Μηλοκαλλιέργεια: Καρπόκαψα, φυλλορήκτες και κοκκοειδή στη μάχη της φυτοπροστασίας

Έπειτα από μήνες αναμονής, δόθηκε τελικά η άδεια των 120 ημερών για τα σκευάσματα που χρησιμοποιούνται στη ζιζανιοκτονία της ορυζοκαλλιέργειας. Σύμφωνα με πληροφορίες του ΑγροΤύπου, οι σχετικές εγκρίσεις εκδόθηκαν τις τελευταίες ημέρες, δίνοντας τη δυνατότητα στους παραγωγούς να προχωρήσουν στις απαραίτητες επεμβάσεις. Ωστόσο, η εξέλιξη αυτή έρχεται έπειτα από μια παρατεταμένη περίοδο αναμονής, με τους παραγωγούς να επισημαίνουν ότι η καλλιεργητική περίοδος έχει ήδη προχωρήσει σημαντικά και ότι οι καθυστερήσεις έχουν δημιουργήσει πρόσθετες δυσκολίες στη διαχείριση των ζιζανίων.

Για το ζήτημα ο ΑγροΤύπος επικοινώνησε με τον πρόεδρο του Α’ Αγροτικού Συνεταιρισμού Χαλάστρας, κ. Χρήστο Γκαντζάρα, προκειμένου να μεταφέρει την εικόνα από το πεδίο και να αποτιμήσει τι σημαίνει στην πράξη η έγκριση των 120 ημερών για τους παραγωγούς ρυζιού.

Μήνες αναμονής και εφαρμογές που πλέον πρέπει να γίνουν άμεσα

Ο πρόεδρος του Α’ Αγροτικού Συνεταιρισμού Χαλάστρας, κ. Χρήστος Γκαντζάρας, ανέφερε στον ΑγροΤύπο ότι η πολυαναμενόμενη άδεια των 120 ημερών για τα σκευάσματα που χρησιμοποιούνται στη ζιζανιοκτονία του ρυζιού δόθηκε μόλις τις τελευταίες ημέρες, έπειτα από μια μακρά περίοδο αναμονής για τους παραγωγούς.

Όπως εξηγεί, το σχετικό αίτημα προς το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων είχε υποβληθεί εδώ και περίπου τρεις μήνες από τους φορείς του κλάδου, προκειμένου να χορηγηθεί κατ’ εξαίρεση έγκριση χρήσης διάρκειας 120 ημερών για τα απαραίτητα σκευάσματα. Ωστόσο, η έγκριση ήρθε έπειτα από μια τρίμηνη αναμονή, σε μια περίοδο κατά την οποία, όπως αναφέρει ο ίδιος, «έχει εξαντληθεί εντελώς» το διαθέσιμο χρονικό περιθώριο και η καλλιέργεια βρίσκεται ήδη «στις καθυστερήσεις».

Τα συγκεκριμένα σκευάσματα, όπως διευκρινίζει ο κ. Γκαντζάρας, αφορούν αποκλειστικά τη ζιζανιοκτονία και όχι την αντιμετώπιση ασθενειών. Η απουσία τους δημιούργησε σημαντικές δυσκολίες στους παραγωγούς, καθώς δεν διέθεταν τα κατάλληλα μέσα για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των ζιζανίων. «Τα σκευάσματα τα οποία δεν είχαμε στα χέρια μας, αναγκαστικά δεν μπορούσαμε να ψεκάσουμε, δεν μπορούσαμε να καταπολεμήσουμε τα ζιζάνια», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Πλέον, μετά την έκδοση της άδειας, το ζητούμενο είναι να πραγματοποιηθούν οι εφαρμογές «το συντομότερο δυνατόν». Όπως σημειώνει, οι εφαρμογές θα πραγματοποιηθούν μόλις παραληφθούν τα σκευάσματα, καθώς η καλλιέργεια έχει ήδη εισέλθει σε περίοδο καθυστερήσεων όσον αφορά τη φυτοπροστασία.

Σε ορισμένα χωράφια η επανασπορά έγινε μονόδρομος

Η καθυστέρηση δεν επηρέασε με τον ίδιο τρόπο όλα τα αγροτεμάχια. Σύμφωνα με τον πρόεδρο του συνεταιρισμού, σε περιπτώσεις όπου η παρουσία των ζιζανίων είχε ξεφύγει από κάθε δυνατότητα διαχείρισης, αρκετοί παραγωγοί αναγκάστηκαν να προχωρήσουν σε επανασπορά.

«Αναγκαστικά τα έκαψαν εντελώς με ένα ζιζανιοκτόνο καθολικό και ξανασπείρανε γιατί δεν μπορούσαν να αντιμετωπίσουν τα ζιζάνια», σημειώνει, προσθέτοντας πως σε αυτές τις περιπτώσεις η επιλογή αυτή ήταν ουσιαστικά μονόδρομος. Σύμφωνα με τον ίδιο, δεν υπήρχε άλλη διαθέσιμη λύση, καθώς τα κατάλληλα σκευάσματα δεν βρίσκονταν ακόμη στα χέρια των παραγωγών.

Ο ίδιος ξεκαθαρίζει ότι το πρόβλημα αφορούσε αποκλειστικά τα ζιζάνια και όχι ασθένειες της καλλιέργειας. Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι κάθε καθυστέρηση σε ένα στάδιο της παραγωγικής διαδικασίας επηρεάζει τη συνολική εξέλιξη της καλλιέργειας. «Όλα είναι αλυσίδα», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Η αγωνία για το κόστος και το μέλλον της ορυζοκαλλιέργειας

Η έγκριση των 120 ημερών, παρότι ήρθε με καθυστέρηση, δίνει στους παραγωγούς «ένα χρήσιμο όπλο στη μάχη κατά των ζιζανίων» και τη δυνατότητα να προχωρήσουν στις απαραίτητες εφαρμογές. Χωρίς τη συγκεκριμένη έγκριση, οι δυνατότητες φυτοπροστασίας θα παρέμεναν ιδιαίτερα περιορισμένες, «με τις επιπτώσεις για την καλλιέργεια να γίνονται σταδιακά ακόμη πιο έντονες». Παρόλα αυτά, σύμφωνα με τον κ. Γκαντζάρα, τα μεγαλύτερα προβλήματα της ορυζοκαλλιέργειας παραμένουν ανοιχτά.

Όπως αναφέρει, ο συνεταιρισμός έχει ήδη δώσει πιστώσεις στους παραγωγούς και έχει εξαντλήσει τα περιθώρια που διέθετε για να τους στηρίξει. Ωστόσο, οι δυνατότητες αυτές δεν είναι ανεξάντλητες. Τα λιπάσματα έχουν αυξηθεί σχεδόν στο διπλάσιο σε σχέση με πέρυσι, το κόστος των φυτοπροστατευτικών προϊόντων έχει επίσης ανέβει, ενώ οι εταιρείες ζητούν πλέον τα χρήματά τους νωρίτερα από ό,τι συνέβαινε τα προηγούμενα χρόνια. «Χρειαζόμασταν και διπλάσια λεφτά για να πιστώσουμε τους παραγωγούς», σημειώνει, περιγράφοντας την πίεση που δέχονται τόσο οι εκμεταλλεύσεις όσο και οι συνεταιριστικές οργανώσεις.

Για τον ίδιο, οι δραστικές ουσίες αποτελούν ένα από τα εργαλεία στην προσπάθεια του παραγωγού να προστατεύσει την καλλιέργειά του. Η βιωσιμότητα της ορυζοκαλλιέργειας εξαρτάται συνολικά από την τιμή του προϊόντος, το κόστος των εισροών, την ενέργεια, αλλά και από τις οικονομικές ενισχύσεις που εξακολουθεί να αναμένει ο κλάδος. Όπως επισημαίνει, μέχρι σήμερα δεν έχουν δοθεί συγκεκριμένες απαντήσεις ούτε για το de minimis που αναμένουν οι παραγωγοί.

«Πρέπει να καθίσουμε, να δούμε σε νέα βάση ποιο είναι το μέλλον της ορυζοκαλλιέργειας στην Ελλάδα», υπογραμμίζει, προειδοποιώντας ότι ολοένα και περισσότεροι παραγωγοί προβληματίζονται για το κατά πόσο μπορούν να συνεχίσουν να καλλιεργούν υπό τις σημερινές συνθήκες.

Ιδιαίτερη σημασία έχει, όπως επισημαίνει, το γεγονός ότι μόνο στην περιοχή καλλιεργούνται περίπου 200.000 στρέμματα, εκτάσεις που δεν μπορούν εύκολα να στραφούν σε άλλες καλλιέργειες. Για τον λόγο αυτό θεωρεί αναγκαίο να υπάρξει ουσιαστικός διάλογος με τους φορείς του κλάδου για το πώς θα διασφαλιστεί η συνέχιση της παραγωγής τα επόμενα χρόνια. «Είμαστε συγκρατημένοι», καταλήγει ο πρόεδρος του Α’ Αγροτικού Συνεταιρισμού Χαλάστρας, συνοψίζοντας το κλίμα που επικρατεί σήμερα στον κόσμο της ορυζοκαλλιέργειας.

Η καλλιέργεια των εσπεριδοειδών βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο, καθώς η ανάπτυξη της νέας βλάστησης και των νεαρών καρπών συμπίπτει με την εμφάνιση εντομολογικών εχθρών που μπορούν να επηρεάσουν τόσο την παραγωγή όσο και την εμπορική αξία των καρπών.

Με αφορμή ορισμένους από τους συνηθέστερους εχθρούς που εμφανίζονται στα εσπεριδοειδή κατά την παρούσα περίοδο, συνομιλήσαμε με τον πρόεδρο του Αγροτικού Συνεταιρισμού Εσπεριδοπαραγωγών Ιάρδανου, κ. Γιώργο Βέρροιο, ο οποίος στάθηκε κυρίως στη σημασία της συστηματικής παρακολούθησης των καλλιεργειών και της έγκαιρης αντιμετώπισης των προσβολών όπου αυτό κρίνεται απαραίτητο.

Αφίδες: Μικρό έντομο, μεγάλη επίδραση στη νέα βλάστηση

Οι αφίδες, γνωστές στους περισσότερους παραγωγούς ως μελίγκρες, προσβάλλουν κυρίως την κάτω επιφάνεια των νεαρών φύλλων και τους τρυφερούς βλαστούς. Τρέφονται απομυζώντας τους φυτικούς χυμούς, γεγονός που προκαλεί χαρακτηριστικές συστροφές και παραμορφώσεις στα φύλλα, ενώ συχνά επηρεάζεται και η φυσιολογική ανάπτυξη της νέας βλάστησης.

Όπως επισημάνθηκε και στη συζήτησή μας, η παρουσία τους γίνεται συνήθως πιο έντονη πάνω στους τρυφερούς βλαστούς της εποχής. Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν περιορίζεται μόνο στις άμεσες ζημιές. Οι μελιτώδεις εκκρίσεις που αφήνουν πίσω τους δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη της καπνιάς, ενός δευτερογενούς μύκητα που καλύπτει φύλλα και βλαστούς με μαύρη επικάλυψη.

Σύμφωνα με τον κ. Βέρροιο, κατά το προηγούμενο διάστημα παρατηρήθηκαν κατά τόπους προβλήματα από αφίδες, γεγονός που οδήγησε σε επεμβάσεις αντιμετώπισης όπου κρίθηκε απαραίτητο.

«Χρειάζεται τακτικός έλεγχος της νέας βλάστησης», τονίζει ο κ. Βέρροιος, επισημαίνοντας ότι η έγκαιρη διαπίστωση των πρώτων προσβολών επιτρέπει στον παραγωγό να κινηθεί αποτελεσματικότερα. Για τον λόγο αυτό, οι έλεγχοι θα πρέπει να επικεντρώνονται κυρίως στην κάτω επιφάνεια των νεαρών φύλλων, όπου οι αφίδες εγκαθίστανται και αναπτύσσονται. Όταν η προσβολή αρχίζει να εξαπλώνεται σε σημαντικό μέρος της νέας βλάστησης, είναι σκόπιμο να εξετάζεται η λήψη μέτρων αντιμετώπισης, ώστε να περιορίζονται οι επιπτώσεις στην ανάπτυξη των δέντρων.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στα φυτώρια και στις νεαρές φυτείες, καθώς ορισμένα είδη αφίδων είναι γνωστοί φορείς σοβαρών ιώσεων, όπως η Τριστέτσα των εσπεριδοειδών, γεγονός που καθιστά την έγκαιρη παρακολούθηση ακόμη πιο σημαντική.

Θρίπες: Ο εχθρός που «σημαδεύει» τον καρπό

Οι θρίπες αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους ποιοτικούς εχθρούς των εσπεριδοειδών. Παρότι οι προσβολές τους δεν οδηγούν συνήθως σε απώλεια της παραγωγής, μπορούν να υποβαθμίσουν σημαντικά την εμπορική αξία των καρπών.

Η δράση τους εκδηλώνεται κυρίως με επιδερμικές αλλοιώσεις, όπως ξηράνσεις, εσχαρώσεις και χαρακτηριστικά στίγματα στην επιφάνεια του καρπού. Τα συμπτώματα αυτά παραμένουν συχνά μέχρι τη συγκομιδή και επηρεάζουν άμεσα την εμφάνιση των προϊόντων που προορίζονται για την αγορά νωπών καρπών. «Ο παραγωγός πρέπει να δίνει ιδιαίτερη προσοχή στους νεαρούς καρπούς», ανέφερε χαρακτηριστικά ο πρόεδρος του Συνεταιρισμού, υπογραμμίζοντας ότι η περίοδος αμέσως μετά την καρπόδεση είναι καθοριστική.

Η προστασία των νεαρών καρπών κρίνεται αναγκαία όταν τα συμπτώματα προσβολής αρχίζουν να εμφανίζονται σε σημαντικό ποσοστό των καρπών του οπωρώνα. Σε αρκετές περιπτώσεις, η επιλογή κατάλληλου εγκεκριμένου φυτοπροστατευτικού προϊόντος επιτρέπει ταυτόχρονα την αντιμετώπιση και άλλων εχθρών, όπως ο ψευδόκοκκος και ορισμένα κοκκοειδή, διευκολύνοντας τη συνολική διαχείριση του οπωρώνα.

Κοκκοειδή: Η σημασία της πρόληψης και του σωστού κλαδέματος

Στα κοκκοειδή περιλαμβάνονται αρκετά είδη που απασχολούν διαχρονικά τους παραγωγούς εσπεριδοειδών, με κυριότερα την κόκκινη ψώρα (Aonidiella aurantii), την παρλατόρια ή μαύρη ψώρα (Parlatoria zizyphi) και τη μυτιλόμορφη ψώρα (Lepidosaphes beckii).

Οι προσβολές εντοπίζονται σε φύλλα, βλαστούς και καρπούς, ενώ η ανάπτυξη μεγάλων πληθυσμών ευνοείται ιδιαίτερα σε δέντρα με πυκνή βλάστηση. Για τον λόγο αυτό, το κατάλληλο κλάδεμα, το αραίωμα και ο καθαρισμός των δέντρων θεωρούνται βασικές πρακτικές για τον περιορισμό της εξάπλωσής τους. «Το σωστό κλάδεμα είναι από μόνο του ένα σημαντικό μέτρο περιορισμού των προσβολών», σημείωσε ο κ. Βέρροιος, αναφερόμενος στην ανάγκη διατήρησης μιας ισορροπημένης και λιγότερο πυκνής κόμης.

Η παρακολούθηση των πληθυσμών είναι καθοριστικής σημασίας, καθώς τα νεαρά στάδια είναι εκείνα που εμφανίζουν τη μεγαλύτερη ευαισθησία στα σκευάσματα. Για τον λόγο αυτό, σε οπωρώνες που είχαν παρουσιάσει προσβολές κατά το προηγούμενο φθινόπωρο, η έγκαιρη αντιμετώπιση θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για τον περιορισμό της περαιτέρω εξάπλωσης των πληθυσμών.

Σε περιπτώσεις όπου συνυπάρχουν κοκκοειδή και ψευδόκοκκος, μπορεί να εφαρμοστεί συνδυασμένη αντιμετώπιση. Παράλληλα, όπως επισημαίνει ο πρόεδρος, τα παραφινικά λάδια αποτελούν μια επιλογή στη διαχείριση των κοκκοειδών, όταν εφαρμόζονται σε κατάλληλες συνθήκες, δηλαδή σε θερμοκρασίες κάτω των 30°C και σε δέντρα που είναι επαρκώς αρδευμένα και βρίσκονται σε καλή θρεπτική κατάσταση.

Καθώς η καλλιεργητική περίοδος εξελίσσεται και οι αμπελουργοί παρακολουθούν την πορεία των αμπελώνων τους, η τακτική επιθεώρηση των φυτών παραμένει ένα από τα βασικότερα εργαλεία για την έγκαιρη αναγνώριση πιθανών προβλημάτων. Εκτός από τις γνωστές ασθένειες και τους εχθρούς που απασχολούν κάθε χρόνο την αμπελοκαλλιέργεια, υπάρχουν και οργανισμοί των οποίων η παρουσία μπορεί κατά περιόδους να γίνει αισθητή, ιδιαίτερα όταν εμφανίζουν αυξημένη δραστηριότητα.

Ένα από αυτά είναι το τζιτζικάκι της αμπέλου. Αν και η παρουσία του δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη επέμβαση, η παρακολούθηση των πληθυσμών και η σωστή αξιολόγηση της εικόνας στον αμπελώνα αποτελούν βασικά στοιχεία για τη λήψη των κατάλληλων αποφάσεων. Για το πώς εκδηλώνεται η παρουσία του εντόμου στο φύλλωμα, ποια είναι η εικόνα που καταγράφεται φέτος στο πεδίο και πότε μπορεί να χρειαστεί διαχείριση, μιλήσαμε με τη γεωπόνο κα. Ζαΐρα Παπαφίγκου από τον Οινοποιητικό Συνεταιρισμό Τυρνάβου.

Τα συμπτώματα στα φύλλα και η εύκολη αναγνώριση στον αγρό

Σύμφωνα με την κα. Παπαφίγκου, το τζιτζικάκι τρέφεται απομυζώντας χυμούς από τα φύλλα της αμπέλου. Η δραστηριότητά του μπορεί να οδηγήσει στην εμφάνιση εσχαρώσεων, ενώ τα φύλλα σταδιακά ενδέχεται να παρουσιάσουν καρούλιασμα και αποχρωματισμούς. Σε περιπτώσεις ιδιαίτερα αυξημένων πληθυσμών είναι δυνατόν ακόμη και να ξηρανθούν τμήματα του φυλλώματος. Η ζημιά συνδέεται με την τροφική δραστηριότητα του εντόμου, καθώς κατά την απομύζηση επηρεάζονται τα κύτταρα και το αγωγό σύστημα που τροφοδοτεί τα φύλλα με νερό και θρεπτικά στοιχεία, γεγονός που οδηγεί στα χαρακτηριστικά συμπτώματα που παρατηρούνται στο φύλλωμα.

Οι μεταχρωματισμοί εμφανίζονται συνήθως αρχικά στην περιφέρεια του ελάσματος και στη συνέχεια επεκτείνονται προς τις μεσονεύριες περιοχές.  Σε πιο προχωρημένα στάδια τα φύλλα κατσαρώνουν και αποκτούν εικόνα που θυμίζει ελαφρύ «κάψιμο».

Πρόκειται, μάλιστα, για ένα πολυφάγο έντομο που προσβάλλει πολλά φυτικά είδη, παρουσιάζοντας ωστόσο ιδιαίτερη προτίμηση στην άμπελο. Μπορεί να μετακινείται σχετικά εύκολα με τη βοήθεια του ανέμου, γεγονός που ευνοεί τη διασπορά του από περιοχή σε περιοχή και δυσκολεύει πολλές φορές την ακριβή εκτίμηση της πραγματικής πληθυσμιακής του εικόνας.

Η αναγνώρισή του στον αμπελώνα είναι σχετικά εύκολη, καθώς πρόκειται για έντομο με έντονη κινητικότητα. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε η ίδια, «με το που περάσεις και κουνήσεις το φύλλο, αυτό θα αρχίσει να πετάει». Σε αντίθεση με άλλους οργανισμούς που απαιτούν προσεκτική εξέταση της κάτω επιφάνειας των φύλλων ή τη χρήση μεγεθυντικών μέσων, το τζιτζικάκι γίνεται συνήθως άμεσα αντιληπτό στο χωράφι.

Αυτός είναι και ο λόγος που η συστηματική παρακολούθηση του αμπελώνα παραμένει το βασικό μέσο εκτίμησης της κατάστασης. Ένας παραγωγός που επισκέπτεται συχνά το χωράφι του μπορεί εύκολα να διαπιστώσει εάν η παρουσία του εντόμου είναι περιορισμένη ή εάν παρατηρείται αυξημένη κινητικότητα  στο φύλλωμα.

Πότε απαιτείται επέμβαση και ποια είναι η πρακτική που ακολουθείται

Η παρουσία του εντόμου δεν συνεπάγεται αυτομάτως και ανάγκη για ψεκασμό. Όπως εξηγεί η κα. Παπαφίγκου, όταν οι πληθυσμοί είναι χαμηλοί, συνήθως δεν πραγματοποιούνται εφαρμογές, καθώς τα συμπτώματα που προκαλούνται παραμένουν περιορισμένα. Αντίθετα, όταν καταγραφούν αυξημένοι πληθυσμοί και εμφανιστούν εντονότερες προσβολές στο φύλλωμα, τότε μπορεί να χρειαστεί επέμβαση με εγκεκριμένο εντομοκτόνο.

Για τον λόγο αυτό, οι αποφάσεις διαχείρισης δεν βασίζονται απλώς στην παρουσία του εντόμου, αλλά στο εάν οι πληθυσμοί του είναι αρκετά υψηλοί ώστε να προκαλέσουν ουσιαστική επιβάρυνση στην καλλιέργεια. Η εκτίμηση της κατάστασης στο χωράφι, σε συνεργασία με τον επιβλέποντα γεωπόνο, αποτελεί βασική προϋπόθεση πριν από οποιαδήποτε επέμβαση.

Μάλιστα, στις περιπτώσεις που απαιτείται διαχείριση, η εμπειρία από το πεδίο δείχνει ότι συνήθως μία εφαρμογή είναι αρκετή για τον έλεγχο του πληθυσμού. «Με έναν ψεκασμό, συνήθως οι παραγωγοί είναι καλυμμένοι», σημείωσε χαρακτηριστικά η γεωπόνος, περιγράφοντας την εικόνα που παρατηρείται στην πράξη.

Παράλληλα, αρκετές φορές η αντιμετώπιση μπορεί να συνδυαστεί με άλλες προγραμματισμένες επεμβάσεις στον αμπελώνα, είτε αυτές αφορούν τον περονόσπορο είτε άλλες εφαρμογές φυτοπροστασίας, όπως για την ευδεμίδα, ανάλογα με τις ανάγκες της καλλιέργειας και το πρόγραμμα που ακολουθείται.

Η εικόνα των τελευταίων ετών και η επίδραση των κλιματικών συνθηκών

«Υπάρχουν χρονιές και χρονιές», αναφέρει η κα. Παπαφίγκου, εξηγώντας ότι η παρουσία του εντόμου δεν είναι κάθε χρόνο η ίδια στους αμπελώνες. Η περσινή περίοδος χαρακτηρίστηκε από αυξημένους πληθυσμούς σε ορισμένες περιοχές, χωρίς ωστόσο να προκύψουν ιδιαίτερα προβλήματα, καθώς όπου κρίθηκε απαραίτητο πραγματοποιήθηκαν επεμβάσεις και η κατάσταση ελέγχθηκε αποτελεσματικά.

Αντίθετα, η φετινή χρονιά χαρακτηρίζεται ως πιο ήπια. Παρότι το έντομο έχει εμφανιστεί σε αμπελώνες της περιοχής, μέχρι στιγμής δεν καταγράφεται κάποια γενικευμένη έξαρση. «Φέτος δεν έχουμε ιδιαίτερο πρόβλημα, αλλά παρ' όλα αυτά έχουν εμφανιστεί σε παραγωγούς», ανέφερε χαρακτηριστικά. 

Σε ό,τι αφορά τη μελλοντική εξέλιξη των πληθυσμών, η γεωπόνος επισημαίνει ότι, όπως συμβαίνει γενικότερα με τα έντομα, οι κλιματικές συνθήκες και ιδιαίτερα η θερμοκρασία μπορούν να επηρεάσουν τον βιολογικό τους κύκλο και τη δυναμική των πληθυσμών τους. Για τον λόγο αυτό, η παρακολούθηση των αμπελώνων παραμένει σημαντική, ιδιαίτερα σε αγρούς όπου έχει παρατηρηθεί παρουσία του εντόμου τα προηγούμενα χρόνια.

Επιπλέον, σε περιπτώσεις όπου ένας πληθυσμός παραμένει χωρίς διαχείριση και συνδυαστεί με ευνοϊκές περιβαλλοντικές συνθήκες, είναι πιθανό να παρατηρηθεί εντονότερη παρουσία την επόμενη καλλιεργητική περίοδο. Η τακτική επιθεώρηση του αμπελώνα και η αξιολόγηση της πραγματικής κατάστασης στο πεδίο αποτελούν επομένως βασικά στοιχεία της ορθολογικής διαχείρισης.

Με βάση την εικόνα από το πεδίο, δεν παρατηρούνται καταστάσεις που να οδηγούν σε απώλεια παραγωγής. Όταν όμως το πρόβλημα εκδηλωθεί εντονότερα, μπορεί να επηρεαστεί η φωτοσυνθετική ικανότητα του φυτού και να επιβραδυνθεί η γενικότερη ανάπτυξή του. Σε συνθήκες ιδιαίτερα αυξημένης πληθυσμιακής πίεσης είναι δυνατόν να επηρεαστεί η φυσιολογική ανάπτυξη των βλαστών και η ξυλοποίηση των κληματίδων, ωστόσο τέτοιες εικόνες προϋποθέτουν έντονη προσβολή και δεν αποτελούν τη συνήθη κατάσταση που καταγράφεται στους αμπελώνες της περιοχής. Έτσι, η εικόνα που μεταφέρουν οι αμπελώνες του Τυρνάβου για τη φετινή περίοδο είναι αυτή της επαγρύπνησης και της παρακολούθησης.

Καθώς οι βαμβακοκαλλιέργειες εξελίσσονται και σταδιακά σε πολλές περιοχές της χώρας σχηματίζονται τα πρώτα καρποφόρα όργανα, η παρακολούθηση των αγρών αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Πρόκειται για ένα κρίσιμο στάδιο για την εξέλιξη της καλλιέργειας, κατά το οποίο είναι δυνατόν να εμφανιστούν εντομολογικές προσβολές που απαιτούν προσεκτική αξιολόγηση πριν ληφθεί οποιαδήποτε απόφαση διαχείρισης.

