλων επιτρέπει τον έγκαιρο εντοπισμό της προσβολής. Όταν διαπιστώνεται αύξηση του πληθυσμού, μπορεί να εφαρμοστεί μαζική παγίδευση με μεγαλύτερη πυκνότητα παγίδων, περιορίζοντας την εξάπλωση των εντόμων στο εσωτερικό της καλλιέργειας.

Βιολογικά και συμπληρωματικά μέτρα στην αντιμετώπιση

Στο πλαίσιο της ολοκληρωμένης αντιμετώπισης, η βιολογική καταπολέμηση κατέχει κεντρικό ρόλο στον έλεγχο των αλευρωδών. Η εξαπόλυση ωφελίμων οργανισμών, όπως παρασιτοειδή και αρπακτικά έντομα ή ακάρεα, συμβάλλει ουσιαστικά στη μείωση των πληθυσμών, καθώς εγκαθίστανται στο θερμοκήπιο και δρουν είτε παρασιτώντας τα στάδια του εντόμου είτε καταναλώνοντάς τα. Η έναρξη των εξαπολύσεων γίνεται με την πρώτη εμφάνιση ενηλίκων ατόμων, ενώ η επιλογή των κατάλληλων οργανισμών και ο ρυθμός εφαρμογής προσαρμόζονται στις συνθήκες της καλλιέργειας και στις επικρατούσες θερμοκρασίες.

Όταν τα προληπτικά και βιολογικά μέτρα δεν επαρκούν, μπορεί να απαιτηθούν διορθωτικές παρεμβάσεις. Στην περίπτωση αυτή, οι χημικές εφαρμογές πραγματοποιούνται στοχευμένα, με χρήση εγκεκριμένων και ήπιων σκευασμάτων, ώστε να περιορίζεται η επίδραση στα ωφέλιμα. Η τήρηση των οδηγιών χρήσης και η εναλλαγή δραστικών ουσιών παραμένουν κρίσιμες, καθώς οι αλευρώδεις εμφανίζουν υψηλή ικανότητα ανάπτυξης ανθεκτικότητας.

Διαφοροποιήσεις στην αντιμετώπιση ανά καλλιέργεια

Παρότι η φιλοσοφία της ολοκληρωμένης αντιμετώπισης παραμένει κοινή, η εφαρμογή της προσαρμόζεται ανάλογα με το είδος της θερμοκηπιακής καλλιέργειας. Στην τομάτα και στο αγγούρι, η αντιμετώπιση των αλευρωδών βασίζεται στον συνδυασμό προληπτικών μέτρων, συστηματικής παρακολούθησης και έγκαιρης αξιοποίησης βιολογικών μέσων, καθώς τα φυτά προσβάλλονται σε όλα τα στάδια ανάπτυξης. Στην πιπεριά, όπου συχνά κυριαρχεί ο αλευρώδης του καπνού, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη βιολογική καταπολέμηση, ενώ στη μελιτζάνα η ολοκληρωμένη αντιμετώπιση στηρίζεται επίσης στη σταθερή παρουσία ωφελίμων οργανισμών, σε συνδυασμό με τα καλλιεργητικά και προληπτικά μέτρα του θερμοκηπίου. Στην πράξη, η επιτυχία της αντιμετώπισης εξαρτάται από τη σωστή προσαρμογή των μέτρων στις ανάγκες κάθε καλλιέργειας και από τη συνέπεια του παραγωγού στη συνολική διαχείριση του θερμοκηπίου.

Ένα σύστημα που στηρίζεται στη συνέπεια

Η ολοκληρωμένη αντιμετώπιση των αλευρωδών στα θερμοκήπια δεν είναι μια μεμονωμένη πρακτική, αλλά μια σταθερή προσέγγιση που βασίζεται στη συνέπεια, την παρακολούθηση και στη σωστή χρονική επιλογή των παρεμβάσεων. Για τον παραγωγό, ιδιαίτερα στα πρώτα στάδια εγκατάστασης της καλλιέργειας, η έγκαιρη εφαρμογή αυτών των αρχών συμβάλλει στη διατήρηση της ισορροπίας στο θερμοκήπιο, προστατεύοντας την καλλιέργεια και στηρίζοντας τη σταθερότητα της παραγωγής σε βάθος χρόνου.

Πηγή: Γεωργία – Κτηνοτροφία, τεύχος 1/2018, «Ολοκληρωμένη αντιμετώπιση αλευρωδών σε θερμοκηπιακές καλλιέργειες κηπευτικών», σελ. 54–58

Η συγκομιδή του χειμερινού λάχανου βρίσκεται αυτή την περίοδο σε εξέλιξη, με τους παραγωγούς να αποτιμούν μια χρονιά που, αν και εξελίχθηκε ομαλά στο χωράφι, χαρακτηρίζεται από έντονες πιέσεις στην αγορά. Οι καιρικές συνθήκες, η αυξημένη προσφορά και η περιορισμένη ζήτηση διαμορφώνουν ένα περιβάλλον που απαιτεί εμπειρία, σωστό προγραμματισμό και διαρκή παρουσία στην καλλιέργεια. Ο ΑγροΤύπος συνομιλεί με παραγωγούς που βρίσκονται αυτή την περίοδο στη συγκομιδή και μεταφέρουν την εικόνα τόσο από το χωράφι όσο και από τη διάθεση της παραγωγής, περιγράφοντας τις συνθήκες που επικρατούν, τις δυσκολίες που προκύπτουν και τις ισορροπίες που καλούνται να διαχειριστούν.

Θεσσαλονίκη: Πιεσμένη αγορά και χαμηλή ζήτηση στο λάχανο

Ο κ. Μισκάκης Ιωάννης, παραγωγός από την Θεσαλονίκη καλλιεργεί λευκό και κόκκινο λάχανο, ενώ τα τελευταία χρόνια έχει διακόψει την καλλιέργεια στα λαχανάκια Βρυξελλών, λόγω των αυξημένων απαιτήσεων σε εργασία. Όπως αναφέρει, οι φυτεύσεις πραγματοποιούνται το καλοκαίρι, με διαφορετικές ποικιλίες που ωριμάζουν σε 90 έως και 180 ημέρες, γεγονός που επιτρέπει τη σταδιακή συγκομιδή από τον Σεπτέμβριο και μετά. Η φετινή εικόνα της αγοράς χαρακτηρίζεται, σύμφωνα με τον ίδιο, «από υπερπροσφορά, τόσο στην Ελλάδα όσο και σε γειτονικές χώρες», κάτι που έχει οδηγήσει σε χαμηλή ζήτηση και πιεσμένες τιμές. Όπως σημειώνει, πολλοί παραγωγοί στράφηκαν στο λάχανο επειδή την προηγούμενη χρονιά «πήγε καλά», με αποτέλεσμα φέτος να υπάρχουν μεγάλες ποσότητες προϊόντος χωρίς αντίστοιχη απορρόφηση.

Οι συνεχόμενες βροχοπτώσεις επηρέασαν επιπλέον την παραγωγή, με τον ίδιο να εκτιμά ότι «περίπου 20% των λαχάνων του παρουσίασε προβλήματα», κυρίως επειδή έμειναν στο χωράφι περισσότερο από όσο έπρεπε, λόγω καθυστέρησης στη διάθεση. Όπως εξηγεί ο κ. Μισκάκης, όταν το λάχανο παραμένει για μεγάλο διάστημα στο χωράφι, «αυξάνονται οι φθορές και οι απώλειες», ενώ σε φυσιολογικές συνθήκες οι αποδόσεις μπορούν να φτάσουν τους 7–8 τόνους ανά στρέμμα.Η συγκομιδή γίνεται χειρονακτικά, γεγονός που αυξάνει το κόστος και τις ανάγκες σε εργατικά, ενώ η μηχανοποίηση παραμένει περιορισμένη, καθώς τα διαθέσιμα μηχανήματα δεν προσαρμόζονται εύκολα στις τοπικές εδαφικές συνθήκες. Παράλληλα, η καλλιέργεια επηρεάζεται έντονα από τον καιρό, με τον παραγωγό να επισημαίνει ότι το λάχανο «χρειάζεται κρύο για να κινηθεί η κατανάλωση», καθώς σε ήπιες θερμοκρασίες ο καταναλωτής στρέφεται σε άλλα λαχανικά.

Η διάθεση της παραγωγής γίνεται μέσω χονδρικής, με αλυσίδα supermarket, ενώ, όπως σημειώνει, οι τιμές διαφοροποιούνται ανάλογα με τον αγοραστή και τον όγκο. Στη χονδρική, το εύρος τιμών κυμαίνεται «φέτος από 0,15 έως 0,25 ευρώ/κιλό», ωστόσο, όπως τονίζει, «δεν πουλιούνται». Σε σύγκριση με την περσινή χρονιά, όπου οι τιμές είχαν φτάσει ακόμη και τα 0,40 ευρώ/κιλό, φέτος η αγορά κινείται αισθητά χαμηλότερα, με τα 20 λεπτά να αποτελούν πλέον το ανώτατο επίπεδο σε πολλές περιπτώσεις. Καθοριστικό ρόλο στην εικόνα αυτή παίζει, σύμφωνα με τον ίδιο, το γεγονός ότι «μπήκαν πολλά λάχανα», καθώς αρκετοί παραγωγοί στράφηκαν στην καλλιέργεια λόγω των καλών περσινών αποδόσεων, αλλά και το τι συμβαίνει στις άλλες χώρες, που λειτουργούν ανταγωνιστικά. Όπως επισημαίνει, η προσφορά από το εξωτερικό και οι εξαγωγικές δυνατότητες χωρών όπως η Ρουμανία, τα Σκόπια και η Αλβανία επηρεάζουν άμεσα τη ζήτηση και τις τιμές, με την αγορά να κινείται καθαρά με όρους προσφοράς και ζήτησης.

Σέρρες: Η εμπειρία κρατά την καλλιέργεια όρθια

Ο κ. Γιώργος Αποστόλου καλλιεργεί λάχανα εδώ και 25 χρόνια, με συνολική έκταση 20 στρεμμάτων, εκ των οποίων τα 15 έχουν ήδη συγκομιστεί, ενώ απομένουν ακόμη 5 στρέμματα στο χωράφι. Η φετινή του παραγωγή κινείται σταθερά στα 5–7 τόνους ανά στρέμμα, επίπεδα που, όπως σημειώνει, αποτελούν ένα συνηθισμένο αποτέλεσμα για τον ίδιο. Η καλλιέργεια βασίζεται σε διαδοχικές ποικιλίες, με φυτεύσεις που ξεκινούν την άνοιξη και φτάνουν έως και τον Αύγουστο, ώστε η συγκομιδή να εκτείνεται χρονικά μέχρι τον Ιανουάριο. Όπως επισημαίνει, η επιλογή ποικιλίας είναι καθοριστική, καθώς επηρεάζει τόσο τον χρόνο συγκομιδής όσο και τη δυνατότητα διάθεσης.

Παρά τις συνεχόμενες βροχές του χειμώνα, δεν καταγράφηκαν σοβαρά προβλήματα στην καλλιέργεια, καθώς, όπως τονίζει, τα χωράφια που επιλέγονται είναι καλά στραγγιζόμενα. Οι μεγαλύτερες δυσκολίες εντοπίζονται στην έντονη «χειρωνακτική εργασία», με τη συγκομιδή να γίνεται αποκλειστικά με το χέρι, αλλά και στη φθορά που μπορεί να προκαλέσουν έντομα όταν το λάχανο είναι έτοιμο προς κοπή. Παράλληλα, επισημαίνει ότι σε αυτό το στάδιο έντονα καιρικά φαινόμενα, «όπως παρατεταμένες βροχές ή χαλάζι», μπορούν εύκολα να καταστήσουν το προϊόν «μη εμπορεύσιμο», αυξάνοντας σημαντικά το ρίσκο για τον παραγωγό.

Η διάθεση της παραγωγής γίνεται τόσο μέσω λιανικής όσο και μέσω χονδρικής, με σημαντικές διαφορές στις τιμές. Όπως αναφέρει, στη χονδρική οι τιμές κινούνται περίπου «στα 0,20–0,25 ευρώ/κιλό», ενώ στη «λιανική μπορούν να φτάσουν τα 0,60–0,70 ευρώ/κιλό». Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο παραγωγός, η λιανική απαιτεί συνεχή παρουσία και δεν είναι εύκολο να υποστηριχθεί από όλους τους παραγωγούς, γεγονός που καθιστά την εμπειρία και την οργάνωση καθοριστικούς παράγοντες. Τέλος, και ο κ. Αποστόλου επισημαίνει ότι τα τελευταία χρόνια έχει στραφεί στο λάχανο αρκετός κόσμος, συχνά χωρίς προηγούμενη εμπειρία, στην προσπάθεια να βρει μια καλλιέργεια που θα του δώσει ανάσα. Όπως τονίζει, όμως, το λάχανο δεν είναι μια εύκολη επιλογή, καθώς απαιτεί γνώση, επιμονή και σωστό χειρισμό, διαφορετικά προκύπτουν προβλήματα όχι μόνο στη διάθεση και στις τιμές, αλλά και στην ποιότητα και την εικόνα του προϊόντος.

Σε εξέλιξη βρίσκονται οι κοπές αγγουριών θερμοκηπιακής καλλιέργειας στην Κρήτη.

Αυτή την εποχή λόγω αυξημένης ζήτησης για εξαγωγές έχουμε καλές τιμές παραγωγού στα αγγούρια. Επίσης ο καιρός βοήθησε μέχρι στιγμής και έχουμε καλές αποδόσεις.

Ο κ. Φώντας Δουλούμης, από τον Αγροτικό Συνεταιρισμό Ανατολή, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι αυτή την εποχή στην Κρήτη είμαστε στο «πικ της συγκομιδής» των αγγουριών. Στην περιοχή της Ιεράπετρας υπολογίζουμε να κόβουμε αγγούρια μέχρι τον Απρίλιο.

Μέχρι στιγμής οι καιρικές συνθήκες δεν έχουν δημιουργήσει προβλήματα στην καλλιέργεια. Στις γιορτές των Χριστουγέννων η τιμή παραγωγού κυμαινόταν περίπου στα 70 λεπτά το κιλό. Αυτή την εποχή όμως έχει βοηθήσει η διεθνής συγκυρία και έχουμε μεγάλη ζήτηση για εξαγωγή με αποτέλεσμα οι τιμές να έχουν φτάσει στο 1,50 ευρώ το κιλό και η τάση να δείχνει ότι θα έχουμε αύξηση το επόμενο διάστημα.

Στην αγορά της Ευρώπης η χώρα μας είναι συμπληρωματική των Ισπανών. Αρκεί να σας αναφέρω ότι στην Ισπανία καλλιεργούνται γύρω στα 60.000 στρέμματα με αγγούρια, ενώ στην Ελλάδα περίπου 7.000 στρέμματα. Αυτή την περίοδο έχουν κάποια προβλήματα στην παραγωγή τους με αποτέλεσμα να κερδίζουμε αγορές και να υπάρχει αυξημένη ζήτηση για εξαγωγές.   

