Κάθε χρόνο τέτοια εποχή, το ίδιο ερώτημα γυρίζει στα χωριά: «Πότε θα έρθουν οι εργάτες;» Η διαδικασία του μετακλητού προσωπικού, που υποτίθεται δίνει λύση στην έλλειψη εργατικών χεριών, έχει μετατραπεί σε μια χρονοβόρα και μπερδεμένη υπόθεση για τους αγρότες.
Τι είναι ο μετακλητός εργάτης γης;
Μετακλητός εργάτης θεωρείται ο αλλοδαπός πολίτης τρίτης χώρας που καλείται από Έλληνα παραγωγό για να εργαστεί εποχικά στη γεωργία. Πρόκειται για εργαζόμενους με ειδική άδεια εισόδου και διαμονής που ισχύει για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα και για συγκεκριμένη καλλιέργεια. Δεν αποκτούν δικαίωμα μόνιμης παραμονής, αλλά έρχονται με νόμιμη διαδικασία, ώστε να καλυφθούν οι αυξημένες ανάγκες σε εργατικά χέρια την περίοδο της συγκομιδής.
Πώς γίνεται η διαδικασία;
Η διαδικασία ξεκινά από τον ίδιο τον παραγωγό, που καταθέτει αίτηση στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση για τον αριθμό εργατών που χρειάζεται. Η αίτηση αυτή συνοδεύεται από δικαιολογητικά που αποδεικνύουν το μέγεθος της εκμετάλλευσης και την πραγματική ανάγκη για εργατικά χέρια. Στη συνέχεια, με κοινή υπουργική απόφαση καθορίζονται οι διαθέσιμες θέσεις ανά Περιφέρεια και καλλιέργεια, βάσει στοιχείων που υποβάλλουν αγροτικοί φορείς, συνεταιρισμοί και οργανώσεις.
Όταν η αίτηση εγκριθεί, εκδίδεται πρόσκληση για τον εργάτη που βρίσκεται στη χώρα καταγωγής του. Εκείνος προσέρχεται στο ελληνικό προξενείο, καταθέτει τα απαραίτητα έγγραφα και λαμβάνει τη σχετική βίζα. Η διαδικασία αυτή, θεωρητικά, θα έπρεπε να ολοκληρώνεται μέσα σε λίγες εβδομάδες· στην πράξη, όμως, μπορεί να τραβήξει για μήνες. Όταν ο εργάτης φτάσει στην Ελλάδα, υπογράφεται η σύμβαση και γίνεται η αναγγελία στην Επιθεώρηση Εργασίας, ώστε να είναι όλα τυπικά καλυμμένα.
Τα χαρτιά που ζητούνται
Αίτηση εργοδότη, παράβολο 100 ευρώ για κάθε εργάτη, ασφαλιστική και φορολογική ενημερότητα, καθώς και αποδεικτικά για την καλλιέργεια (δήλωση ΟΣΔΕ ή μίσθωση αγροτεμαχίου). Στην πράξη, όμως, δεν λείπουν οι παγίδες: πολλές αιτήσεις μπλοκάρουν ακόμη και για απλές παραλείψεις, όπως μια ληγμένη φορολογική ενημερότητα ή ένα απλήρωτο παράβολο, με αποτέλεσμα ο παραγωγός να χάνει πολύτιμο χρόνο. Συχνό επίσης είναι το φαινόμενο να μην αναγνωρίζονται σωστά οι μισθώσεις αγροτεμαχίων, ειδικά όταν δεν έχουν δηλωθεί εγκαίρως στο ΟΣΔΕ. Επιπλέον, οι υπηρεσίες ζητούν απόλυτη ταύτιση στοιχείων (ονόματα, ΑΦΜ, ΚΑΕΚ), κάτι που σημαίνει ότι ακόμη και μια μικρή τυπική ασυμφωνία μπορεί να καθυστερήσει τον φάκελο.