Ανάμεσα στα έντομα που απασχολούν παραγωγούς και γεωπόνους βρίσκεται και ο λύγκος, ένας γνώριμος εχθρός της βαμβακοκαλλιέργειας, ο οποίος μπορεί υπό συγκεκριμένες συνθήκες να προκαλέσει ζημιές στα χτένια και στη φυσιολογική ανάπτυξη των φυτών.

Για να δούμε ποια είναι η εικόνα που διαμορφώνεται αυτή την περίοδο στις καλλιέργειες, αλλά και ποια στοιχεία πρέπει να λαμβάνονται υπόψη πριν από οποιαδήποτε επέμβαση, επικοινωνήσαμε με τον γεωπόνο κ. Αλέξανδρο Πεταλά από την Ένωση Αγροτών Σερρών.

Τι προκαλεί ο λύγκος στα χτένια και στη βλάστηση του βαμβακιού

Σύμφωνα με τον κ.  Πεταλά, πρόκειται για ένα έντομο γνώριμο στους περισσότερους βαμβακοπαραγωγούς και σχετικά εύκολο να εντοπιστεί στο χωράφι λόγω του μεγέθους του. Όπως επισημαίνει, μεγαλύτερη σημασία από την απλή παρουσία του έχει η σωστή εκτίμηση της κατάστασης και η συστηματική παρακολούθηση της καλλιέργειας, ώστε οι όποιες παρεμβάσεις να γίνονται μόνο όταν πραγματικά χρειάζονται.

Ο λύγκος προσβάλλει κυρίως τα νεαρά χτένια του βαμβακιού, τα οποία μετά τη διατροφή του εντόμου εμφανίζουν χαρακτηριστικά μικρά μαύρα στίγματα. Στη συνέχεια τα προσβεβλημένα χτένια μπορεί να συρρικνωθούν, να καφετιάσουν και τελικά να απορριφθούν από το φυτό.

Παράλληλα, όταν οι προσβολές αφορούν μεγαλύτερα χτένια, τα άνθη που προκύπτουν συχνά παρουσιάζουν μειωμένη ικανότητα γονιμοποίησης, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει την ομαλή εξέλιξη της καρποφορίας. Όπως επισημαίνεται από τον γεωπόνο, το έντομο μπορεί επίσης να τραφεί στους ακραίους οφθαλμούς των φυτών. Σε αυτές τις περιπτώσεις παρατηρείται ανάπτυξη περισσότερων πλάγιων βλαστών, με αποτέλεσμα τα φυτά να αποκτούν πιο θαμνώδη μορφή.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στα αγροτεμάχια που γειτνιάζουν με μηδική, καθώς μετά τη συγκομιδή της είναι δυνατόν να παρατηρηθεί μετακίνηση πληθυσμών λύγκου προς γειτονικές βαμβακοκαλλιέργειες. Για τον λόγο αυτό συστήνονται συχνότεροι έλεγχοι στα συγκεκριμένα χωράφια.

Η πτώση χτενιών δεν σημαίνει πάντα προσβολή από το έντομο

Ένα από τα βασικότερα σημεία που αξίζουν προσοχής είναι ότι η πρόωρη απώλεια καρποφόρων οργάνων δεν πρέπει να αποδίδεται αυτομάτως στην παρουσία του εντόμου.

Στην πράξη, πολλές περιπτώσεις πτώσης μικρών χτενιών σχετίζονται με φυσιολογικές αντιδράσεις του φυτού και όχι με εντομολογική προσβολή. Παράγοντες όπως η θρέψη, οι χαμηλές θερμοκρασίες, οι έντονες διακυμάνσεις της θερμοκρασίας ή οι μεγάλες μεταβολές της εδαφικής υγρασίας κατά την περίοδο σχηματισμού των καρποφόρων οργάνων μπορούν επίσης να οδηγήσουν σε απώλειες.

«Δεν πρέπει κάθε χτένι που πέφτει να θεωρείται αποτέλεσμα προσβολής», είναι ένα από τα βασικά μηνύματα που μεταφέρει ο γεωπόνος, επισημαίνοντας ότι απαιτείται προσεκτική αξιολόγηση των πραγματικών αιτιών πριν εξαχθούν συμπεράσματα.

Ο κ. Πεταλάς, επισημαίνει ότι οι παραγωγοί δεν θα πρέπει να λειτουργούν μηχανικά απέναντι σε κάθε σύμπτωμα που παρατηρούν. Όπως αναφέρει, κάθε χρονιά έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες και η εικόνα μιας καλλιέργειας επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, με τον καιρό και τις θερμοκρασίες να διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο τόσο στην ανάπτυξη των εντόμων όσο και στην αντοχή των ίδιων των φυτών.

Για τον λόγο αυτό, η επιθεώρηση των φυτών σε εβδομαδιαία βάση παραμένει το σημαντικότερο εργαλείο του παραγωγού, καθώς επιτρέπει την έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και την ορθότερη εκτίμηση της κατάστασης στο χωράφι.

Παρακολούθηση αντί για βιαστικές επεμβάσεις

Στα αρχικά στάδια ανάπτυξης του βαμβακιού οι εντομολογικές προσβολές εμφανίζονται συνήθως τοπικά και ανομοιόμορφα. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μέσα στο ίδιο αγροτεμάχιο μπορεί να υπάρχουν σημαντικές διαφοροποιήσεις από σημείο σε σημείο. Η διαπίστωση αυτή καθιστά απαραίτητη την αξιολόγηση κάθε χωραφιού ξεχωριστά και όχι τη λήψη αποφάσεων με βάση μεμονωμένες παρατηρήσεις ή γενικές εκτιμήσεις.

Ο κ. Πεταλάς υπογραμμίζει ότι το ζητούμενο αυτή την περίοδο δεν είναι να αναζητηθεί άμεσα μια επέμβαση, αλλά να διαπιστωθεί πρώτα εάν υπάρχει πραγματικό πρόβλημα και ποια είναι η έκτασή του. Όπως σημειώνει, όταν η παρακολούθηση γίνεται σωστά και η επέμβαση πραγματοποιείται στον κατάλληλο χρόνο, τότε υπάρχουν διαθέσιμα μέσα αντιμετώπισης που μπορούν να δώσουν λύση.

«Όταν κριθεί ότι απαιτείται επέμβαση, αυτή θα πρέπει να πραγματοποιείται με εγκεκριμένα εντομοκτόνα», τα οποία θα είναι φιλικά προς τους φυσικούς εχθρούς των εντόμων. «Οι άσκοποι ή προληπτικοί ψεκασμοί μπορεί να στερήσουν από την καλλιέργεια πολύτιμους συμμάχους», σημειώνει ο γεωπόνος, υπενθυμίζοντας ότι αυτή την περίοδο δραστηριοποιούνται ωφέλιμα έντομα που συμβάλλουν φυσικά στον περιορισμό διαφόρων εχθρών του βαμβακιού, αλλά και εχθρών που ενδέχεται να εμφανιστούν αργότερα μέσα στην καλλιεργητική περίοδο.

Παράλληλα, ο γεωπόνος της Ένωσης Αγροτών Σερρών επισημαίνει ότι οι κλιματικές συνθήκες μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την εξέλιξη μιας προσβολής. Σε περιόδους όπου τα φυτά δέχονται έντονο στρες από υψηλές θερμοκρασίες ή άλλους επιβαρυντικούς παράγοντες, η πίεση από τους εχθρούς της καλλιέργειας μπορεί να γίνει πιο αισθητή και οι επιπτώσεις στην ανάπτυξη του φυτού μεγαλύτερες.

Σε περιπτώσεις όπου οι πληθυσμοί ενός εχθρού αυξηθούν σημαντικά ή δεν αντιμετωπιστούν έγκαιρα, είναι δυνατόν να επηρεαστεί η φυσιολογική ανάπτυξη των φυτών, να ακολουθήσουν πρόσθετα προβλήματα και τελικά να υπάρξουν απώλειες στην παραγωγή. Για τον λόγο αυτό, η παρακολούθηση των αγρών, η αξιολόγηση των πραγματικών δεδομένων στο χωράφι και η συνεργασία με τον γεωπόνο ή τις αρμόδιες υπηρεσίες αποτελούν τα βασικά στοιχεία για τη λήψη της σωστής απόφασης, αποφεύγοντας τόσο τις περιττές επεμβάσεις όσο και τις βεβιασμένες κινήσεις.

Ο ψευδόκοκκος είναι ένας γνώριμος επισκέπτης των ελληνικών αμπελώνων και ένας εχθρός που οι αμπελουργοί καλούνται να παρακολουθούν συστηματικά κατά τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου. Αν και με την έγκαιρη παρακολούθηση και τη σωστή διαχείριση μπορεί να διατηρηθεί υπό έλεγχο, η ανάπτυξη υψηλών πληθυσμών είναι δυνατόν να επηρεάσει τόσο την παραγωγή όσο και την ποιότητα των σταφυλιών, καθιστώντας αναγκαία τη λήψη κατάλληλων μέτρων όταν αυτό απαιτείται.

Στο πλαίσιο αυτό, συνομιλήσαμε με τη γεωπόνο κα. Ζαΐρα Παπαφίγκου από τον Οινοποιητικό Συνεταιρισμό Τυρνάβου, η οποία αναφέρθηκε στη διαχείριση του ψευδόκοκκου στην άμπελο και στα βασικά σημεία που πρέπει να γνωρίζουν οι παραγωγοί για την παρακολούθηση και την αντιμετώπισή του. 

Η βιολογία του εχθρού και η σημασία της έγκαιρης επέμβασης

Όπως εξηγεί η κα. Παπαφίγκου στον ΑγροΤύπο, ο ψευδόκοκκος (Planococcus ficus) διαχειμάζει τόσο στο πρέμνο όσο και στο έδαφος, γεγονός που καθιστά απαραίτητη την έναρξη της διαχείρισής του πολύ νωρίς μέσα στη χρονιά. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, οι επεμβάσεις μπορούν να πραγματοποιηθούν ακόμη και πριν από την έκπτυξη των οφθαλμών, με στόχο να περιοριστούν οι πληθυσμοί που κρύβονται στις σχισμές και τα τυχώματα του πρέμνου. Για τον λόγο αυτό χρησιμοποιούνται κατάλληλα εντομοκτόνα σκευάσματα σε συνδυασμό με προσκολλητικά ή λάδια, ώστε να βελτιώνεται η διείσδυσή τους στα σημεία όπου προστατεύεται το έντομο.

Με την έναρξη της βλάστησης, το θηλυκό άτομο μετακινείται προς τη νέα πράσινη βλάστηση, ενώ το αρσενικό είναι πτερωτό και μετακινείται πετώντας. Το θηλυκό είναι αυτό που συναντάται πάνω στους βλαστούς και αργότερα στα φύλλα, όπου εγκαθίσταται και αναπτύσσεται. Η αναπαραγωγική του ικανότητα είναι ιδιαίτερα μεγάλη, καθώς μπορεί να γεννήσει χιλιάδες αυγά, γεγονός που εξηγεί γιατί οι πληθυσμοί του μπορούν να αυξηθούν γρήγορα όταν οι συνθήκες είναι ευνοϊκές.

Η γεωπόνος υπογραμμίζει ότι η επιτυχία της καταπολέμησης συνδέεται άμεσα με το μέγεθος του εντόμου κατά τη στιγμή της επέμβασης. «Όσο μικρότερο είναι το θηλυκό, τόσο καλύτερη γίνεται η αντιμετώπισή του», επισημαίνει, τονίζοντας ότι όσο αναπτύσσεται και μεγαλώνει, η αποτελεσματικότητα των φυτοπροστατευτικών μέτρων μειώνεται σημαντικά. Παράλληλα, σημειώνει ότι ο ψευδόκοκκος εμφανίζει αρκετές γενιές μέσα στη χρονιά, συχνά με αλληλεπικάλυψη μεταξύ τους, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή παρακολούθηση των πληθυσμών του.

Ένα ακόμη στοιχείο που ξεχωρίζει είναι η μεγάλη διαφοροποίηση που μπορεί να παρατηρηθεί από αγροτεμάχιο σε αγροτεμάχιο. Σε αντίθεση με άλλους εχθρούς, η εμφάνιση και η εξέλιξη των πληθυσμών δεν είναι πάντοτε συγχρονισμένη, γεγονός που δυσκολεύει τη λήψη γενικών αποφάσεων για ολόκληρες περιοχές και ενισχύει την ανάγκη εξατομικευμένης παρακολούθησης.

Ζημιές στην παραγωγή και τρόποι εξάπλωσης

Το πρόβλημα που συνδέεται με την παρουσία του ψευδόκοκκου είναι η έκκριση μελιτώματος (κόλλας) πάνω στα φυτικά όργανα. Καθώς τρέφεται από την πράσινη βλάστηση, τα φύλλα και τις ράγες, αφήνει πάνω τους τις χαρακτηριστικές αυτές εκκρίσεις. Το μελίτωμα αυτό ευνοεί την ανάπτυξη των μυκήτων της καπνιάς, με αποτέλεσμα να δυσχεραίνεται η σταφιδοποίηση των σταφυλιών. Παράλληλα, τα οινοποιήσιμα σταφύλια υποβαθμίζονται όταν η καπνιά αναπτυχθεί πριν από τον τρύγο, ενώ τα επιτραπέζια χάνουν την εμπορική τους αξία και καθίστανται μη εμπορεύσιμα.

«Ο παραγωγός αν δεν δράσει, μπορεί να είναι καταστροφικό για το αμπέλι», αναφέρει χαρακτηριστικά η κα. Παπαφίγκου, υπογραμμίζοντας ότι σε υψηλές πληθυσμιακές πυκνότητες οι απώλειες μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντικές.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο τρόπος εξάπλωσης του εντόμου. Παρότι το θηλυκό κινείται αργά και η εξάπλωση μέσα στον αμπελώνα δεν είναι θεαματικά γρήγορη, ο άνθρωπος μπορεί άθελά του να συμβάλει στη μεταφορά του. Σύμφωνα με τη γεωπόνο, ο ψευδόκοκκος μπορεί να μεταφερθεί με τα ρούχα των εργατών, τις κλούβες συγκομιδής, τα εργαλεία και γενικότερα με τον εξοπλισμό που μετακινείται από σημείο σε σημείο. Για τον λόγο αυτό δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στο σχολαστικό καθάρισμα και πλύσιμο των μέσων που χρησιμοποιούνται στον αμπελώνα.

Η πρακτική εμπειρία από το πεδίο έχει οδηγήσει και σε μια ιδιαίτερα χρήσιμη οδηγία: όταν η προσβολή είναι περιορισμένη, τα προσβεβλημένα πρέμνα μπορούν να επισημαίνονται με κορδέλες και να γίνονται στοχευμένες επεμβάσεις μόνο σε αυτά. Με τον τρόπο αυτό αποφεύγονται άσκοποι ψεκασμοί και περιορίζεται η χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων. Βέβαια, όταν η προσβολή έχει επεκταθεί σε μεγάλη έκταση, η πρακτική αυτή δεν είναι πλέον εφικτή.

Παρακολούθηση, κομφούζιο και προστασία των ωφέλιμων οργανισμών

Η παρακολούθηση αποτελεί βασικό εργαλείο στη διαχείριση του ψευδόκοκκου. Φερομονικές παγίδες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την καταγραφή του πληθυσμού του εντόμου, ωστόσο, όπως επισημαίνει η κα. Παπαφίγκου, κάθε αμπελοτεμάχιο παρουσιάζει τις δικές του ιδιαιτερότητες, γεγονός που απαιτεί ξεχωριστή αξιολόγηση των δεδομένων σε επίπεδο αγροτεμαχίου.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στο κομφούζιο (παρεμπόδιση σύζευξης), μια τεχνική που τα τελευταία χρόνια εφαρμόζεται και για τον ψευδόκοκκο. Σύμφωνα με την εμπειρία που υπάρχει μέχρι σήμερα, τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά και δείχνουν ότι η μέθοδος μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό εργαλείο στο ολοκληρωμένο πρόγραμμα διαχείρισης του εχθρού, όπως συμβαίνει ήδη σε άλλες περιπτώσεις εντόμων της αμπέλου.

Παράλληλα, η γεωπόνος στάθηκε ιδιαίτερα στην ανάγκη προστασίας των ωφέλιμων οργανισμών. «Θέλουμε να έχουμε τα ωφέλιμα», αναφέρει, εξηγώντας ότι η αλόγιστη χρήση εντομοκτόνων μπορεί να εξοντώσει φυσικούς εχθρούς του ψευδόκοκκου και να δυσκολέψει ακόμη περισσότερο τη διαχείρισή του. Για τον λόγο αυτό συστήνεται η αποφυγή άσκοπων εφαρμογών και η λήψη αποφάσεων με βάση την πραγματική εικόνα του αγρού.

Η επέμβαση, όταν απαιτείται, πρέπει να πραγματοποιείται τη σωστή χρονική στιγμή. Όπως περιγράφει η κα. Παπαφίγκου, το ιδανικό στάδιο είναι όταν τα νεαρά άτομα βρίσκονται ακόμη σε πολύ μικρό μέγεθος, «στο μέγεθος του κεφαλιού της καρφίτσας». Ωστόσο, μια πρακτική δυσκολία είναι ότι το στάδιο αυτό συμπίπτει συχνά με την ανθοφορία της αμπέλου, περίοδο κατά την οποία αποφεύγονται οι ψεκασμοί. Για τον λόγο αυτό απαιτείται προσεκτική παρακολούθηση και επανεκτίμηση της κατάστασης αμέσως μετά.

Η βαμβακοκαλλιέργεια εισέρχεται σε μία ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο ανάπτυξης, κατά την οποία οι παραγωγοί καλούνται να παρακολουθούν στενά την κατάσταση των φυτών τους και να αξιολογούν έγκαιρα την παρουσία εντομολογικών εχθρών. Αν και το ενδιαφέρον των περισσότερων στρέφεται παραδοσιακά αργότερα στους γνωστούς εχθρούς του καλοκαιριού, η τρέχουσα περίοδος χαρακτηρίζεται από την παρουσία των λεγόμενων μυζητικών εντόμων, τα οποία μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την ομαλή ανάπτυξη της καλλιέργειας.

Με αφορμή την εποχική αυτή έξαρση, επικοινωνήσαμε με τον γεωπόνο κ. Αλέξανδρο Πεταλά από την Ένωση Αγροτών Σερρών, ο οποίος παρακολουθεί συστηματικά μία από τις σημαντικότερες βαμβακοπαραγωγικές περιοχές της χώρας και μας μετέφερε την εικόνα που επικρατεί αυτή την περίοδο στα χωράφια.

Οι αφίδες στο προσκήνιο: Ένας γνώριμος αλλά ύπουλος εχθρός

Σύμφωνα με τον κ. Πεταλά, το κυριότερο εντομολογικό ζήτημα που απασχολεί σήμερα τους βαμβακοπαραγωγούς είναι οι αφίδες. Πρόκειται για έναν εχθρό που εμφανίζεται σχεδόν κάθε χρόνο, γεγονός που έχει δώσει στους περισσότερους παραγωγούς σημαντική εμπειρία στην αναγνώριση και αξιολόγησή του. Όπως σημειώνει, η συντριπτική πλειοψηφία των παραγωγών γνωρίζει πλέον πολύ καλά τον συγκεκριμένο εχθρό και είναι σε θέση να τον αναγνωρίσει και να εκτιμήσει τη σοβαρότητα μιας προσβολής. Ωστόσο, η εξοικείωση δεν σημαίνει ότι πρέπει να υποτιμάται.

Όπως εξηγεί, οι αφίδες έχουν τη δυνατότητα να αναπτύσσουν γρήγορα και πολυάριθμους πληθυσμούς, καθώς εμφανίζονται κατά κύματα και παρουσιάζουν πολλές γενεές μέσα στη χρονιά. Όταν οι πληθυσμοί τους αφεθούν ανεξέλεγκτοι, μπορούν να προκαλέσουν σημαντικές ζημιές στην καλλιέργεια. Για τον λόγο αυτό, αποτελούν αυτή τη στιγμή το σημαντικότερο εντομολογικό πρόβλημα που παρατηρείται στα βαμβακοχώραφα της περιοχής.

Το πρόβλημα ξεκινά από τον τρόπο δράσης τους. Ως μυζητικά έντομα, απομυζούν τους χυμούς των φυτών, στερώντας τους πολύτιμους πόρους που απαιτούνται για την ανάπτυξή τους. Το αποτέλεσμα είναι η επιβράδυνση της βλαστικής ανάπτυξης και η δημιουργία ενός φυτού πιο ευάλωτου σε επόμενες προσβολές ή άλλες καταπονήσεις. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ο γεωπόνος, «αν το αφήσεις και σχηματιστούν μεγάλοι πληθυσμοί, μπορούν να κάνουν μεγάλη ζημιά».

Ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά συμπτώματα της προσβολής είναι το κατσάρωμα των φύλλων, εικόνα που αποτελεί συχνά το πρώτο καμπανάκι για τον παραγωγό. Αν η κατάσταση εξελιχθεί ανεξέλεγκτα, η καθυστέρηση στην ανάπτυξη μπορεί να λειτουργήσει αθροιστικά με άλλες πιέσεις που θα εμφανιστούν αργότερα μέσα στην καλλιεργητική περίοδο, όπως η εμφάνιση τετράνυχου ή άλλων εντομολογικών εχθρών, οδηγώντας τελικά σε απώλειες παραγωγής.

Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στο χρονικό διάστημα από τις αρχές έως τα τέλη Ιουνίου, το οποίο θεωρείται κομβικό για την παρακολούθηση των αφίδων. Σε περιπτώσεις έντονων προσβολών, ο κ. Πεταλάς επισημαίνει ότι απαιτείται χημική επέμβαση ώστε να περιοριστεί έγκαιρα ο πληθυσμός τους και να προστατευθεί η ανάπτυξη της καλλιέργειας.

Θρίπες: Παρόντες στα χωράφια, αλλά συνήθως σε δεύτερο πλάνο

Δίπλα στις αφίδες, οι παραγωγοί ενδέχεται να συναντήσουν και θρίπες στα βαμβακοχώραφα. Ωστόσο, σύμφωνα με την εικόνα που μεταφέρει ο κ. Πεταλάς, οι θρίπες δεν αποτελούν αυτή τη στιγμή το κυρίαρχο πρόβλημα στις περισσότερες περιπτώσεις.

Και αυτοί ανήκουν στα μυζητικά έντομα, προκαλώντας ζημιές μέσω της απομύζησης χυμών και επηρεάζοντας τη φυσιολογική ανάπτυξη των νεαρών φυτών. Παρ' όλα αυτά, οι προσβολές τους συνήθως δεν εμφανίζουν την ένταση που παρατηρείται στις αφίδες, γι' αυτό και σπανίως αποτελούν από μόνες τους αιτία άμεσης επέμβασης.

Όπως εξήγησε ο ίδιος, «δεν δίνουμε τόσο μεγάλη προσοχή», όχι επειδή είναι ακίνδυνοι, αλλά επειδή συνήθως οι πληθυσμοί τους παραμένουν σε επίπεδα που δεν δικαιολογούν ξεχωριστή αντιμετώπιση. Επιπλέον, πολλά από τα εντομοκτόνα που χρησιμοποιούνται όταν απαιτείται επέμβαση για τις αφίδες παρουσιάζουν παράλληλη αποτελεσματικότητα και απέναντι στους θρίπες. Έτσι, σε αρκετές περιπτώσεις, η διαχείριση των δύο εχθρών πραγματοποιείται ουσιαστικά ταυτόχρονα.

Παρόλα αυτά, όταν οι πληθυσμοί αυξηθούν σημαντικά, οι θρίπες μπορούν επίσης να συμβάλουν στην επιβράδυνση της ανάπτυξης των φυτών και να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις ώστε να ακολουθήσουν επιπλέον προβλήματα μέσα στη σεζόν. «Θα πάνε όλα πίσω και θα έρθουν προβλήματα το ένα πίσω από το άλλο», σημείωσε χαρακτηριστικά ο γεωπόνος περιγράφοντας τη λογική των αθροιστικών ζημιών που μπορεί να προκύψουν σε μια καταπονημένη καλλιέργεια.

Πότε χρειάζεται πραγματικά επέμβαση;

Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον σημείο της συζήτησης αφορούσε τη λήψη της απόφασης για επέμβαση. Όπως τονίζει ο γεωπόνος της Ένωσης Αγροτών Σερρών, η παρουσία ενός εντόμου δεν σημαίνει αυτομάτως και ψεκασμό. Το κρίσιμο στοιχείο είναι το μέγεθος του πληθυσμού και η πραγματική απειλή που δημιουργεί για την καλλιέργεια.

Σε περιπτώσεις χαμηλών πληθυσμών, μπορεί να είναι προτιμότερο να αποφευχθεί μια χημική επέμβαση. Ο λόγος είναι ότι μαζί με τους επιβλαβείς οργανισμούς επηρεάζονται και οι ωφέλιμοι πληθυσμοί που υπάρχουν στο χωράφι και συμβάλλουν φυσικά στον περιορισμό διαφόρων εχθρών. «Ο παραγωγός πρέπει να κρίνει αν χρειάζεται ή όχι να μπει στο χωράφι να ψεκάσει», υπογραμμίζει ο κ. Πεταλάς, επισημαίνοντας ότι κάθε επέμβαση πρέπει να αξιολογείται συνολικά και όχι αποσπασματικά. Όπως εξηγεί, μια αχρείαστη επέμβαση μπορεί να μειώσει σημαντικά τους πληθυσμούς των ωφέλιμων οργανισμών του αγροοικοσυστήματος, οι οποίοι συμβάλλουν φυσικά στον περιορισμό άλλων εχθρών της καλλιέργειας.

Από την άλλη πλευρά, όταν διαπιστωθεί ότι οι εχθροί έχουν ξεπεράσει τα ανεκτά επίπεδα και απαιτείται δράση, τα διαθέσιμα εργαλεία θεωρούνται ιδιαίτερα αποτελεσματικά. Ο γεωπόνος αναφέρει ότι υπάρχουν τόσο διασυστηματικά όσο και εντομοκτόνα άμεσης δράσης, ενώ στις περισσότερες περιπτώσεις μια σωστά χρονισμένη επέμβαση είναι αρκετή για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα. «Αν το εντόπισες και πεις ότι θέλω να επέμβω σωστά, είναι πολύ αποτελεσματικό 1 ψέκασμα», σημειώνει χαρακτηριστικά.

Η αλτερνάρια αποτελεί μία από τις μυκητολογικές ασθένειες που μπορούν να προκαλέσουν προβλήματα στην ακτινιδιά κατά τη διάρκεια της καλλιέργειας. Ιδιαίτερα μετά τις ανοιξιάτικες βροχοπτώσεις που προηγήθηκαν σε αρκετές περιοχές και τη διατήρηση αυξημένων επιπέδων υγρασίας για μεγάλα χρονικά διαστήματα, οι παραγωγοί καλούνται να βρίσκονται σε επαγρύπνηση, καθώς οι συνθήκες αυτές μπορούν να ευνοήσουν την εγκατάσταση και την εξέλιξη του μύκητα. Την ίδια περίοδο, σε πολλούς ακτινιδεώνες βρίσκονται σε εξέλιξη καλλιεργητικές εργασίες όπως τα αραιώματα και τα θερινά κλαδέματα, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο σημαντική την προσεκτική παρακολούθηση της καλλιέργειας.