Τα τελευταία χρόνια πολλοί παραγωγοί της Κρήτης έχουν στραφεί στην καλλιέργεια αγγουριών. Αυτό έγινε γιατί έχουν μικρό κύκλο ζωής και λιγότερο ρίσκο σε σχέση με την πιπεριά που θέλει 3 μήνες και πολλούς σπόρους και την ντομάτα που θέλει 90 ημέρες. Επίσης η καστανή ρυτίδωση ντομάτας ToBRFV (Tomato brown rugose fruit virus) έχει δημιουργήσει πολλά προβλήματα στους παραγωγούς, με αποτέλεσμα μεγάλος αριθμός να έχει εγκαταλείψει την καλλιέργεια και να έχει στραφεί στο αγγούρι. Περίπου τα μισά θερμοκήπια της Ιεράπετρας σήμερα να καλλιεργούν αγγούρια.

Ο κ. Γεώργιος Κλαδάκης, πρόεδρος στον Αγροτικό Συνεταιρισμό Άρβης, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι αυτή την περίοδο η καλλιέργεια του θερμοκηπιακού αγγουριού είναι σε πολύ καλά επίπεδα. Υπάρχει αυξημένη ζήτηση για εξαγωγές και οι τιμές είναι σε πολύ καλά επίπεδα. Αν και φέτος είχαμε αύξηση των στρεμμάτων καλλιέργειας στην χώρα μας στην αγορά της Ευρώπης υπάρχει αυξημένη ζήτηση και έχουμε καλές ροές στις εξαγωγές μας. Αυτό κρατάει και τα επίπεδα των τιμών παραγωγού.

Στην περιοχή της Άρβης έχουμε καλή ποιότητα νερού και το μικροκλίμα βοηθά τις θερμοκηπιακές καλλιέργειες (έλλειψη ισχυρών ανέμων) αλλά δεν έχουμε πολλά διαθέσιμα στρέμματα. Πάντως ο συνεταιρισμός έχει προσανατολισμό στις εξαγωγές και κάνουμε περίπου 6.000 τόνους εξαγωγή αγγουριών, κυρίως στις αγορές της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης, όπου έχουμε να ανταγωνιστούμε τις Ισπανικές, Ολλανδικές και Πολωνικές παραγωγές, που είναι οι μεγάλοι παίκτες στις αγορές.

Στην περιοχή της Τριφυλίας καλλιεργούνται περίπου 1.200 στρέμματα με αγγούρια, που με μια μέση απόδοση 22 τόνοι/στρέμμα, δίνουν μια παραγωγή γύρω στους 24.000 τόνους. 

Ο κ. Ασημάκης Ντεμερούκας, παραγωγός από τους Γαργαλιάνους της Μεσσηνίας, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι έχουν αυξηθεί τα στρέμματα με αγγούρια στην περιοχή εις βάρος της ντομάτας. Αυτό συμβαίνει πρώτα γιατί η καλλιέργεια αγγουριών έχει λιγότερα προβλήματα φυτοπροστασίας. Επίσης έχει σύντομο κύκλο καλλιέργειας, αφού σε περίπου δύο μήνες από την φύτευση ξεκινούν οι κοπές. Επίσης μεγάλο μέρος της παραγωγής πάει για εξαγωγές με αποτέλεσμα να έχει ομαλή ροή η εμπορία. Στην περιοχή μας οι φυτεύσεις αγγουριών ξεκίνησαν αρχές Δεκεμβρίου. Η καλλιέργεια έχει εξελιχθεί ομαλά χωρίς προβλήματα λόγω καιρικών συνθηκών. Οι κοπές αναμένεται να ξεκινήσουν σε περίπου ένα 15ήμερο και θα κόβουμε αγγούρια μέχρι τις αρχές Ιουλίου. Μεγάλο μέρος της παραγωγής θα πάει για εξαγωγή, κυρίως προς Βουλγαρία, Ρουμανία και Κεντρική Ευρώπη.

Ο κ. Δημήτρης Πλακονούρης, παραγωγός από τα Φιλιατρά, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι ακόμη και σήμερα κάνω φυτεύσεις αγγουριών. Όσα φυτεύτηκαν αρχές Δεκεμβρίου οι κοπές αναμένεται να ξεκινήσουν στα τέλη Ιανουαρίου. Τα αγγούρια που φυτεύονται σήμερα αναμένεται να ξεκινήσουν κοπές από 15 έως 20 Φεβρουαρίου. Φέτος είχαμε πολλές βροχές στην περιοχή και δεν έχουμε προβλήματα άρδευσης. Υπάρχει μια αυξημένη ζήτηση για εξαγωγές για αυτό και κρατάνε οι τιμές στα αγγούρια. Η εγχώρια αγορά δεν δίνει τιμές στο προϊόν. Για να έχει ένα εισόδημα ο παραγωγός θα πρέπει να δίνει το τεμάχιο γύρω στα 30 λεπτά, με μια μέση τιμή στο 1 ευρώ το κιλό. Βέβαια η τιμή δεν παραμένει σταθερή αλλά επηρεάζεται από την ζήτηση.
 

Η χειμερινή καλλιέργεια φυλλωδών κηπευτικών, όπως το μαρούλι, το σπανάκι, η ρόκα και τα αντίδια, παραμένει βασικός πυλώνας της λαχανοκομίας, ιδιαίτερα σε περιοχές με έντονη παραγωγική δραστηριότητα. Ωστόσο, αυτή την περίοδο, οι χαμηλές θερμοκρασίες σε συνδυασμό με την αυξημένη υγρασία δημιουργούν συνθήκες που ευνοούν την εμφάνιση ασθενειών, οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν τόσο την απόδοση όσο και την εμπορική εικόνα της παραγωγής.

Για το πώς διαμορφώνεται η κατάσταση στο χωράφι και ποια σημεία χρειάζονται προσοχή, μιλήσαμε με τη γεωπόνο από τη Λάρισα, κα. Μαρία Ευρυδίκη Μαρκοπούλου, η οποία μεταφέρει την εικόνα όπως τη ζει καθημερινά μέσα από τη συνεργασία της με παραγωγούς της περιοχής. 

Οι ασθένειες που «πρωταγωνιστούν» τον χειμώνα

Σύμφωνα με την κ. Μαρκοπούλου, στα φυλλώδη χειμερινά κηπευτικά οι βασικές ασθένειες που απασχολούν τους παραγωγούς είναι γνωστές, αλλά κάθε άλλο παρά αμελητέες. Όπως σημειώνει, «ο περονόσπορος είναι το κύριο θέμα που βλέπουμε», χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν εμφανίζονται και άλλες προσβολές, όπως ο βοτρύτης, η σκληρωτινία και σε πιο πρώιμα στάδια η τήξη των φυταρίων.

Η ένταση των προσβολών δεν είναι ίδια παντού. Εξαρτάται από την περιοχή, το μικροκλίμα, το ιστορικό του αγροτεμαχίου και τις καλλιεργητικές πρακτικές που εφαρμόζει ο κάθε παραγωγός. Παρ’ όλα αυτά, ο περονόσπορος παραμένει η ασθένεια που συγκεντρώνει τη μεγαλύτερη προσοχή, ιδιαίτερα στο μαρούλι, το οποίο καλλιεργείται σε μεγάλη έκταση και με διαφορετικούς προορισμούς διάθεσης.

Όσον αφορά τη συμπτωματολογία, η ίδια περιγράφει ότι στον περονόσπορο παρατηρούνται «καστανές κηλίδες ανάμεσα στα νεύρα των φύλλων, όχι καλά σχηματισμένες», οι οποίες με την εξέλιξη της προσβολής νεκρώνονται, ενώ στην κάτω επιφάνεια των φύλλων μπορεί να εμφανιστεί εξάνθηση. Στον βοτρύτη, αντίθετα, οι προσβεβλημένοι ιστοί εμφανίζουν μαλακή σήψη και καλύπτονται από χαρακτηριστική εξάνθηση που «μοιάζει με χνούδι, σε λευκογκρίζο χρώμα», ενώ στη σκληρωτινίαση η προσβολή εκδηλώνεται κυρίως ως υδατώδης έως λευκή σήψη στη βάση του φυτού, συχνά σε συνθήκες αυξημένης υγρασίας.

Πρόληψη, αντιμετώπιση και ο ρόλος του παραγωγού

Η αντιμετώπιση των ασθενειών, όπως τονίζει η γεωπόνος, ξεκινά πριν εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα. Η επιλογή ανθεκτικών ποικιλιών, όπου αυτό είναι δυνατό, αποτελεί ένα πρώτο βήμα, όμως εξίσου σημαντικά είναι τα καλλιεργητικά μέτρα. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις αποστάσεις φύτευσης, στον τρόπο ποτίσματος και στην επιλογή του χωραφιού. Περιοχές με κακή στράγγιση ή αυξημένη υγρασία ευνοούν την ανάπτυξη παθογόνων, ενώ το νερό που παραμένει πάνω στα φύλλα μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο μεταφοράς τους. Όπως εξηγεί, «οι σταγόνες του νερού μπορούν να μεταφέρουν το παθογόνο από φύλλο σε φύλλο, δημιουργώντας τις κατάλληλες συνθήκες για την ανάπτυξή του».

Σε επίπεδο φυτοπροστασίας, η ίδια επισημαίνει ότι τα σκευάσματα πρέπει να χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τις οδηγίες και πάντα σε συνεργασία με τον γεωπόνο, λαμβάνοντας υπόψη τις καιρικές συνθήκες και τα χρονικά διαστήματα πριν τη συγκομιδή. Στα φυλλώδη, όπου η συγκομιδή είναι συχνή και το προϊόν καταναλώνεται φρέσκο, η τήρηση των χρονικών ορίων είναι κρίσιμη για την ασφάλεια και την εμπορική διάθεση. Με βάση όσα ανέφερε η γεωπόνος για τη διαχείριση των καλλιεργειών, ορισμένες βασικές πρακτικές πρόληψης που σχετίζονται με τις συχνότερες ασθένειες των φυλλωδών μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:

1. Περονόσπορος: Στην περίπτωση του περονόσπορου, η διαχείριση της υγρασίας παίζει καθοριστικό ρόλο. Πρακτικές όπως η εγκατάσταση της καλλιέργειας σε ελαφρύ και στραγγερό έδαφος, η σωστή πυκνότητα φύτευσης, τα αραιά ποτίσματα και η απομάκρυνση προσβεβλημένων φυτών συμβάλλουν στον περιορισμό της ασθένειας, όπως και η επιλογή ανθεκτικών ποικιλιών όπου αυτές είναι διαθέσιμες.

2. Βοτρύτης: Για τον βοτρύτη, ιδιαίτερη σημασία έχει η αποφυγή υπερβολικής υγρασίας τόσο στο έδαφος όσο και στον αέρα. Η μεταφύτευση υγιών φυτών, τα αραιά ποτίσματα, η αποφυγή τραυματισμών των φυτών και η καλλιέργεια σε καλά στραγγιζόμενα εδάφη θεωρούνται βασικές πρακτικές, ενώ η απομάκρυνση προσβεβλημένων φυτών βοηθά στη μείωση των εστιών μόλυνσης.

3. Σκληρωτινίαση: Στη σκληρωτινίαση, η πρόληψη συνδέεται κυρίως με καλλιεργητικά μέτρα που περιορίζουν την υγρασία και την επιβίωση του παθογόνου στο έδαφος. Η χρήση υγιούς πολλαπλασιαστικού υλικού, τα αραιά ποτίσματα, η αποφυγή τραυματισμών, η εγκατάσταση σε ελαφρύ και στραγγερό έδαφος και η απομάκρυνση προσβεβλημένων φυτών αποτελούν πρακτικές που εφαρμόζονται ευρέως, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται και βαθύτερες κατεργασίες του εδάφους.

Υπαίθρια και θερμοκηπιακά: ίδιες ασθένειες, διαφορετικές ισορροπίες

Σχετικά με τις διαφορές μεταξύ υπαίθριας και θερμοκηπιακής καλλιέργειας, η κ. Μαρκοπούλου εξηγεί ότι δεν αλλάζει απαραίτητα το είδος των ασθενειών, αλλά ο τρόπος με τον οποίο εκδηλώνονται και ελέγχονται. Στο θερμοκήπιο, υπάρχει μεγαλύτερος έλεγχος στο πότισμα και στην έκθεση στην υγρασία, όμως, όπως επισημαίνει, «αν δεν δοθεί προσοχή στον αερισμό, η υγρασία μπορεί να αυξηθεί και να δημιουργήσει σοβαρό πρόβλημα».

Στα υπαίθρια φυλλώδη, από την άλλη, οι καλλιέργειες είναι πιο εκτεθειμένες στις καιρικές συνθήκες, ιδιαίτερα σε περιόδους συνεχών βροχοπτώσεων, γεγονός που μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο προσβολών χωρίς ο παραγωγός να μπορεί πάντα να επέμβει άμεσα. Όπως αναφέρει, αρκετοί παραγωγοί επιλέγουν τη χαμηλή κάλυψη των καλλιεργειών, είτε μόνο στο αρχικό στάδιο όπου το φυτό είναι πιο ευαίσθητο και δεν έχει αναπτυχθεί πλήρως, είτε περιστασιακά, ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες. Η πρακτική αυτή μπορεί να βοηθήσει στην προστασία των φυτών, αρκεί να συνοδεύεται από σωστό αερισμό, ώστε να μην εγκλωβίζεται η υγρασία.

Φυλλώδη τον χειμώνα: δεν είναι δύσκολα, αλλά θέλουν προσοχή

Παρά τις δυσκολίες που μπορεί να προκύψουν κατά τη χειμερινή περίοδο, η κ. Μαρκοπούλου χαρακτηρίζει τα φυλλώδη κηπευτικά ως σχετικά εύκολες καλλιέργειες, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται βασικοί κανόνες από την αρχή. «Αν τηρηθούν κάποια πράγματα σωστά, υπάρχουν λιγότερες πιθανότητες να εμφανιστεί ή να κυριαρχήσει μια ασθένεια», σημειώνει, τονίζοντας ότι το πότισμα και ο αερισμός είναι συχνά οι παράγοντες που κάνουν τη διαφορά στην πράξη. Παράλληλα, σημαντικό ρόλο παίζουν και οι απαιτήσεις της αγοράς. Οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ θέτουν αυστηρότερα κριτήρια σε εμφάνιση και ποιότητα σε σχέση με άλλες μορφές διάθεσης, όπως η λαϊκή αγορά, επηρεάζοντας άμεσα τις επιλογές του παραγωγού ως προς τις επεμβάσεις και τη συνολική διαχείριση της καλλιέργειας.