Πού κολλάει το σύστημα;
Το μεγαλύτερο αγκάθι είναι οι καθυστερήσεις. Από την έγκριση των θέσεων μέχρι την ανταπόκριση των προξενείων, το σύστημα συχνά μπλοκάρει. Οι αγρότες βλέπουν τις ημερομηνίες συγκομιδής να πλησιάζουν χωρίς να έχουν διαθέσιμα χέρια.
Στη Θεσσαλία, ο Σεπτέμβριος είναι μήνας αιχμής: το βαμβάκι μπαίνει στη συγκομιδή, τα μήλα του Πηλίου και της Μαγνησίας μαζεύονται αυτή την περίοδο, ενώ σε τμήματα της Λάρισας και της Καρδίτσας συνεχίζονται και οι εργασίες στα καπνά.
Ανάλογη εικόνα συναντά κανείς και στη Στερεά Ελλάδα. Στη Φθιώτιδα και τη Φωκίδα, οι ανάγκες είναι εξίσου αυξημένες: τα επιτραπέζια σταφύλια βρίσκονται σε φάση συγκομιδής, ενώ ξεκινούν οι πρώτες εντατικές εργασίες για την επιτραπέζια ελιά Κονσερβολιά Άμφισσας.
Το ίδιο σενάριο επαναλαμβάνεται και στη Βόρεια Ελλάδα. Σε Ημαθία και Πέλλα, τελειώνει η συγκομιδή στα ροδάκινα για βιομηχανία, μπαίνουν μπροστά τα ακτινίδια, ενώ σε πολλές περιοχές συνεχίζεται ο τρύγος στα αμπέλια.
Αντίστοιχες δυσκολίες μεταφέρουν και οι παραγωγοί της Κρήτης, όπου ζητούν εργάτες κυρίως για τα κηπευτικά θερμοκηπίου (ντομάτα, αγγούρι, πιπεριά) που έχουν έντονη συγκομιδή το φθινόπωρο, ενώ παράλληλα βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη και ο τρύγος στα αμπέλια.
Όπου κι αν κοιτάξει κανείς, η εικόνα είναι κοινή: η γη έχει δουλειές, αλλά οι εργάτες καθυστερούν.
Τι πρέπει να κάνει ο παραγωγός;
Όσο κι αν ακούγεται αυτονόητο, το πρώτο βήμα είναι να κινηθεί έγκαιρα. Οι αιτήσεις γίνονται αρκετούς μήνες πριν τη συγκομιδή – όποιος αφήσει τη διαδικασία τελευταία στιγμή, κινδυνεύει να μείνει χωρίς εργάτες. Καλό είναι να ζητά βοήθεια από το ΚΥΔ ή τον τοπικό γεωπόνο, ώστε να αποφύγει λάθη στα χαρτιά. Ακόμη και μια απλή παράλειψη, όπως ένα απλήρωτο παράβολο, μπορεί να οδηγήσει σε απόρριψη αίτησης.
Πρακτική συμβουλή είναι να κρατά ο παραγωγός αντίγραφα όλων των εγγράφων που καταθέτει και να παρακολουθεί συνεχώς τις ανακοινώσεις της Περιφέρειας. Κάθε υπουργική απόφαση αφορά συγκεκριμένες καλλιέργειες και περιοχές, και όποιος δεν είναι ενημερωμένος μπορεί να χάσει το «παράθυρο» για την αίτησή του.
Τέλος, η συνεργασία με άλλους παραγωγούς ή συνεταιρισμούς βοηθάει. Όταν κατατίθενται ομαδικά αιτήματα, οι υπηρεσίες δίνουν συνήθως μεγαλύτερη βαρύτητα, ενώ μοιράζεται και το κόστος της διαδικασίας.
Το ζητούμενο
Οι αγρότες δεν ζητούν τίποτα παραπάνω από ένα σύστημα απλό και γρήγορο. Η γη έχει τους δικούς της ρυθμούς και δεν συγχωρεί καθυστερήσεις. Όπως λένε οι ίδιοι, «ο καιρός και οι καρποί δεν περιμένουν τη γραφειοκρατία». Χωρίς εργάτες, το χωράφι μένει άδειο, και η απώλεια δεν αφορά μόνο τον παραγωγό αλλά και ολόκληρη την αγροτική οικονομία.