Με αφορμή την τρέχουσα καλλιεργητική περίοδο, ο ΑγροΤύπος συνομίλησε με γεωπόνο της Ομάδας Παραγωγών «Άραχθος», προκειμένου να καταγράψει τα βασικά σημεία που χρειάζεται να έχουν υπόψη τους οι παραγωγοί σχετικά με την πρόληψη και τη διαχείριση της ασθένειας.

Η υγρασία και οι τραυματισμοί ανοίγουν τον δρόμο για την προσβολή

Η Αλτερνάρια (Alternaria alternata) εκμεταλλεύεται συχνά αδύναμα σημεία του φυτού για να εγκατασταθεί και να αναπτυχθεί. Πρόκειται για ασθένεια που μπορεί να εμφανιστεί από την άνθηση έως και τη συγκομιδή των καρπών, γι’ αυτό και η παρακολούθηση των φυτειών θεωρείται σημαντική καθ’ όλη τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου. Τα πρώτα συμπτώματα συνήθως εκδηλώνονται με μικρές καστανές, κυκλικές κηλίδες στα φύλλα, οι οποίες μπορούν να αποτελέσουν ένδειξη για περαιτέρω έλεγχο της φυτείας.

Για τον λόγο αυτό, ιδιαίτερη σημασία έχει η αποφυγή πληγών κατά την εκτέλεση καλλιεργητικών εργασιών αλλά και κατά τη συγκομιδή, καθώς οι τραυματισμοί μπορούν να λειτουργήσουν ως πύλες εισόδου του παθογόνου.

Η συγκεκριμένη επισήμανση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία την τρέχουσα περίοδο, καθώς σε πολλούς ακτινιδεώνες πραγματοποιούνται αραιώματα και θερινά κλαδέματα. Κατά τη διάρκεια των εργασιών αυτών απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή ώστε να αποφεύγονται οι άσκοποι τραυματισμοί των φυτών, οι οποίοι μπορούν να λειτουργήσουν ως σημεία εισόδου παθογόνων οργανισμών.

Όπως επισημαίνεται, ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στην αντιμετώπιση άλλων μυκητολογικών ασθενειών ή εντομολογικών προσβολών. Όπως αναφέρθηκε στον ΑγροΤύπο, «η υγεία του δέντρου παίζει πολύ μεγάλο ρόλο», γεγονός που καθιστά απαραίτητη τη συνολική φυτοπροστατευτική διαχείριση του οπωρώνα.

Παράλληλα, η αυξημένη υγρασία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που ευνοούν την ανάπτυξη της ασθένειας, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου οι συνθήκες παραμένουν υγρές για μεγάλα χρονικά διαστήματα.

Η υγιεινή του οπωρώνα μειώνει το αρχικό μόλυσμα

Καθοριστικό ρόλο στην πρόληψη της ασθένειας διαδραματίζει η υγιεινή του αγρού. Η απομάκρυνση και καταστροφή των προσβεβλημένων φυτικών οργάνων, ή σε σοβαρές περιπτώσεις ακόμη και ολόκληρων φυτών, συμβάλλει σημαντικά στον περιορισμό του αρχικού μολύσματος μέσα στον οπωρώνα.

Στο ίδιο πλαίσιο, ιδιαίτερη σημασία έχει η απολύμανση των εργαλείων που χρησιμοποιούνται τόσο για την καλλιέργεια του εδάφους όσο και για το κλάδεμα, καθώς πρόκειται για ένα βασικό μέτρο αποφυγής της διασποράς του μολύσματος.

Πρόκειται για πρακτικές που συχνά θεωρούνται αυτονόητες, ωστόσο αποτελούν τη βάση μιας αποτελεσματικής στρατηγικής πρόληψης. Σύμφωνα με την Ο.Π. «Άραχθος», η αλτερνάρια δεν εμφανίζεται κάθε χρόνο με την ίδια ένταση ούτε εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις περιοχές. Ωστόσο, η συστηματική εφαρμογή βασικών μέτρων υγιεινής συμβάλλει ουσιαστικά στη μείωση του κινδύνου εμφάνισης προβλημάτων στον οπωρώνα.

Η σωστή θρέψη ενισχύει την ανθεκτικότητα των φυτών

Η καλή θρεπτική κατάσταση των φυτών αποτελεί έναν ακόμη κρίσιμο παράγοντα στη διαχείριση της ασθένειας. Η ισορροπημένη λίπανση συμβάλλει στη διατήρηση εύρωστων φυτών, τα οποία είναι σε θέση να ανταποκρίνονται καλύτερα στις πιέσεις που δέχονται από παθογόνους οργανισμούς.

Η πρόληψη δεν περιορίζεται σε μία μόνο παρέμβαση αλλά βασίζεται σε ένα σύνολο καλλιεργητικών πρακτικών που λειτουργούν συμπληρωματικά. Η μείωση της υγρασίας όπου αυτό είναι εφικτό, η αποφυγή τραυματισμών, η καλή φυτοϋγεία και η σωστή θρέψη συνθέτουν ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο προστασίας.

Πρόληψη, παρακολούθηση και διαχείριση της αλτερναρίωσης

Σύμφωνα με όσα ανέφερε στον ΑγροΤύπο ο γεωπόνος της Ο.Π. «Άραχθος», μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει αναφορά από παραγωγούς της περιοχής για εκδήλωση συμπτωμάτων αλτερνάριας κατά την τρέχουσα περίοδο. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι η ασθένεια πρέπει να περάσει απαρατήρητη, καθώς οι συνθήκες που επικρατούν μπορούν να ευνοήσουν την εγκατάσταση και την εξέλιξή της.

Όταν διαπιστωθούν συμπτώματα της ασθένειας, οι παραγωγοί προχωρούν στις κατάλληλες επεμβάσεις με τη χρήση εγκεκριμένων σκευασμάτων, πάντοτε σύμφωνα με τις οδηγίες του γεωπόνου που παρακολουθεί την καλλιέργεια. Σε περίπτωση αμφιβολίας ως προς την ταυτοποίηση των συμπτωμάτων, κρίνεται απαραίτητη η συμβουλή ειδικού, ώστε να επιλεγεί η κατάλληλη στρατηγική διαχείρισης.

Τέλος, στα διαθέσιμα εργαλεία διαχείρισης περιλαμβάνεται και η χρήση εγκεκριμένων σκευασμάτων που βασίζονται σε ανταγωνιστικούς μικροοργανισμούς. Οι λύσεις αυτές εντάσσονται στη φιλοσοφία της ολοκληρωμένης φυτοπροστασίας και αξιοποιούνται με στόχο τη μείωση της πίεσης από το παθογόνο και τη διατήρηση ενός πιο ισορροπημένου περιβάλλοντος στον οπωρώνα.

Ο δάκος και ο πυρηνοτρήτης αποτελούν διαχρονικά τους σημαντικότερους εντομολογικούς εχθρούς της ελιάς. Ωστόσο, υπάρχει ακόμη ένας εχθρός που απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή αυτή την περίοδο και δεν θα πρέπει να υποτιμάται από τους παραγωγούς. Πρόκειται για τον ρυγχίτη της ελιάς, ένα έντομο που μπορεί να προκαλέσει σημαντικές απώλειες στην παραγωγή μέσω της καρπόπτωσης και της μείωσης της ελαιοπεριεκτικότητας, όταν δεν εντοπιστεί και δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα.

Με αφορμή τη δραστηριότητα του εντόμου κατά το κρίσιμο στάδιο σχηματισμού των νεαρών καρπών, ο ΑγροΤύπος συνομίλησε με τον γεωπόνο και πρώην Διευθυντή της ΔΑΟΚ Τριφυλίας, κ. Αντώνη Παρασκευόπουλο, ο οποίος εξηγεί τα χαρακτηριστικά του ρυγχίτη, τον ιδιαίτερο βιολογικό του κύκλο, τις ζημιές που προκαλεί στην ελιά και τα κρίσιμα βήματα παρακολούθησης που πρέπει να πραγματοποιηθούν άμεσα στους ελαιώνες.

Πώς αναγνωρίζεται ο ρυγχίτης και ποιες ζημιές προκαλεί

Όπως εξηγεί ο κ. Παρασκευόπουλος, ο ρυγχίτης (Rhynchites cribripennis) είναι ένα κολεόπτερο έντομο, δηλαδή ένα μικρό σκαθάρι, με χαρακτηριστικό μακρύ ρύγχος από το οποίο προέρχεται και η ονομασία του. Το χρώμα του είναι ερυθρό-κεραμιδί και το ενήλικο άτομο έχει μήκος περίπου 5,5 έως 6 χιλιοστά.

Η παρουσία του γίνεται ιδιαίτερα σημαντική αυτή την εποχή, καθώς τα ενήλικα άτομα τρέφονται από τους νεαρούς καρπούς που σχηματίζονται μετά την καρπόδεση. Με το ρύγχος τους προκαλούν αβαθείς στοές ή οπές στη σάρκα των νεαρών καρπών προκειμένου να τραφούν.

Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο ίδιος, «οι καρποί που θα προσβληθούν πολύ νωρίς ή εκείνοι που θα δεχθούν πολλά νύγματα είναι πιθανό να οδηγηθούν σε πρόωρη καρπόπτωση». Παράλληλα, οι επαναλαμβανόμενες προσβολές μπορούν να επηρεάσουν και την ελαιοπεριεκτικότητα του καρπού, μειώνοντας τελικά την παραγωγική αξία της καλλιέργειας.

Η προνύμφη του εντόμου είναι επίσης χαρακτηριστική, καθώς έχει υπόλευκο χρωματισμό, ερυθροκάστανη κεφαλή και μαύρες γνάθους με αραιές τρίχες, στοιχεία που διευκολύνουν την αναγνώρισή της όταν εντοπιστεί.

Ο διετής βιολογικός κύκλος του ρυγχίτη

Ένα από τα στοιχεία που κάνουν τον ρυγχίτη ξεχωριστό είναι ο βιολογικός του κύκλος. Σύμφωνα με τον κ. Παρασκευόπουλο, το έντομο συμπληρώνει μία γενιά κάθε δύο χρόνια, γεγονός που έχει τεκμηριωθεί μέσα από πολυετή πειράματα και παρατηρήσεις του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, στο πλαίσιο παλαιότερων συνεργασιών και ερευνητικών καταγραφών στην περιοχή.

Η προνύμφη διαχειμάζει στο έδαφος κατά τον πρώτο χειμώνα, ενώ το ενήλικο άτομο διαχειμάζει επίσης στο έδαφος κατά τον δεύτερο χειμώνα. Τα ακμαία που έχουν διαχειμάσει εξέρχονται από τα καταφύγιά τους από τον Απρίλιο έως και τον Ιούνιο, ενώ σε ορισμένες όψιμες περιοχές η παρουσία τους μπορεί να παραταθεί έως τα τέλη Ιουλίου.

Για λίγες ή και περισσότερες εβδομάδες τα ακμαία τρέφονται από τα ακραία φύλλα και τις τρυφερές βλαστικές κορυφές των ελαιόδεντρων, πριν στραφούν αργότερα στους νεαρούς καρπούς, ανάλογα με την πρωιμότητα κάθε περιοχής.

Στη συνέχεια, όταν σχηματιστούν οι νεαροί καρποί, μεταφέρονται σε αυτούς για να συνεχίσουν τη διατροφή τους και να ολοκληρώσουν τη σεξουαλική τους ωρίμανση. «Αυτό είναι το κρίσιμο στάδιο», υπογραμμίζει ο κ. Παρασκευόπουλος, εξηγώντας ότι η περίοδος που διανύουμε είναι ακριβώς εκείνη κατά την οποία παρατηρούνται τα τροφικά νύγματα που προκαλούν τις πρώτες ζημιές στην παραγωγή.

Από την ωοτοκία έως την ολοκλήρωση του κύκλου ζωής

Κατά τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο, τα θηλυκά άτομα ξεκινούν την ωοτοκία. Με το χαρακτηριστικό τους ρύγχος ανοίγουν οπή στο μεσοκάρπιο του καρπού σε τέτοιο βάθος ώστε να φθάσουν στο τρυφερό ενδοκάρπιο, δηλαδή στον πυρήνα που δεν έχει ακόμη ξυλοποιηθεί.

Εκεί τοποθετούν ένα αυγό. Η προνύμφη που εκκολάπτεται αναπτύσσεται μέσα στον καρπό, όπου παραμένει περίπου έναν έως δύο μήνες, και αργότερα διατρυπά τον πυρήνα. Το φθινόπωρο εξέρχεται από τον ελαιόκαρπο και πέφτει στο έδαφος, όπου συνεχίζει την εξέλιξή της.

Οι περισσότερες προνύμφες ολοκληρώνουν την ανάπτυξή τους τον Οκτώβριο ή τον Νοέμβριο και παραμένουν στο έδαφος μέχρι το τέλος του επόμενου καλοκαιριού ή τις αρχές του φθινοπώρου. Ακολουθεί η νύμφωση και στη συνέχεια η εμφάνιση του τέλειου εντόμου, το οποίο θα διαχειμάσει στο έδαφος και θα εμφανιστεί την επόμενη άνοιξη, ολοκληρώνοντας έτσι τον διετή βιολογικό κύκλο.

Όπως επισημαίνει ο κ. Παρασκευόπουλος, «ένα μικρό ποσοστό των προνυμφών παραμένει μέσα στους καρπούς κατά τη διάρκεια του χειμώνα και εγκαταλείπει τον ελαιόκαρπο την άνοιξη», γεγονός που δείχνει τη σύνθετη βιολογία του εντόμου και την ανάγκη συνεχούς παρακολούθησης.

Τινάγματα, έλεγχος και πότε απαιτείται επέμβαση

Το σημαντικότερο μήνυμα που απευθύνει στους παραγωγούς ο κ. Παρασκευόπουλος αφορά τις ενέργειες που πρέπει να γίνουν άμεσα στους ελαιώνες. Όπως αναφέρει, η παρούσα περίοδος, κατά την οποία έχουν σχηματιστεί τα μικρά καρπίδια, είναι το κρίσιμο στάδιο για την καλλιέργεια, καθώς τότε πραγματοποιούνται τα τροφικά νύγματα που προκαλούν τη ζημιά. Για τον λόγο αυτό, τώρα είναι η πλέον κατάλληλη περίοδος για έλεγχο του πληθυσμού του ρυγχίτη μέσω δειγματοληψιών και τιναγμάτων.

Η διαδικασία είναι απλή αλλά απαιτεί σωστή εφαρμογή. Νωρίς το πρωί, πριν από την ανατολή του ήλιου, επιλέγονται τυχαία δέντρα μέσα στον ελαιώνα και πραγματοποιείται δυνατό τίναγμα των κλάδων. Προηγουμένως πρέπει να έχει τοποθετηθεί κάτω από το δέντρο κατάλληλος υποδοχέας, όπως λεκάνη, δίσκος ή πανί, με χρωματισμό που να επιτρέπει την εύκολη διάκριση των κεραμιδί ακμαίων.

«Οι ρυγχίτες το πρωί είναι ουσιαστικά ναρκωμένοι πάνω στα δέντρα και με ένα απότομο τίναγμα πέφτουν εύκολα στον υποδοχέα», εξηγεί.

Το οικονομικό όριο ζημιάς έχει καθοριστεί στα 3-4 ακμαία κατά μέσο όρο ανά κλάδο. Εάν οι μετρήσεις ξεπεράσουν αυτό το όριο, θεωρείται ότι υπάρχει κίνδυνος οικονομικά σημαντικής ζημιάς και απαιτείται άμεση επέμβαση με εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας και τις συστάσεις των τοπικών γεωπόνων. Αντίθετα, όταν οι πληθυσμοί βρίσκονται κάτω από το συγκεκριμένο όριο, δεν συνιστάται επέμβαση, γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία της σωστής παρακολούθησης πριν από οποιαδήποτε απόφαση φυτοπροστασίας.

Ο ρυγχίτης εντοπίζεται παραδοσιακά κυρίως σε ορεινές και ημιορεινές περιοχές κοντά σε δασικές ή λογκώδεις εκτάσεις. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια η παρουσία του καταγράφεται ολοένα συχνότερα και σε πεδινές περιοχές. Στη χώρα μας συναντάται κατεξοχήν στη Δυτική Ελλάδα, από την Κέρκυρα έως τη Μεσσηνία, ενώ πλέον καταγράφεται και στα Δωδεκάνησα, στις Κυκλάδες και σε πολλές ακόμη ελαιοκομικές περιοχές, γεγονός που δείχνει ότι η παρουσία του αφορά πλέον σχεδόν ολόκληρη τη χώρα.

Για τον λόγο αυτό, η έγκαιρη επιθεώρηση των ελαιώνων και η εφαρμογή των απαραίτητων ελέγχων αποτελούν το βασικό εργαλείο για την αποτελεσματική αντιμετώπιση ενός εχθρού που μπορεί να περάσει απαρατήρητος, αλλά να αφήσει σημαντικό αποτύπωμα στην τελική παραγωγή.

Οι παρατεταμένες ανοιξιάτικες βροχοπτώσεις, οι αυξημένες συνθήκες υγρασίας και οι ήπιες θερμοκρασίες που επικράτησαν σε πολλές αμυγδαλοπαραγωγικές περιοχές της χώρας δημιούργησαν ευνοϊκό περιβάλλον για την ανάπτυξη μυκητολογικών ασθενειών. Ανάμεσα σε αυτές, η πολυστίγμωση φαίνεται να απασχολεί ιδιαίτερα τους παραγωγούς, καθώς έχουν ήδη αρχίσει να εμφανίζονται τα πρώτα συμπτώματα προσβολών που ξεκίνησαν νωρίτερα την άνοιξη.

Για την κατάσταση που επικρατεί φέτος στους αμυγδαλεώνες, αλλά και για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι παραγωγοί στην αντιμετώπιση της ασθένειας, ο ΑγροΤύπος συνομίλησε με τον κ. Ευθύμιο Κασούμη, γεωπόνο και πρόεδρο του Α.Σ. Αμυγδάλων και Ξηρών Καρπών Λαμίας «Almoland».

Τι είναι η πολυστίγμωση και γιατί ευνοήθηκε φέτος

Η πολυστίγμωση αποτελεί μία από τις χαρακτηριστικές μυκητολογικές ασθένειες της αμυγδαλιάς. Προσβάλλει αποκλειστικά τα φύλλα, όπου εμφανίζονται χαρακτηριστικές κίτρινες έως πορτοκαλοκόκκινες κηλίδες, οι οποίες δύσκολα συγχέονται με άλλη ασθένεια.

Οι μολύνσεις ευνοούνται από τις ανοιξιάτικες βροχές, τις πολλές ώρες διαβροχής των φύλλων και θερμοκρασίες που κυμαίνονται συνήθως μεταξύ 10 και 20 βαθμών Κελσίου. Οι καιρικές συνθήκες που επικράτησαν τη φετινή περίοδο δημιούργησαν υψηλό κίνδυνο πρωτογενών μολύνσεων, με αποτέλεσμα τα συμπτώματα να αρχίζουν πλέον να γίνονται ορατά σε αρκετούς οπωρώνες.

Όπως επισημαίνει ο κ. Κασούμης, «ήδη σε ορισμένα περιβόλια η ασθένεια έχει ξεκινήσει έντονα», γεγονός που αποδίδεται κυρίως στο παρατεταμένο διάστημα υγρασίας που προηγήθηκε.

Η εικόνα στους αμυγδαλεώνες

Ήδη σε αρκετούς αμυγδαλεώνες της ευρύτερης περιοχής της Λαμίας έχουν αρχίσει να γίνονται ορατά τα πρώτα συμπτώματα πολυστίγμωσης, με τους παραγωγούς να παρακολουθούν την εξέλιξη της ασθένειας μετά τις έντονες ανοιξιάτικες βροχοπτώσεις.

Σύμφωνα με τον πρόεδρο του συνεταιρισμού, η εικόνα διαφέρει σημαντικά από περιοχή σε περιοχή. Όπως αναφέρει, η πολυστίγμωση εμφανίζεται φέτος σε αρκετές αμυγδαλοπαραγωγικές ζώνες της χώρας, ωστόσο η ένταση και η έκταση των προσβολών δεν είναι παντού η ίδια. Σε ορισμένες περιοχές το πρόβλημα εμφανίζεται πιο περιορισμένο, ενώ σε άλλες η εξάπλωση της ασθένειας προκαλεί ήδη έντονο προβληματισμό στους παραγωγούς.

«Εδώ, αλλά και σε χωράφια που έχω επισκεφθεί ή για τα οποία ενημερώνομαι από παραγωγούς άλλων περιοχών, βλέπουμε ήδη συμπτώματα της ασθένειας», αναφέρει χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι στη Λάρισα το πρόβλημα εμφανίζεται ιδιαίτερα έντονο, ενώ ακόμη μεγαλύτερη πίεση μεταφέρουν παραγωγοί από την περιοχή της Φαρκαδόνας.

Ο ίδιος επισημαίνει επίσης ότι κάθε περιοχή παρουσιάζει τις δικές της ιδιαιτερότητες ως προς τις ασθένειες που εμφανίζονται. Χαρακτηριστικά αναφέρει ότι, σε αντίθεση με την πολυστίγμωση, η φόμοψη δεν έχει αποτελέσει μέχρι στιγμής πρόβλημα στην περιοχή δραστηριοποίησης του συνεταιρισμού

Όταν η φυλλόπτωση επηρεάζει και την επόμενη χρονιά

Αν και η πολυστίγμωση θεωρούνταν για χρόνια μια σχετικά διαχειρίσιμη ασθένεια, οι έντονες προσβολές μπορούν να έχουν σημαντικές συνέπειες για την παραγωγικότητα των δέντρων.

Οι χαρακτηριστικές κηλίδες στα φύλλα οδηγούν σταδιακά σε κιτρίνισμα και πρόωρη φυλλόπτωση μέσα στο καλοκαίρι. Η απώλεια του φυλλώματος δεν επηρεάζει μόνο τη φωτοσυνθετική ικανότητα του δέντρου, αλλά μπορεί να επηρεάσει και τη διαφοροποίηση των οφθαλμών που θα δώσουν την παραγωγή της επόμενης χρονιάς.

Όπως εξηγεί ο κ. Κασούμης, «αν προχωρήσει η ασθένεια, τα φύλλα πέφτουν μέσα στο καλοκαίρι και ξεραίνονται τα μάτια που βρίσκονται πίσω από το φύλλο, δηλαδή οι οφθαλμοί από τους οποίους περιμένουμε την παραγωγή της επόμενης χρονιάς». Για τον λόγο αυτό, ακόμη και αν οι υψηλότερες θερμοκρασίες του καλοκαιριού περιορίσουν την περαιτέρω εξάπλωση του μύκητα, η ζημιά μπορεί να έχει ήδη δρομολογηθεί εφόσον η προσβολή εξελιχθεί ανεξέλεγκτα.

Παράλληλα, ο γεωπόνος επισημαίνει ότι όταν οι έντονες προσβολές επαναλαμβάνονται για συνεχόμενα έτη, μπορεί να οδηγήσουν σε γενικότερη εξασθένηση των δέντρων και σταδιακή μείωση της παραγωγικής τους δυναμικότητας.

Η πρόκληση της αντιμετώπισης και η ανάγκη προσαρμογής

Ένα από τα βασικότερα ζητήματα που αναδεικνύουν οι παραγωγοί είναι οι περιορισμένες διαθέσιμες λύσεις για την αποτελεσματική διαχείριση της ασθένειας. Ο κ. Κασούμης υπενθυμίζει ότι τα προηγούμενα χρόνια η αντιμετώπιση της πολυστίγμωσης ήταν πιο απλή, καθώς υπήρχαν δραστικές ουσίες που παρείχαν ικανοποιητική αποτελεσματικότητα εναντίον του παθογόνου.

Ωστόσο, μετά την κατάργηση ορισμένων δραστικών ουσιών που χρησιμοποιούνταν ευρέως, οι παραγωγοί και οι γεωπόνοι καλούνται πλέον να διαχειριστούν την ασθένεια με σαφώς περιορισμένο διαθέσιμο οπλοστάσιο εγκεκριμένων λύσεων. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, «το πρόβλημά μας είναι ότι δεν έχουμε δραστικές».

Όσον αφορά τις επεμβάσεις φυτοπροστασίας, ο πρόεδρος επισημαίνει ότι αυτές θα πρέπει να στοχεύουν στον περιορισμό της εξάπλωσης της ασθένειας και στην προστασία της νέας βλάστησης, ενώ όπου απαιτούνται επαναλήψεις, αυτές συνδέονται με τις περιόδους διαβροχής και όχι με ένα αυστηρά ημερολογιακό πρόγραμμα εφαρμογών.

Παράλληλα, η καλλιεργητική διαχείριση εξακολουθεί να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο. Ο σωστός αερισμός της κόμης μέσω κατάλληλου κλαδέματος αλλά και η γενικότερη παρακολούθηση των οπωρώνων συμβάλλουν στον περιορισμό των ευνοϊκών συνθηκών για την ανάπτυξη της ασθένειας.

Όπως καταλήγει ο ίδιος, «σίγουρα όλα βοηθούν», ωστόσο η φετινή χρονιά αναδεικνύει την ανάγκη εύρεσης αποτελεσματικών και εγκεκριμένων λύσεων που θα επιτρέψουν στους παραγωγούς να διαχειριστούν με μεγαλύτερη ασφάλεια την πολυστίγμωση τα επόμενα χρόνια.

Η καλλιέργεια της κερασιάς βρίσκεται κάθε χρόνο αντιμέτωπη με μια σειρά από εχθρούς και ασθένειες που μπορούν να επηρεάσουν τόσο την παραγωγή όσο και την εμπορική αξία των καρπών. Ανάμεσά τους, ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί τα τελευταία χρόνια η δροσόφιλα, ένα έντομο που έχει καταφέρει να εξελιχθεί σε σημαντικό πρόβλημα για πολλές δενδρώδεις καλλιέργειες, τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς.

Σε αντίθεση με άλλα συγγενικά είδη δροσόφιλας που προσβάλλουν κυρίως υπερώριμους ή ήδη τραυματισμένους καρπούς, η Drosophila suzukii διαθέτει ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό: το θηλυκό έντομο φέρει πριονωτό ωοθέτη, ο οποίος του επιτρέπει να εναποθέτει τα αυγά του ακόμη και σε υγιείς, αναπτυσσόμενους καρπούς. Η ιδιαιτερότητα αυτή αυξάνει σημαντικά τη ζημιογόνο δυναμική του εντόμου και μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές ποιοτικές και ποσοτικές απώλειες της παραγωγής. Το γεγονός αυτό καθιστά την έγκαιρη ανίχνευση και αντιμετώπιση του εντόμου ιδιαίτερα απαιτητική.