Σε κάθε περίπτωση, η καλλιέργεια φυλλωδών τον χειμώνα παραμένει βιώσιμη και παραγωγική, όταν βασίζεται στη γνώση, στη συνεχή παρακολούθηση των συνθηκών και στη στενή συνεργασία με τον γεωπόνο. Για τον παραγωγό, αυτό μεταφράζεται σε μια καλλιέργεια που δεν συγχωρεί την αμέλεια, αλλά ανταμείβει τη σωστή και έγκαιρη διαχείριση.

Η καλλιέργεια του κουνουπιδιού βρίσκεται αυτή την περίοδο σε φάση συγκομιδής στις περισσότερες περιοχές της χώρας, με την εικόνα ωστόσο να διαφέρει από περιοχή σε περιοχή, ανάλογα με τις ποικιλίες και τις καιρικές συνθήκες που προηγήθηκαν. Μέσα από τρεις μαρτυρίες παραγωγών, ο ΑγροΤύπος καταγράφει τη φετινή εμπειρία, αποτυπώνοντας την καθημερινότητα της καλλιέργειας στο χωράφι και τη διάθεσή της στην αγορά.

Σέρρες:  Καλή παραγωγή, καθυστερήσεις και πίεση από τα έξοδα

Στην περιοχή των Σερρών, η φετινή εικόνα της καλλιέργειας του κουνουπιδιού χαρακτηρίζεται από ικανοποιητικές αποδόσεις, αλλά και από καθυστερήσεις στην εξέλιξη ορισμένων ποικιλιών. Όπως μας εξηγεί ο παραγωγός Αποστόλου Γεώργιος, μεγάλο μέρος της παραγωγής έχει ήδη συγκομιστεί και διατεθεί στην αγορά, ενώ παραμένουν στο χωράφι φυτεύσεις διαφορετικής ποικιλίας που αναμένεται να δώσουν παραγωγή περίπου έναν μήνα αργότερα.

Οι καιρικές συνθήκες δεν δημιούργησαν σοβαρά προβλήματα, ωστόσο έντονη ήταν η πίεση από προσβολές ψήρας, που ανάγκασαν τον παραγωγό σε συνεχείς επεμβάσεις, καθώς, όπως χαρακτηριστικά σημειώνει, «αν δεν ψεκάσεις, θα μαυρίσουν όλα και θα γεμίσουν στίγματα». Παρά τις δυσκολίες, η ποιότητα κρίθηκε καλή και η ζήτηση κινήθηκε σε ικανοποιητικά επίπεδα.

Οι τιμές παραγωγού κυμάνθηκαν σε ένα εύρος από 0,70 έως 1 ευρώ το κιλό, επίπεδα που, όπως αναφέρει, «με πολύ δουλειά, μας καλύπτουν», αν και το αυξημένο κόστος και τα εργατικά παραμένουν σημαντικός πονοκέφαλος, καθώς η συγκομιδή γίνεται αποκλειστικά με το χέρι. Με εμπειρία άνω των δύο δεκαετιών στην καλλιέργεια, ο ίδιος σημειώνει ότι πρόκειται για μια χρονιά που «πήγε περίπου όσο και πέρυσι», με την εξέλιξη να εξαρτάται πλέον από τον καιρό και τον χρόνο.

Αργολίδα: Σταθερή καλλιέργεια, αλλά μειωμένα στρέμματα λόγω ζήτησης

Στην περίπτωση του παραγωγού Τριμπόνια Χρήστου, που δραστηριοποιείται στην περιοχή της Αργολίδας, το κουνουπίδι εξακολουθεί να καλλιεργείται, αλλά σε πιο περιορισμένες ποσότητες σε σχέση με προηγούμενα χρόνια. Όπως μας περιγράφει, η συγκομιδή βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, με κάποια χωράφια να καθυστερούν «και λόγω καιρικών συνθηκών και επειδή μπήκαν πιο μετά». Η καλλιέργεια, ωστόσο, δεν παρουσίασε ιδιαίτερα προβλήματα, καθώς –όπως σημειώνει– πρόκειται για ένα ανθεκτικό φυτό, χωρίς σοβαρές πιέσεις από ασθένειες ή έντομα και με περιορισμένες ανάγκες σε επεμβάσεις.

Η εικόνα της αγοράς φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο στις φετινές επιλογές. Όπως εξηγεί, η ζήτηση δεν είναι αντίστοιχη με παλαιότερα χρόνια, γεγονός που τον οδήγησε σε σημαντική μείωση των εκτάσεων. Από περίπου 5.000 φυτά, φέτος καλλιεργήθηκαν γύρω στα 2.000, καθώς, όπως λέει χαρακτηριστικά, «δεν υπάρχει λόγος να βάλεις παραπάνω όταν δεν υπάρχει μεγάλη ζήτηση». Οι τιμές παραγωγού αυτή την περίοδο κινούνται περίπου στα 0,70–0,80 ευρώ το κιλό, σε επίπεδα παρόμοια με πέρυσι.

Η συγκομιδή γίνεται χειρωνακτικά και στηρίζεται κυρίως σε προσωπική εργασία, με τον ίδιο να σημειώνει ότι «καμία καλλιέργεια δεν καλύπτει πλήρως τα έξοδα – ίσως να βγαίνει ένα μεροκάματο». Στη δική του περίπτωση, το κουνουπίδι συνεχίζει να καλλιεργείται ως ένα επιπλέον εισόδημα, με προσεκτικά ζυγισμένες ποσότητες και περιορισμένο ρίσκο.

Βιολογικό κουνουπίδι: ποιότητα, αλλά απαιτητική αγορά

Στον χώρο της βιολογικής καλλιέργειας, η εικόνα του κουνουπιδιού διαφοροποιείται στη λεπτομέρεια και στην πράξη, όπως την περιγράφει ο παραγωγός Παπίκας Βάιος, που δραστηριοποιείται στην περιοχή της Θεσσαλονίκης. Όπως μας εξηγεί, φέτος οι καιρικές συνθήκες οδήγησαν σε ταυτόχρονη ωρίμανση μεγάλου μέρους της παραγωγής, γεγονός που δυσκόλεψε τη σταδιακή διάθεση, καθώς «έγιναν όλα μαζί και δεν μπορούμε να τα πουλήσουμε όλα τώρα». Παρ’ όλα αυτά, η συγκομιδή συνεχίζεται και, σύμφωνα με τον ίδιο, μπορεί να φτάσει έως και τον Ιανουάριο ή τον Φεβρουάριο.

Δεν καταγράφηκαν σοβαρά προβλήματα από ασθένειες ή έντομα, ωστόσο η καλλιέργεια αποδεικνύεται ιδιαίτερα απαιτητική ως προς την εικόνα του προϊόντος. Όπως σημειώνει, αν το κουνουπίδι «ανοίξει και το δει ο ήλιος», χάνει το λευκό του χρώμα και απορρίπτεται από την αγορά, παρότι παραμένει ποιοτικά κατάλληλο. Αυτό, όπως λέει, οδηγεί σε περισσότερες απώλειες σε σχέση με άλλα λαχανικά, με το μπρόκολο να εμφανίζεται πιο ανθεκτικό και εμπορικά ευέλικτο.

Η ζήτηση για το βιολογικό κουνουπίδι παραμένει χαμηλότερη σε σχέση με το μπρόκολο, γεγονός που αποτυπώνεται και στην καθημερινή διάθεση στις βιολογικές αγορές. Οι τιμές, ωστόσο, είναι σαφώς υψηλότερες, κινούνται από 3 έως 3,5 ευρώ το κιλό, επίπεδα που θεωρούνται ικανοποιητικά. Παρά το πλεονέκτημα της τιμής, ο ίδιος επισημαίνει ότι το κουνουπίδι δύσκολα μπορεί να σταθεί από μόνο του, καθώς –όπως λέει χαρακτηριστικά– «μόνο με κουνουπίδι δεν μπορείς να πας», υπογραμμίζοντας τη σημασία του σωστού προγραμματισμού και της ισορροπίας στην παραγωγή.

Η εικόνα του κουνουπιδιού

Η φετινή εικόνα του κουνουπιδιού αποτυπώνει με καθαρό τρόπο τις προκλήσεις μιας χειμερινής λαχανοκομικής καλλιέργειας που παραμένει ζωντανή, αλλά πιεσμένη. Από τις αποδόσεις και τις καιρικές καθυστερήσεις, μέχρι τη ζήτηση και το κόστος παραγωγής, το κουνουπίδι εξακολουθεί να στηρίζεται στην εμπειρία, την προσαρμοστικότητα και την επιμονή των παραγωγών. Σε κάθε περίπτωση, πίσω από το προϊόν που φτάνει στον πάγκο, βρίσκεται μια καθημερινή μάχη στο χωράφι, με μικρά περιθώρια και μεγάλες απαιτήσεις.

Τα σέσκουλα δεν ανήκουν στις καλλιέργειες που πρωταγωνιστούν σε τίτλους για τιμές ή εξαγωγές. Παραμένουν μια ήσυχη, τοπική επιλογή, με ρόλο περισσότερο συμπληρωματικό παρά κεντρικό. Για να αποτυπωθεί η πραγματική εικόνα της καλλιέργειας, ο ΑγροΤύπος συνομίλησε με την κα. Άννα Καραμιχάλη, βιολογική παραγωγό και μέλος της Ένωσης Αγροτών Βιοκαλλιεργητών Βόρειας Ελλάδας, με πολυετή εμπειρία σε κηπευτικά και χορταρικά. Μέσα από τη δική της καθημερινότητα στο χωράφι, αναδεικνύονται οι ιδιαιτερότητες μιας καλλιέργειας που απαιτεί γνώση, υπομονή και άμεση διάθεση του προϊόντος.

Καλλιέργεια, φροντίδα και συγκομιδή των σέσκουλων

Η καλλιέργεια του σέσκουλου μπορεί να γίνει τόσο υπαίθρια όσο και σε θερμοκήπιο, κάτι που επηρεάζει τον ρυθμό ανάπτυξης και τη συγκομιδή, ιδιαίτερα κατά τους χειμερινούς μήνες. Η ωρίμανση πραγματοποιείται συνήθως σε διάστημα περίπου 40 έως 60 ημερών, ανάλογα με την εποχή της καλλιέργειας και την ποικιλία. Η κα. Καραμιχάλη εξηγεί ότι στην πράξη εφαρμόζει και τις δύο μορφές καλλιέργειας, τόσο υπαίθρια όσο και σε θερμοκήπιο, ανάλογα με τις συνθήκες και την περίοδο.

«Η εγκατάσταση της καλλιέργειας γίνεται είτε με απευθείας σπορά είτε με μεταφύτευση φυταρίων, πρακτικές που εφαρμόζονται και στην πράξη. Μετά το φύτρωμα, τα φυτά αραιώνονται ώστε να παραμένει ένα σέσκουλο σε κάθε θέση φύτευσης, επιτρέποντας καλύτερη ανάπτυξη». Η ίδια αναφέρει ότι εφαρμόζει τόσο απευθείας σπορά όσο και μεταφύτευση σποροφύτων, ανάλογα με την εποχή και τις ανάγκες της καλλιέργειας.

Αυτή την περίοδο, η καλλιέργεια βρίσκεται σε φάση συγκομιδής, χωρίς ωστόσο να πρόκειται για μια διαδικασία «κόβω και τελείωσα». «Τα φύλλα κόβονται σταδιακά», όπως μας εξηγεί, αφαιρώντας τα εξωτερικά με ψαλίδι και «αφήνοντας ανέπαφο το κεντρικό σημείο του φυτού», από το οποίο εκφύονται νέα φύλλα. Με τον τρόπο αυτό, συνεχίζει, «το φυτό συνεχίζει να δίνει παραγωγή και η καλλιέργεια μπορεί να παραμείνει ενεργή για τρεις έως τέσσερις μήνες», ενώ όταν κοπεί μία φορά, ο κύκλος της ολοκληρώνεται πολύ πιο γρήγορα.

Το σέσκουλο προτιμά πλούσια εδάφη και έχει αυξημένες απαιτήσεις σε νερό. «Χρειάζεται συχνό πότισμα», καθώς το έδαφος πρέπει να διατηρείται συνεχώς υγρό, όπως μας επισημαίνει. Μόνο όταν υπάρχει επαρκής υγρασία στο έδαφος «αναπτύσσεται σωστά και αποκτά δροσερό και τραγανό φύλλωμα». Η συγκομιδή γίνεται αποκλειστικά με το χέρι, ενώ το προϊόν είναι ιδιαίτερα ευπαθές. Τα φύλλα δεν αντέχουν αποθήκευση και «πρέπει να διατεθούν άμεσα», ώστε να φτάσουν στον καταναλωτή άμεσα. «Υπάρχουν πολλές ποικιλίες σέσκουλου, με φύλλα από ανοικτό έως σκούρο πράσινο χρώμα και με λευκά ή κόκκινα κοτσάνια», ανάλογα με την ποικιλία, όπως μας λέει.

Κλίμα, βιολογική καλλιέργεια και περιορισμένα περιθώρια

Οι χαμηλές θερμοκρασίες αποτελούν έναν από τους βασικούς παράγοντες κινδύνου για την καλλιέργεια. Τον Δεκέμβριο και τον Ιανουάριο τα σέσκουλα χρειάζονται κάλυψη, διαφορετικά κινδυνεύουν, ενώ κάτω από το μηδέν η συγκομιδή δυσκολεύει σημαντικά, όπως συμβαίνει και με άλλα φυλλώδη λαχανικά του χειμώνα.

Στη βιολογική παραγωγή, τα περιθώρια παρέμβασης είναι περιορισμένα. Δεν χρησιμοποιούνται λιπάσματα πέρα από όσα επιτρέπονται και είναι πιστοποιημένα, ενώ οι δυνατότητες αντιμετώπισης εντόμων ή ασθενειών είναι μικρές. Αν υπάρξει σοβαρή προσβολή, το φυτό μπορεί να χαθεί, γεγονός που καθιστά την καλλιέργεια απαιτητική, ακόμη κι αν εξωτερικά δείχνει απλή.

Κόστος και όρια της καλλιέργειας

Σε μικρή κλίμακα, τα έξοδα της καλλιέργειας μπορούν να ελεγχθούν. Όταν όμως το σέσκουλο επιχειρείται πιο εμπορικά, οι δυσκολίες αυξάνονται. Ο σπόρος αποτελεί ένα από τα πιο κοστοβόρα στοιχεία, ενώ απαιτείται παραγωγή φυταρίων και μεταφύτευση, διαδικασίες που ανεβάζουν το κόστος και την απαιτούμενη εργασία. Όπως σημειώνει η κα. Καραμιχάλη, δεν πρόκειται για καλλιέργεια που «σηκώνει» εύκολα πολλά στρέμματα.

Στο ίδιο πλαίσιο, η διάθεση του προϊόντος γίνεται κυρίως σε μορφή ματσακιού, με την τιμή –όπως αναφέρει η ίδια– «να κυμαίνεται περίπου από 0,80 έως 1,00 ευρώ», ανάλογα με τις συνθήκες και το σημείο διάθεσης. Πρόκειται, ωστόσο, για ένα προϊόν χωρίς μεγάλες αποδόσεις σε κιλά και χωρίς προοπτική εξαγωγών, γεγονός που καθιστά τα σέσκουλα μια «συμπληρωματική επιλογή» και όχι βασική καλλιέργεια, όπως συμβαίνει και με άλλα χορταρικά τοπικού χαρακτήρα. Ακριβώς γι’ αυτό, η βασική συμβουλή της προς όσους σκέφτονται να ασχοληθούν με την καλλιέργεια είναι ξεκάθαρη: «πρώτα πρέπει να έχει εξασφαλιστεί η διάθεση του προϊόντος». Χωρίς σαφή αγορά και γρήγορη διακίνηση, το ρίσκο αυξάνεται και η καλλιέργεια μπορεί εύκολα να οδηγήσει σε απώλειες.

Παρά τις δυσκολίες, το σέσκουλο δείχνει να βρίσκει «ξανά τη θέση του στο πιάτο», όπως μας επισημαίνει η παραγωγός. Τα σέσκουλα φαίνεται να επιλέγονται από τον κόσμο, ο οποίος τα αναζητά περισσότερο σε σύγκριση με προηγούμενα χρόνια, όπως μας αναφερει η κα. Καραμιχάλη. «Χρησιμοποιείται τόσο μαγειρεμένο όσο και ωμό, συχνά σε συνδυασμό με σπανάκι». Και συνεχίζει λέγοντας ότι, «πρόκειται για τρυφερό, γλυκό φύλλο, που θυμίζει παλιότερες χρήσεις στην ελληνική κουζίνα και επανέρχεται σταδιακά στις σύγχρονες διατροφικές συνήθειες».

Τα σέσκουλα στη σημερινή γεωργία

Η καλλιέργεια του σέσκουλου δεν βασίζεται σε μεγάλους αριθμούς ούτε σε εντυπωσιακές αποδόσεις. Πρόκειται για μια επιλογή χαμηλών τόνων, με συγκεκριμένες απαιτήσεις και σαφή όρια, που απαιτεί γνώση, καθημερινή φροντίδα και άμεση σύνδεση με τη διάθεση του προϊόντος. Μέσα σε ένα αγροτικό τοπίο που συχνά αναζητά το γρήγορο και το μαζικό, το σέσκουλο παραμένει μια καλλιέργεια που στηρίζεται στη συνέπεια, στην επαφή με την αγορά και στη σχέση με το χωράφι. Και ίσως ακριβώς γι’ αυτό, εξακολουθεί να βρίσκει τη θέση της.

Στα θερμοκήπια της Κρήτης γίνονται κοπές αγγρουριών και ντομάτας και θα συνεχιστούν μέχρι τον Μάρτιο.

Αυξημένη ζήτηση υπάρχει αυτή την εποχή για τα αγγούρια, ενώ μέτρια ζήτηση έχουμε για τις ντομάτες αλλά αναμένεται να αυξηθεί το επόμενο διάστημα λόγω των εορτών.

Στο μεταξύ υπερκάλυψη καταγράφηκε στην Παρέμβαση Π3-73-2.9 του Στρατηγικού Σχεδίου της ΚΑΠ 2023-2027, που αφορά επενδύσεις για εκσυγχρονισμό και κατασκευή θερμοκηπίων.

Ο προϊστάμενος της ΔΑΟΚ Τριφυλίας, Αντώνης Παρασκευόπουλος, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι ο διαθέσιμος προϋπολογισμός της πρόσκλησης ανερχόταν στα 150 εκατ. ευρώ, όμως τελικά οι ενδιαφερόμενοι επενδυτές προχώρησαν στην κατάθεση 944 αιτήσεων, συνολικού ύψους 269,4 εκατ. ευρώ. Παρόλα αυτά ο υπουργός ΑΑΤ έκανε λόγο για υπερδέσμευση οπότε αναμένεται όλες οι αιτήσεις να είναι επιλέξιμες. Φαίνεται ότι οι νέοι αγρότες δείχνουν ενδιαφέρον για επενδύσεις στις θερμοκηπιακές καλλιέργειες. Από τις 944 αιτήσεις οι 70 αφορούσαν την Πελοπόννησο (50% είναι από την Τριφυλία), οι 240 αιτήσεις από τη Δυτική Ελλάδα, οι 280 αιτήσεις από την Κρήτη και οι 354 αφορούν την υπόλοιπη χώρα.

Όσον αφορά τις καλλιέργειες, αυτή την εποχή γίνονται οι νέες φυτεύσεις αγγουριών και ντομάτας στην περιοχή μας. Περισσότερες εκτάσεις κερδίζουν τα αγγούρια σε σχέση με τις ντομάτες (70% με 30%). Πολύ θετικές θα χαρακτήριζα τις πρόσφατες βροχοπτώσεις που είχαμε στην περιοχή που βοήθησαν σε μεγάλο βαθμό τον υδροφόρο ορίζοντα της περιοχής και τις 2.600 γεωτρήσεις. Στην περιοχή οι φυτεύσεις θα ολοκληρωθούν από τα μέσα έως τα τέλη Ιανουαρίου και θα μπούμε στην παραγωγή από τον Μάρτιο.

Όπως δηλώνει στον ΑγροΤύπο ο κ. Αντώνης Πλεξουσάκης, μέλος του Α.Σ. Νότος στην Κρήτη, υπάρχουν προβλήματα από τις καιρικές συνθήκες με αποτέλεσμα να έχουμε χαμηλές αποδόσεις και προβλήματα ποιότητας. Αυτή την εποχή οι ντομάτες δεν έχουν την ζήτηση που αναμέναμε, ενώ οι τιμές παραγωγού είναι σε μέτρια επίπεδα. Ελπίζουμε το επόμενο διάστημα και όσο πλησιάζουμε στις γιορτές να έχουμε μια αύξηση της ζήτησης. Αντίθετα τα αγγούρια έχουν μια πολύ αυξημένη ζήτηση και οι τιμές κυμαίνονται σε πολύ καλά επίπεδα. Αυτό οφείλεται κυρίως στα προβλήματα που έχουν οι ανταγωνιστές μας Ισπανοί που έχουν μειωμένες παραγωγές λόγω των καιρικών συνθηκών.

Από την πλευρά του ο κ. Φώντας Δουλούμης, πρόεδρος στον ΑΣ Ανατολή, τόνισε στον ΑγροΤύπο ότι αυτή την εποχή είμαστε στο τοπ της συγκομιδής των αγγουριών. Στην Κρήτη έχουμε περίπου 7.000 στρέμματα που καλλιεργούν αγγούρια θερμοκηπίου. Στην Ισπανία αντίστοιχα έχουν 55.000 στρέμματα. Εκεί όμως τα προβλήματα λόγω των δυσμενών καιρικών συνθηκών είχαν σαν αποτέλεσμα μια μεγάλη μείωση της παραγωγής. Αυτό άφησε μεγάλο κενό στην αγορά και η ζήτηση έχει φτάσει στα ύψη. Σήμερα το αγγούρι έχει τιμή στα 2,28 ευρώ το κιλό. Και εκτιμώ ότι αυτή η αυξημένη ζήτηση θα συνεχιστεί μέχρι τον Φεβρουάριο. Φέτος είναι η καλύτερη χρονιά όλων των εποχών για την καλλιέργεια αγγουριών. Όσον αφορά την ντομάτα γίνονται κοπές αλλά οι αυξημένοι ρυθμοί θα ξεκινήσουν μετά τις 15 Ιανουαρίου. Στις ντομάτες θερμοκηπίου που πάνε για εξαγωγή η μέση τιμή σήμερα κυμαίνεται στα 90 λεπτά το κιλό. Για τις ντομάτες που πάνε στην εγχώρια αγορά, που είναι δύσκολη καλλιέργεια και έχουν μικρή διατηρησιμότητα η μέση τιμή κυμαίνται από 1,20 έως 1,30 ευρώ το κιλό.

Αυτή την εποχή μόνο η Κρήτη κάνει κοπές κηπευτικών στα θερμοκήπια, ενώ στις υπόλοιπες περιοχές γίνονται οι νέες φυτεύσεις.

Ωστόσο μεγάλο πρόβλημα υπάρχει από την έλλειψη εργατών γης λόγω και της συγκομιδής ελαιοκάρπου. Οι εργάτες προτιμούν αυτή την εποχή να πάνε στους ελαιώνες γιατί εκεί έχουν υψηλότερα μεροκάματα.

Όπως ανέφερε στον ΑγροΤύπο ο Μιχάλης Βιαννιτάκης, παραγωγός θερμοκηπιακών καλλιεργειών και Γραμματέας Ενιαίου Αγροτικού Συλλόγου Ιεράπετρας, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι από το περασμένο καλοκαίρι αναμένουμε να γίνει η δημόσια διαβούλευση για το νέο Κώδια Μετανάστευσης. Με πληροφορίες από την κυβέρνηση αυτό αναμένεται να γίνει μέσα στο Δεκέμβριο. Το τοπίο πάντως είναι θολό όσον αφορά τον σχεδιασμό της κυβέρνησης για να βρεθεί μια λύση στο πρόβλημα με τους εργάτες γης. Αυτό που έχουμε δεδομένο είναι ότι δεν υφίσταται η τροπολογία Καιρίδη, που επέτρεπε σε πολίτες τρίτων χωρών, οι οποίοι ήδη βρίσκονται στην Ελλάδα, πριν από συγκεκριμένη ημερομηνία (30/11/2023), που υπό προϋποθέσεις λάμβαναν άδεια παραμονής και εργασίας, κυρίως στον αγροτικό τομέα, για να καλυφθούν οι ανάγκες της αγοράς και να αντιμετωπιστεί η αδήλωτη εργασία. Περιμένουμε να δούμε πως θα εφαρμοστεί η συμφωνία με την Αίγυπτο. Αυτή την περίοδο κάνουμε κοπές κηπευτικών αλλά επειδή έχουμε ταυτόχρονα την ελαιοσυγκομιδή υπάρχει μεγάλο πρόβλημα με τους εργάτες γης.

Από την πλευρά του ο παραγωγός και πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Φιλιατρών, Αγγελής Κοροβίλας, αναφέρει στον Αγροτύπο ότι δεν θέλουν να λύσουν τα προβλήματα με τους εργάτες γης γιατί θέλουν να δημιουργούν προβλήματα στην αγροτική παραγωγή της χώρας. Αυτή την εποχή με συγκομιδή ελιάς και νέες φυτεύσεις στα θερμοκήπια τα μεροκάματα έχουν ξεφύγει. Όσο θέλουν ζητάνε οι εργάτες γιατί οι παραγωγοί δεν μπορούν να βρουν. Κόψανε τα τρίμηνα (άδεια εργασίας με δικαίωμα παράτασης για ακόμη ένα τρίμηνο). Οι θερμοκηπιακές καλλιέργειες κηπευτικών θέλουν εξειδικευμένους εργάτες για όλο τον χρόνο. Δεν είναι δυνατόν να εκπαιδεύουμε τους εργάτες και μετά να φεύγουν γιατί δεν τους ανανεώνει το κράτος την άδεια εργασίας. Αυτή την εποχή στην περιοχή μας ολοκληρώνεται η συγκομιδή ντομάτας και αγγουριού και ξεκινούν οι νέες φυτεύσεις. Δεν μπορεί να ξεκινήσει ο νέος κύκλος καλλιέργειας χωρίς να έχει διασφαλίσει ο παραγωγός τους εργάτες για την θερμοκηπιακή μονάδα του.

Ο Ασημάκης Ντεμερούκας, παραγωγός από τους Γαργαλιάνους της Μεσσηνίας, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι δεν μπορούμε να βρούμε εργάτες για να συνεχίσουμε την θερμοκηπιακή καλλιέργεια κηπευτικών. Καταργήθηκε η τροπολογία Καιρίδη και τα 3μηνά που έδιναν το δικαίωμα για άδειας εργασίας σε όσους είχαν έρθει παράνομα στην χώρα μας. Δεν μιλάμε για νέες αφίξεις αλλά για εκπαιδευμένους εργάτες στα θερμοκήπια. Μιλάμε για άτομα που ζουν στην χώρα μας και θέλουν να εργαστούν. Να επισημάνω ότι ένας εργάτης στα θεμρμοκήπια θέλει εκπαίδευση τουλάχιστον για πέντε μήνες. Δεν είναι δυνατόν να μαθαίνει την εργασία και μετά να μην μπορεί να εργαστεί. Πως θα ξεκινήσουμε τις νέες φυτεύσεις όταν δεν έχουμε εξασφαλίσει το απαραίτητο εργατικό δυναμικό;

Η καλλιέργεια καρότου βρίσκεται αυτή την περίοδο σε πλήρη εξέλιξη, με σπορές και συγκομιδές που διαδέχονται η μία την άλλη σε όλη τη διάρκεια του χρόνου. Παρά τις καλές αποδόσεις και τη σταθερή ζήτηση, οι παραγωγοί περιγράφουν μια γραμμή που απαιτεί συνεχή παρουσία και υψηλό κόστος, αναδεικνύοντας τις διαφορετικές πραγματικότητες ανάμεσα στη συμβατική και τη βιολογική παραγωγή.

Η παραγωγή καρότου στη Θήβα: εικόνα και προβληματισμοί

Στον ΑγροΤύπο μίλησε ο γεωπόνος της Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Θηβών στη Βοιωτία, μεταφέροντας την εικόνα της καλλιέργειας καρότου αυτή την περίοδο. Η καλλιέργεια του καρότου στη Θήβα εξελίσσεται σε ετήσιο κύκλο, με συνεχείς σπορές και συγκομιδές. Όπως επισημαίνει ο γεωπόνος της Ένωσης, «η συγκομιδή για το καρότο είναι όλο τον χρόνο», ενώ αυτή την περίοδο αρκετοί παραγωγοί σπέρνουν για τη συγκομιδή της άνοιξης. Οι καλλιέργειες είναι ποτιστικές και κατευθυνόμενες, ενώ τα σκευάσματα φυτοπροστασίας εφαρμόζονται στο σωστό στάδιο, με εγκεκριμένα προϊόντα.

Φέτος οι καιρικές συνθήκες δεν δημιούργησαν προβλήματα και οι αποδόσεις κινούνται σε υψηλά επίπεδα, με ποικιλίες που ξεπερνούν τους 4 τόνους το στρέμμα. Μικρή υστέρηση παρουσιάζει μόνο η χειμερινή σπορά, που επηρεάζεται από το ψύχος. Η ποιότητα εξαρτάται από τη σωστή θρέψη του εδάφους και την απουσία εδαφογενών παθογόνων, καθώς τόσοι οι ασθένειες όσο και οι εχθροί του εδάφους μπορούν να υποβαθμίσουν το προϊόν.