Για να καταγράψουμε την πραγματική εικόνα από το πεδίο, συνομιλήσαμε με τη γεωπόνο κα. Ανδρονίκη Μέλλιου από τον Αγροτικό Συνεταιρισμό Ράχης Πιερίας «Ο Άγιος Λουκάς», μιας περιοχής όπου η κερασοκαλλιέργεια αποτελεί βασικό πυλώνα της τοπικής αγροτικής οικονομίας.

Γιατί η δροσόφιλα αποτελεί τόσο δύσκολο αντίπαλο

Η δυσκολία αντιμετώπισης της δροσόφιλας (Drosophila suzukii) ξεκινά από τον ίδιο τον τρόπο προσβολής. Το θηλυκό έντομο δημιουργεί μια εξαιρετικά μικρή οπή στον καρπό προκειμένου να εναποθέσει τα αυγά του, γεγονός που καθιστά τις αρχικές προσβολές ιδιαίτερα δύσκολα ανιχνεύσιμες. Όπως επισημαίνει η γεωπόνος, η πρώτη εικόνα του καρπού συχνά δεν προδίδει την ύπαρξη προσβολής, με αποτέλεσμα να απαιτείται συστηματική παρακολούθηση των πληθυσμών και τακτικός έλεγχος των οπωρώνων. Σε αρκετές περιπτώσεις, τα συμπτώματα γίνονται εμφανή μόνο όταν οι προνύμφες έχουν ήδη αρχίσει να αναπτύσσονται στο εσωτερικό του καρπού.

Η κα Μέλλιου εξηγεί ότι αυτή ακριβώς η δυσκολία είναι που καθιστά τη δροσόφιλα τόσο ύπουλο εχθρό. Όπως αναφέρει, οι παραγωγοί συνήθως βλέπουν απλώς το αποτέλεσμα της ζημιάς, δηλαδή τον προσβεβλημένο καρπό, χωρίς να είναι εύκολο να αναγνωρίσουν ποιο έντομο ευθύνεται για αυτήν. «Οι παραγωγοί βλέπουν απλά σκουλήκι. Δεν τους νοιάζει αν είναι ραγολέτης ή δροσόφιλα. Τους νοιάζει ότι χάνουν τα κεράσια», σημειώνει χαρακτηριστικά.

Η δυσκολία έγκαιρου εντοπισμού εξηγεί και γιατί το έντομο έχει προκαλέσει σημαντικές οικονομικές απώλειες σε περιοχές όπου εγκαταστάθηκε τα προηγούμενα χρόνια. Παράλληλα, η αδυναμία άμεσης αναγνώρισης των πρώτων προσβολών μπορεί να διευκολύνει και τη διασπορά του εντόμου, καθώς προσβεβλημένοι καρποί είναι δυνατόν να διακινηθούν χωρίς να έχει εντοπιστεί εγκαίρως το πρόβλημα.

Στη δυναμική αυτή συμβάλλει και ένα ακόμη χαρακτηριστικό του εντόμου, το οποίο δυσκολεύει περαιτέρω τη διαχείρισή του. Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά που διαφοροποιούν τη δροσόφιλα από άλλους γνωστούς εχθρούς της κερασιάς είναι η ικανότητά της να αναπτύσσει διαδοχικές γενιές κατά τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου. Όπως εξηγεί η κα Μέλλιου, ενώ ο ραγολέτης εμφανίζει μία γενιά και η αντιμετώπισή του επικεντρώνεται σε συγκεκριμένο χρονικό παράθυρο, η δροσόφιλα συνεχίζει να αναπαράγεται όσο υπάρχουν διαθέσιμοι καρποί στον οπωρώνα. Παράλληλα, όσο αυξάνονται οι θερμοκρασίες, επιταχύνεται και ο βιολογικός της κύκλος, με αποτέλεσμα οι γενιές να διαδέχονται η μία την άλλη σε μικρότερα χρονικά διαστήματα.

«Όσο έχεις κεράσια πάνω στα δέντρα κινδυνεύεις», αναφέρει χαρακτηριστικά, περιγράφοντας με μία φράση τη δυσκολία διαχείρισης του συγκεκριμένου εντόμου. Η δυνατότητα πολλαπλών γενεών είναι και ο βασικός λόγος για τον οποίο η δροσόφιλα μπορεί να προκαλέσει ιδιαίτερα εκτεταμένες προσβολές εάν δεν υπάρξει έγκαιρη και συνεχής παρακολούθηση. Μάλιστα, όπως προκύπτει από την εμπειρία των τελευταίων ετών, η κατανόηση αυτής της ιδιαιτερότητας ήταν καθοριστική για την προσαρμογή των στρατηγικών αντιμετώπισης και την αποτελεσματικότερη προστασία των κερασεώνων.

Η αθέατη διασπορά και οι οικονομικές επιπτώσεις

Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που συνδέονται με τη Drosophila suzukii είναι η δυνατότητα γρήγορης διασποράς της. Επειδή οι αρχικές προσβολές συχνά δεν γίνονται αντιληπτές, έχουν καταγραφεί περιπτώσεις κατά τις οποίες προσβεβλημένοι καρποί διακινήθηκαν εμπορικά χωρίς να εντοπιστεί εγκαίρως το πρόβλημα. «Η μικροσκοπική οπή ωοτοκίας μπορεί εύκολα να περάσει απαρατήρητη», γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο μεταφοράς του εντόμου σε νέες περιοχές μέσω της εμπορίας των καρπών.

Σύμφωνα με την κα Μέλλιου, τα πρώτα χρόνια εμφάνισης του εντόμου αρκετοί παραγωγοί δεν είχαν ακόμη αντιληφθεί τη δυναμική του. Η δροσόφιλα θεωρήθηκε αρχικά ένα πρόβλημα αντίστοιχο με εκείνο του ραγολέτη, ωστόσο η εμπειρία από το πεδίο έδειξε ότι η πραγματικότητα ήταν διαφορετική. Όπως αναφέρει, σε ορισμένες περιπτώσεις καταγράφηκαν σημαντικές απώλειες παραγωγής, γεγονός που οδήγησε τον συνεταιρισμό στην ενίσχυση της παρακολούθησης και στην εγκατάσταση δικτύου παγίδων για την καλύτερη κατανόηση της συμπεριφοράς του εντόμου. Για τον λόγο αυτό, η σωστή παρακολούθηση των πληθυσμών δεν αποτελεί απλώς μια καλλιεργητική πρακτική, αλλά βασικό εργαλείο προστασίας της παραγωγής και περιορισμού της εξάπλωσης του εχθρού.

Η σημασία της παρακολούθησης και των στοχευμένων επεμβάσεων

Η διαχείριση του εντόμου απαιτεί συνδυασμό μέτρων και συνεχή αξιολόγηση της κατάστασης σε κάθε οπωρώνα ξεχωριστά. Όταν οι πληθυσμοί του εντόμου είναι αυξημένοι ή όταν υπάρχει ιστορικό προσβολών, μπορεί να κριθεί αναγκαία η εφαρμογή χημικής καταπολέμησης, πάντοτε σύμφωνα με τις υποδείξεις των γεωπόνων και με τη χρήση εγκεκριμένων δραστικών ουσιών για το συγκεκριμένο έντομο και την καλλιέργεια.

Όπως εξηγεί η κα Μέλλιου, η αποτελεσματική αντιμετώπιση του εντόμου βασίζεται πρωτίστως στην έγκαιρη παρακολούθηση των πληθυσμών του. «Μόλις ξεκινήσουμε να ψεκάζουμε για τον ραγολέτη, συνεχίζουμε ουσιαστικά μέχρι το τέλος της συγκομιδής, γιατί έχουμε να αντιμετωπίσουμε και τη δροσόφιλα», αναφέρει, περιγράφοντας τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζεται στην πράξη το πρόγραμμα προστασίας των κερασεώνων.

Στην περιοχή της Ράχης Πιερίας, ο συνεταιρισμός έχει αναπτύξει δίκτυο παρακολούθησης με τροφοελκυστικές παγίδες, μέσω του οποίου καταγράφεται η παρουσία του εντόμου και ενημερώνονται οι παραγωγοί. Ωστόσο, όπως επισημαίνει η κα Μέλλιου, η διαδικασία δεν είναι πάντα απλή. Οι παγίδες βασίζονται σε ελκυστικά μίγματα οσμών, ενώ η αναγνώριση και καταμέτρηση των συλλήψεων απαιτεί χρόνο, εμπειρία και προσεκτική εξέταση του υλικού που συλλέγεται.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η εμπειρία από τους ίδιους τους οπωρώνες. Σύμφωνα με την ίδια, σε έντονες προσβολές έχουν παρατηρηθεί καρποί με πολλαπλές οπές ωοτοκίας, εικόνα που διαφέρει αισθητά από εκείνη άλλων εχθρών της κερασιάς και λειτουργεί ως ένδειξη αυξημένης δραστηριότητας του εντόμου. «Έχω δει κεράσι με επτά τρύπες», σημειώνει χαρακτηριστικά, περιγράφοντας την ένταση που μπορεί να λάβει μια προσβολή όταν οι πληθυσμοί του εντόμου αυξηθούν.

Καλλιεργητικά μέτρα που συμβάλλουν στον περιορισμό του εντόμου

Η αντιμετώπιση της δροσόφιλας δεν βασίζεται αποκλειστικά στις επεμβάσεις φυτοπροστασίας. Εξίσου σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν τα καλλιεργητικά και υγειονομικά μέτρα που εφαρμόζονται στον οπωρώνα. Ιδιαίτερη σημασία έχει η απομάκρυνση ή η καταστροφή των πεσμένων καρπών, καθώς το θηλυκό έντομο μπορεί να συνεχίσει να ωοτοκεί σε αυτούς. Παράλληλα, μετά τη συγκομιδή συνιστάται να μην παραμένουν καρποί πάνω στα δέντρα ή στο έδαφος, ενώ τα υπολείμματα πρέπει να ενσωματώνονται κατάλληλα στο έδαφος.

Η κα Μέλλιου υπογραμμίζει ότι οι παραγωγοί δεν θα πρέπει να αφήνουν ούτε προσβεβλημένους καρπούς πάνω στα δέντρα ούτε πεσμένους καρπούς στο έδαφος, καθώς μπορούν να λειτουργήσουν ως εστίες αναπαραγωγής και διατήρησης των πληθυσμών του εντόμου. Όπως αναφέρει, η απομάκρυνση και καταστροφή αυτών των υπολειμμάτων αποτελεί βασικό μέρος της συνολικής στρατηγικής διαχείρισης.

Επιπλέον, οι ορθές πρακτικές κλαδέματος συμβάλλουν στη δημιουργία καλύτερου αερισμού στο εσωτερικό της κόμης. Με αυτόν τον τρόπο περιορίζονται οι συνθήκες που ευνοούν την εγκατάσταση και ανάπτυξη του εντόμου, ενώ διευκολύνεται και η παρακολούθηση του οπωρώνα.

Η Δ/νση Αγροτικής Οικονομίας Π.Ε. Λάρισας της Περιφέρειας Θεσσαλίας, σε συνεργασία με το Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών, Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Βόλου (ΠΚΠΦΠ & ΦΕ Βόλου), ενημερώνει τους βαμβακοπαραγωγούς της Π.Ε. Λάρισας για τις απαραίτητες ενέργειες αποτελεσματικής φυτοπροστασίας της καλλιέργειας.

1. Στόχοι

1. Η ενημέρωση των βαμβακοπαραγωγών για την αποτελεσματική φυτοπροστασία στον πραγματικό καλλιεργητικό χρόνο.
2. Η έγκαιρη ενημέρωση κατά την περίοδο μέχρι την εμφάνιση των πρώτων χτενιών και την οργάνωση αποτελεσματικής αυτοάμυνας κάθε βαμβακοφυτείας για όλη την καλλιεργητική περίοδο.
3. Η τακτική παρακολούθηση κάθε βαμβακοχώραφου και σύμφωνα με τα πραγματικά δεδομένα, να εφαρμόζονται οι συγκεκριμένες καλλιεργητικές πρακτικές φυτοπροστασίας στο σωστό χρόνο, όπως παρακάτω περιγράφονται κατά περίπτωση.

2. Διαπιστώσεις

Οι καιρικές συνθήκες που επικράτησαν τον Απρίλιο ευνόησαν την πρώιμη σπορά των βαμβακοκαλλιεργειών σε αρκετές περιοχές, με την πλειοψηφία της σποράς να ολοκληρώνεται στις αρχές Μαΐου. Οι καιρικές συνθήκες του Μαΐου ευνόησαν το καλό φύτρωμα και την ομαλή πρώτη ανάπτυξη των νεαρών βαμβακοφύτων στο σύνολο -  σχεδόν – των καλλιεργούμενων εκτάσεων. Μοναδική αρνητική παρένθεση στις - μέχρι στιγμής - ευνοϊκές καιρικές συνθήκες, αποτέλεσε η σημαντική και απότομη πτώση της θερμοκρασίας στις αρχές Μαΐου, που υποχώρησε στα επίπεδα των 2?C. Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, τα νεαρά βαμβακόφυτα επέδειξαν ανθεκτικότητα στη θερμική καταπόνηση στην οποία υποβλήθηκαν, πλην εξαιρέσεων οπότε και οι παραγωγοί προέβησαν σε επανασπορά. Η ανάγκη για τεχνητή άρδευση ήταν μειωμένη καθώς οι συχνές εαρινές βροχοπτώσεις κάλυψαν επαρκώς τις ανάγκες των βαμβακόφυτων σε νερό.
Από επιτόπιους ελέγχους υπαλλήλων της Υπηρεσίας μας σε βαμβακοκαλλιέργειες, διαπιστώθηκε - κατά τόπους - έντονη δραστηριότητα από αφίδες και θρίπα, η οποία αναμένεται να ανασταλεί και εξαλειφθεί από την βαθμιαία αύξηση της θερμοκρασίας.

3. Συστάσεις – καλλιεργητικές πρακτικές

Η Υπηρεσία μας συστήνει στους βαμβακοπαραγωγούς να εφαρμόζουν ορθολογική αζωτούχο λίπανση και άρδευση (ποσότητα νερού και αριθμός αρδεύσεων) και να εφαρμόζουν καλλιεργητικά μέτρα που αποσκοπούν στην πρωίμιση της παραγωγής. Έχει αποδειχθεί στην πράξη ότι υπερβολικές αζωτούχες λιπάνσεις και αρδεύσεις έχουν ως συνέπεια την υπερβολική βλάστηση των φυτών, οψίμηση της παραγωγής και κυρίως τη δημιουργία υδαρών φυτικών ιστών οι οποίοι προσελκύουν τους επιβλαβείς οργανισμούς. Επιπλέον, συστήνεται το σκάλισμα μεταξύ των γραμμών για τον καλό εδαφικό αερισμό και την καταπολέμηση δυσεξόντωτων ζιζανίων.

Ειδικότερα, οι εχθροί που απασχολούν τους βαμβακοκαλλιεργητές στο παρόν φαινολογικό στάδιο του βαμβακιού είναι:

ΑΦΙΔΕΣ: Η υπηρεσία μας ενημερώνει τους βαμβακοπαραγωγούς ότι στα πρώτα στάδια ανάπτυξης των φυτών πολλές φορές αναπτύσσονται υψηλοί πληθυσμοί αφίδων (μελίγκρων) που απομυζούν τις θρεπτικές ουσίες από τα φύλλα και τους τρυφερούς βλαστούς, προκαλώντας κατσάρωμα των φύλλων (σε προχωρημένα στάδια τα φύλλα κιτρινίζουν) και δυσχεραίνοντας την ομαλή ανάπτυξή τους. Χαρακτηριστικό γνώρισμα των φύλλων που έχουν προσβληθεί από αφίδες είναι το γυάλισμα που προκαλείται από τις μελιτώδεις ουσίες που εκκρίνουν οι αφίδες. Κατώτερο όριο επέμβασης είναι η ύπαρξη είκοσι πέντε (25) ατόμων κατά μέσο όρο ανά φύλλο σε δείγμα 100 φύλλων. Οι βαμβακοπαραγωγοί θα πρέπει να γνωρίζουν ότι οι αφίδες έχουν πολλούς φυσικούς εχθρούς (ωφέλιμα) οι οποίοι συνήθως ελέγχουν τον πληθυσμό τους και τον κρατούν κάτω από τα επίπεδα οικονομικής ζημίας. Επιπρόσθετα, η βαθμιαία αύξηση της θερμοκρασίας το καλοκαίρι αναστέλλει και εξαλείφει τη δραστηριοποίησή τους.

ΘΡΙΠΕΣ: Στα πρώτα στάδια ανάπτυξης των φυτών δραστηριοποιούνται και οι θρίπες οι οποίοι απομυζούν τους χυμούς από τα βαμβακόφυτα, προκαλώντας έναν αργυρό αποχρωματισμό των φύλλων, τα οποία κατσαρώνουν, σχίζονται και πολλές φορές νεκρώνουν. Κατά κανόνα δεν απαιτείται χημική επέμβαση για την αντιμετώπιση του θρίπα, παρά μόνο στις περιπτώσεις που η παρατεταμένη προσβολή καταστρέφει τους ακραίους οφθαλμούς του βαμβακόφυτου. Το κατώτερο όριο επέμβασης είναι τα 200 άτομα θρίπα κατά μέσο όρο ανά δείγμα 100 φύλλων. Επισημαίνεται ότι η βαθμιαία αύξηση της θερμοκρασίας το καλοκαίρι αναστέλλει και εξαλείφει την δραστηριοποίηση του θρίπα, όπως συμβαίνει ακριβώς και στην περίπτωση των αφίδων.

ΛΥΓΚΟΣ: Η υπηρεσία μας συνιστά στους παραγωγούς να ελέγχουν τις καλλιέργειές τους σε εβδομαδιαία βάση για τυχόν προσβολές από λύγκο που προσβάλει τα νεαρά χτένια, τα οποία φέρουν μικρά μαύρα στίγματα, συρρικνώνονται, καφετιάζουν και τελικά πέφτουν, ενώ τα μεγάλα προσβεβλημένα χτένια δίνουν λουλούδια που δύσκολα γονιμοποιούνται. Επίσης, ο λύγκος τρέφεται και καταστρέφει τους ακραίους οφθαλμούς των βαμβακοφύτων, δημιουργώντας θαμνώδη φυτά και ευνοώντας τη βλαστική ανάπτυξη που οδηγεί σε οψίμηση και μείωση της παραγωγής. Ο έλεγχος συνιστάται να είναι πιο συχνός στα αγροτεμάχια που γειτνιάζουν με καλλιέργειες μηδικής, καθώς η πιθανότητα μετανάστευσης του λύγκου από τη συγκομισμένη μηδική προς το βαμβάκι είναι πολύ μεγαλύτερη σε σχέση με άλλες καλλιέργειες. Το κατώτερο όριο επέμβασης για τον λύγκο είναι τα 5 άτομα κατά μέσο όρο ανά 100 φυτά. Ενημερώνουμε τους παραγωγούς ότι κατά κανόνα δεν απαιτείται χημική επέμβαση για την αντιμετώπιση του λύγκου, καθώς η πρόωρη απώλεια καρποφόρων οργάνων (κυρίως μικρών χτενιών) την οποία πολλοί παραγωγοί την αποδίδουν στον λύγκο, τις περισσότερες φορές οφείλεται σε φυσιολογικά αίτια που έχουν σχέση με τη θρέψη του φυτού και τις κλιματικές συνθήκες (χαμηλές θερμοκρασίες, μεγάλες αυξοµειώσεις της θερµοκρασίας ή της εδαφικής υγρασίας) κατά την περίοδο σχηματισμού των καρποφόρων οργάνων κ.ά. Στις ελάχιστες περιπτώσεις που απαιτηθεί χημική καταπολέμηση, τότε αυτή πρέπει να διενεργείται με εγκεκριμένα εντομοκτόνα εκλεκτικής δράσης που είναι φιλικότερα προς τα ωφέλιμα έντομα.

Η Υπηρεσία ενημερώνει τους βαμβακοπαραγωγούς ότι τον Ιούνιο πραγματοποιείται η εγκατάσταση των ωφελίµων εντόµων στις βαµβακοφυτείες, όπου γεννούν και πολλαπλασιάζονται.

Η περίοδος από τα τέλη της άνοιξης έως τις αρχές του καλοκαιριού αποτελεί ένα κρίσιμο στάδιο για τη φυτοπροστασία των εσπεριδοειδών. Καθώς οι καρποί αναπτύσσονται και οι θερμοκρασίες αυξάνονται, ορισμένοι εντομολογικοί εχθροί βρίσκουν ευνοϊκές συνθήκες για να εγκατασταθούν και να πολλαπλασιαστούν στους οπωρώνες.

Ανάμεσα στους εχθρούς που χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή αυτή την εποχή βρίσκεται και ο ψευδόκοκκος των εσπεριδοειδών. Με αφορμή τις επεμβάσεις και την παρακολούθηση που πραγματοποιούνται αυτή την περίοδο στους οπωρώνες, συνομιλήσαμε με τον πρόεδρο του ΑΣ Εσπεριδοπαραγωγών Ιάρδανου (Α.Σ.Ε.Δ.Ι.), κ. Γιώργο Βέρροιο, ο οποίος αναφέρθηκε στη διαχείριση του εχθρού και στην ανάγκη οι παραγωγοί να βρίσκονται σε αυξημένη επαγρύπνηση.

Γιατί ο ψευδόκοκκος απασχολεί τους παραγωγούς

Ο ψευδόκοκκος των εσπεριδοειδών (Planococcus citri) θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έντομα που προσβάλλουν πορτοκαλιές, μανταρινιές, λεμονιές και άλλα εσπεριδοειδή. Πρόκειται για πολυφάγο έντομο με πολλές γενεές ετησίως (3-4), το οποίο μπορεί να προκαλέσει τόσο άμεσες όσο και έμμεσες ζημιές στην παραγωγή.

Οι άμεσες ζημιές σχετίζονται με την απομύζηση χυμών από φύλλα, βλαστούς και καρπούς, γεγονός που οδηγεί σε εξασθένηση των δέντρων και σε μειωμένη ζωτικότητα της βλάστησης. Παράλληλα, αρκετοί προσβεβλημένοι καρποί παρουσιάζουν πρόωρη καρπόπτωση, με αποτέλεσμα απώλειες στην παραγωγή.

Όπως επισημαίνεται, οι σοβαρότερες οικονομικές επιπτώσεις προέρχονται συχνά από τις «έμμεσες ζημιές». Οι μελιτώδεις εκκρίσεις του εντόμου καλύπτουν καρπούς και φύλλωμα, δημιουργώντας ιδανικές συνθήκες για την ανάπτυξη των μυκήτων της καπνιάς. Το αποτέλεσμα είναι η υποβάθμιση της εμπορικής αξίας των καρπών, η μείωση της φωτοσυνθετικής ικανότητας του δέντρου και, σε έντονες προσβολές, κιτρίνισμα και πτώση φύλλων.

Πού «κρύβεται» αυτή την εποχή

Αυτή την περίοδο, οι προνύμφες που εκκολάπτονται αναζητούν προστατευμένες θέσεις στο δέντρο, όπου επικρατούν συνθήκες αυξημένης υγρασίας και σκίασης.

«Το έντομο δεν βρίσκεται πάντα σε εμφανή σημεία», αναφέρει ο κ. Βέρροιος, εξηγώντας ότι οι πληθυσμοί εγκαθίστανται συνήθως κάτω από τον κάλυκα των μικρών καρπών, στον ομφαλό των ομφαλοφόρων ποικιλιών πορτοκαλιάς, αλλά και στα σημεία όπου οι καρποί εφάπτονται μεταξύ τους ή ακουμπούν σε φύλλα και κλαδιά.

Αυτή ακριβώς η συμπεριφορά δυσκολεύει πολλές φορές τον έγκαιρο εντοπισμό του προβλήματος, καθώς οι προσβολές μπορούν να εξελιχθούν χωρίς να γίνουν άμεσα αντιληπτές από τον παραγωγό.

Ένα ακόμη χαρακτηριστικό σημάδι παρουσίας του ψευδόκοκκου είναι η έντονη κυκλοφορία μυρμηγκιών πάνω στα δέντρα. Τα μυρμήγκια έλκονται από τα μελιτώματα που παράγει το έντομο και συχνά αποτελούν την πρώτη ένδειξη ότι στον οπωρώνα υπάρχει πληθυσμός κοκκοειδών.

Η παρακολούθηση είναι το «κλειδί» της αντιμετώπισης

Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στην παρακολούθηση των πληθυσμών πριν ληφθεί οποιαδήποτε απόφαση επέμβασης. Για τον προσδιορισμό της δραστηριότητας του εντόμου προτείνεται η χρήση φερομονικών παγίδων, οι οποίες επιτρέπουν την παρακολούθηση των πτήσεων των αρσενικών και συμβάλλουν στον καλύτερο χρονικό προγραμματισμό των επεμβάσεων.

Παράλληλα, απαραίτητες θεωρούνται οι τακτικές δειγματοληψίες καρπών μέχρι τη συγκομιδή. «Δεν αρκεί να δούμε ένα ή δύο προσβεβλημένα σημεία και να βγάλουμε συμπέρασμα για όλο το κτήμα», επισημαίνει ο πρόεδρος, τονίζοντας ότι η συστηματική καταγραφή είναι αυτή που επιτρέπει την ορθή εκτίμηση της πραγματικής έκτασης της προσβολής.

Η απόφαση για την πραγματοποίηση επέμβασης δεν βασίζεται μόνο στην παρουσία του εντόμου, αλλά και στην έκταση της προσβολής που καταγράφεται στον οπωρώνα. Για τον λόγο αυτό, η τακτική παρακολούθηση των δέντρων και η συνεργασία με τον γεωπόνο θεωρούνται καθοριστικές για τον σωστό χρονισμό των ψεκασμών.

«Εμείς εδώ στην περιοχή ψεκάζουμε τώρα για τον ψευδόκοκκο», αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Βέρροιος, επισημαίνοντας ότι η παρακολούθηση των πληθυσμών συνεχίζεται και το επόμενο διάστημα.

Καλλιεργητικά μέτρα και προστασία των ωφέλιμων οργανισμών

Η αντιμετώπιση του ψευδόκοκκου δεν βασίζεται αποκλειστικά στους ψεκασμούς. Αντίθετα, σημαντικό ρόλο παίζουν τα καλλιεργητικά μέτρα που καθιστούν το περιβάλλον λιγότερο ευνοϊκό για την ανάπτυξή του. Ο καθαρισμός και το κλάδεμα του εσωτερικού της κόμης βελτιώνουν τον αερισμό και τον φωτισμό των δέντρων, μειώνοντας τις σκιερές και υγρές θέσεις που προτιμά το έντομο για να εγκατασταθεί και να αναπτυχθεί.