Ένα σταθερό ζήτημα για τους καλλιεργητές της περιοχής είναι η «κούραση» των χωραφιών από τη συνεχή καλλιέργεια καρότου. Για τον λόγο αυτό, απαιτείται συχνή εναλλαγή αγρών, με επιστροφή στο ίδιο χωράφι μετά από περίπου τρία χρόνια — μια πρακτική που αυξάνει το κόστος παραγωγής. Παρά ταύτα, η καλλιέργεια θεωρείται σχετικά εύκολη και στη Θήβα έχει εκμηχανιστεί σε μεγάλο βαθμό, αν και το κόστος μηχανημάτων και χειριστών παραμένει σημαντικό.

Η τιμή παραγωγού παραμένει χαμηλή, γύρω στα 0,30–0,35 €/κιλό, κάτι που πιέζει έντονα τη βιωσιμότητα της καλλιέργειας, ιδιαίτερα με τα σημερινά κόστη για νερό, ρεύμα και εργατικά. Σύμφωνα με τον γεωπόνο, το ζητούμενο είναι να διασφαλιστεί μια τιμή βάσης: «όταν η τιμή ξεκινάει κάτω από το κοστολόγιο, τι να βγάλει ο παραγωγός». Η ύπαρξη ενός κατώτερου ορίου τιμής θεωρείται κρίσιμη ώστε η καλλιέργεια να παραμείνει βιώσιμη, ειδικά σε μια περίοδο όπου η αγορά παρουσιάζει υψηλή ζήτηση τόσο εσωτερικά όσο και σε εξαγωγές.

Η βιολογική πλευρά της καλλιέργειας καρότου

Μια διαφορετική εικόνα δίνει ο κ. Κόκαλας Δημήτρης, βιοκαλλιεργητής καρότου από τις Σέρρες, ο οποίος μιλά για μια καλλιέργεια «πλήρως βιολογική», χωρίς λιπάσματα ή φυτοφάρμακα. Η παραγωγή του βασίζεται αποκλειστικά σε κοπριά και χειρωνακτικές εργασίες σε όλα τα στάδια. Όπως λέει, η βιολογική καλλιέργεια απαιτεί «όρεξη και επιμονή», αλλά ανταμείβει, καθώς ο κόσμος «καταλαβαίνει τη διαφορά στη γεύση και στην ποιότητα».

Η καλλιέργεια εξελίσσεται σχεδόν όλο τον χρόνο. Αυτή την περίοδο βρίσκεται στη συγκομιδή, ενώ η επόμενη σπορά θα γίνει τον Μάρτιο. Ο κύκλος ανάπτυξης χρειάζεται περίπου 90 ημέρες, με τη συγκομιδή να φτάνει έως και το Πάσχα.

Οι καιρικές συνθήκες είναι ο παράγοντας που επηρεάζει περισσότερο τη βιολογική παραγωγή. Φέτος δεν εμφανίστηκαν ασθένειες ή εχθροί, όμως η ανομβρία των αρχών του φθινοπώρου «μας πάει λίγο πίσω», μετατοπίζοντας την ανάπτυξη κατά μία–δύο εβδομάδες. Παρ’ όλα αυτά, η εποχή θεωρείται ιδανική, με ήπιες θερμοκρασίες και σωστή υγρασία που ευνοούν το καρότο.

Σε ποσότητες, η εικόνα είναι αντίστοιχη με πέρυσι. Η ζήτηση παραμένει υψηλή, καθώς τα βιολογικά καρότα «τα ζητάει ο κόσμος». Ο κ. Κόκαλας τα διαθέτει στα 3 €/κιλό στη λιανική και περίπου 1,80 €/κιλό στη χονδρική. Όπως σημειώνει, «η δουλειά δεν σταματάει ποτέ», αλλά με συνέπεια και παρουσία ο παραγωγός μπορεί να έχει πολύ καλά αποτελέσματα.

Το στοίχημα του παραγωγού

Παρά τις διαφορετικές προσεγγίσεις στην καλλιέργεια, ένα στοιχείο μένει κοινό: το καρότο απαιτεί σταθερή παρουσία στο χωράφι και μια τιμή που να αντανακλά το πραγματικό κόστος παραγωγής. Από τις οργανωμένες γραμμές της συμβατικής γεωργίας μέχρι τις απαιτητικές βιολογικές εκτάσεις, το αποτέλεσμα στηρίζεται στις επιλογές και την επιμονή του ίδιου του παραγωγού — ενός κρίσιμου κρίκου που, όπως δείχνει η καθημερινότητά του, συνεχίζει να κρατά ενεργή μια καλλιέργεια που δεν σταματά ποτέ.

Τα σταυρανθή λαχανικά αποτελούν μια από τις σημαντικότερες ομάδες καλλιεργειών της χώρας, με είδη όπως το λάχανο, το κουνουπίδι, το μπρόκολο, το λάχανο Βρυξελλών, το γογγύλι, το ρεπάνι και το λάχανο της Κίνας να καλλιεργούνται ευρέως σε πολλές περιοχές της Ελλάδας. Ως φυτά ψυχρής εποχής, αναπτύσσονται ιδανικά κατά τους χειμερινούς μήνες, όταν οι χαμηλές θερμοκρασίες ευνοούν την ποιότητα και τη συνολική ανάπτυξή τους.

Η ποικιλία των ειδών και οι κλιματικές συνθήκες της χώρας προσφέρουν τη δυνατότητα παραγωγής υψηλής ποιότητας προϊόντων, ενώ κάθε καλλιέργεια παρουσιάζει τις δικές της εξειδικευμένες απαιτήσεις σε θερμοκρασία, έδαφος και καλλιεργητική φροντίδα. 

Κλιματικές Απαιτήσεις των Σταυρανθών

Τα σταυρανθή είναι λαχανικά ψυχρής εποχής και αποδίδουν καλύτερα όταν αναπτύσσονται σε χαμηλές θερμοκρασίες. Κάθε είδος, ωστόσο, παρουσιάζει τις δικές του ιδιαιτερότητες.

Λάχανο: Αναπτύσσεται καλύτερα στους 15–20°C, ενώ θερμοκρασίες άνω των 25°C περιορίζουν την ανάπτυξη. Ανθεκτικό σε ψύχος στα αρχικά στάδια, αλλά η παρατεταμένη έκθεση σε χαμηλές θερμοκρασίες μπορεί να υποβαθμίσει την ποιότητα της κεφαλής. Υπάρχει, επίσης, ευαισθησία στην εαρινοποίηση όταν τα φυτά εκτεθούν για εβδομάδες κάτω από τους 10°C 

Κουνουπίδι: Αυστηρά φυτό ψυχρής εποχής, με άριστη θερμοκρασία τους 17°C. Θερμοκρασίες άνω των 20°C κατά την ωρίμανση υποβαθμίζουν την ποιότητα της ανθοκεφαλής. Οι πρώιμες ποικιλίες σχηματίζουν ανθοκεφαλές χωρίς περίοδο ψύχους, ενώ οι όψιμες απαιτούν αναγκαστικά μια φάση χαμηλών θερμοκρασιών πριν τον σχηματισμό τους 

Μπρόκολο: Μεγαλύτερη ευελιξία σε σχέση με το κουνουπίδι. Ιδανικές θερμοκρασίες γύρω στους 16°C. Ωστόσο, παγετός μετά τον σχηματισμό των ανθοταξιών μπορεί να προκαλέσει ζημιές. Οι πρώιμες ποικιλίες δεν απαιτούν περίοδο χαμηλών θερμοκρασιών, ενώ οι χειμερινές χρειάζονται ψύχος για εαρινοποίηση 

Λάχανο Βρυξελλών: Ένα από τα πιο ανθεκτικά είδη: αντέχει έως και –10°C χωρίς ζημιές. Δεν απαιτεί εαρινοποίηση για τον σχηματισμό των μικρών κεφαλιών, αλλά χρειάζεται χαμηλές θερμοκρασίες για την άνθηση 

Γογγύλι :Ευαίσθητο στο ψύχος. Άριστη θερμοκρασία οι 22°C, ενώ παρατεταμένες τιμές γύρω στους 10°C οδηγούν σε εαρινοποίηση και σχηματισμό ανθικών στελεχών, καταστρέφοντας την εμπορική αξία της γογγυλόριζας 

Λάχανο της Κίνας: Φυτό ψυχρής εποχής, με ιδανικές θερμοκρασίες 13–21°C. Θερμοκρασίες άνω των 24°C προκαλούν εγκαύματα στα φύλλα, ενώ η μεγάλη φωτοπερίοδος (>16 ώρες) μπορεί να οδηγήσει σε πρόωρη ανθοφορία. Μικρές ημέρες και ήπιο κλίμα ευνοούν τη βλαστική ανάπτυξη και την ποιότητα 

Ρεπάνι: Ταχείας ανάπτυξης καλλιέργεια (20–40 ημέρες), ανθεκτική στο ψύχος αλλά όχι στον παγετό. Το σχήμα της γογγυλόριζας επηρεάζεται από τη φωτοπερίοδο: μικρές ημέρες ευνοούν τη ρίζα, μεγάλες ημέρες οδηγούν σε ανάπτυξη φυλλώματος και ανθοφόρων στελεχών. Στις ασιατικές χώρες αναπτύσσονται κυρίως οι χειμερινές ποικιλίες με μεγάλες γογγυλόριζες (τύπου Daikon) 

Έδαφος και Λίπανση: Τα Σημεία-Κλειδιά

Τα σταυρανθή λαχανικά αναπτύσσονται ικανοποιητικά σε πολλούς τύπους εδαφών, αρκεί να υπάρχει καλή στράγγιση, αερισμός και υψηλή περιεκτικότητα σε οργανική ουσία. Για πρώιμη παραγωγή προτιμώνται τα ελαφρά αμμώδη ή αμμοπηλώδη εδάφη που θερμαίνονται γρήγορα, ενώ το pH πρέπει να κυμαίνεται μεταξύ 5,5 και 7,0. Σε όξινα εδάφη απαιτείται προσθήκη ασβέστου, ιδιαίτερα όταν υπάρχει πρόβλημα από τον μύκητα Plasmodiophora brassicae, ο οποίος ευνοείται σε όξινο περιβάλλον.

Στο κουνουπίδι, το λάχανο και το λάχανο της Κίνας εμφανίζονται συχνά ελλείψεις βορίου, μαγνησίου και μαγγανίου, οι οποίες αντιμετωπίζονται με εδαφική ή διαφυλλική λίπανση. Η οργανική λίπανση και η χλωρή λίπανση βελτιώνουν τη γονιμότητα και τη δομή του εδάφους, ενώ η πολυετής αμειψισπορά συμβάλλει σημαντικά στη μείωση των εδαφογενών ασθενειών και στη διατήρηση της υγείας της καλλιέργειας.

Πολλαπλασιασμός και Εγκατάσταση της Φυτείας

Στην Ελλάδα, τα περισσότερα σταυρανθή πολλαπλασιάζονται σε σπορεία και ακολουθεί μεταφύτευση στο χωράφι, με μοναδική εξαίρεση το ρεπάνι που σπέρνεται απευθείας στη μόνιμη θέση του. Τα σύγχρονα θερμοκήπια–σπορεία προσφέρουν ομοιόμορφες συνθήκες ανάπτυξης χωρίς να απαιτείται πρόσθετη θέρμανση, ενώ τα φυτάρια βλαστάνουν συνήθως μέσα σε 4–6 ημέρες. Η εποχή σποράς καθορίζεται από την επιθυμητή περίοδο συγκομιδής: οι ανοιξιάτικες σπορές οδηγούν σε θερινή παραγωγή, οι Μάιος–Ιούνιος σε φθινοπωρινή και χειμερινή, ενώ οι σπορές Αυγούστου–Σεπτεμβρίου αποδίδουν την επόμενη άνοιξη. Η μεταφύτευση πραγματοποιείται περίπου 30–50 ημέρες μετά τη σπορά, ανάλογα με το είδος και τις θερμοκρασίες που επικρατούν.

Ένα χαρακτηριστικό της καλλιέργειας σταυρανθών στη χώρα μας είναι η επαναληπτική σπορά ή φύτευση κάθε 2–3 εβδομάδες, πρακτική που εξασφαλίζει συνεχή παραγωγή και σταθερή τροφοδοσία της αγοράς με φρέσκα προϊόντα. 

Φροντίδα Καλλιέργειας: Άρδευση, Ζιζάνια, Θρέψη

Η σωστή φροντίδα των σταυρανθών βασίζεται στην ομοιόμορφη άρδευση, τη διαχείριση των ζιζανίων και την επαρκή θρέψη. Παρότι καλλιεργούνται κυρίως τον χειμώνα, οι αρδεύσεις παραμένουν απαραίτητες λόγω της άνισης κατανομής των βροχοπτώσεων, ενώ η σταθερή υγρασία είναι κρίσιμη, καθώς οι ακανόνιστες αρδεύσεις προκαλούν σκάσιμο κεφαλών στο λάχανο ή σπογγώδη ρίζα στο ρεπάνι. Το νερό άρδευσης πρέπει να διαθέτει ικανοποιητικό βόριο, ενώ λάχανο, κουνουπίδι και μπρόκολο παρουσιάζουν μέτρια αντοχή στην αλατότητα.

Η αντιμετώπιση των ζιζανίων γίνεται κυρίως με σκαλίσματα και βοτανίσματα, με χρήση ζιζανιοκτόνων όπου χρειάζεται. Σε συστήματα υδρολίπανσης, τα θρεπτικά στοιχεία παρέχονται μέσω του αρδευτικού νερού, εξασφαλίζοντας ομοιόμορφη θρέψη. Στο κουνουπίδι, μετά τον σχηματισμό της ανθοκεφαλής, οι παραγωγοί δένουν χαλαρά τα εξωτερικά φύλλα με ελαστικό δακτύλιο για προστασία από ήλιο, σκόνη και έντομα, ώστε να διατηρείται η ποιότητα και το χρώμα του προϊόντος.

Οι Προοπτικές για τους Έλληνες Παραγωγούς

Τα σταυρανθή λαχανικά έχουν σταθερή παρουσία στη χώρα και αποτελούν σημαντικό κομμάτι της ελληνικής παραγωγής, χάρη στην ανθεκτικότητά τους στο ψύχος και στη δυνατότητα να δίνουν ποιοτικά προϊόντα κατά τους χειμερινούς μήνες. Η καλή προσαρμογή τους στις κλιματικές συνθήκες της Ελλάδας προσφέρει αξιόλογες ευκαιρίες για την εγχώρια αγορά αλλά και για εξαγωγές σε περιοχές με πιο απαιτητικό κλίμα.

Με σωστή οργάνωση και αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων που προσφέρουν οι συγκεκριμένες καλλιέργειες, οι παραγωγοί μπορούν να ενισχύσουν περαιτέρω τη θέση τους στην αγορά και να αξιοποιήσουν στο έπακρο τις δυνατότητες των σταυρανθών λαχανικών.

Πηγή: Γεωργία – Κτηνοτροφία, τεύχος 10/2009, Χ. Ολύμπιος “Τα λαχανικά της οικογένειας των Σταυρανθών”, σελ. 14–28

Η ρόκα βρίσκεται αυτή την περίοδο σε πλήρη παρουσία στην αγορά, με τη ζήτηση να παραμένει σταθερή και να ενισχύεται όσο πλησιάζει ο Δεκέμβριος. Το ρεπορτάζ του ΑγροΤύπου καταγράφει τη φετινή εικόνα της καλλιέργειας, μέσα από διαφορετικούς τύπους παραγωγής και περιοχών.

Βιολογική ρόκα: Πώς εξελίσσεται η φετινή παραγωγή στη Λάρισα

Στη Λάρισα, εκεί όπου οι χειμωνιάτικες καλλιέργειες μπαίνουν τώρα στην «καρδιά» της σεζόν, η βιολογική ρόκα έχει ήδη ξεκινήσει δυναμικά τη συγκομιδή. Η κ. Μαρία Γκουτζαμπασούλη, καλλιεργήτρια βιολογικών προϊόντων εδώ και πάρα πολλά χρόνια, μιλά στον ΑγροΤύπο για τον φετινό κύκλο παραγωγής, τις προκλήσεις και τις ιδιαιτερότητες της καλλιέργειας. Η ίδια σπέρνει τη ρόκα της τέλη Σεπτεμβρίου, ακολουθώντας σταδιακές σπορές σε «σκάλες», ώστε να εξασφαλίζεται συνεχής παραγωγή: «Σπείραμε ένα λάστιχο τέλος Σεπτέμβρη, άλλα δύο περίπου 10–15 μέρες μετά. Έτσι μαζεύουμε το πρώτο, μετά το δεύτερο και το τρίτο, ανάλογα πώς προχωράει». Η συγκομιδή έχει ξεκινήσει από τις αρχές Νοεμβρίου και διαρκεί όσο επιτρέπει ο καιρός. «Η ρόκα είναι τρυφερή αλλά όχι τόσο ευαίσθητη — μόνο η παγονιά την χαλάει», σημειώνει.

Οι πρόσφατες βροχές, όπως λέει η ίδια, ωφέλησαν σημαντικά τη φετινή παραγωγή: «Η βροχή που είχαμε μας βοήθησε πολύ εδώ στη Λάρισα. Η ρόκα θέλει νερό, αλλά όχι υπερβολές». Παρ’ όλα αυτά, η υγρασία και η εποχή φέρνουν εντομολογικές πιέσεις, τις οποίες στη βιολογική καλλιέργεια αντιμετωπίζει αποκλειστικά με φυτικά σκευάσματα: «Έχουμε κάποια ζημιούλα, όπως σε όλα τα χειμωνιάτικα, αλλά κάνουμε ό,τι μπορούμε με ψεκασμούς φυτικής προέλευσης». Η μεγαλύτερη πρόκληση όμως παραμένει η χειρωνακτική εργασία. Το ξεχορτάριασμα στη βιολογική καλλιέργεια γίνεται εξ ολοκλήρου στο χέρι: «Έχουμε πάρα πολλά μεροκάματα. Όλα γίνονται χειρωνακτικά και δεν βρίσκεις εύκολα εργάτες». Η ρόκα απαιτεί συχνή φροντίδα, καθώς αν μείνει «πνιγμένη» από τα ζιζάνια, δεν μπορεί να αναπτυχθεί.

Σε ό,τι αφορά τις ποσότητες, η παραγωγός διατηρεί τα επίπεδα παραγωγής κοντά στα περσινά, με τη διαφορά πως ο Δεκέμβριος και –κυρίως– ο Ιανουάριος θεωρούνται πιο επικίνδυνοι μήνες: «Τα πιο επίφοβα είναι αυτά του Δεκεμβρίου και κυρίως του Γενάρη. Οι παγωνιές είναι που μας σταματούν». Η διάθεση της ρόκας γίνεται αποκλειστικά στη λαϊκή αγορά, όπου η τιμή παραμένει σταθερή στο 1 ευρώ το ματσάκι. «Δεν έχει σχέση με τη ρόκα του σούπερ μάρκετ. Είναι μεγάλο, μπόλικο ματσάκι, που κάνει δύο και τρεις σαλάτες», τονίζει. Παρότι ο κόσμος ψωνίζει πλέον πιο συγκρατημένα, η ζήτηση για ρόκα παραμένει σταθερή, κυρίως ως συμπληρωματικό χορταρικό στις εποχικές σαλάτες.

Η συμβατική καλλιέργεια ρόκας

Παραγωγός από την Αχαΐα αναφέρει ότι η εικόνα της ρόκας πάει καλά προς το παρόν, με τον καιρό να βοηθά την παραγωγή. Όπως σημειώνει, η καλλιέργεια δεν παρουσιάζει ιδιαίτερες δυσκολίες, αρκεί ο γεωργός να παρακολουθεί στενά το χωράφι ώστε να εξασφαλίζει ποιοτικό προϊόν και σταθερή παραγωγή. Η ζήτηση, σύμφωνα με τον ίδιο, παραμένει σταθερή και αναμένεται να ενισχυθεί όσο προχωρά η εποχή. Όσο για την τιμή, μας επισημαίνει ότι «η ρόκα στη λαϊκή αγορά πωλείται συνήθως σε ματσάκι, γύρω στα 0,50 ευρώ».

Η εικόνα της ρόκας σε μεγαλύτερη κλίμακα    

Στα Περιβόλια Βεζύρογλου, στην Ημαθία, η ρόκα καλλιεργείται όλο τον χρόνο, με συνεχείς σπορές που εξασφαλίζουν σταθερή παραγωγή. Όπως εξηγεί στον ΑγροΤύπο ο γεωπόνος της εταιρείας, κ. Ανδρωνάς, «καλλιεργούμε με συνεχόμενες σπορές και έχουμε αντίστοιχα συνεχή παραγωγή σε όλην την διάρκεια του έτους». Οι καιρικές συνθήκες επηρεάζουν άμεσα την καλλιέργεια, καθώς η παρατεταμένη υγρασία αυξάνει τον κίνδυνο για μυκητολογικά προβλήματα. Παράλληλα, σύμφωνα με τον γεωπόνο, «τα τελευταία χρόνια βλέπουμε έντομα και σε περιόδους που κανονικά δεν θα έπρεπε, όπως και φέτος αυτή την περίοδο, λόγω του ήπιου κλίματος».

Η συγκομιδή πραγματοποιείται μηχανικά, κάτι που επιτρέπει την αξιοποίηση μεγάλων εκτάσεων. «Δεν γίνεται χειρωνακτική συγκομιδή, μόνο μηχανική», λέει ο γεωπόνος, επισημαίνοντας πως η ομοιομορφία των φυτών είναι καθοριστική. Γι’ αυτό δίνεται μεγάλη προσοχή ώστε όλα τα φυτά να βρίσκονται στο ίδιο στάδιο ωρίμανσης, ώστε όταν μπει η μηχανή να μην κοπούν και φυτά που δεν είναι ακόμη έτοιμα. Η καλλιέργεια απαιτεί εξοπλισμό που να καλύπτει τόσο το στάδιο της σποράς όσο και της συγκομιδής. Ο κ. Ανδρωνάς τονίζει πως «πρέπει να επενδύσει στον εξοπλισμό αυτός που θα το κάνει», κάτι που αφορά τόσο παραγωγούς με αρκετές εκτάσεις όσο και οργανωμένες ομάδες ή συνεταιρισμούς που επιδιώκουν σταθερή παραγωγή. Όπως τονίζει ο γεωπόνος, «θέλει αρκετό νερό», με την καλλιέργεια να απαιτεί προσεκτική διαχείριση της άρδευσης ώστε η ανάπτυξη να παραμένει ποιοτική, δίχως προβλήματα σαπίσματος ή προσβολών.

Η διάθεση γίνεται σε λιανική και χονδρική, αποκλειστικά σε συσκευασμένη μορφή. «Δεν είναι το κλασικό μάτσακι, είναι έτοιμη, κομμένη, σε σακουλάκια, ή σε χάρτινα καφάσια», περιγράφει ο γεωπόνος. Σε επίπεδο αγοράς, η ζήτηση παραμένει σταθερή, με σαφή αύξηση στις μεγάλες γιορτές. «Το μεγαλύτερο πικ είναι τα Χριστούγεννα και το Πάσχα», αναφέρει ο γεωπόνος. Η ρόκα έχει πλέον ενσωματωθεί στη διατροφή των καταναλωτών και χρησιμοποιείται ευρέως σε σαλάτες και μείγματα. Έτσι, όπως είναι φυσιολογικό, η αγορά αναμένεται να παρουσιάσει μια αύξηση στη ζήτηση μέσα στον Δεκέμβριο.

Η συνολική εικόνα

Η εικόνα που μεταφέρουν οι παραγωγοί δείχνει ότι η ρόκα κινείται με σταθερό ρυθμό αυτή την περίοδο, με τον καιρό να καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την ποιότητα και τη διάθεση. Παρά τις διαφορές κλίμακας και καλλιεργητικών πρακτικών, κοινός παρονομαστής παραμένει η ανάγκη για σωστή διαχείριση, ώστε το προϊόν να φτάνει στην αγορά φρέσκο και ποιοτικό. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι η ρόκα έχει πλέον καθιερωθεί στο ελληνικό τραπέζι, με σταθερή παρουσία σε σαλάτες και καθημερινά γεύματα.

Δόθηκε νέα παράταση για την υποβολή αιτήσεων στην παρέμβαση Π3-73-2.9 «Επενδύσεις για τον εκσυγχρονισμό και την κατασκευή θερμοκηπίων και προσπελάσιμων στεγάστρων φυτικής παραγωγής του Στρατηγικού Σχεδίου (ΣΣ) Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) της Ελλάδας 2023 – 2027», σύμφωνα με τροποποιητική απόφαση που ανακοινώθηκε από την Μονάδα Ενισχύσεων στις Γεωργικές Εκμεταλλεύσεις του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης.

Σύμφωνα με την ανωτέρω τροποποίηση η καταληκτική ημερομηνία υποβολής αιτήσεων στήριξης ηλεκτρονικά μέσω του ΟΠΣΚΕ παρατείνεται έως την Τρίτη 9 Δεκεμβρίου 2025 και ώρα 13:00 καθώς επίσης γίνεται και προσαρμογή στον τρόπο υπολογισμού ορισμένων βαθμολογικών κριτηρίων.

Η παρέμβαση εφαρμόζεται σε όλη την ελληνική επικράτεια, παρέχοντας στήριξη σε γεωργικές εκμεταλλεύσεις φυσικών προσώπων, σε νομικά πρόσωπα και σε συλλογικά σχήματα, των οποίων η έδρα βρίσκεται εντός της ελληνικής επικράτειας, για επενδύσεις στην παραγωγή γεωργικών προϊόντων σε θερμοκήπια και λοιπά προσπελάσιμα στέγαστρα φυτικής παραγωγής.

Διαβάστε την απόφαση

Θυμίζουμε στα τέλη Οκτωβρίου η ΕΘΕΑΣ απέστειλε επιστολή προς το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, ζητώντας παράταση της προθεσμίας υποβολής για την Παρέμβαση Π3-73-2.9 «Επενδύσεις για τον εκσυγχρονισμό και την κατασκευή θερμοκηπίων και προσπελάσιμων στεγάστρων φυτικής παραγωγής». Όπως επισημαίνεται στην επιστολή, έχουν προκύψει σοβαρές καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση των φακέλων λόγω υποστελέχωσης των ΔΑΟΚ, αυξημένου φόρτου εργασίας, γραφειοκρατικών διαδικασιών και καθυστερήσεων από συμβολαιογραφικά γραφεία.

Η καλλιέργεια του μαρουλιού στην Ελλάδα παραμένει ιδιαίτερα αγαπητή στο καταναλωτικό κοινό, αλλά και απαιτεί συνεχή φροντίδα από τον παραγωγό. Στον Πύργο της Ηλείας και στο Κιβέρι της Αργολίδας, δύο άνθρωποι της γης περιγράφουν στον ΑγροΤύπο δύο διαφορετικούς δρόμους – ο ένας στη συμβατική και η άλλη στη βιολογική καλλιέργεια – που συναντιούνται στην ίδια σταθερή αρχή: συνέπεια, πρόληψη και αγάπη για το χωράφι.

Μαρούλι όλο τον χρόνο στον Πύργο – Ο κύκλος που δεν σταματά ποτέ

Στον Πύργο της Ηλείας, το μαρούλι δεν γνωρίζει εποχή. Ο Γεώργιος Δασκαλόπουλος, παραγωγός με τριάντα χρόνια εμπειρίας, καλλιεργεί δώδεκα μήνες τον χρόνο — ρωμάνες, λόλες πράσινες και κόκκινες, αλλά και iceberg τον χειμώνα. Αυτή την περίοδο, η αγορά παρουσιάζει έλλειψη προϊόντος, με τη ζήτηση να υπερβαίνει την προσφορά. Ο ίδιος διατηρεί έναν αδιάκοπο ρυθμό: κάθε εβδομάδα σπέρνει και φυτεύει για να υπάρχει συνέχεια, καθώς το μαρούλι έχει μικρό κύκλο· το καλοκαίρι ωριμάζει σε τριάντα ημέρες, ενώ τον χειμώνα χρειάζεται έως και εβδομήντα. Η καλλιέργεια είναι συνεχής, αλλά ο καιρός παραμένει ο μεγαλύτερος αντίπαλος. Ο παραγωγός εξηγεί πως, όντας ξεσκέπαστοι, δέχονται όλο το κύμα κακοκαιρίας από το Ιόνιο — βροχές, αέρα, χαλάζι. Αν και διαθέτει θερμοκήπια, επιλέγει να φυτεύει και υπαίθρια, σε «μαλακά, στραγγερά» χωράφια που αντέχουν στα πολλά χιλιοστά βροχής.

Με την υγρασία του χειμώνα, αυξάνονται οι μυκητολογικές πιέσεις. Ο ίδιος επιμένει στην πρόληψη: ραντίσματα με απλά σκευάσματα όποτε έχει ήλιο, ώστε να αποφεύγονται υπολείμματα και χημικές επεμβάσεις. Όπως λέει, «πρέπει να έχουμε συνείδηση ως παραγωγοί». Η παραγωγή είναι σχεδόν πλήρως μηχανοποιημένη, εκτός από τη συγκομιδή, την οποία προτιμά να κάνει στο χέρι, «γιατί δεν είναι πάντα όλα τα μαρούλια έτοιμα». Για τον κ. Δασκαλόπουλο, το μαρούλι είναι μια ευέλικτη καλλιέργεια: ακόμη κι αν κάτι πάει στραβά, μέσα σε 30–40 ημέρες μπορεί να ξαναφυτευτεί, χωρίς να χαθεί η χρονιά. Η καθαρή τιμή για τον παραγωγό κυμαίνεται γύρω στα 0,30 ευρώ το τεμάχιο, όμως, όπως σημειώνει, το πρόβλημα δεν είναι οικονομικό, αλλά «ποιος θα καλλιεργήσει». Στην περιοχή, λίγοι νέοι στρέφονται πια στη γη.