Παράλληλα, ο ψευδόκοκκος διαθέτει αρκετούς φυσικούς εχθρούς που μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στον περιορισμό των πληθυσμών του. Για τον λόγο αυτό, όταν απαιτείται χημική επέμβαση, συνιστάται η επιλογή εγκεκριμένων σκευασμάτων με όσο το δυνατόν χαμηλότερη τοξικότητα για τα ωφέλιμα έντομα.

Η έγκαιρη επέμβαση θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, όπως αναφέρεται, για τον περιορισμό των πληθυσμών του εντόμου, καθώς οι εφαρμογές έχουν μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα όταν στοχεύουν την πρώτη γενεά του ψευδόκοκκου, πριν αυτός εγκατασταθεί σε δυσπρόσιτες θέσεις πάνω στους καρπούς.

Ο κ. Βέρροιος επισημαίνει, ωστόσο, ότι η αποτελεσματική διαχείριση του ψευδόκοκκου δεν εξαρτάται μόνο από τις επεμβάσεις που πραγματοποιεί κάθε παραγωγός στο δικό του κτήμα. «Παίζει ρόλο και τι γίνεται στα γειτονικά χωράφια», αναφέρει χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι η παρουσία οπωρώνων όπου δεν πραγματοποιούνται οι απαραίτητες καλλιεργητικές φροντίδες ή επεμβάσεις μπορεί να δυσκολέψει τις προσπάθειες περιορισμού των πληθυσμών του εντόμου σε μια ευρύτερη περιοχή.

Τέλος, αναφέρεται και στο αυξημένο κόστος παραγωγής, το οποίο επηρεάζει τις αποφάσεις αρκετών παραγωγών σχετικά με τον χρόνο πραγματοποίησης των επεμβάσεων. «Υπάρχει πρόβλημα με το οικονομικό, έχουν ακριβύνει όλα», σημειώνει, εξηγώντας ότι σε ορισμένες περιπτώσεις οι ψεκασμοί μπορεί να καθυστερήσουν ή να πραγματοποιηθούν μόνο όταν η προσβολή γίνει πιο έντονη. Όπως τονίζει, παρά τις δυσκολίες, η έγκαιρη παρακολούθηση και η συνεργασία με τους γεωπόνους παραμένουν βασικά εργαλεία για την προστασία της παραγωγής.

Οι ζημιές που προκαλούνται κάτω από την επιφάνεια του εδάφους είναι συχνά οι πιο δύσκολες να εντοπιστούν και, πολλές φορές, οι πιο δαπανηρές για τον παραγωγό. Στην περίπτωση της πατάτας, μία από τις χαρακτηριστικότερες τέτοιες περιπτώσεις είναι τα σιδηροσκώληκα, ένας εδαφόβιος εχθρός που μπορεί να υποβαθμίσει σημαντικά την ποιότητα των κονδύλων και να μειώσει την εμπορική τους αξία.

Παρότι πρόκειται για έναν οργανισμό γνωστό εδώ και δεκαετίες στους γεωπόνους και τους παραγωγούς, εξακολουθεί να προκαλεί προβλήματα σε αρκετές πατατοπαραγωγικές περιοχές της χώρας. Η αντιμετώπισή του δεν είναι πάντα εύκολη, καθώς οι προσβολές εκδηλώνονται υπόγεια, ενώ η ένταση του προβλήματος επηρεάζεται από παράγοντες όπως το έδαφος, οι καλλιεργητικές πρακτικές και οι τοπικές συνθήκες.

Για το ζήτημα αυτό συνομιλήσαμε με τον κ. Ηλία Ελευθεριάδη, πολύπειρο γεωπόνο και τέως μέλος του Τμήματος Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Δράμας, ο οποίος μίλησε για τη βιολογία του εχθρού, τις ιδιαιτερότητες που παρουσιάζει από περιοχή σε περιοχή και τα διαθέσιμα εργαλεία διαχείρισής του σήμερα.

Τα σιδηροσκώληκα: Βιολογία και ζημιές στην πατάτα

Τα σιδηροσκώληκα αποτελούν τις προνύμφες διαφόρων ειδών κολεοπτέρων της οικογένειας Elateridae, με ιδιαίτερη σημασία να αποδίδεται σε είδη του γένους Agriotes, και συγκαταλέγονται στους σημαντικότερους εδαφόβιους εχθρούς της πατάτας. Πρόκειται για πολυφάγους οργανισμούς που μπορούν να προσβάλλουν ρίζες, βλαστάνοντες σπόρους και κονδύλους διαφόρων καλλιεργειών.

Η πολυφαγία τους αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για την κατανόηση του προβλήματος. Οι προνύμφες μπορούν να αναπτυχθούν σε ευρύ φάσμα καλλιεργειών, όπως σιτηρά, δημητριακά, ζαχαρότευτλα, λαχανικά και βαμβάκι, γεγονός που διευκολύνει τη διατήρηση των πληθυσμών τους στο αγροοικοσύστημα. Παρόλα αυτά, η σοβαρότερη οικονομική ζημιά εμφανίζεται συνήθως στην πατάτα, λόγω της άμεσης προσβολής των παραγόμενων κονδύλων.

Ένα από τα χαρακτηριστικά που δυσκολεύουν τη διαχείρισή τους είναι ο μακρύς βιολογικός τους κύκλος, ο οποίος μπορεί να διαρκέσει από τρία έως και πέντε χρόνια, ανάλογα με τις κλιματικές συνθήκες και τη διαθεσιμότητα τροφής. Κατά το μεγαλύτερο μέρος αυτού του χρονικού διαστήματος οι προνύμφες παραμένουν στο έδαφος, όπου αναπτύσσονται και τρέφονται πριν ολοκληρώσουν τον κύκλο τους.

Στην πατατοκαλλιέργεια οι σημαντικότερες ζημιές παρατηρούνται στους κονδύλους, ιδιαίτερα κατά την περίοδο της συγκομιδής. Οι προνύμφες ορύσσουν χαρακτηριστικές στοές στο εσωτερικό των κονδύλων, γεγονός που αποτελεί και τη βασική μορφή ζημιάς που προκαλούν στην καλλιέργεια. Η προσβολή αυτή μειώνει σοβαρά την ποιότητα της πατάτας και μπορεί να καταστήσει τους κονδύλους μη εμπορεύσιμους, ακόμη και όταν η συνολική παραγωγή σε ποσότητα δεν φαίνεται αρχικά ιδιαίτερα μειωμένη.

Ένας εχθρός που δεν συμπεριφέρεται παντού με τον ίδιο τρόπο

Όπως επισημαίνει ο κ. Ελευθεριάδης, τα σιδηροσκώληκα αποτελούν μια ιδιαίτερη περίπτωση, καθώς η ένταση των προσβολών επηρεάζεται άμεσα από το κλίμα, το έδαφος και το καλλιεργητικό μοντέλο κάθε περιοχής. «Τα σιδηροσκώληκα είναι μια τελείως διαφορετική περίπτωση», αναφέρει χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι σε περιοχές όπως το Νευροκόπι, η Κοζάνη ή τα Ιωάννινα, όπου η πατάτα αποτελεί βασική καλλιέργεια και οι εναλλαγές καλλιεργειών είναι περιορισμένες, το πρόβλημα μπορεί να είναι ιδιαίτερα έντονο. Αντίθετα, σε πεδινές περιοχές με περισσότερες καλλιεργητικές περιόδους και διαφορετικά συστήματα παραγωγής, οι προσβολές συνήθως εμφανίζονται με μικρότερη ένταση.

Σύμφωνα με τον κ. Ελευθεριάδη, η διαφοροποίηση αυτή συνδέεται τόσο με το κλιματικό όσο και με το καλλιεργητικό προφίλ κάθε περιοχής. Όπως εξηγεί, σε περιοχές όπου η πατάτα αποτελεί βασική καλλιέργεια και οι εναλλαγές καλλιεργειών είναι περιορισμένες, οι πληθυσμοί των σιδηροσκωλήκων μπορούν να διατηρούνται ευκολότερα. Αντίθετα, σε περιοχές όπως η Αχαΐα ή η Ηλεία, όπου επικρατούν διαφορετικές καλλιεργητικές πρακτικές και περισσότερες καλλιεργητικές περίοδοι μέσα στο έτος, το πρόβλημα συνήθως εμφανίζεται με μικρότερη ένταση, χωρίς βέβαια να αποκλείονται τοπικές εξαιρέσεις ανάλογα με τον τύπο του εδάφους.

Η διαφοροποίηση αυτή δείχνει ότι η αντιμετώπιση των σιδηροσκωλήκων δεν μπορεί να βασιστεί σε μία ενιαία συνταγή για όλους τους παραγωγούς, αλλά απαιτεί προσαρμογή στις τοπικές συνθήκες και στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε αγροτεμαχίου.

Γιατί τα σιδηροσκώληκα βρίσκονται ξανά στο προσκήνιο

Σύμφωνα με τον κ. Ελευθεριάδη, τα σιδηροσκώληκα συγκαταλέγονται σήμερα στα σημαντικότερα εντομολογικά προβλήματα της πατατοκαλλιέργειας και σε ορισμένες περιοχές αποτελούν το κυρίαρχο πρόβλημα που καλούνται να διαχειριστούν οι παραγωγοί.

Όπως εξηγεί, σημαντικό ρόλο έχει διαδραματίσει η απόσυρση παλαιότερων δραστικών ουσιών που χρησιμοποιούνταν για την αντιμετώπισή τους, όπως τα οργανοφωσφορικά σκευάσματα. Ο ίδιος σημειώνει ότι κατά το παρελθόν είχαν διατυπωθεί ακόμη και προβληματισμοί για πιθανή εμφάνιση ανθεκτικότητας σε ορισμένες περιπτώσεις, χωρίς όμως να υπάρξει συστηματική διερεύνηση του ζητήματος. Σε κάθε περίπτωση, η μείωση των διαθέσιμων επιλογών φυτοπροστασίας έχει καταστήσει τη διαχείριση των πληθυσμών τους πιο απαιτητική σε σχέση με το παρελθόν.

Ο ίδιος επισημαίνει ότι ενώ άλλοι γνωστοί εχθροί της πατάτας, όπως ο δορυφόρος, εξακολουθούν να υπάρχουν, σήμερα συνήθως προκαλούν μικρότερης οικονομικής σημασίας προβλήματα σε σχέση με τα σιδηροσκώληκα. Η ζημιά από τα σιδηροσκώληκα είναι συχνά πιο ύπουλη, καθώς εκδηλώνεται κάτω από την επιφάνεια του εδάφους και γίνεται αντιληπτή όταν οι κόνδυλοι έχουν ήδη προσβληθεί.

Διαχείριση στο χωράφι: εμπειρία, παρακολούθηση και σωστές αποφάσεις

Ο κ. Ελευθεριάδης τονίζει ότι η αντιμετώπιση των σιδηροσκωλήκων δεν εξαντλείται στη χρήση ενός φυτοπροστατευτικού προϊόντος. Όπως αναφέρει, σήμερα υπάρχουν τόσο χημικές όσο και βιολογικές επιλογές που μπορούν να ενταχθούν σε ένα πρόγραμμα ολοκληρωμένης διαχείρισης. Παράλληλα όμως, ιδιαίτερη σημασία έχουν οι καλλιεργητικοί χειρισμοί και η σωστή διαχείριση του εδάφους.

Όπως επισημαίνει, η ολοκληρωμένη διαχείριση μπορεί να συνδυάζει διαφορετικά εργαλεία ανάλογα με τις συνθήκες του αγρού. Αναφέρει χαρακτηριστικά ότι πέρα από τις χημικές λύσεις υπάρχουν και βιολογικές επιλογές, όπως σκευάσματα που βασίζονται στον εντομοπαθογόνο μύκητα Beauveria bassiana, τα οποία μπορούν να ενταχθούν σε ένα ευρύτερο πρόγραμμα διαχείρισης. Παράλληλα, σε αγροτεμάχια όπου διαπιστώνονται υψηλοί πληθυσμοί του εχθρού, είναι δυνατόν να αξιοποιηθούν και εγκεκριμένα εντομοκτόνα εδάφους κατά τη φύτευση, στις γραμμές φύτευσης, στο πλαίσιο πάντοτε μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής αντιμετώπισης.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν και ορισμένα προληπτικά καλλιεργητικά μέτρα. Όπως είναι γνωστό, οι προνύμφες προκαλούν τις σημαντικότερες ζημιές στους ώριμους κονδύλους, γι’ αυτό και η έγκαιρη συγκομιδή μπορεί να συμβάλει στον περιορισμό των απωλειών. Παράλληλα, οι θερινές αρόσεις σε ξηρό έδαφος μπορούν να συμβάλουν στη μείωση των πληθυσμών, καθώς εκθέτουν αυγά και προνύμφες σε δυσμενείς συνθήκες και ευνοούν την καταστροφή τους.

Η υγρασία του εδάφους, η εμφάνιση ρωγμών και ο τύπος του χωραφιού αποτελούν παράγοντες που πρέπει να αξιολογούνται διαρκώς. Σε εδάφη που εμφανίζουν ρωγμές κατά την ξήρανση, οι αρδεύσεις μπορούν να συμβάλουν στο κλείσιμό τους. Σε πιο αμμώδη εδάφη, η διατήρηση της κατάλληλης υγρασίας είναι επίσης σημαντική, καθώς η ξήρανση διευκολύνει την κίνηση των προνυμφών μέσα στο έδαφος.

Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η σωστή διαχείριση δεν βασίζεται μόνο στις επεμβάσεις αλλά και στην καθημερινή παρακολούθηση του χωραφιού. Η άρδευση, η διατήρηση της κατάλληλης υγρασίας και η έγκαιρη αξιολόγηση των συνθηκών αποτελούν κρίσιμα στοιχεία, τα οποία διαφοροποιούνται ανάλογα με τον τύπο του εδάφους και την εμπειρία του παραγωγού. «Ο παραγωγός πρέπει να έχει την εμπειρία να μπορεί να αντιμετωπίσει την κατάσταση», αναφέρει χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι η καλλιεργητική γνώση παραμένει αναντικατάστατη ακόμη και στην εποχή των σύγχρονων τεχνολογιών.

Ο πυρηνοτρήτης αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους εντομολογικούς εχθρούς της ελιάς, με τη ζημιά που προκαλεί να διαφοροποιείται σημαντικά από περιοχή σε περιοχή και από χρονιά σε χρονιά. Η εξέλιξη των γενεών του εντόμου, οι κλιματικές συνθήκες που επικρατούν σε κάθε ελαιοκομική ζώνη και η έγκαιρη παρακολούθηση των πληθυσμών του αποτελούν παράγοντες που καθορίζουν τόσο το μέγεθος του προβλήματος όσο και την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων.

Με αφορμή την τρέχουσα περίοδο, συνομιλήσαμε με τον έμπειρο γεωπόνο και Προϊστάμενο του Κέντρου Προστασίας Φυτών, Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Ιωαννίνων, κ. Ανδρέα Καμπλέτσα, σχετικά με τον πυρηνοτρήτη, τη βιολογία του εντόμου και τη σημασία της σωστής ενημέρωσης των παραγωγών.

Ο πυρηνοτρήτης ως εχθρός της ελιάς

Ο πυρηνοτρήτης (Prays oleae) αποτελεί έναν από τους σπουδαιότερους εχθρούς της ελιάς και αναπτύσσει τρεις γενεές κατά τη διάρκεια του έτους. Οι προνύμφες κάθε γενεάς προσβάλλουν διαφορετικά όργανα του δένδρου, γι’ αυτό και διακρίνονται σε φυλλόβια, ανθόβια και καρπόβια γενεά.

Η εμφάνιση, η εξέλιξη των γενεών και η ένταση των προσβολών διαφοροποιούνται ανάλογα με τις συνθήκες που επικρατούν σε κάθε περιοχή, γεγονός που καθιστά απαραίτητη τη συστηματική παρακολούθηση των πληθυσμών του εντόμου. Ειδικότερα, οι κλιματικές συνθήκες, αλλά και οι ποικιλίες ελιάς που καλλιεργούνται σε κάθε περιοχή, είτε πρόκειται για πρώιμες, μεσοπρώιμες ή όψιμες, επηρεάζουν τον ρυθμό εμφάνισης του εντόμου. Ως αποτέλεσμα, η εικόνα του εχθρού και οι ανάγκες διαχείρισής του ενδέχεται να διαφέρουν ακόμη και μεταξύ γειτονικών ελαιοκομικών περιοχών. Για τον λόγο αυτό, ιδιαίτερη σημασία έχει η παρακολούθηση των τοπικών δεδομένων, ώστε να προσδιορίζεται με ακρίβεια το στάδιο ανάπτυξης του πυρηνοτρήτη σε κάθε περιοχή.

Η καρπόβια γενεά και οι ζημιές που προκαλεί

Αυτή την περίοδο το ενδιαφέρον των παραγωγών στρέφεται στην καρπόβια γενεά του πυρηνοτρήτη, η οποία συνδέεται άμεσα με απώλειες καρπών κατά τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου. Τα ενήλικα έντομα ωοτοκούν πάνω στους νεαρούς καρπούς και οι προνύμφες που εκκολάπτονται εισέρχονται άμεσα στο εσωτερικό τους.

Αρχικά οι προνύμφες τρέφονται από τη σάρκα του καρπού, προκαλώντας ένα πρώτο κύμα καρπόπτωσης στις αρχές του καλοκαιριού. Οι μικροί καρποί ξηραίνονται και πέφτουν, καθώς διακόπτεται η επικοινωνία μεταξύ ποδίσκου και σάρκας. Στη συνέχεια οι προνύμφες εισχωρούν στον σχηματισμένο πυρήνα, όπου συνεχίζουν την ανάπτυξή τους. Η προσβολή αυτή οδηγεί σε σταδιακή νέκρωση των καρπών και τελικά σε ένα δεύτερο κύμα καρπόπτωσης το φθινόπωρο, το οποίο είναι συνήθως και το πιο εμφανές στους παραγωγούς.

Όπως επισημαίνεται, η πρώτη καρπόπτωση συχνά περνά απαρατήρητη, ενώ η δεύτερη είναι εκείνη που μπορεί να προκαλέσει ανησυχία, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις αυξημένων πληθυσμών του εντόμου.

Η έκταση της ζημιάς δεν είναι ίδια κάθε χρονιά, καθώς επηρεάζεται τόσο από τον πληθυσμό του πυρηνοτρήτη που αναπτύσσεται στον ελαιώνα όσο και από το φορτίο των δέντρων. Για τον λόγο αυτό, η αξιολόγηση της κατάστασης θα πρέπει να γίνεται με βάση τα δεδομένα κάθε ελαιώνα και όχι μόνο την παρουσία του εντόμου.

Δεν είναι όλες οι περιοχές ίδιες

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία που αναδείχθηκαν κατά τη συζήτηση είναι ότι δεν υπάρχουν ενιαίες ημερομηνίες ή κοινά χρονοδιαγράμματα για όλες τις περιοχές της χώρας. «Κάθε περιοχή έχει τις δικές της κλιματικές συνθήκες», γεγονός που επηρεάζει τόσο την εμφάνιση όσο και την εξέλιξη των γενεών του πυρηνοτρήτη.

Αυτό σημαίνει ότι οι πληροφορίες που ισχύουν για μία περιοχή δεν μπορούν να μεταφερθούν αυτούσιες σε μια άλλη. Για τον λόγο αυτό, οι παραγωγοί θα πρέπει να βασίζονται στα δεδομένα που αφορούν τη δική τους ελαιοκομική ζώνη και όχι σε γενικές εκτιμήσεις ή εμπειρικές πρακτικές που εφαρμόζονται αλλού.

Οι παγίδες και οι δειγματοληψίες δείχνουν τον σωστό χρόνο επέμβασης

Η παρακολούθηση των πληθυσμών αποτελεί το σημαντικότερο εργαλείο για τη λήψη σωστών αποφάσεων. Σε περιοχές όπου ο πυρηνοτρήτης εμφανίζει αυξημένη παρουσία ή όπου είχαν παρατηρηθεί υψηλοί πληθυσμοί σε προηγούμενες γενεές, είναι απαραίτητη η συστηματική παρακολούθηση της καρπόβιας γενεάς μέσω φερομονικών παγίδων και δειγματοληψιών καρπών.

Οι παγίδες επιτρέπουν την καταγραφή της πτήσης των ακμαίων αρσενικών εντόμων, με τις καταμετρήσεις να πραγματοποιούνται σε τακτά χρονικά διαστήματα, συνήθως κάθε 3 έως 5 ημέρες. Παράλληλα, οι τακτικοί έλεγχοι στους νεαρούς καρπούς δίνουν εικόνα για την εναπόθεση αυγών και τις εκκολάψεις. Μόνο μέσα από αυτή τη διαδικασία μπορεί να προσδιοριστεί με ακρίβεια η χρονική στιγμή κατά την οποία απαιτείται επέμβαση.

Εφόσον διαπιστωθεί εναπόθεση αυγών σε υψηλό ποσοστό καρπών, μπορεί να απαιτηθεί επέμβαση με εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, κατάλληλα για το σύστημα καλλιέργειας που εφαρμόζει ο παραγωγός (συμβατική ή βιολογική). Καθοριστικής σημασίας είναι ο σωστός χρόνος εφαρμογής, καθώς η αντιμετώπιση είναι αποτελεσματικότερη πριν οι προνύμφες εισέλθουν στον πυρήνα του καρπού.

Όπως τονίστηκε χαρακτηριστικά, «δεν αρκεί να γνωρίζουμε ότι υπάρχει πυρηνοτρήτης στην περιοχή, πρέπει να γνωρίζουμε πότε ακριβώς δραστηριοποιείται». Η έγκαιρη γνώση της πτήσης του εντόμου και της εξέλιξης των προσβολών είναι εκείνη που καθορίζει και την επιτυχία της αντιμετώπισης.

Η σημασία της συνεργασίας παραγωγών, γεωπόνων και υπηρεσιών

Η αποτελεσματική αντιμετώπιση του πυρηνοτρήτη δεν βασίζεται μόνο στα διαθέσιμα μέσα φυτοπροστασίας, αλλά κυρίως στην ορθή πληροφόρηση και στον σωστό χρόνο εφαρμογής των μέτρων. Οι γεωπόνοι που παρακολουθούν τις καλλιέργειες και οι αρμόδιες υπηρεσίες διαθέτουν δίκτυα παρακολούθησης και στοιχεία από παγίδες πεδίου, τα οποία επιτρέπουν τον προσδιορισμό της εμφάνισης των γενεών και της έντασης των πληθυσμών στις περιοχές ευθύνης τους.

Για τον λόγο αυτό, η συνεχής επικοινωνία των παραγωγών με τον γεωπόνο που τους παρακολουθεί, αλλά και η αξιοποίηση των ενημερωτικών δελτίων των αρμόδιων υπηρεσιών, αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη λήψη ορθών αποφάσεων. «Η σωστή ενημέρωση είναι εξίσου σημαντική με την ίδια την επέμβαση», καθώς επιτρέπει στον παραγωγό να δράσει την κατάλληλη στιγμή και όχι εκ των υστέρων, όταν η ζημιά έχει ήδη εγκατασταθεί μέσα στον καρπό.

Έτσι, σε μια περίοδο όπου οι ελαιοπαραγωγοί παρακολουθούν με αυξημένο ενδιαφέρον την εξέλιξη του πυρηνοτρήτη, η γνώση των τοπικών δεδομένων, η αξιοποίηση των δικτύων παρακολούθησης και η συνεργασία με τους ειδικούς παραμένουν τα σημαντικότερα εφόδια για την προστασία της παραγωγής.

Η καλλιέργεια της πατάτας παραμένει μία από τις σημαντικότερες καλλιέργειες στη χώρα, με τη φυτοπροστασία να αποτελεί διαχρονικά κρίσιμο παράγοντα για τη διατήρηση της παραγωγής και της ποιότητας. Οι ιδιαίτερες κλιματικές συνθήκες, η ένταση της καλλιέργειας αλλά και η συνεχής πίεση από εντομολογικούς εχθρούς καθιστούν αναγκαία τη συστηματική παρακολούθηση του αγρού και τη σωστή διαχείριση των προσβολών από τους παραγωγούς.

Σε αρκετές πατατοπαραγωγικές περιοχές της Ελλάδας, και στο λεκανοπέδιο Νευροκοπίου που συγκαταλέγεται διαχρονικά ανάμεσα στις πλέον εξειδικευμένες ζώνες καλλιέργειας πατάτας, η παρουσία εντομολογικών εχθρών αποτελεί σταθερή πρόκληση για τη φυτοϋγειονομική διαχείριση της καλλιέργειας.

Στο πλαίσιο αυτό, συνομιλήσαμε με τον κ. Ηλία Ελευθεριάδη, γεωπόνο με πολυετή εμπειρία στην περιοχή και τέως μέλος του Τμήματος Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Δράμας, για τον δορυφόρο της πατάτας — έναν διαχρονικό εχθρό της καλλιέργειας που εξακολουθεί να απασχολεί τους παραγωγούς, παρότι σήμερα θεωρείται περισσότερο διαχειρίσιμος σε σχέση με παλαιότερες περιόδους

Ένας διαχρονικός εχθρός των σολανωδών καλλιεργειών

Ο δορυφόρος της πατάτας (Leptinotarsa decemlineata) αποτελεί έναν από τους γνωστότερους εντομολογικούς εχθρούς των φυτών της οικογένειας των Σολανωδών (Solanaceae), με σημαντικότερους ξενιστές την πατάτα, την τομάτα και τη μελιτζάνα.

Σύμφωνα και με όσα ανέφερε ο κ. Ελευθεριάδης, τα έντομα διαχειμάζουν στο έδαφος και την άνοιξη μετακινούνται στις καλλιέργειες, όπου τρέφονται από το φύλλωμα των φυτών. Στη χώρα μας εμφανίζει συνήθως έως τρεις γενιές ετησίως, ενώ οι σοβαρότερες ζημιές προκαλούνται κυρίως από τις αδηφάγες προνύμφες του εντόμου.

Σε υψηλούς πληθυσμούς μπορεί να προκληθεί έντονη έως και πλήρης αποφύλλωση των φυτών, με χαρακτηριστική εικόνα «σκελετωμένων» φυτών και παρουσία μαλακών περιττωμάτων πάνω στους βλαστούς και το φύλλωμα.

«Ο δορυφόρος παραμένει υπαρκτός και υπολογίσιμος»

Όπως εξηγεί ο γεωπόνος, ο δορυφόρος της πατάτας εξακολουθεί να αποτελεί έναν υπαρκτό και επίμονο εχθρό για την καλλιέργεια, χωρίς όμως να βρίσκεται σήμερα στην κορυφή των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι παραγωγοί της περιοχής, καθώς μεγαλύτερη πίεση ασκούν πλέον άλλοι εντομολογικοί εχθροί. «Ο δορυφόρος είναι ένας έμονος εχθρός», αναφέρει χαρακτηριστικά, σημειώνοντας ωστόσο ότι στις περισσότερες περιπτώσεις η ζημιά του παραμένει πλέον διαχειρίσιμη μέσα στο σύγχρονο πρόγραμμα φυτοπροστασίας.

Σύμφωνα με τον ίδιο, σημαντικό ρόλο σε αυτό παίζει το γεγονός ότι πολλές επεμβάσεις που πραγματοποιούνται έτσι κι αλλιώς για άλλους εχθρούς της πατάτας, όπως αφίδες και δευτερεύοντες εχθροί, συμβάλλουν παράλληλα και στον περιορισμό των πληθυσμών του δορυφόρου. Παρόλα αυτά, επισημαίνει ότι και στον συγκεκριμένο εχθρό έχουν παρατηρηθεί κατά καιρούς ζητήματα μειωμένης αποτελεσματικότητας ορισμένων σκευασμάτων, ιδιαίτερα μετά την απόσυρση παλαιότερων δραστικών ουσιών που χρησιμοποιούνταν επί σειρά ετών στην καλλιέργεια, γεγονός που απαιτεί προσοχή στη διαχείριση και στις επιλογές των επεμβάσεων.

Παρά τις δυσκολίες αυτές, η επέμβαση με εγκεκριμένα εντομοκτόνα εξακολουθεί να αποτελεί βασικό εργαλείο στη διαχείριση του δορυφόρου της πατάτας, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις αυξημένων πληθυσμών και έντονης προσβολής της καλλιέργειας. Ωστόσο, ιδιαίτερη σημασία έχει η ορθολογική χρήση των φυτοπροστατευτικών προϊόντων και η εναλλαγή δραστικών ουσιών διαφορετικών ομάδων, καθώς η συνεχής χρήση των ίδιων εντομοκτόνων μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη ανθεκτικότητας του εντόμου και στη σταδιακή μείωση της αποτελεσματικότητάς τους.

Η κρίσιμη περίοδος της πρώτης γενιάς

Ιδιαίτερη σημασία, σύμφωνα με τον κ. Ελευθεριάδη, έχει η πρώτη γενιά του εντόμου, δηλαδή η περίοδος Απριλίου – Μαΐου, όταν οι συνθήκες μπορούν να ευνοήσουν παρατεταμένη δραστηριότητα των ενηλίκων. Όπως εξηγεί, σε χρονιές με χαμηλότερες θερμοκρασίες και καθυστερημένη άνοδο της θερμοκρασίας του εδάφους, η έξοδος των ακμαίων γίνεται πιο αργή και παρατεταμένη. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να εμφανίζονται συχνά επικαλύψεις γενεών, γεγονός που δυσκολεύει τη διαχείριση του πληθυσμού στον αγρό.

«Το μόνο πρόβλημα που μας δημιουργεί ο δορυφόρος στην πατάτα είναι στην πρώτη γενιά», σημειώνει χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι εκείνη την περίοδο απαιτείται αυξημένη επιτήρηση της καλλιέργειας ώστε να γίνουν οι παρεμβάσεις στον κατάλληλο χρόνο.

Παρόλα αυτά, διευκρινίζει πως ακόμη και σε περιπτώσεις όπου παρατηρούνται έντονες αποφυλλώσεις στα πρώτα στάδια ανάπτυξης της καλλιέργειας, η πατάτα συχνά καταφέρνει να αναπληρώσει τη ζημιά και σπάνια προκύπτουν σοβαρές οικονομικές απώλειες, αρκεί να μη συνυπάρχουν επιβαρυντικοί παράγοντες ή παρατεταμένη πίεση από τον εχθρό.

Σε επίπεδο ολοκληρωμένης διαχείρισης, θετικά αποτελέσματα μπορεί να προσφέρει και η αμειψισπορά, πρακτική που συμβάλλει στη μείωση της πίεσης από εντομολογικούς εχθρούς και γενικότερα στη βελτίωση της φυτοϋγειονομικής κατάστασης του αγρού. Παρόλα αυτά, σε αρκετές έντονα πατατοπαραγωγικές περιοχές, όπου η πατάτα αποτελεί βασική καλλιεργητική και οικονομική δραστηριότητα, η εφαρμογή τέτοιων πρακτικών δεν είναι πάντοτε εύκολη ή ελκυστική για τους παραγωγούς.

Παρακολούθηση και εμπειρία: Τα βασικά «όπλα» του παραγωγού

Για τον κ. Ελευθεριάδη, η αποτελεσματική αντιμετώπιση του δορυφόρου δεν εξαρτάται μόνο από τις επεμβάσεις, αλλά και από τη συνολική εικόνα που έχει ο παραγωγός για την καλλιέργεια και τις συνθήκες που διαμορφώνονται στον αγρό. Ο ίδιος δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην αξία της συνεχούς παρακολούθησης της καλλιέργειας και της εμπειρίας του παραγωγού στο χωράφι.

Όπως αναφέρει, η αποτελεσματική διαχείριση εντομολογικών εχθρών όπως ο δορυφόρος δεν βασίζεται αποκλειστικά στα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, αλλά κυρίως στην ικανότητα του παραγωγού να «διαβάζει» την καλλιέργεια, να παρατηρεί τις μεταβολές και να αξιοποιεί σωστά τις πληροφορίες που διαθέτει. «Ο αγρότης πρέπει να νιώθει τη γη, να νιώθει την καλλιέργεια, να είναι κοινωνός του οικοσυστήματος», τονίζει χαρακτηριστικά.

Παράλληλα, επισημαίνει ότι σήμερα οι παραγωγοί διαθέτουν πολύ περισσότερα εργαλεία σε σχέση με το παρελθόν, όπως μετεωρολογικές προβλέψεις, ψηφιακές εφαρμογές και άμεση ενημέρωση μέσω διαδικτύου και κινητών τηλεφώνων, γεγονός που επιτρέπει ταχύτερη λήψη αποφάσεων και καλύτερη προσαρμογή των καλλιεργητικών χειρισμών.

Η σωστή αξιοποίηση αυτών των εργαλείων, σε συνδυασμό με τη συνεργασία με γεωπόνους και υπηρεσίες φυτοπροστασίας, θεωρείται πλέον απαραίτητη για τη διατήρηση της παραγωγής σε οικονομικά βιώσιμα επίπεδα.

Η διαχείριση του δορυφόρου απαιτεί συνέπεια και όχι εφησυχασμό

Παρότι ο δορυφόρος της πατάτας δεν εμφανίζει σήμερα την ένταση άλλων δεκαετιών σε αρκετές περιοχές, εξακολουθεί να αποτελεί έναν εχθρό που απαιτεί διαρκή επαγρύπνηση και σωστή παρακολούθηση της καλλιέργειας.

Όπως καταλήγει ο κ. Ελευθεριάδης, η σύγχρονη πατατοκαλλιέργεια δεν απαιτεί μόνο τεχνικά μέσα και επεμβάσεις, αλλά κυρίως παραγωγούς που γνωρίζουν σε βάθος το χωράφι τους και μπορούν να αξιολογούν έγκαιρα τις συνθήκες που διαμορφώνονται στον αγρό.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καθόρισε, την Τετάρτη, 27 Μαΐου, τη θέση του σχετικά με ένα μέρος της λεγόμενης νομοθετικής δέσμης «omnibus X» στο πλαίσιο της ατζέντας απλούστευσης της ΕΕ.

Η εντολή του Συμβουλίου για διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αφορά, ειδικότερα, τους κανόνες για τη βιώσιμη χρήση φυτοφαρμάκων με drones, τα αρχεία που σχετίζονται με τα ζώα εκτροφής και τη χρήση πλαστικών στη βιομηχανία τροφίμων.

Αυτή η δέσμη μέτρων στοχεύει στην απλούστευση των κανόνων και των διαδικασιών σε ολόκληρη τη νομοθεσία της ΕΕ, από τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα έως τις ζωοτροφές, τους επίσημους ελέγχους και την υγεία και την καλή διαβίωση των ζώων.

Θα στοχεύει στη μείωση του περιττού διοικητικού κόστους και των επιβαρύνσεων, διατηρώντας παράλληλα τα πολύ υψηλά πρότυπα της ΕΕ για την ασφάλεια των τροφίμων και των ζωοτροφών , καθώς και για την προστασία της υγείας των ανθρώπων και των ζώων και την προστασία του περιβάλλοντος.

«Σήμερα παρουσιάζουμε τη δεύτερη πρόταση στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων για την ασφάλεια των τροφίμων και των ζωοτροφών, ανοίγοντας το δρόμο για απλούστερους και οικονομικά αποδοτικότερους κανόνες σχετικά με τη βιώσιμη χρήση φυτοφαρμάκων, την τήρηση αρχείων και τη χρήση πλαστικών στη βιομηχανία τροφίμων. Αυτό επιβεβαιώνει τη δέσμευση της Προεδρίας μας να προωθήσει γρήγορα και αποτελεσματικά το πρόγραμμα απλούστευσης της ΕΕ», δήλωσε η κα Μαριλένα Ραούνα, Υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Τροπολογίες που εισήγαγε το Συμβούλιο

Η Προεδρία αντιμετώπισε το πακέτο απλούστευσης «omnibus X» με ύψιστη προτεραιότητα. Μετά την ταχεία έγκριση της εντολής του Συμβουλίου σχετικά με την προτεινόμενη ρύθμιση για την παράταση των περιόδων προστασίας δεδομένων όσον αφορά τα βιοκτόνα στις 4 Μαρτίου και την επίσημη έγκριση της πράξης στις 11 Μαΐου, η Προεδρία συνέχισε τις εργασίες της επί των υπόλοιπων δύο προτάσεων. Όσον αφορά την παρούσα πρόταση, τα κράτη μέλη συμμερίστηκαν σε μεγάλο βαθμό την αίσθηση του επείγοντος και, υπό αυτή την προοπτική, διατήρησαν τον κύριο στόχο της πρότασης της Επιτροπής, εισάγοντας τροποποιήσεις που θα επιτάχυναν ακόμη περισσότερο την εφαρμογή των εν λόγω οδηγιών.

Οδηγία για την χρήση φυτοφαρμάκων

Η ισχύουσα οδηγία για την Ορθολογική Χρήση των Γεωργικών Φαρμάκων (ΟΥΧΦ) απαγορεύει την εναέρια εφαρμογή φυτοφαρμάκων, ενώ παράλληλα επιτρέπει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να χορηγούν μεμονωμένες παρεκκλίσεις από την ανωτέρω απαγόρευση, με κόστος σημαντικό διοικητικό φόρτο για τους επαγγελματίες χρήστες και για τις αρμόδιες αρχές.

Οι προτεινόμενες τροποποιήσεις της ΟΥΧΦ στοχεύουν στη διευκόλυνση της χρήσης drones για στοχευμένη εφαρμογή φυτοφαρμάκων, η οποία ενδέχεται να παρουσιάζει ισοδύναμο ή και χαμηλότερο κίνδυνο από τις χερσαίες εφαρμογές φυτοφαρμάκων.
Η εντολή του Συμβουλίου διατηρεί την υφιστάμενη παρέκκλιση από την απαγόρευση των αεροψεκασμών σε ειδικές περιπτώσεις και την πρόσθετη παρέκκλιση, όπως προτείνεται από την Επιτροπή, για ορισμένους τύπους drones, ακόμη.

Το κείμενο της εντολής περιλαμβάνει περαιτέρω:

• νέα διατύπωση που διευκρινίζει ότι η εντολή της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) θα καλύπτει τόσο την αξιολόγηση κινδύνου των φυτοπροστατευτικών προϊόντων (ΦΠΠ) που μπορούν να ψεκαστούν από drones όσο και για τους τύπους drones, τις συνθήκες χρήσης τους και τους σχετικούς κινδύνους τους
• περίοδο 30 μηνών για την έκδοση της κατ' εξουσιοδότηση πράξης που προσδιορίζει τους τύπους drones, τα οποία θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον ψεκασμό φυτοπροστατευτικών προϊόντων
• μετά την έγκριση ενός σχεδίου εφαρμογής, τα κράτη μέλη θα έχουν τη δυνατότητα να καταργήσουν την απαίτηση για ξεχωριστή έγκριση μεμονωμένων εφαρμογών ΦΠΠ , ενώ μέχρι στιγμής η εν λόγω έγκριση ήταν υποχρεωτική.
• μεταβατικά μέτρα που δίνουν στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να επιτρέπουν τη χρήση drones μέχρι την έκδοση της προαναφερθείσας κατ' εξουσιοδότηση πράξης, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται οι ισχύοντες όροι για τον αεροψεκασμό και ότι η Επιτροπή και η EFSA ειδοποιηθούν εντός 30 ημερών από την έγκριση της χρήσης drones από τα κράτη μέλη, μαζί με την εκτίμηση κινδύνου βάσει της οποίας χορηγήθηκε η έγκριση.

Οδηγία σχετικά με την προστασία των ζώων

Η παρούσα οδηγία απαιτεί από τους κτηνοτρόφους να τηρούν αρχεία για τις φαρμακευτικές αγωγές που χορηγούνται στα ζώα και για τον αριθμό των θανάτων. Ωστόσο, παρόμοια τήρηση αρχείων απαιτείται από τον κανονισμό για τα κτηνιατρικά φάρμακα και από τον κανονισμό για την υγεία των ζώων («Νόμος για την υγεία των ζώων»), αντίστοιχα. Η τροποποίηση του Συμβουλίου εξαλείφει αυτήν την επικάλυψη.

Οδηγίες σχετικά με τους βασικούς κανόνες για πλαστικές συσκευασίες

Δύο οδηγίες του 1982 και του 1985 καλύπτουν θέματα που σχετίζονται με πλαστικά υλικά και αντικείμενα που προορίζονται να έρθουν σε επαφή με τρόφιμα. Ωστόσο, τα ίδια θέματα καλύπτονται από κανονισμό της ΕΕ του 2011. Ως εκ τούτου, το Συμβούλιο προτείνει την κατάργηση αυτών των δύο οδηγιών για τη βελτίωση της ασφάλειας δικαίου και της σαφήνειας.

Επόμενα βήματα

Η Προεδρία θα συνεχίσει τις εργασίες επί της τελευταίας εναπομένουσας πρότασης της δέσμης μέτρων, με στόχο την ταχεία επίτευξη συμφωνίας επί μιας συνολικής εντολής του Συμβουλίου για διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με ολόκληρη τη δέσμη απλούστευσης του «omnibus X».

Η ευδεμίδα της αμπέλου αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους εντομολογικούς εχθρούς της καλλιέργειας. Πρόκειται για ένα έντομο που μπορεί να προκαλέσει εκτεταμένες ζημιές στην παραγωγή, ιδιαίτερα όταν οι πληθυσμοί του δεν παρακολουθούνται έγκαιρα και δεν εφαρμόζονται τα κατάλληλα μέτρα διαχείρισης.

Παρότι η δραστηριότητά της διαφέρει από περιοχή σε περιοχή και από χρονιά σε χρονιά, οι αμπελουργοί βρίσκονται ήδη σε αυξημένη επιφυλακή, καθώς σε αρκετές περιοχές της χώρας αναμένεται η εμφάνιση της δεύτερης γενιάς του εντόμου — μιας από τις πλέον επικίνδυνες γενιές για την καλλιέργεια.

Στο πλαίσιο της σημασίας της ευδεμίδας για την αμπελοκαλλιέργεια και της ανάγκης για σωστή παρακολούθηση και έγκαιρη αντιμετώπιση του εντόμου, συνομιλήσαμε με τη γεωπόνο κα. Ζαΐρα Παπαφίγκου από τον Οινοποιητικό Συνεταιρισμό Τυρνάβου. Η ίδια αναφέρθηκε στην εικόνα που καταγράφεται αυτή την περίοδο στους αμπελώνες, στην παρακολούθηση των πληθυσμών, καθώς και στις πρακτικές διαχείρισης που εφαρμόζονται.

Πώς προκαλεί ζημιές η ευδεμίδα

Η ευδεμίδα (Lobesia botrana) μπορεί να προκαλέσει σοβαρές απώλειες στην παραγωγή, κυρίως κατά τη δεύτερη και τρίτη γενιά του εντόμου. Στην περιοχή του Τυρνάβου, σύμφωνα με την κα. Παπαφίγκου, εμφανίζονται συνήθως τρεις γενιές του εντόμου, με τις δύο θερινές γενιές να θεωρούνται και οι πλέον επιζήμιες. Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, «οι σημαντικότερες γενιές είναι η δεύτερη και η τρίτη», καθώς η πρώτη γενιά — η ανθόβια — δεν θεωρείται ιδιαίτερα καταστροφική και συνήθως δεν απαιτείται χημική επέμβαση.

Κατά την πρώτη γενιά, οι προνύμφες προσβάλλουν τα άνθη, ενώ συχνά τα συνδέουν μεταξύ τους με μεταξωτό νήμα, σχηματίζοντας χαρακτηριστικά κουκούλια που προδίδουν την παρουσία τους. Αντίθετα, στη δεύτερη και τρίτη γενιά, οι προνύμφες αναπτύσσονται πάνω στις ράγες, δημιουργώντας πληγές στον καρπό. Αυτές οι πληγές λειτουργούν ως «πύλη εισόδου» για δευτερογενείς μολύνσεις, με κυριότερο παράδειγμα τον βοτρύτη.

Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε η ίδια, «κάνοντας η προνύμφη μια οπή στη ράγα για να τραφεί, στο σημείο αυτό μπορεί στη συνέχεια να αναπτυχθεί δευτερογενής προσβολή». Ιδιαίτερα όταν αυξάνονται τα σάκχαρα των ραγών, οι προσβολές αυτές μπορεί να οδηγήσουν σε σοβαρά προβλήματα από βοτρύτη, ειδικά κατά την περίοδο της ωρίμανσης.

Στην τρίτη γενιά, πέρα από τον βοτρύτη, συχνά παρατηρούνται και όξινες σήψεις, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τόσο την ποσότητα όσο και την ποιότητα της παραγωγής. Όπως επισημάνθηκε στη συζήτηση, σε περιπτώσεις υψηλών πληθυσμών η ευδεμίδα μπορεί να εξελιχθεί σε ιδιαίτερα καταστροφικό εχθρό για το αμπέλι, προκαλώντας ακόμη και πολύ σοβαρές απώλειες παραγωγής.

Η παρακολούθηση των πληθυσμών

Κεντρικό ρόλο στην αντιμετώπιση της ευδεμίδας παίζει η συστηματική παρακολούθηση του πληθυσμού του εντόμου. Ο Ο.Σ. Τυρνάβου διαθέτει εκτεταμένο δίκτυο φερομονικών παγίδων στην περιοχή, μέσω του οποίου καταγράφεται η εξέλιξη των πτήσεων και η δυναμική των πληθυσμών.

Όπως μας ανέφερε η κα. Παπαφίγκου, φέτος το δίκτυο ενισχύθηκε περαιτέρω και πλέον αριθμεί 39 φερομονικές παγίδες σε όλη την περιοχή ευθύνης του συνεταιρισμού. Οι παγίδες παρακολουθούνται συστηματικά από τους γεωπόνους του συνεταιρισμού, με στόχο να υπάρχει όσο το δυνατόν πιο αντιπροσωπευτική εικόνα για την περιοχή.

Παράλληλα, υπάρχει συνεργασία με το Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών Βόλου, στο οποίο αποστέλλονται τα δεδομένα των συλλήψεων. Με βάση τα στοιχεία των παγίδων, αλλά και την επιτόπια παρακολούθηση που πραγματοποιείται μέσα στα αμπέλια για τον εντοπισμό προσβολών από τις προνύμφες, εκδίδονται οι σχετικές ανακοινώσεις και οι οδηγίες προς τους παραγωγούς για τις απαραίτητες επεμβάσεις.

«Με την έναρξη της πτήσης γίνεται και παρακολούθηση στα αμπέλια για να διαπιστωθεί αν έχουν ξεκινήσει οι ζημιές από την προνύμφη και στη συνέχεια βγάζουμε την ανακοίνωση για ψεκασμό», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Η γεωπόνος του συνεταιρισμού εξήγησε ακόμη ότι στην περιοχή του Τυρνάβου «αυτή τη στιγμή αναμένεται η έναρξη της πτήσης της δεύτερης γενιάς», ενώ η πρώτη γενιά αυτή την περίοδο έχει ουσιαστικά μηδενιστεί. Η ίδια υπογράμμισε ότι κάθε αμπελουργική περιοχή παρουσιάζει διαφορετική εικόνα, ανάλογα με τις τοπικές κλιματικές συνθήκες και τη δυναμική των πληθυσμών, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα σημαντική τη συνεχή καταγραφή των συλλήψεων και τη σωστή ενημέρωση των παραγωγών μέσω των γεωργικών προειδοποιήσεων

Οι επεμβάσεις και η σημασία του σωστού χρονισμού

Η χρονική στόχευση των επεμβάσεων αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της ευδεμίδας. Όπως εξήγησε η γεωπόνος, η επιλογή του σκευάσματος και η ανάγκη επαναληπτικού ψεκασμού εξαρτώνται άμεσα από το μέγεθος του πληθυσμού και το στάδιο ανάπτυξης του εντόμου.

Σύμφωνα με όσα ανέφερε, με την έναρξη της πτήσης εφαρμόζονται αρχικά ωοκτόνα σκευάσματα, ωστόσο επειδή το χρονικό περιθώριο στόχευσης των αυγών είναι περιορισμένο, στην πράξη οι επεμβάσεις στοχεύουν κυρίως τις νεαρές προνύμφες, με τη χρήση ρυθμιστών ανάπτυξης. Εφόσον οι πληθυσμοί είναι αυξημένοι, μπορεί να χρειαστεί επαναληπτική επέμβαση περίπου 15 ημέρες αργότερα με τη χρήση εντομοκτόνου.

Η αποτελεσματικότητα των επεμβάσεων συνδέεται και με την καλή κάλυψη των σταφυλιών κατά τον ψεκασμό, καθώς και με τον σωστό αερισμό του πρέμνου, ο οποίος διευκολύνει τόσο την προστασία των βοτρύων όσο και τη διατήρηση χαμηλότερης υγρασίας στο εσωτερικό της βλάστησης.

Η ίδια υπογράμμισε ότι η εικόνα δεν είναι ίδια σε όλες τις περιοχές. Υπάρχουν περιοχές με σταθερά υψηλότερους πληθυσμούς και άλλες με αισθητά χαμηλότερη πίεση του εντόμου. Για τον λόγο αυτό, όπως τόνισε, δεν μπορούν να δίνονται γενικευμένες οδηγίες χωρίς τοπική παρακολούθηση και συνεχή ενημέρωση των παραγωγών μέσω των γεωργικών προειδοποιήσεων.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στις πιο συμπαγείς ποικιλίες, όπου σε περίπτωση προσβολής μπορεί να είναι δυσκολότερη η μετέπειτα αντιμετώπιση του βοτρύτη λόγω της μεγαλύτερης πυκνότητας του βότρυ. Παρόλα αυτά, όπως διευκρινίστηκε, δεν παρατηρείται κάποια σαφής προτίμηση της ευδεμίδας σε συγκεκριμένες ποικιλίες, ενώ οι διαφοροποιήσεις εντοπίζονται περισσότερο μεταξύ διαφορετικών περιοχών και επιπέδων πληθυσμού του εντόμου.

Κομφούζιο: Η εφαρμογή που αλλάζει την εικόνα στους αμπελώνες

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε από την κα. Παπαφίγκου στη μέθοδο της παρεμπόδισης σύζευξης (κομφούζιο), η οποία εφαρμόζεται συστηματικά τα τελευταία χρόνια στην περιοχή του Τυρνάβου. Όπως ανέφερε, ο συνεταιρισμός συμμετέχει ήδη στη δεύτερη πενταετία εφαρμογής του μέτρου, με δράσεις τόσο για την ευδεμίδα όσο και για τον ψευδόκοκκο. Οι διαχυτήρες φερομόνης τοποθετούνται από τις αρχές Απριλίου, πολύ πριν την ανάπτυξη των κρίσιμων πληθυσμών του εντόμου.

Η μέθοδος βασίζεται στον αποπροσανατολισμό των αρσενικών εντόμων και στην παρεμπόδιση της σύζευξης με τα θηλυκά, ώστε να μειώνεται σταδιακά ο συνολικός πληθυσμός της ευδεμίδας μέσα στον αμπελώνα. «Τα τελευταία χρόνια με την εφαρμογή του κομφουζίου έχει μειωθεί σημαντικά ο πληθυσμός και οι παραγωγοί είναι πολύ ικανοποιημένοι», ανέφερε χαρακτηριστικά η γεωπόνος.

Η εφαρμογή τέτοιων πρακτικών, σε συνδυασμό με τη σωστή παρακολούθηση, τις στοχευμένες επεμβάσεις και τη συνεχή ενημέρωση των παραγωγών, αποτελεί πλέον βασικό στοιχείο της ολοκληρωμένης διαχείρισης της ευδεμίδας στους αμπελώνες.

Δημοσιεύθηκε από το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης η εγκύκλιος εφαρμογής του προγράμματος Γεωργικών Προειδοποιήσεων Ολοκληρωμένης Φυτοπροστασίας της βαμβακοκαλλιέργειας της χώρας, για την καλλιεργητική περίοδο 2026.

Το γενικό σύνολο της δαπάνης του προγράμματος για τις ΔΑΟΚ ανέρχεται στο ποσό των 74.120 ευρώ και αναλυτικά ανά κατηγορία δαπάνης:

• Δαπάνη προμήθειας παγίδων και συνοδών υλικών: 22.270 ευρώ.
• Δαπάνη εντός και εκτός έδρας μετακινήσεις των επιθεωρητών των φορέων: 31.650 ευρώ.
• Δαπάνη Παρατηρητών/Παραγωγών: 16.000 ευρώ.
• Δαπάνες εκτύπωσης ΔΓΠ και λοιπές δαπάνες: 4.200 ευρώ.

Η συνολική δαπάνη εντός και εκτός έδρας των συντονιστών των Π.Κ.Π.Φ.Π. & Φ.Ε ανέρχεται σε 12.000 ευρώ.

Το πρόγραμμα Γεωργικών Προειδοποιήσεων Ολοκληρωμένης Φυτοπροστασίας της Βαμβακοκαλλιέργειας της χώρας για την καλλιεργητική περίοδο έτους 2026, το οποίο περιλαμβάνει 21 υποπρογράμματα, ανά Περιφερειακή Ενότητα.

Ειδικότερα στοιχεία του προγράμματος: Χωροταξική αναφορά προγράμματος: Το σύνολο της έκτασης βαμβακιού των 20 Περιφερειακών Ενοτήτων που θα καλλιεργηθεί κατά την καλλιεργητική περίοδο 2026.

Σκοπός: Η μεγιστοποίηση της ποσοτικής παραγωγής ποιοτικών και ασφαλών προϊόντων βάμβακος, με διατήρηση και βελτίωση της οικονομικής και περιβαλλοντικής βιωσιμότητας των βαμβακοκαλλιεργειών.