Όσον αφορά τη λίπανση, θεωρεί ότι τα εδάφη έχουν εξαντληθεί και χρειάζονται καλή βασική λίπανση, κατά προτίμηση οργανική, ώστε να εμπλουτίζεται η οργανική ουσία που χάνεται με τα χρόνια. «Τον χειμώνα, οι βροχές ξεπλένουν το άζωτο, οπότε ίσως χρειάζεται ενίσχυση στο πότισμα», αναφέρει. Παρά τις δυσκολίες, παραμένει σταθερός: «Σπέρνουμε, φυτεύουμε, κόβουμε, και πάλι από την αρχή. Το μαρούλι είναι στο τραπέζι του Έλληνα – κι όσο το καλλιεργούμε, θα συνεχίσει να υπάρχει εκεί.»

Στο Κιβέρι, το βιολογικό μαρούλι θέλει καθαρό έδαφος και υπομονή

Στην ανατολική Πελοπόννησο, η κα. Δήμητρα Τσακίρη, πρόεδρος του Φορέα Βιολογικών Αγρών Αττικής, καλλιεργεί βιολογικό μαρούλι σε υπαίθρια χωράφια του Κιβερίου. «Έχω ήδη κόψει την πρώτη παρτίδα, περίπου πέντε χιλιάδες φυτά, και σε δέκα ημέρες θα μπω στη δεύτερη συγκομιδή. Η πρώτη σπάρθηκε 20 Σεπτεμβρίου, η δεύτερη 1 Οκτωβρίου και η τρίτη 25 Οκτωβρίου. Θα κάνω άλλη μια φύτευση μέσα Νοεμβρίου και θα ξαναξεκινήσω τον Γενάρη.» Το βιολογικό μαρούλι, όπως εξηγεί, αναπτύσσεται ιδανικά σε ήπιες θερμοκρασίες, με κύκλο 28–30 ημερών, που αυξάνεται αν πέσουν οι θερμοκρασίες. «Με τις βροχές εφαρμόζουμε προληπτικά Bacillus thuringiensis, γιατί τότε εμφανίζονται οι κάμπιες.»

Για τη Δήμητρα Τσακίρη, βιολογικό προϊόν σημαίνει καθαρό έδαφος και μηδενική χημική παρέμβαση. «Δεν χρησιμοποιούμε φάρμακα ή λιπάσματα· αν χρειαστεί, εφαρμόζουμε compost. Από το 2004, όταν πήρα την πρώτη μου πιστοποίηση, έχω φτάσει στα 120 στρέμματα αποκλειστικά βιολογικών καλλιεργειών.» Η διαδικασία πιστοποίησης, όπως λέει, απαιτεί τρία χρόνια: «Ο πρώτος χρόνος είναι ένταξης, ο δεύτερος μεταβατικός και τον τρίτο πουλάς ως βιολογικό.» Ωστόσο, δεν λείπουν οι στρεβλώσεις. «Κάποιοι μπήκαν στα χαρτιά, χωρίς να καλλιεργούν πραγματικά βιολογικά.»

Η καλλιέργεια απαιτεί συνεχή παρουσία και υψηλό κόστος. «Δεν επιτρέπονται ζιζανιοκτόνα, οπότε κάθε λίγες ημέρες χρειάζεται εργάτης για ξεβοτάνισμα. Παρότι έχουμε τον Ανάβαλο, το μαρούλι απαιτεί πολύ νερό.» Επιπλέον, οι έντονες βροχές, το χαλάζι και τα αγριογούρουνα προκαλούν ζημιές και ανάγκη για περιφράξεις. Στην αγορά, το βιολογικό μαρούλι πωλείται 1 ευρώ το τεμάχιο στη λιανική και 0,40–0,50 στη χονδρική. «Είμαστε λίγοι βιοκαλλιεργητές και πολλοί εγκαταλείπουν λόγω κόστους», σημειώνει.

Το πράσινο που δεν σταματά να φυτρώνει

Από τον Πύργο ως το Κιβέρι, δύο παραγωγοί μιλούν για ένα προϊόν που δοκιμάζεται από τον καιρό, το κόστος και την έλλειψη νέων στη γη. Διαφορετικές μέθοδοι, ίδια προσήλωση. Το μαρούλι της Πελοποννήσου, συμβατικό ή βιολογικό, καλλιεργείται με συνέπεια και πίστη στη γη.

Η ΕΘΕΑΣ απέστειλε επιστολή προς το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, ζητώντας παράταση της προθεσμίας υποβολής για την Παρέμβαση Π3-73-2.9 «Επενδύσεις για τον εκσυγχρονισμό και την κατασκευή θερμοκηπίων και προσπελάσιμων στεγάστρων φυτικής παραγωγής».

Όπως επισημαίνεται στην επιστολή, έχουν προκύψει σοβαρές καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση των φακέλων λόγω υποστελέχωσης των ΔΑΟΚ, αυξημένου φόρτου εργασίας, γραφειοκρατικών διαδικασιών και καθυστερήσεων από συμβολαιογραφικά γραφεία.

Η συνεταιριστική οργάνωση θεωρεί αναγκαία την παράταση της προθεσμίας έως το τέλος Νοεμβρίου 2025, προκειμένου να δοθεί εύλογος χρόνος στους ενδιαφερόμενους παραγωγούς να ολοκληρώσουν τις διαδικασίες και να εξασφαλιστεί η ομαλή συμμετοχή όλων.

Η επιστολή αναφέρει τα εξής:

«Ύστερα από ενημέρωση μελών μας, παραγωγών, σε σχέση με την καταληκτική ημερομηνία υποβολής για την Παρέμβαση Π3-73-2.9, θα θέλαμε να σας ενημερώσουμε για τις σημαντικές καθυστερήσεις που έχουν προκύψει, καθιστώντας την ολοκλήρωσή της, αδύνατη.

Συγκεκριμένα, σας παραθέτουμε τους κυριότερους λόγους που έχουμε εντοπίσει:

• Υποστελέχωση και περίοδος υψηλού φόρτου εργασίας των ΔΑΟΚ

Οι υπηρεσίες των ΔΑΟΚ και οι ΔΑΟΚ των Περιφερειών, έχουν αυξημένο φόρτο εργασίας την περίοδο αυτή, λόγω ελέγχου των αιτημάτων πληρωμών για τα σχέδια βελτίωσης του προηγούμενου ΠΑΑ 2014-2022, καθώς και με την αξιολόγηση των αιτήσεων στήριξης των Νεών Γεωργών της Παρέμβασης του 2024. Συνυπολογίζοντας την υποστελέχωση των υπηρεσιών, υπάρχουν καθυστερήσεις στην έγκριση βεβαιώσεων, έκδοση βεβαιώσεων λειτουργίας υφιστάμενών θερμοκηπίων για την ενσωμάτωση εξοπλισμού, θεώρηση συγκριτικών πινάκων λειτουργικότητας και προδιαγραφών κλπ.

• Αυξημένη γραφειοκρατία

Στην Παρέμβαση υπάρχει  αυξημένη γραφειοκρατία από τη συλλογή των δικαιολογητικών που πρέπει να προσκομιστούν είτε από διάφορες υπηρεσίες του δημοσίου, είτε από προμηθευτές, κατασκευαστές και άλλους εμπλεκόμενους φορείς.

• Καθυστερήσεις από τα συμβολαιογραφικά γραφεία

Στα συμβολαιογραφικά γραφεία, λόγω αυξημένου όγκου εργασίας, παρατηρούνται καθυστερήσεις στην έκδοση των συμβολαίων και μισθωτηρίων, με αποτέλεσμα καθυστερήσεις και επιπτώσεις στα χρονοδιαγράμματα των ενδιαφερομένων.

Για όλους τους παραπάνω λόγους, θεωρούμε απολύτως αναγκαία τη χορήγηση παράτασης της προθεσμίας υποβολής για την Παρέμβαση Π3-73-2.9, πέραν της Τρίτης (11 Νοεμβρίου 2025), έως το τέλος Νοεμβρίου 2025, ώστε να διασφαλιστεί η συμμετοχή όλων των ενδιαφερομένων και η ομαλή ολοκλήρωση της διαδικασίας. Ευελπιστούμε στην άμεση ανταπόκρισή σας και παραμένουμε στη διάθεσή σας για οποιαδήποτε πληροφορία ή διευκρίνιση σας είναι απαραίτητη».

Η καλλιέργεια του παντζαριού βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη αυτή την περίοδο, με κάποιους παραγωγούς να έχουν ήδη ξεκινήσει τη συγκομιδή και άλλους να ετοιμάζονται μέσα στις επόμενες ημέρες. Παρά τη σταθερή ζήτηση που παρουσιάζει το προϊόν, οι καλλιεργητές περιγράφουν μια πραγματικότητα δύσκολη — με μειωμένες εκτάσεις, αυξημένα κόστη και σοβαρές ελλείψεις σε εργατικά χέρια.

Ο ΑγροΤύπος συνομίλησε με παραγωγούς που καλλιεργούν παντζάρι, τόσο συμβατικό όσο και βιολογικό, καταγράφοντας τις δυσκολίες, τις προσαρμογές και τις ελπίδες τους για το μέλλον μιας καλλιέργειας που εξακολουθεί να «κρατάει».

Το πατζάρι θα μείνει – αλλά οι παραγωγοί λιγοστεύουν

Στον κάμπο του Μαραθώνα, η συγκομιδή του παντζαριού έχει ήδη ξεκινήσει για αρκετούς παραγωγούς, ωστόσο ο πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου, Νίκος Δήμος, επιλέγει να περιμένει λίγο ακόμη. Όπως λέει, «η συγκομιδή γενικώς έχει ξεκινήσει, εγώ προσωπικά δεν έχω ακόμη — θα ξεκινήσω σε περίπου είκοσι ημέρες».

Ο ίδιος εξηγεί ότι το πότε θα βγει το προϊόν εξαρτάται αποκλειστικά από το πότε έγινε η σπορά και από τον προγραμματισμό του κάθε παραγωγού: «Αναλόγως πότε το σπέρνεις, εξαρτάται και πότε θέλεις να έχεις παντζάρι, και κατ’ επέκταση να το διοχετεύσεις στην αγορά». Ο ίδιος επέλεξε να σπείρει τέλος Αυγούστου, ώστε να συγκομίσει τέλος Οκτωβρίου, όπως αναφέρει, «εσκεμμένα, για να μην υπάρξουν προβλήματα από εχθρούς και ασθένειες αυτή την εποχή».

Οι προσβολές, όταν υπάρχουν, εντοπίζονται κυρίως στα φύλλα. «Το πρόβλημα παρουσιάζεται σε όσους σπέρνουν πολύ πρώιμα. Στην αρχή αναπτύσσεται όλο το φυτό, αλλά στη συνέχεια μένει μόνο ο βολβός, γιατί τα φύλλα χαλάνε από κάποιον εχθρό», εξηγεί. Τα τελευταία χρόνια, πάντως, ο καιρός φαίνεται να ευνοεί την καλλιέργεια: «Δεν έχουμε πια χιόνια, πάγους ή χαλάζι. Το είδος το κρατάμε όλο το χειμώνα, οπότε προς το παρόν ο καιρός είναι αρκετά ευνοϊκός», σημειώνει.

Σε σχέση με πέρυσι, η παραγωγή του είναι μικρότερη. «Ποσοτικά είμαι στα μισά. Ελάττωσα την έκταση που έσπειρα, γιατί έχει μειωθεί η κατανάλωση του κοινού και τα έξοδα παραγωγής έχουν ανέβει πολύ. Τα εργατικά είναι τεράστιο θέμα — τώρα έχουμε το ένα δέκατο του προσωπικού που είχαμε πριν τρία χρόνια. Εγώ προσωπικά έχω μείνει με έναν εργάτη», αναφέρει, επισημαίνοντας πως αυτό από μόνο του περιορίζει την έκταση που μπορεί να καλλιεργήσει.

Η τιμή παραγωγού κυμαίνεται, σύμφωνα με τον ίδιο, «από 1,00 έως 1,50 ευρώ το κιλό», με διακύμανση ανάλογα με το μέγεθος του βολβού. Ωστόσο, η ισορροπία εσόδων – εξόδων είναι πλέον οριακή: «Για τον μέσο παραγωγό, που είναι και το 80% στον Μαραθώνα, τα έσοδα ίσα που καλύπτουν τα έξοδα — αν συνυπολογίσεις αρδεύσεις, λιπάνσεις, φάρμακα, ενέργεια, εργατικά. Όλα έχουν πάει σχεδόν δέκα φορές επάνω από το 2005».

Παρά τις δυσκολίες, τονίζει ότι το παντζάρι παραμένει δημοφιλές προϊόν: «Το προτιμά ο κόσμος, λόγω των ιδιοτήτων του και της θρεπτικής του αξίας». Ωστόσο, δεν κρύβει την απογοήτευσή του για την έλλειψη στήριξης: «Τα τελευταία χρόνια δεν έχουμε βοήθεια από κανέναν άλλο πέρα από τους εαυτούς μας. Η δουλειά αυτή έχει ημερομηνία λήξης. Δεν με πειράζει που είναι δύσκολη, με πειράζει που δεν πληρώνει — κι έτσι δεν μπορείς να αντεπεξέλθεις».

Το βιολογικό παντζάρι θέλει υπομονή

Στη Βόρεια Ελλάδα, ο Παναγιώτης Τσιάνιος βρίσκεται ήδη στη φάση της συγκομιδής των βιολογικών παντζαριών. «Έχουμε ξεκινήσει να βγάζουμε προϊόν, και η διαδικασία θα συνεχιστεί και τον Νοέμβριο», λέει. Όπως εξηγεί, η φετινή χρονιά κύλησε χωρίς προβλήματα από τον καιρό. «Παλιά σπέρναμε γραμμικά στο χωράφι, τώρα όμως το σπέρνουμε ένα-ένα σε θήκη 250 φυτών και μετά το μεταφυτεύουμε. Έτσι ελέγχουμε καλύτερα το χώμα, το τσάπισμα, τα χόρτα — γενικά όλη τη διαχείριση», αναφέρει. Η σπορά έγινε τον Αύγουστο, με την καλλιέργεια να εξελίσσεται ομαλά.

Παρά τα καλά αποτελέσματα, οι υγρασίες αποτελούν σταθερό πρόβλημα. «Η υγρασία προκαλεί ασθένειες στα φύλλα και, λόγω των ιδιαιτεροτήτων της βιολογικής καλλιέργειας, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε μόνο χαλκό — και αυτό μόλις δύο φορές σε όλη την περίοδο», εξηγεί. Ο χαλκός, ωστόσο, «προλαβαίνει τις μυκητολογικές προσβολές που οφείλονται στην εναλλαγή θερμοκρασιών».