Στόχοι:

3.1 Η τακτική παρακολούθηση της καλλιεργητικής εξέλιξης του βαμβακιού και της βιολογικής και πληθυσμιακής εξέλιξης των πληθυσμών του πράσινου σκουληκιού (Helicoverpa armigera) και του ρόδινου σκουληκιού (Pectinophora gossypiella).
Η τακτική παρακολούθηση άλλων επιβλαβών οργανισμών της καλλιέργειας του βαμβακιού όπως αφίδες (Aphididae), τετράνυχοι (Tetranychus spp), θρίπες (Thysanoptera), ιασσσίδες (Empoasca spp) λύγκος (Lygus pratensis ή L. Bugs), κ.α..
Η έκδοση και διάδοση επιστημονικά ορθών ενημερωτικών Δελτίων Γεωργικών Προειδοποιήσεων Ολοκληρωμένης Φυτοπροστασίας (ΔΓΠ).

3.2 Η υποστήριξη των βαμβακοκαλλιεργητών, με την διάδοση του Εγχειριδίου της Δ/νσης Προστασίας Φυτικής Παραγωγής με «Οδηγίες Ολοκληρωμένης Φυτοπροστασίας στη Βαμβακοκαλλιέργεια», που βρίσκονται καταχωρημένες στην ιστοσελίδα του Υπ. Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (http://www.minagric.gr) με επιλογή (Αγρότης-Επιχειρηματίας > Γεωργικές Προειδοποιήσεις > Βαμβακοκαλλιέργεια > Βαμβακοκαλλιέργεια 2026 >Αποφάσεις- Έγγραφα) και αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της παρούσας Απόφασης.

3.3 Η χρήση των καθορισθέντων κατώτατων ορίων πληθυσμιακής πυκνότητας των επιβλαβών οργανισμών της βαμβακοκαλλιέργειας για τη λήψη απόφασης επέμβασης με φυτοπροστατευτικά προϊόντα, σύμφωνα με τις γενικές αρχές Ολοκληρωμένης Φυτοπροστασίας [άρθρο 28 και Παράρτημα Δ του Ν.4036/2012 (Α΄8)] όπως ισχύει.

Οι παραπάνω δράσεις συμβάλλουν ώστε οι βαμβακοπαραγωγοί να είναι ενημερωμένοι, ώστε να ελέγχουν τις βαμβακοφυτείες τους και να αποφασίζουν τελικά για τις φυτοπροστατευτικές ενέργειες στις οποίες πρέπει να προβούν με την υποχρεωτική εφαρμογή των γενικών αρχών της ολοκληρωμένης φυτοπροστασίας (στήλη 1 του Εγχειριδίου) και με την εθελοντική εφαρμογή των ειδικών κατευθυντήριων γραμμών Ολοκληρωμένης Φυτοπροστασίας (στήλη 2 του Εγχειριδίου).

Δικτύωση προγράμματος:

4.1 Φορέας εφαρμογής του υποπρογράμματος ανά Περιφερειακή Ενότητα (Π.Ε.) είναι η αρμόδια Δ/νση Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής (ΔΑΟΚ).

4.2 Συντονιστής των φορέων της Περιφέρειας είναι το αρμόδιο Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών, Ποιοτικού & Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου (Π.Κ.Π.Φ.Π.&Φ.Ε)

4.3 Κεντρικός συντονιστής του Προγράμματος της Χώρας είναι η Δ/νση Προστασίας Φυτικής Παραγωγής του Υπ. Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.

4.4 Φορέας ενημέρωσης των βαμβακοπαραγωγών και λοιπών ενδιαφερομένων στο επίπεδο του Δήμου, είναι το Γραφείο Γεωργικής Ανάπτυξης (Γ.Γ.Α.) του Δήμου, με το γεωπονικό και τεχνολογικό στελεχιακό δυναμικό του, για όσους Δήμους επιβεβαιώσουν την συμμετοχή τους στο πρόγραμμα.

Για τεχνική υποστήριξη εφόσον απαιτηθεί, οι φορείς υλοποίησης του προγράμματος, μπορούν να απευθυνθούν στο Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο στους Δρ Μυλωνά Παναγιώτη, Γενικό Διευθυντή και Δρ Παπαχρήστο Δημήτριο του τμήματος Εντομολογίας και Γεωργικής Ζωολογίας.

Διαβάστε την απόφαση

Η πατάτα αποτελεί μία από τις σημαντικότερες καλλιέργειες για πολλές περιοχές της χώρας μας, μεταξύ αυτών και το λεκανοπέδιο Νευροκοπίου, με τους παραγωγούς να καλούνται κάθε χρόνο να διαχειριστούν ένα ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον τόσο σε επίπεδο καιρικών συνθηκών όσο και φυτοπροστασίας.

Ανάμεσα στους εχθρούς που απασχολούν τις τελευταίες δεκαετίες την περιοχή του Νευροκοπίου, αλλά και άλλες πατατοπαραγωγικές ζώνες της χώρας, η φθοριμαία ξεχωρίζει, καθώς οι ζημιές που προκαλεί επηρέασαν σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο οι παραγωγοί προσεγγίζουν την καλλιέργεια και τη διαχείριση της πατάτας.

Για το ζήτημα αυτό συνομιλήσαμε με τον κ. Ηλία Ελευθεριάδη, πολύπειρο γεωπόνο της περιοχής και τέως μέλος του Τμήματος Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Δράμας, ο οποίος επί σειρά ετών παρακολούθησε από κοντά την εξέλιξη του εντόμου στο Νευροκόπι και συμμετείχε ενεργά στη διαχείριση και ενημέρωση των παραγωγών.

Το έντομο και η προσβολή της πατάτας

Η φθοριμαία (Phthorimaea operculella) αποτελεί έναν από τους σοβαρότερους εντομολογικούς εχθρούς της πατάτας, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου η καλλιέργεια καταλαμβάνει μεγάλο μέρος της αγροτικής δραστηριότητας και επικρατούν ευνοϊκές κλιματικές συνθήκες για την ανάπτυξη του εντόμου.

Όπως εξηγεί ο κ. Ελευθεριάδης, το έντομο προσβάλλει κυρίως καλλιεργούμενα και αυτοφυή σολανώδη φυτά, όπως η πατάτα, η τομάτα και η μελιτζάνα. Οι προνύμφες μπορούν να δημιουργήσουν στοές σε φύλλα και βλαστούς, ωστόσο η σοβαρότερη ζημιά εντοπίζεται στους κονδύλους της πατάτας, τόσο στον αγρό όσο και κατά την αποθήκευση. Εκεί ανοίγουν βαθιές στοές, αφήνοντας χαρακτηριστικά περιττώματα στις εισόδους, με αποτέλεσμα οι κόνδυλοι να καθίστανται μη εμπορεύσιμοι και ακατάλληλοι για κατανάλωση.

Παράλληλα, στις προσβεβλημένες στοές μπορούν να αναπτυχθούν μύκητες και βακτήρια που επιταχύνουν τη σήψη των κονδύλων, αυξάνοντας ακόμη περισσότερο τις απώλειες της παραγωγής. Η φθοριμαία μπορεί επίσης να συνεχίσει τη δραστηριότητά της και μετά τη συγκομιδή, μέσα στους αποθηκευτικούς χώρους, γεγονός που καθιστά κρίσιμη όχι μόνο την προστασία της καλλιέργειας στον αγρό αλλά και τη σωστή διαχείριση της αποθήκευσης.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η παρακολούθηση του πληθυσμού του εντόμου με φερομονικές παγίδες, οι έγκαιρες γεωργικές προειδοποιήσεις και η συνεχής παρακολούθηση της καλλιέργειας θεωρούνται βασικά εργαλεία για την αντιμετώπισή του, καθώς οι επεμβάσεις πρέπει να πραγματοποιούνται στον κατάλληλο χρόνο και πάντα με βάση τις συλλήψεις των παγίδων, τις συνθήκες του αγρού και τις οδηγίες των γεωπόνων ή των αρμόδιων υπηρεσιών

«Η φθοριμαία παλιότερα δεν υπήρχε στο Νευροκόπι»

Όπως εξηγεί ο κ. Ελευθεριάδης, η φθοριμαία δεν αποτελούσε πάντοτε πρόβλημα για την περιοχή. Αντιθέτως, πρόκειται για έναν εχθρό που εγκαταστάθηκε σχετικά πρόσφατα και συνδέθηκε με συγκεκριμένες πρακτικές διακίνησης πατάτας. «Η φθοριμαία στον Νευροκόπι παλιότερα δεν υπήρχε σαν εντομολογικός εχθρός», αναφέρει χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι το έντομο φαίνεται να εισήχθη στην περιοχή περίπου στα μέσα της δεκαετίας του 1990. Σύμφωνα με τον ίδιο, τότε μεγάλες ποσότητες πατάτας από άλλες περιοχές της χώρας μεταφέρονταν σε συσκευαστήρια του Νευροκοπίου, ενώ υπολείμματα και προσβεβλημένοι κόνδυλοι απορρίπτονταν χωρίς τα απαραίτητα φυτοϋγειονομικά μέτρα.

Σε συνδυασμό με τους ηπιότερους χειμώνες που άρχισαν να εμφανίζονται λόγω της κλιματικής μεταβολής, τα ακμαία του εντόμου κατάφεραν να επιβιώσουν και να εγκατασταθούν στην περιοχή. Τα πρώτα χρόνια, μάλιστα, η έλλειψη εμπειρίας στην αντιμετώπιση της φθοριμαίας δημιούργησε σοβαρές δυσκολίες στους παραγωγούς.

Όπως σημειώνει ο ίδιος, η κατάσταση σταδιακά βελτιώθηκε μέσα από την εμπειρία των καλλιεργητών, τη συστηματική παρακολούθηση και τη στήριξη των υπηρεσιών. Παρ’ όλα αυτά, η φθοριμαία εξακολουθεί μέχρι σήμερα να θεωρείται «υπαρκτός και υπολογίσιμος εχθρός», ο οποίος έχει πλέον ενταχθεί στις βασικές καλλιεργητικές φροντίδες που απαιτούνται για μία οικονομικά βιώσιμη παραγωγή.

Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι πλέον η περιοχή βρίσκεται «σε ένα επίπεδο οικονομικά ανεκτών ζημιών», διευκρινίζοντας πως η κατάσταση δεν θυμίζει τα πρώτα χρόνια εμφάνισης του εντόμου, όταν υπήρχαν πολύ σοβαρότερες δυσκολίες και περιορισμένη εμπειρία διαχείρισης.

Σύμφωνα με τον ίδιο, παρόμοια προβλήματα μπορούν να εμφανιστούν και σε άλλες περιοχές όπου η πατάτα καταλαμβάνει σημαντικό μερίδιο της καλλιεργητικής δραστηριότητας, ιδιαίτερα όταν συνδυάζονται συγκεκριμένες κλιματικές και καλλιεργητικές συνθήκες.

Παρακολούθηση και ψεκασμοί φυτοπροστασίας

Ιδιαίτερη έμφαση δίνει ο κ. Ελευθεριάδης στη σημασία της συνεχούς παρακολούθησης του βιολογικού κύκλου του εντόμου και της άμεσης ενημέρωσης των παραγωγών. «Το πρώτο πράγμα που γίνεται και είναι σημαντικό είναι η παρακολούθηση του βιολογικού κύκλου των πληθυσμών», τονίζει, εξηγώντας ότι οι γεωργικές προειδοποιήσεις πρέπει να είναι άμεσες, λειτουργικές και να φτάνουν γρήγορα στον παραγωγό, ώστε να μπορεί να αντιδράσει στον σωστό χρόνο.

Μάλιστα, περιγράφει πως ήδη από τα προηγούμενα χρόνια στην περιοχή υπήρχε οργανωμένο σύστημα ενημερώσεων για τις πτήσεις του εντόμου και την εξέλιξη των γενεών, ενώ σήμερα η χρήση ψηφιακών εργαλείων έχει βελτιώσει σημαντικά την ταχύτητα μετάδοσης της πληροφορίας.

Όπως επισημαίνει, οι πρώτες επεμβάσεις πραγματοποιούνται με βάση τις συλλήψεις που καταγράφονται στις φερομονικές παγίδες και με τη χρήση κατάλληλων σκευασμάτων, ενώ η συνέχεια της διαχείρισης εξαρτάται από την εξέλιξη του πληθυσμού του εντόμου αλλά και τις κλιματικές συνθήκες που επικρατούν στην εκάστοτε περιοχή.

Ο ίδιος στέκεται ιδιαίτερα στις κρίσιμες περιόδους διαχείρισης της φθοριμαίας, εξηγώντας πως καθοριστικό ρόλο παίζουν οι δύο τελευταίες γενιές του εντόμου. Όπως αναφέρει, ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στη γενιά του Ιουλίου, όταν σε περιπτώσεις υψηλού πληθυσμιακού φορτίου πραγματοποιούνται επεμβάσεις, αλλά και στην περίοδο μετά το κάψιμο της φυτείας, όπου η παρακολούθηση πρέπει να παραμένει συνεχής.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, μπορεί να απαιτηθεί και τρίτη εφαρμογή, εφόσον οι συνθήκες και η εξέλιξη των πληθυσμών το καταστήσουν απαραίτητο. Όπως επισημαίνει, όλα αυτά βασίζονται στη συνεχή παρακολούθηση τόσο της δραστηριότητας των εντόμων όσο και των συνθηκών που επικρατούν στον αγρό.

Καλλιεργητική διαχείριση: άρδευση και σωστή συγκομιδή

Ένα από τα σημαντικότερα πρακτικά ζητήματα που ανέδειξε ο κ. Ελευθεριάδης αφορά τη διαχείριση της υγρασίας του εδάφους και τον ρόλο της άρδευσης στην παρεμπόδιση της προσβολής. Όπως εξηγεί, κρίσιμο στάδιο θεωρείται η περίοδος μετά το κάψιμο της φυτείας, όπου απαιτείται συνεχής παρακολούθηση του αγρού και ιδιαίτερη προσοχή στις ρογμές του εδάφους. «Πρέπει να γίνονται πολύ μικρές αρδεύσεις ώστε οι ρογμές του εδάφους να κλείνουν και να κρατιέται η υγρασία του εδάφους σε ένα σταθερό επίπεδο», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Ο ίδιος εξηγεί ότι οι ρωγμές λειτουργούν ως δίοδος για τη δραστηριότητα του εντόμου και για αυτό η σωστή διαχείριση της υγρασίας αποτελεί ουσιαστικό μέτρο προστασίας. «Όταν βλέπουμε ότι έχουμε έναν τύπο εδάφους που δημιουργεί ρογμές όταν χάνει την υγρασία του, θα πρέπει να μπούμε και να κάνουμε την αναγκαία άρδευση για να κλείσουμε αυτές τις ρογμές», σημειώνει.

Παράλληλα, επισημαίνει πως κάθε τύπος εδάφους απαιτεί διαφορετική προσέγγιση. Σε ορισμένα εδάφη οι ρωγμές είναι το βασικό πρόβλημα, ενώ σε πιο αμμώδη εδάφη η απώλεια υγρασίας διευκολύνει την κινητικότητα άλλων εχθρών εδάφους. Για αυτό, όπως λέει, ο παραγωγός χρειάζεται εμπειρία και συνεχή παρακολούθηση της καλλιέργειας ώστε να προσαρμόζει σωστά την άρδευση και τους χειρισμούς του.

Ο κ. Ελευθεριάδης τονίζει ακόμη ότι οι καιρικές συνθήκες των επόμενων ημερών παίζουν καθοριστικό ρόλο στη λήψη αποφάσεων. Όπως αναφέρει, η δυνατότητα πρόβλεψης ενός επερχόμενου καύσωνα ή ενός ιδιαίτερα ξηρού διαστήματος μέσα στον Αύγουστο βοηθά τον παραγωγό να προσαρμόσει εγκαίρως τη στρατηγική άρδευσης και διαχείρισης της καλλιέργειας.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει και στη σωστή χρονική στιγμή της συγκομιδής. Όπως εξηγεί, σε περιοχές όπου υπάρχουν πιέσεις από φθοριμαία, η συγκομιδή πρέπει να πραγματοποιείται όσο το δυνατόν νωρίτερα, πάντοτε όμως αφού έχει ολοκληρωθεί η ωρίμανση των κονδύλων και έχουν αποκτήσει τα απαραίτητα χαρακτηριστικά συντήρησης.

Παράλληλα, σημειώνει ότι θα πρέπει να αποφεύγονται τραυματισμοί κατά τη συγκομιδή, ιδιαίτερα όταν η φλούδα των κονδύλων παραμένει ακόμη μαλακή. «Αν δεν προσέξεις τις προσβολές στον αγρό, θα τις κουβαλήσεις στην αποθήκη», αναφέρει χαρακτηριστικά, εξηγώντας πως η φθοριμαία μπορεί να συνεχίσει να δημιουργεί προβλήματα και μετά τη συγκομιδή, κατά το στάδιο της αποθήκευσης.

«Ο αγρότης πρέπει πρώτα να είναι γεωργός»

Κλείνοντας τη συζήτηση, ο κ. Ελευθεριάδης στάθηκε ιδιαίτερα στη σημασία της γνώσης, της επιμόρφωσης και της ουσιαστικής επαφής του παραγωγού με την καλλιέργεια. Όπως σημειώνει, η αντιμετώπιση εχθρών όπως η φθοριμαία δεν βασίζεται μόνο σε σκευάσματα ή μηχανήματα, αλλά κυρίως στην παρατήρηση, στην κατανόηση του αγροοικοσυστήματος και στη σωστή αξιοποίηση της πληροφορίας.

«Ο αγρότης πρέπει πρώτα να είναι γεωργός. Να νιώθει τη γη, να νιώθει την καλλιέργεια, να είναι κοινωνός του οικοσυστήματος και να το αντιλαμβάνεται», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Παράλληλα, τονίζει πως οι παραγωγοί οφείλουν να βρίσκονται σε διαρκή επαγρύπνηση, να παρακολουθούν την καλλιέργειά τους, να συνεργάζονται στενά με τους γεωπόνους και να αξιοποιούν τις δυνατότητες που προσφέρουν σήμερα οι νέες τεχνολογίες.

Τέλος, δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στη συνεχή επιμόρφωση των παραγωγών, ειδικά κατά τη χειμερινή περίοδο, όταν οι καλλιεργητικές υποχρεώσεις είναι μειωμένες, ώστε να μπορούν να βελτιώνουν διαρκώς τις τεχνικές και τις πρακτικές που εφαρμόζουν στην καλλιέργεια της πατάτας.

Η περίοδος ωρίμανσης των κερασιών συνοδεύεται κάθε χρόνο από αυξημένη ανησυχία για έναν από τους σημαντικότερους εντομολογικούς εχθρούς της καλλιέργειας: τη ραγολέτιδα της κερασιάς, γνωστή και ως «σκουλήκι του κερασιού». Καθώς οι πρώιμες ποικιλίες έχουν ήδη ξεκινήσει να συγκομίζονται σε αρκετές περιοχές της χώρας, οι παραγωγοί βρίσκονται σε διαρκή επιφυλακή, παρακολουθώντας την εξέλιξη των πληθυσμών του εντόμου και εφαρμόζοντας τις απαραίτητες επεμβάσεις.

Για την εικόνα που επικρατεί αυτή την περίοδο, αλλά και για τα κρίσιμα σημεία στη διαχείριση της ραγολέτιδας, συνομιλήσαμε με τη γεωπόνο κα. Ανδρονίκη Μέλλιου από τον Αγροτικό Συνεταιρισμό Ράχης Πιερίας «Ο Άγιος Λουκάς», η οποία μετέφερε την εμπειρία της από την παρακολούθηση των παγίδων και την καθοδήγηση των παραγωγών της περιοχής.

Η παρακολούθηση και το κρίσιμο στάδιο του καρπού

Η ραγολέτιδα της κερασιάς (Rhagoletis cerasi), γνωστή ευρύτερα και ως «σκουλήκι των κερασιών», αποτελεί έναν από τους πιο ζημιογόνους εντομολογικούς εχθρούς της καλλιέργειας της κερασιάς.

Όπως εξηγεί η κα. Μέλλιου, η παρακολούθηση του εντόμου γίνεται με χρωματικές – και όχι φερομονικές – παγίδες, καθώς η ραγολέτιδα προσελκύεται από το κίτρινο χρώμα. Πρόκειται για τις χαρακτηριστικές κίτρινες κολλητικές παγίδες που τοποθετούνται σε αντιπροσωπευτικά σημεία των οπωρώνων, ώστε να εντοπίζεται η έναρξη της πτήσης του εντόμου.

Η ίδια επισημαίνει ότι ιδιαίτερα ευαίσθητο στάδιο θεωρείται εκείνο κατά το οποίο ο καρπός μεταβαίνει από το πράσινο προς το ανοιχτό πράσινο – κίτρινο χρώμα. «Τα κεράσια που έχουν φύγει από το πράσινο και πάνε προς το κίτρινο είναι αυτά που είναι πολύ πιθανό να προσβληθούν», αναφέρει χαρακτηριστικά, εξηγώντας πως εκείνη ακριβώς τη χρονική περίοδο θα πρέπει να έχουν ήδη ξεκινήσει οι απαραίτητες επεμβάσεις προστασίας. Σε αυτό το στάδιο οι καρποί γίνονται ιδιαίτερα ελκυστικοί για το έντομο, γεγονός που καθιστά κρίσιμο τον σωστό χρόνο επέμβασης.

Στην περιοχή της Ράχης Πιερίας, σύμφωνα με όσα ανέφερε, οι πρώτες επεμβάσεις πραγματοποιήθηκαν περίπου 15 ημέρες πριν την έναρξη της συγκομιδής, όταν καταγράφηκαν οι πρώτες σποραδικές συλλήψεις στις παγίδες. Όπως τονίζει, ακόμη και η εμφάνιση λίγων εντόμων είναι αρκετή ώστε να κινητοποιήσει τους παραγωγούς. «Είχα βρει δύο – τρία έντομα και έτσι ξεκινήσαμε εφαρμογές», σημειώνει.

Παράλληλα, επισημαίνει ότι η απουσία συλλήψεων σε μία παγίδα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν υπάρχει πληθυσμός στην περιοχή, καθώς η ορθή τοποθέτηση και η σωστή παρακολούθηση των παγίδων παίζουν καθοριστικό ρόλο. Η κα. Μέλλιου σημειώνει ακόμη ότι οι παγίδες τοποθετούνται σε αντιπροσωπευτικά σημεία της περιοχής, ώστε να υπάρχει όσο το δυνατόν πιο αξιόπιστη εικόνα για την εξέλιξη της πτήσης του εντόμου, ενώ σε πιο απομακρυσμένες καλλιέργειες αρκετοί παραγωγοί παρακολουθούν και οι ίδιοι τις παγίδες τους, σε συνεργασία με τον γεωπόνο τους.

«Κάθε ποικιλία έχει το δικό της παράθυρο προστασίας»

Ιδιαίτερη έμφαση δίνει η γεωπόνος στο γεγονός ότι η διαχείριση της ραγολέτιδας δεν είναι ίδια για όλες τις ποικιλίες, καθώς κάθε μία εισέρχεται στο ευαίσθητο στάδιο διαφορετική χρονική στιγμή. Στην περιοχή υπάρχουν από πολύ πρώιμες έως και όψιμες ποικιλίες, γεγονός που απαιτεί διαφορετικό προγραμματισμό επεμβάσεων.

Όπως εξηγεί, ο παραγωγός δεν ψεκάζει «τρεις φορές το ίδιο κεράσι», αλλά ουσιαστικά καλύπτει διαφορετικές ποικιλίες όταν αυτές φτάνουν στο στάδιο που είναι ευάλωτες στην προσβολή. «Αν έχεις πρώιμες, μεσοπρώιμες και όψιμες ποικιλίες, που φτάνουν σε αυτό το στάδιο σε διαφορετικές ημέρες, θα πρέπει να κάνεις διαφορετικούς ψεκασμούς για να πετύχεις όλα τα κεράσια», αναφέρει.

Το στοιχείο αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη ότι η ραγολέτιδα πραγματοποιεί μία γενιά τον χρόνο, όμως η χρονική στιγμή κατά την οποία κάθε ποικιλία γίνεται ευαίσθητη στην προσβολή διαφέρει. Η πίεση του εντόμου μπορεί να γίνει ακόμη μεγαλύτερη στις πιο όψιμες ποικιλίες, όπου το χρονικό διάστημα έκθεσης των καρπών στην προσβολή είναι μεγαλύτερο. Αυτός είναι και ο λόγος που απαιτείται συνεχής παρακολούθηση των οπωρώνων και σωστός συγχρονισμός των επεμβάσεων.

Η ζημιά γίνεται μέσα στον καρπό

Σύμφωνα με την κα. Μέλλιου, η ιδιαιτερότητα της ραγολέτιδας είναι ότι το έντομο εναποθέτει τα αυγά του στο εσωτερικό του καρπού, με αποτέλεσμα η προσβολή συχνά να γίνεται αντιληπτή όταν πλέον έχει αναπτυχθεί η προνύμφη μέσα στο κεράσι και εμφανίζονται τα χαρακτηριστικά σημάδια εισόδου.

«Ο σκοπός είναι να έχουμε τις λιγότερες δυνατές απώλειες και να μη φτάσει ο παραγωγός σε σημείο να έχει οικονομικά ζημιογόνα προσβολή», σημειώνει, εξηγώντας ότι ακόμη και σε σωστά διαχειριζόμενες καλλιέργειες μπορεί να εμφανιστούν μεμονωμένοι προσβεβλημένοι καρποί.

Παράλληλα, τονίζει πως η αποτελεσματικότητα των επεμβάσεων επηρεάζεται σημαντικά από τις συνθήκες εφαρμογής. Άνεμος, τοπικές βροχοπτώσεις ή ψιχάλες μετά τον ψεκασμό μπορούν να μειώσουν την αποτελεσματικότητα του εντομοκτόνου, δημιουργώντας «παράθυρα» προσβολής μέσα στον οπωρώνα. «Γι’ αυτό προσπαθούν όλοι να γίνεται όσο το δυνατόν σωστότερα η εφαρμογή», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Η ίδια ξεκαθαρίζει επίσης ότι οι επεμβάσεις δεν πραγματοποιούνται «τυφλά», χωρίς να έχει προηγηθεί παρακολούθηση του εντόμου. Όπως εξηγεί, πρέπει να έχει ξεκινήσει η πτήση της ραγολέτιδας και να υπάρχει παρουσία του πληθυσμού στον οπωρώνα, ώστε ο ψεκασμός να έχει ουσιαστικό αποτέλεσμα. «Αν ψεκάσουμε πριν ξεκινήσει η πτήση του, δεν θα καταφέρουμε κάτι», επισημαίνει.

Παράλληλα, λόγω του μικρού χρονικού διαστήματος μεταξύ προσβολής και συγκομιδής, απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή στην επιλογή των εγκεκριμένων σκευασμάτων και στην τήρηση των ημερών αναμονής, ώστε να αποφευχθεί ο κίνδυνος υπολειμμάτων στους καρπούς.

Η εικόνα της συγκομιδής και τα προβλήματα από τις βροχές

Σε ό,τι αφορά τη φετινή παραγωγή στην περιοχή, η συγκομιδή έχει ξεκινήσει στις πρώιμες ποικιλίες, όπως η Early Lory κ.ά, χωρίς όμως ακόμη να έχουν μπει μεγάλες ποσότητες στην αγορά.

Η κα. Μέλλιου αναφέρει ότι η καρπόδεση και η ποιότητα κρίνονται μέχρι στιγμής ικανοποιητικές, ωστόσο οι βροχοπτώσεις των προηγούμενων ημερών προκάλεσαν σχισίματα σε μέρος της παραγωγής, κυρίως στις πρώιμες ποικιλίες. «Υπάρχει ένα ποσοστό ζημιάς και οι παραγωγοί αναγκάζονται να κάνουν διαλογή κατά τη συγκομιδή», σημειώνει.

Παρά τις δυσκολίες, η συστηματική παρακολούθηση των παγίδων, η συνεργασία παραγωγών και γεωπόνων και ο σωστός χρονισμός των επεμβάσεων παραμένουν τα βασικά «όπλα» απέναντι σε έναν εχθρό που μπορεί μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα να προκαλέσει σοβαρές απώλειες στην παραγωγή κερασιού.

Η Εθνική Διεπαγγελματική Οργάνωση Ροδακίνου (Ε.ΔΙ.Ο.ΡΟ.) σε ανακοίνωση που εξέδωσε τονίζει ότι σε αρκετές περιοχές παρουσιάζονται φέτος ροδακινιές με ξερές βέργες και στα ίδια ή σε άλλα κτήματα παραμορφωμένοι καρποί και τυφλές βέργες.

Δημιουργείται μια σύγχυση που καλό είναι να ξεκαθαρίσει:

Οι παραμορφωμένοι καρποί και οι τυφλές βέργες οφείλονται στα ακάρεα της οικογένειας Eriophyidae που εισέρχονται μέσα στους οφθαλμούς οι οποίοι θα δώσουν την επόμενη χρονιά τους καρπούς και τους βλαστούς, μολύνοντάς τους και με το ιοειδές του Μωσαϊκού της ροδακινιάς (PLMVd).

Η ζημιά συμβαίνει το προηγούμενο καλοκαίρι και φθινόπωρο, και εκδηλώνεται δημιουργώντας την Άνοιξη τυφλές - όχι ξερές - βέργες, ενώ το Μάιο εκδηλώνεται η παραμόρφωση των καρπών, η οποία κορυφώνεται στη Συγκομιδή.

Οι προσβολές μπορούν να αντιμετωπιστούν εφαρμόζοντας τα ακόλουθα:

• Έναν ή και δύο ψεκασμούς Αμπαμεκτίνης όσο τα φύλλα είναι ακόμη φρέσκα το Μάιο.
• Εξαπόλυση Ωφέλιμων Αρπακτικών 10-15 ημέρες μετά την εφαρμογή της Αμπαμεκτίνης.
• Μείωση της χρήσης Πυρεθρινοειδών και αντικατάσταση με εκλεκτικά εντομοκτόνα.
• Ψεκασμούς ανά 15-20 μέρες με θειούχα το καλοκαίρι και κυρίως το φθινόπωρο πριν κλείσουν τα λέπια των οφθαλμών. Το Θειασβέστιο διαθέτει πιο έντονη διεισδυτική δράση ακόμη και στις πιο δροσερές ημέρες του Φθινοπώρου.
• Στο φούσκωμα των οφθαλμών η χρήση Θειασβεστίου ενάντια στον Εξώασκο, στο ροζ μπουμπούκι η εφαρμογή θερινών λαδιών, και μετά την πτώση του Κάλυκα οι ψεκασμοί για την αντιμετώπιση του Ωιδίου, του Κορύνεου και του Κλαδοσπορίου, όταν γίνονται με Βρέξιμο Θείο ή Θειασβέστιο, ελέγχουν ταυτόχρονα και τα ακάρεα.

Οι ξερές βέργες οφείλονται στο μύκητα Fusicoccum amygdali όταν προσβάλει τους βλαστούς κυρίως κατά την πτώση των φύλλων το φθινόπωρο και λιγότερο κατά την έκπτυξη των οφθαλμών την άνοιξη.

Οι προσβολές αυτές μπορούν να αντιμετωπιστούν εφαρμόζοντας τα ακόλουθα:

• Αφαίρεση και κάψιμο των ξερών βεργών πριν τα αραιώματα, κόβοντας 10 εκ. κάτω από το σημείο ξήρανσης και απολυμαίνοντας συχνά τα εργαλεία του κλαδέματος.
• Καλοκαιρινό κλάδεμα για καλύτερο φωτισμό και αερισμό των δένδρων.
• Εναλλασσόμενες εφαρμογές Captan, Dithianon και Θειασβεστίου (που δρα εκείνη την περίοδο ενάντια και σε αφίδες, ακάρεα, εξώασκο, κοκκοειδή) από το 10% της πτώσης των φύλλων και μέχρι την εφαρμογή του χαλκού.
• Προστασία από τον Εξώασκο με χρήση Θειασβεστίου ή/και ΖΙΡΑΜ μετά το λήθαργο, αλλά και της Μονίλιας στην έναρξη της ανθοφορίας και του Κορύνεου στην πτώση των πετάλων με κατάλληλα μυκητοκτόνα.

Περισσότερα για τις ξερές βέργες μπορείτε να διαβάσετε στο τεύχος Μαΐου 2026, στο Περιοδικό Γεωργία - Κτηνοτροφία, σε άρθρο με τίτλο: «Έλκη κλαδίσκων και νεκρώσεις βλαστών πυρηνόκαρπων. Μια αναδυόμενη απειλή για τις καλλιέργειες της ροδακινιάς και της αμυγδαλιάς στην Ελλάδα», το οποίο υπογράφει ο κ. Γεώργιος Καραογλανίδης. Το τεύχος Μαΐου 2026 του Περιοδικού Γεωργία - Κτηνοτροφία κυκλοφορεί από το Σάββατο (30/5) στα περίπτερα.

Σταδιακά έχει ξεκινήσει η περίοδος όπου οι παραγωγοί μηλιάς καλούνται να παρακολουθούν στενά την εμφάνιση εχθρών που μπορούν να επηρεάσουν τόσο την ανάπτυξη των δέντρων όσο και την ποιότητα της παραγωγής. Ανάμεσα σε αυτούς, ο τετράνυχος εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους και πιο απαιτητικούς εχθρούς της μηλιάς, αλλά και γενικότερα πολλών δενδρωδών καλλιεργειών, ιδιαίτερα σε χρονιές με υψηλές θερμοκρασίες και αυξημένη πίεση στους οπωρώνες.

Για το ζήτημα μίλησε στον ΑγροΤύπο ο γεωπόνος του Α.Σ. Ορεινά Κισσάβου, κ. Γιάννης Μούσιας, ο οποίος περιέγραψε αναλυτικά την εικόνα που παρατηρείται στις μηλοκαλλιέργειες, τις μορφές του τετράνυχου που εμφανίζονται, τους τρόπους διαχείρισης αλλά και τις δυσκολίες αντιμετώπισης λόγω ανθεκτικοτήτων, ενώ τόνισε και τη σημασία της συνεχούς παρακολούθησης μέσα στο χωράφι

Τα είδη τετράνυχου, οι προσβολές και η εικόνα στις μηλιές

Όπως εξήγησε ο κ. Μούσιας, στις μηλοκαλλιέργειες της περιοχής εμφανίζονται τρία διαφορετικά είδη τετράνυχου, των οποίων οι εκκολάψεις των χειμερινών αυγών ξεκινούν από τις αρχές Απριλίου. Πρόκειται για τον κόκκινο τετράνυχο (Panonychus ulmi), τον κίτρινο τετράνυχο (Tetranychus urticae) και τα λεγόμενα Aculus της οικογένειας Eriophyidae, τα οποία αποτελούν επίσης μία μορφή τετράνυχου, διαφορετική όμως από τις άλλες δύο.

Ο γεωπόνος του συνεταιρισμού στάθηκε ιδιαίτερα στην τελευταία κατηγορία, εξηγώντας ότι πρόκειται για έναν τετράνυχο που δεν διακρίνεται εύκολα, ούτε με γυμνό μάτι αλλά πολλές φορές ούτε και με φακό, καθώς απαιτείται ιδιαίτερα εξειδικευμένη παρατήρηση. «Νομίζεις ότι το δέντρο έχει πάρει φωτιά και δεν καταλαβαίνεις γιατί», ανέφερε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας την εικόνα που μπορεί να εμφανίσουν ορισμένα δέντρα όταν υπάρχει έντονη προσβολή από τα συγκεκριμένα ακάρεα. Ο συγκεκριμένος τύπος προσβάλλει κυρίως τις κορυφές των δέντρων, σταματώντας την ανάπτυξη και απομυζώντας τους φυτικούς ιστούς, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται συνολικά τόσο το δέντρο όσο και ο καρπός. Παράλληλα, τα συγκεκριμένα ακάρεα απασχολούν περισσότερο τα εσπεριδοειδή και σε δεύτερο βαθμό τα μηλοειδή, γεγονός που εξηγεί και γιατί οι περισσότεροι παραγωγοί είναι περισσότερο εξοικειωμένοι με τον κόκκινο και τον κίτρινο τετράνυχο.

«Ανάλογα τη χρονιά και τις συνθήκες, και οι τρεις τετράνυχοι μπορούν να προκαλέσουν παρόμοια ζημιά», σημείωσε χαρακτηριστικά. Η εικόνα αυτή γίνεται ακόμη πιο δύσκολη σε περιόδους όπου οι καιρικές συνθήκες ευνοούν τη γρήγορη ανάπτυξη των πληθυσμών. Σύμφωνα με τον κ. Μούσια, οι τετράνυχοι γενικά δραστηριοποιούνται πάνω στα φύλλα, τρεφόμενοι από τους φυτικούς ιστούς και μειώνοντας τη φωτοσυνθετική ικανότητα του δέντρου. «Δουλεύοντας πάνω στο φύλλο, μειώνεται η φωτοσύνθεση και η δυνατότητα να αναπτυχθεί σωστά το δέντρο», σημείωσε, εξηγώντας ότι όταν οι πληθυσμοί ξεφύγουν, μπορεί να επηρεαστεί όχι μόνο η ανάπτυξη των μικρών δέντρων αλλά και το μέγεθος του καρπού. Παράλληλα, σε περιπτώσεις έντονης προσβολής μπορεί να επηρεαστεί ακόμη και ο χρωματισμός των μήλων, ιδιαίτερα στις κόκκινες ποικιλίες, εφόσον δεν υπάρξει έγκαιρη αντιμετώπιση.

Ο ίδιος εξήγησε ότι ο κίτρινος τετράνυχος θεωρείται γενικά πιο εύκολος στην καταπολέμηση συγκριτικά με τον κόκκινο τετράνυχο, ωστόσο έχει τη δυνατότητα να προκαλέσει πολύ γρήγορα μεγαλύτερη ζημιά όταν ευνοείται από τις συνθήκες, ενώ οι υψηλές θερμοκρασίες των τελευταίων ετών αποτελούν σημαντικό παράγοντα που ευνοεί την ταχύτατη ανάπτυξη των πληθυσμών.

Οι αλλεπάλληλες γενιές, οι ανθεκτικότητες και τα περιορισμένα εργαλεία αντιμετώπισης

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο γεωπόνος και στις δυσκολίες καταπολέμησης του τετράνυχου, εξηγώντας ότι πρόκειται για έναν οργανισμό με πολλές και αλλεπάλληλες γενιές μέσα στον ίδιο χρόνο. Σε αντίθεση με άλλους εχθρούς, όπως για παράδειγμα η καρπόκαψα, στον τετράνυχο οι γενιές δεν διακρίνονται εύκολα. «Η μία γενιά καλύπτει την άλλη. Από τη στιγμή που υπάρχει πληθυσμός, ζευγαρώνει, αφήνει αυγά και συνεχίζει πολύ γρήγορα», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Μάλιστα, όσο ευνοείται από τις καιρικές συνθήκες ή όταν δεν πραγματοποιείται έγκαιρη καταπολέμηση, ο πληθυσμός μπορεί να αυξηθεί ακόμη πιο γρήγορα. Ακριβώς αυτή η συνεχής αναπαραγωγή είναι και ο βασικός λόγος που οι τετράνυχοι αναπτύσσουν πολύ γρήγορα ανθεκτικότητες απέναντι στα ακαρεοκτόνα. «Ένα φάρμακο μπορεί τη μία χρονιά να κάνει φοβερή δουλειά και μέσα σε δύο χρόνια να μην κάνει τίποτα», τόνισε, σημειώνοντας ότι στην πράξη τα διαθέσιμα εργαλεία είναι πλέον ελάχιστα.

Όπως διευκρίνισε, θεωρητικά υπάρχουν αρκετές εγκεκριμένες δραστικές ουσίες, όμως στην πραγματικότητα, λόγω ανθεκτικοτήτων, είναι σαν να υπάρχουν μόνο δύο ή τρία εργαλεία που μπορούν ακόμη να δώσουν κάποια λύση. «Αν μιλήσουμε με το Υπουργείο, θα μας πουν ότι υπάρχουν πολλές δραστικές. Στην πράξη όμως ελάχιστες λειτουργούν», ανέφερε χαρακτηριστικά. Η εικόνα αυτή, όπως σημείωσε ο γεωπόνος, δυσκολεύει ακόμη περισσότερο τόσο τον παραγωγό όσο και τον ίδιο τον γεωπόνο να διαχειριστούν αποτελεσματικά το πρόβλημα, καθώς πλέον και οι τρεις τετράνυχοι αντιμετωπίζονται ουσιαστικά με τα ίδια εργαλεία.

Η διαχείριση στον οπωρώνα και τα διαθέσιμα εργαλεία

Όπως εξήγησε ο γεωπόνος του συνεταιρισμού, οι πρώτες επεμβάσεις ξεκινούν ήδη από την άνοιξη, με την έκπτυξη των οφθαλμών και την άνοδο της θερμοκρασίας, όταν αρχίζουν να εμφανίζονται οι πρώτοι τετράνυχοι από τα χειμερινά αυγά. Στο στάδιο αυτό εφαρμόζονται θερινά λάδια, σε συνδυασμό και με άλλα σκευάσματα ή εντομοκτόνα, καθώς εκείνη την περίοδο πραγματοποιείται παράλληλα καταπολέμηση και άλλων εχθρών. Όπως ανέφερε, αυτή ουσιαστικά αποτελεί και την πρώτη επέμβαση απέναντι στον τετράνυχο, ενώ κατά την ανθοφορία δεν πραγματοποιούνται επεμβάσεις. Παρ’ όλα αυτά, η πρώτη εφαρμογή βοηθά ώστε να διατηρηθεί ο πληθυσμός σε χαμηλά επίπεδα μέχρι και το στάδιο της πτώσης των πετάλων.

Από εκεί και πέρα, όπως εξήγησε, η διαχείριση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό τόσο από τις συνθήκες όσο και από την παρακολούθηση του ίδιου του παραγωγού. Στον Α.Σ. Ορεινά Κισσάβου εφαρμόζονται πρακτικές ολοκληρωμένης διαχείρισης, με χρήση ωφέλιμων ακάρεων που λειτουργούν ως αρπακτικά απέναντι στους φυτοφάγους τετράνυχους. Όπως γνωστοποίησε ο γεωπόνος, τα ωφέλιμα ακάρεα χρειάζονται χρόνο για να εγκατασταθούν και να μειώσουν αποτελεσματικά τους πληθυσμούς, γι’ αυτό και απαιτείται υπομονή, ενώ η διαδικασία αυτή «χτίζεται χρόνο με τον χρόνο» μέσα στον οπωρώνα.

Παράλληλα, αναφέρθηκε και στη χρήση σαπουνιών, μία πρακτική που εφαρμόζεται από αρκετούς παραγωγούς τόσο λόγω του χαμηλότερου κόστους όσο και λόγω των περιορισμένων διαθέσιμων εργαλείων αντιμετώπισης. «Σκοτώνουν τον τετράνυχο, αλλά επανεμφανίζεται πολύ γρήγορα», σημείωσε χαρακτηριστικά. Όπως ανέφερε, σε αυτή την περίπτωση απαιτούνται συνεχόμενες επεμβάσεις και συχνοί ψεκασμοί, κάτι που δεν μπορεί να αποτελέσει μόνιμη λύση, ωστόσο εφαρμόζεται από αρκετούς παραγωγούς.

Ο ίδιος σημείωσε ακόμη ότι στα αγροτεμάχια με ιστορικό προσβολών απαιτείται μεγαλύτερη προσοχή και πιο προληπτική διαχείριση, ξεκινώντας από νωρίς με χρήση θερινών λαδιών αλλά ακόμη και ωοκτόνων σκευασμάτων, έστω και αν η αποτελεσματικότητά τους δεν έχει μεγάλη διάρκεια. Όπως τόνισε, όλα αυτά μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση των αρχικών πληθυσμών, ενώ κατά τους καλοκαιρινούς μήνες απαιτείται συχνή παρακολούθηση, εφαρμογή ωφέλιμων ακάρεων και, όταν ο πληθυσμός αρχίζει να αυξάνεται συνεχώς, νέα παρέμβαση με κάποια δραστική ουσία που δρα απέναντι στο άκαρι.

«Το χωράφι είναι του παραγωγού»

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο κ. Μούσιας και στη σημασία της συνεχούς παρουσίας του ίδιου του παραγωγού μέσα στο χωράφι. Όπως εξήγησε, ο τετράνυχος πολλές φορές εμφανίζεται πολύ τοπικά, ακόμη και σε λίγα μόνο δέντρα, γεγονός που κάνει δύσκολη την άμεση ανίχνευση από έναν γεωπόνο που επισκέπτεται περιοδικά την καλλιέργεια.«Το χωράφι είναι του παραγωγού. Εκείνος είναι κάθε μέρα μέσα και μπορεί να δει ότι κάτι δεν πάει καλά», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ο ίδιος πρόσθεσε ότι δεν πρέπει να υπάρχει ούτε υπερβολικός εφησυχασμός ούτε απόλυτη προσήλωση μόνο στα στατιστικά κατώφλια επέμβασης, καθώς ο τετράνυχος μπορεί να είναι πολύ εστιασμένος σε συγκεκριμένα σημεία του αγροτεμαχίου.«Σε ένα σημείο μπορεί να βρεις ένα φύλλο προσβεβλημένο και λίγα μέτρα πιο πέρα οκτώ στα δέκα φύλλα», τόνισε. Για τον λόγο αυτό, όπως σημείωσε, απαιτείται συνεχής παρατήρηση από τον ίδιο τον παραγωγό αλλά και στενή συνεργασία με τον γεωπόνο.

Κλείνοντας, ο γεωπόνος του Α.Σ. Ορεινά Κισσάβου σημείωσε ότι δεν θεωρεί πως κάποια ποικιλία εμφανίζει ιδιαίτερη ανθεκτικότητα ή ευαισθησία απέναντι στον τετράνυχο. Όπως ανέφερε, παλαιότερα υπήρχε η αντίληψη ότι οι πράσινες ποικιλίες επηρεάζονταν λιγότερο, ωστόσο πλέον έχει φανεί ότι όλες οι ποικιλίες μπορούν να εμφανίσουν προσβολές. «Το πρόβλημα σχετίζεται περισσότερο με το μικροκλίμα και το ιστορικό του κάθε κτήματος», σημείωσε.

Από την Υποδιεύθυνση Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος Βορείου Ελλάδος εξαρθρώθηκαν δύο εγκληματικές ομάδες, τα μέλη των οποίων δραστηριοποιούνταν στην παράνομη διακίνηση φυτοπροστατευτικών προϊόντων.

Για την υπόθεση πραγματοποιήθηκε χθες, Τρίτη (12 Μαΐου 2026), συντονισμένη αστυνομική επιχείρηση του Τμήματος Δίωξης Οικονομικού Εγκλήματος σε περιοχές της Θεσσαλονίκης, της Ημαθίας και της Ξάνθης, κατά την οποία συνελήφθησαν 4 άτομα, εκ των οποίων τα 3 είναι μέλη της πρώτης εγκληματικής ομάδας. Σε βάρος τους σχηματίσθηκε δικογραφία, κατά περίπτωση, για εγκληματική οργάνωση και παραβάσεις της νομοθεσίας περί διάθεσης γεωργικών φαρμάκων στην αγορά και του Εθνικού Τελωνειακού Κώδικα.

Ειδικότερα, ως προς την πρώτη εγκληματική ομάδα, προέκυψε ότι τα μέλη της, τουλάχιστον από τις αρχές του 2026, είχαν συγκροτήσει και ενταχθεί σε αυτή με σκοπό την εμπορία φυτοπροστατευτικών προϊόντων χωρίς την απαιτούμενη άδεια.
Όπως προέκυψε, ένα από τα μέλη διατηρούσε ατομική επιχείρηση σε περιοχή της Θεσσαλονίκης, με δραστηριότητα στο χονδρικό εμπόριο βιομηχανικών χημικών προϊόντων, λιπασμάτων και αγροχημικών προϊόντων, μέσω της οποίας, με τη συνδρομή των έτερων μελών, πραγματοποιούσαν παράνομη εμπορία φυτοπροστατευτικών προϊόντων.

Κατά την έρευνα που πραγματοποιήθηκε στην επιχείρηση, με τη συνδρομή υπαλλήλων του Περιφερειακού Κέντρου Προστασίας Φυτών Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Θεσσαλονίκης και του Τμήματος Αγροτικής Ανάπτυξης και Ελέγχων Νομού Θεσσαλονίκης του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, βρέθηκαν και κατασχέθηκαν:

• 500 κιλά και 520 λίτρα φυτοπροστατευτικών προϊόντων,
• 3.336- λίτρα σκευάσματος βιοδιεγέρτη, τυποποιημένα σε πλαστικούς περιέκτες, καθώς και
• πλήθος πωμάτων, κενών πλαστικών περιεκτών και χαρτοκιβωτίων.

Επιπλέον, διακριβώθηκε ότι, σε υπόγειο αποθηκευτικό χώρο πολυκατοικίας πλησίον της ανωτέρω επιχείρησης, τα μέλη της ομάδας πραγματοποιούσαν δραστηριότητες ανάμιξης, συσκευασίας και ανασυσκευασίας χημικών σκευασμάτων και λιπασμάτων χωρίς την απαιτούμενη άδεια λειτουργίας.

Από την επακόλουθη έρευνα, με τη συνδρομή αρμόδιων Υπηρεσιών του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, της Χημικής Υπηρεσίας Κεντρικής Μακεδονίας, της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας και της Ε.Υ.Α.Θ., διαπιστώθηκε η ύπαρξη φρεατίου συγκέντρωσης ακάθαρτων υδάτων, στο οποίο είχε τοποθετηθεί υποβρύχια αντλία, μέσω της οποίας διοχετεύονταν υπολείμματα των χημικών σκευασμάτων απευθείας στο κεντρικό δίκτυο αποχέτευσης του κτιρίου.

Επισημαίνεται ότι, με τη λειτουργία της ανωτέρω εγκατάστασης προκαλείται άμεσος κίνδυνος για το περιβάλλον, την ασφάλεια των εγκαταστάσεων και των εργαζομένων, καθώς και την ασφάλεια των περιοίκων.

Παράλληλα, στον εν λόγω χώρο, βρέθηκαν και κατασχέθηκαν:

• 13.772,75 λίτρα και 1.000 κιλά σκευασμάτων βιοδιεγέρτη και λιπασμάτων,
• μηχανολογικός εξοπλισμός και πρώτες ύλες που χρησιμοποιούνταν για την ανάμιξη, συσκευασία και ανασυσκευασία των χημικών σκευασμάτων,
• 3 κενές παλετοδεξαμενές χωρητικότητας 1.000 λίτρων έκαστη και
• 1 παλετοδεξαμενή ίδιας χωρητικότητας, η οποία περιείχε υγρή ουσία άγνωστης χημικής σύστασης και
• φορτηγό όχημα, το οποίο χρησιμοποιούνταν ως μέσο απόκρυψης και μεταφοράς των παράνομων σκευασμάτων.

Η δεύτερη εγκληματική ομάδα απαρτιζόταν από δύο μέλη, τα οποία δραστηριοποιούνταν, τουλάχιστον από το 2021, στην παράνομη εισαγωγή στη χώρα μεγάλων ποσοτήτων φυτοπροστατευτικών προϊόντων τουρκικής προέλευσης, χωρίς να υφίσταται άδεια χρήσης εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και στην περαιτέρω διακίνησή τους σε αγρότες.

Ειδικότερα, το ένα μέλος της ομάδας είχε αναλάβει την παράνομη εισαγωγή των σκευασμάτων από την Τουρκία και την παράδοσή τους στο έτερο μέλος, το οποίο προέβαινε στην περαιτέρω διάθεσή τους στην αγορά.

Στο πλαίσιο αυτό, διενεργήθηκε έρευνα σε οικία που διαχειρίζεται το πρώτο μέλος της ομάδας στην περιοχή της Ημαθίας με τη συνδρομή υπαλλήλων του Περιφερειακού Κέντρου Προστασίας Φυτών Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Θεσσαλονίκης και του Τμήματος Αγροτικής Ανάπτυξης και Ελέγχων Νομού Ημαθίας του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.

Από την έρευνα βρέθηκαν και κατασχέθηκαν 225 κιλά και 36 λίτρα παράνομων φυτοπροστατευτικών προϊόντων τουρκικής προέλευσης, για τα οποία προέκυψε ότι είχαν παραδοθεί προ ολίγων ημερών (11/5/2026), από το αναζητούμενο μέλος της ομάδας στο συλληφθέν μέλος, σε περιοχή της Ημαθίας.

Σε επακόλουθη έρευνα στην οικία του συλληφθέντα βρέθηκε και κατασχέθηκε το χρηματικό ποσό των 40.000 ευρώ, ενώ επιπλέον κατασχέθηκε φορτηγό όχημα, το οποίο χρησιμοποιούνταν ως μέσο μεταφοράς και απόκρυψης των παράνομων φυτοπροστατευτικών προϊόντων.

Δείγματα των ανευρεθέντων φυτοπροστατευτικών προϊόντων και λιπασμάτων θα εξεταστούν εργαστηριακά από τη Χημική Υπηρεσία Κεντρικής Μακεδονίας και το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο, προκειμένου να διαπιστωθεί η σύσταση και η περιεκτικότητά τους σε δραστικές ουσίες, καθώς και οι ενδεχόμενες επιπτώσεις τους στη δημόσια υγεία.

Περαιτέρω, κινείται η διαδικασία από τις αρμόδιες Υπηρεσίες για την επιβολή των προβλεπόμενων διοικητικών κυρώσεων.

Οι συλληφθέντες οδηγήθηκαν στις αρμόδιες εισαγγελικές Αρχές.