Σε ό,τι αφορά την παραγωγή, ο ίδιος υπολογίζει ότι θα κινηθεί στα ίδια επίπεδα με πέρυσι, ενώ η τιμή του βιολογικού παντζαριού διαμορφώνεται «στα 2,00 με 2,50 ευρώ το κιλό». Η διαδικασία, ωστόσο, είναι απαιτητική: «Για να καθαριστεί το χωράφι από τα ζιζάνια, χρειάζομαι έξι μεροκάματα, αφού απαγορεύεται η χημική ζιζανιοκτονία. Όλα γίνονται στο χέρι, όπως και η συγκομιδή», σημειώνει.

Παρά τον κόπο και τον χρόνο που απαιτείται, θεωρεί το παντζάρι «μια καλή παραγωγή», αρκεί να έχει τη σωστή προσέγγιση. «Χρειάζεται καλή φροντίδα και γνώση, ειδικά στο βιολογικό κομμάτι, για να έχεις το κατάλληλο αποτέλεσμα», καταλήγει.

Ένα λαχανικό με μέλλον – αν του δώσουμε χώρο

Από τον Μαραθώνα μέχρι τη Βόρεια Ελλάδα, το παντζάρι παραμένει μια καλλιέργεια που «κρατάει» — χάρη στην αντοχή της και στους ανθρώπους που τη φροντίζουν, ο καθένας με τον δικό του τρόπο. Για άλλους το στοίχημα είναι η επιβίωση μέσα σε ένα περιβάλλον αυξανόμενων εξόδων και ελλείψεων σε εργατικά χέρια· για άλλους, η φροντίδα και η γνώση που απαιτείται ώστε ένα βιολογικό χωράφι να δώσει καρπό.

Όπως λένε όσοι το καλλιεργούν, «είναι εύκολο φυτό, δύσκολη δουλειά». Κι ίσως εκεί βρίσκεται και το νόημα: το παντζάρι θα συνεχίσει να υπάρχει στα χωράφια μας — αρκεί να υπάρξουν κι εκείνοι που θα μπορούν να το καλλιεργούν με αξιοπρέπεια.

Ο αλευρώδης Bemisia tabaci είναι γνωστός στους παραγωγούς για τη χαρακτηριστική “άσπρη σκόνη” στα φύλλα. Τρέφεται απομυζώντας τους χυμούς των φυτών, προκαλεί κιτρίνισμα και καπνιά, ενώ λειτουργεί και ως φορέας ιώσεων που επηρεάζουν την παραγωγή και την ποιότητα των καρπών.

Τα φυτά μπορεί να μην μπορούν να «τρέξουν» μακριά από τους εχθρούς τους, όμως διαθέτουν ένα ολόκληρο «οπλοστάσιο» άμυνας. Σε αυτό το πλαίσιο, ερευνητές του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, σε συνεργασία με τον ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, αξιολόγησαν διαφορετικούς γενοτύπους πεπονιού από τη συλλογή της Τράπεζας Διατήρησης Γενετικού Υλικού του Οργανισμού, καθώς και ορισμένες εμπορικές ποικιλίες, για να διαπιστώσουν πόσο ευάλωτοι ή ανθεκτικοί είναι απέναντι στον αλευρώδη (Bemisia tabaci), έναν από τους σημαντικότερους εχθρούς των κολοκυνθοειδών.

Πειράματα μικρής και μεγάλης διάρκειας

Στα πειράματα μικρής διάρκειας, κάθε φυτό εκτέθηκε σε δέκα ενήλικα θηλυκά του αλευρώδη μέσα σε ειδικούς μικροκλωβούς. Μετά από πέντε ημέρες, οι ερευνητές κατέγραψαν την επιβίωση και την ωοτοκία των εντόμων. Η ανάλυση έδειξε ότι ο γενότυπος M83-06 παρουσίασε σημαντικά μικρότερη ωοτοκία σε σχέση με τις εμπορικές ποικιλίες Anana και Rugoso, καθώς και άλλους γενότυπους.
Όπως σημειώθηκε στην παρουσίαση, η διαφορά αυτή καταγράφηκε σταθερά σε όλες τις επαναλήψεις, υποδεικνύοντας ότι ο συγκεκριμένος γενότυπος επηρεάζει αρνητικά τη γονιμότητα των θηλυκών του αλευρώδη.

Αντίστοιχα, σε πειράματα μεγάλης διάρκειας (ενός μήνα), οι πληθυσμοί του αλευρώδη εξελίχθηκαν διαφορετικά ανάλογα με την ποικιλία. Η Anana φάνηκε να φιλοξενεί μεγαλύτερους πληθυσμούς εντόμων, ενώ ο M83-06 και άλλοι παραδοσιακοί γενότυποι εμφάνισαν σαφώς μικρότερη αύξηση.
Τα αποτελέσματα αυτά επιβεβαιώνουν ότι η ποικιλία του φυτού επηρεάζει τον ρυθμό ανάπτυξης του εντόμου.

Επιλογές και προτιμήσεις

Σε δοκιμές διπλής επιλογής, όπου τα έντομα μπορούσαν να επιλέξουν μεταξύ δύο φυτών, παρατηρήθηκε ότι ο αλευρώδης προτιμούσε τις πιο ευαίσθητες ποικιλίες, όπως φάνηκε και από τα προηγούμενα πειράματα. Στα ίδια πειράματα, η προτίμηση εκφράστηκε με μεγαλύτερο αριθμό ενηλίκων που εγκαταστάθηκαν στα φύλλα της Anana ήδη μέσα στις πρώτες ώρες από την έκθεση.

Ο ρόλος των μορφολογικών χαρακτηριστικών

Παράλληλα, μελετήθηκαν μορφολογικά χαρακτηριστικά των φυτών, όπως το πάχος φύλλου και βλαστού και ο αριθμός αδενωδών τριχών. Οι ερευνητές εντόπισαν σαφείς διαφορές ανάμεσα στις ποικιλίες και τους γενότυπους — με τις εμπορικές ποικιλίες να έχουν γενικά μεγαλύτερη πυκνότητα τριχών και τα παραδοσιακά υλικά να διαφέρουν ως προς το πάχος του φύλλου. Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα, τέτοιες διαφοροποιήσεις μπορούν να επηρεάσουν την προσκόλληση και τη διατροφή των εντόμων.

Πρακτική σημασία

Τα αποτελέσματα αυτής της μελέτης δεν μένουν στο εργαστήριο. Ανοίγουν τον δρόμο για την αξιοποίηση ανθεκτικών γενοτύπων πεπονιού σε προγράμματα ολοκληρωμένης διαχείρισης εχθρών, όπου η γνώση της συμπεριφοράς του αλευρώδη σε κάθε ποικιλία μπορεί να καθοδηγήσει πιο στοχευμένες επιλογές.

Για τον παραγωγό, αυτό σημαίνει πρακτικά λιγότερες ανάγκες για χημικές επεμβάσεις και μικρότερο ρίσκο δευτερογενών προσβολών, χωρίς να θυσιάζεται η παραγωγή. Η ανθεκτικότητα που “κουβαλά” το ίδιο το φυτό μπορεί να αποτελέσει ένα ακόμη εργαλείο για πιο βιώσιμη, περιβαλλοντικά φιλική και οικονομικά αποδοτική καλλιέργεια.

Βρισκόμαστε προς τα τέλη Οκτωβρίου και το σπανάκι βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο των φθινοπωρινών καλλιεργειών. Παρά τη σταθερότητα που δείχνει τα τελευταία χρόνια, οι παραγωγοί συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν προκλήσεις — άλλοι από τις καιρικές συνθήκες και τη λειψυδρία, άλλοι από το αυξημένο κόστος και τη δυσκολία εξεύρεσης εργατικών χεριών.

Σταθερή πορεία για το νωπό σπανάκι

Ο κ. Κωνσταντινίδης Θεόδωρος, υπεύθυνος στον «Λαχανοκήπο», περιγράφει μια καλλιέργεια που αυτή την περίοδο εξελίσσεται ομαλά. Όπως αναφέρει, η συγκομιδή του σπανακιού είναι συνεχής, με διακοπή μόνο τους καλοκαιρινούς μήνες, όταν οι υψηλές θερμοκρασίες καθιστούν αδύνατη την παραγωγή.

«Η σπορά εξελίχθηκε κανονικά και τώρα συνεχίζεται ομαλά και η συγκομιδή», επισημαίνει, σημειώνοντας πως υπάρχει σταθερή ζήτηση για σπανάκι, ενώ οι αποδόσεις είναι περίπου ίδιες με την περσινή φθινοπωρινή περίοδο.

Όσον αφορά την τιμή, ο ίδιος αναφέρει πως το νωπό σπανάκι κυμαίνεται από 0,30 έως 0,50–0,60 ευρώ το κιλό, ανάλογα με τις συνθήκες και τη διαθεσιμότητα.

Παρ’ όλη τη φαινομενική σταθερότητα, η καλλιέργεια χαρακτηρίζεται από μεγάλες απαιτήσεις. «Είναι απαιτητική καλλιέργεια, μαζεύεται με το χέρι. Η συγκομιδή ίσως είναι το μεγαλύτερο πρόβλημά του», υπογραμμίζει, εξηγώντας πως τα εργατικά είναι και ακριβά και δυσεύρετα.

Το αυξημένο κόστος παραγωγής αποτελεί επίσης σημαντική πρόκληση. «Τα έξοδα καλλιέργειας, όπως ο σπόρος και οι επεμβάσεις, έχουν ανέβει», αναφέρει. Το αποτέλεσμα είναι «αρκετοί παραγωγοί να βρίσκονται οριακά, προσπαθώντας να ισορροπήσουν τα έξοδα με τα έσοδα».

Κλείνοντας, ο κ. Κωνσταντινίδης τονίζει τη σημασία της εμπειρίας και της συνεργασίας για τους νέους που θέλουν να ασχοληθούν με το προϊόν:
«Είναι πολύ σημαντικό να γνωρίζει κάποιος το αντικείμενο με το οποίο θα ασχοληθεί και να έχει υποστήριξη από παλιούς παραγωγούς που καλλιεργούν χρόνια το προϊόν».

Δύσκολη χρονιά για το βιολογικό σπανάκι

Ο κ. Μούσμουλας Αστέριος, παραγωγός βιολογικού σπανακιού και μέλος της Ένωσης Αγροτών Βιοκαλλιεργητών Βόρειας Ελλάδας, περιγράφει μια ιδιαίτερα απαιτητική χρονιά για την καλλιέργεια. Το σπανάκι, όπως εξηγεί, σπάρθηκε τέλη και μέσα Αυγούστου και η παραγωγή αναμένεται να διαρκέσει «μέχρι και το Πάσχα».
Φέτος, όμως, «είναι πολύ χάλια χρονιά», καθώς το φύτρωμα δεν ήταν ικανοποιητικό. Η λειψυδρία επηρέασε έντονα την ανάπτυξη των φυτών, ενώ, όπως λέει, «λόγω των πρόσφατων βροχών, κάποια αρχίζουν και φυτρώνουν τώρα από τη σπορά του Αυγούστου». Παρ’ όλα αυτά, ενώ «θα έπρεπε να είμαστε στο στάδιο της συγκομιδής, βρισκόμαστε ακόμα στη φυτρωτικότητα» και μόλις «το 20–30% της παραγωγής έχει μεγαλώσει και είναι έτοιμο προς πώληση, αντί για 70–80%».

Ένα ακόμη εμπόδιο είναι τα ζιζάνια, αφού στη βιολογική καλλιέργεια «δεν μπορείς να ραντίσεις». Όπως λέει, «τα χορτάρια πνίγουν την καλλιέργεια, γιατί μεγαλώνουν πιο γρήγορα από το σπανάκι». Για να το αντιμετωπίσει, προτείνει γραμμική καλλιέργεια, ώστε να μπορεί να μπαίνει με μηχανήματα: «Αν το ρίξεις χύμα, πρέπει να τα κάνεις όλα με το χέρι». Παράλληλα, εφαρμόζει αμειψισπορές με χειμερινά σιτηρά, που «βοηθούν να πνιγούν τα βλαβερά χορτάρια».

Στη βιολογική γεωργία, όπως υπενθυμίζει, «απαγορεύονται οι ψεκασμοί για τα χορτάρια». Για προστασία από ασθένειες ή έντομα, χρησιμοποιεί «κάποιους χαλκούς που επιτρέπονται», αλλά συχνά το αποφεύγει, «γιατί είναι επιπλέον έξοδα». Η παραγωγή είναι μειωμένη σε σχέση με πέρυσι. «Ποσοστιαία δεν είμαστε ούτε στα μισά», αναφέρει, «μας πείραξε πολύ η έλλειψη νερού». Ωστόσο, η έλλειψη ποσότητας φαίνεται να ανεβάζει την τιμή, που φέτος κυμαίνεται «από 2,00 έως 3,50 ευρώ το κιλό».

Παρά τις δυσκολίες, θεωρεί πως «αξίζει η στροφή στη βιολογική καλλιέργεια, γιατί ο κόσμος τα προτιμάει». Το χαρακτηρίζει ως προϊόν που αφήνει κέρδος, αρκεί ο παραγωγός «να βρει τρόπους να κάνει τη δουλειά του πιο εύκολη μέσα στα πλαίσια του βιολογικού» και να έχει υπομονή στη συγκομιδή, «καθώς γίνεται όλη στο χέρι και είναι πολύ επίμονη δουλειά».

Κλείνοντας, επισημαίνει την ανάγκη για πιο εντατικούς ελέγχους στον κλάδο:
«Αυτοί που όντως καλλιεργούν βιολογικά να δικαιώνονται και να μην πωλείται κάτι χωρίς να είναι βιολογικό, μόνο και μόνο επειδή πουλάει».

Δύο διαφορετικές προσεγγίσεις, ίδιος στόχος

Παρά τις διαφορετικές συνθήκες, το κοινό μήνυμα και των  παραγωγών είναι η ανθεκτικότητα της καλλιέργειας και η ανάγκη στήριξης των ανθρώπων που τη στηρίζουν καθημερινά.

Το σπανάκι, είτε συμβατικό είτε βιολογικό, παραμένει βασικό κομμάτι της ελληνικής παραγωγής — με τον ίδιο ζήλο, αλλά και με αυξανόμενες απαιτήσεις. Η φετινή χρονιά κυλά με αντιθέσεις: άλλοι παραγωγοί βλέπουν σταθερότητα, άλλοι απώλειες· όλοι όμως συνεχίζουν με τον ίδιο σκοπό — να κρατήσουν ζωντανή μια καλλιέργεια που παραδοσιακά τροφοδοτεί τα ελληνικά τραπέζια.