Θερμικό στρες στη μηλιά: Επιπτώσεις στους καρπούς και προσαρμογή της διαχείρισης στις υψηλές θερμοκρασίες

Οι πρόσφατες βροχοπτώσεις που καταγράφηκαν σε αρκετές περιοχές της χώρας, σε συνδυασμό με την αυξημένη σχετική υγρασία, επανέφεραν στο προσκήνιο την ανάγκη προστασίας των μηλεώνων από το φουζικλάδιο. Παρότι η περίοδος των εντονότερων ανοιξιάτικων μολύνσεων έχει παρέλθει, οι συνθήκες αυτές μπορούν να ευνοήσουν τη δραστηριότητα του παθογόνου και την αύξηση του μολυσματικού φορτίου, ιδιαίτερα σε οπωρώνες όπου η ασθένεια είχε ήδη εμφανιστεί την άνοιξη.

Όπως εξηγεί ο κ. Μούσιας, το φουζικλάδιο εξακολουθεί να απαιτεί προσοχή ακόμη και στις αρχές Αυγούστου. Η προστασία αφορά τόσο τη διατήρηση υγιούς φυλλώματος και της ομαλής λειτουργίας των δέντρων όσο και τον περιορισμό του κινδύνου μετασυλλεκτικής εκδήλωσης της ασθένειας στο ψυγείο.

Οι βροχές αυξάνουν την επαγρύπνηση, αλλά δεν σημαίνουν πάντα σοβαρή μόλυνση

Σύμφωνα με τον κ. Μούσια, κάθε βροχόπτωση αυτή την εποχή αποτελεί λόγο επαγρύπνησης, χωρίς όμως να σημαίνει αυτομάτως ότι θα ακολουθήσει σοβαρή προσβολή. «Η βροχή από μόνη της δεν σημαίνει ότι θα υπάρξει σοβαρή προσβολή», επισημαίνει, εξηγώντας ότι η πιθανότητα μόλυνσης εξαρτάται από τον συνδυασμό της θερμοκρασίας, της διάρκειας διαβροχής των φύλλων και του μολυσματικού φορτίου που έχει διαμορφωθεί στον οπωρώνα, τόσο από την προηγούμενη περίοδο όσο και από τις προσβολές της άνοιξης.

Οι θερμοκρασίες που θεωρούνται ιδιαίτερα ευνοϊκές για το παθογόνο κυμαίνονται περίπου μεταξύ 14 και 25°C. Ωστόσο, μόλυνση μπορεί να προκληθεί ακόμη και στους 11–13°C, εφόσον η φυλλική επιφάνεια παραμείνει βρεγμένη για περισσότερες ώρες. Αντίθετα, μια σύντομη βροχή, ακόμη και σε θερμοκρασίες 20–25°C, δεν συνεπάγεται από μόνη της σοβαρή μόλυνση, ενώ τόσο οι πολύ χαμηλές όσο και οι ιδιαίτερα υψηλές θερμοκρασίες διαφοροποιούν τον κίνδυνο.

Καθοριστικός είναι, επομένως, ο συνδυασμός θερμοκρασίας και διάρκειας διαβροχής. Για την εκτίμησή του υπάρχουν πίνακες που συσχετίζουν τις δύο αυτές παραμέτρους και βοηθούν στην αξιολόγηση του κατά πόσο μια βροχόπτωση μπορεί να θεωρηθεί μολυσματική.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτεί και η παρατεταμένη σχετική υγρασία, κυρίως σε περιοχές με υγρό μικροκλίμα, όπως ο Κίσσαβος. «Η βροχή λειτουργεί σαν καμπανάκι για τον παραγωγό. Η υγρασία όμως είναι πιο ύπουλη, γιατί πολλές φορές δεν γίνεται αντιληπτή», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Όταν επικρατεί υψηλή υγρασία και δεν φυσάει, τα φύλλα μπορεί να παραμένουν βρεγμένα για πολλές ώρες, δημιουργώντας ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη του μύκητα. Σε αντίθεση με τη βροχή, που κινητοποιεί άμεσα τον παραγωγό, η υγρασία μπορεί να οδηγήσει σε εφησυχασμό, σε καθυστέρηση μιας νέας επέμβασης ή στην εκτίμηση ότι επαρκεί ένας ψεκασμός που πραγματοποιήθηκε λίγες ημέρες νωρίτερα, ακόμη και για λόγους κόστους.

Για τον λόγο αυτό, η απόφαση για επέμβαση πρέπει να βασίζεται στη συνολική εικόνα των καιρικών συνθηκών, στη διάρκεια διαβροχής και στο ιστορικό της ασθένειας στον οπωρώνα. Σε περιπτώσεις όπως οι πρόσφατες, η επέμβαση χρειάζεται να πραγματοποιείται όσο το δυνατόν πιο έγκαιρα, ώστε να περιορίζεται η βλάστηση και η περαιτέρω ανάπτυξη του μύκητα.

Η προστασία ξεκινά την άνοιξη και συνεχίζεται μέχρι τη συγκομιδή

Το φουζικλάδιο απαιτεί συνεχή, πολυπλευρή και μακροχρόνια διαχείριση. Η σημαντικότερη περίοδος εξάπλωσής του είναι η άνοιξη, όταν η άνοδος της θερμοκρασίας συνδυάζεται με αυξημένη υγρασία και συχνές βροχοπτώσεις. «Η προστασία ξεκινά από τη στιγμή που υπάρχει πράσινη φυλλική επιφάνεια, δηλαδή από την έκπτυξη των οφθαλμών, και συνεχίζεται μέχρι τη συγκομιδή», αναφέρει ο κ. Μούσιας.

Οι επεμβάσεις πραγματοποιούνται σε ιδιαίτερα συχνά διαστήματα μέχρι περίπου τα μέσα Ιουνίου. Φέτος, λόγω των βροχοπτώσεων που συνεχίστηκαν και μέσα στον Ιούνιο, παρατάθηκαν μέχρι και τα μέσα Ιουλίου. Στη συνέχεια δεν διακόπτονται, αλλά γίνονται σε πιο αραιά διαστήματα, περίπου ανά 15 ημέρες, ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες, την εικόνα του οπωρώνα και τον βαθμό κινδύνου.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι εφαρμογές λίγο πριν από τη συγκομιδή, όταν προηγούνται βροχοπτώσεις, ώστε να περιορίζεται το μολυσματικό φορτίο που μπορεί να συνοδεύσει τους καρπούς στη συντήρηση. Οι επεμβάσεις αυτές πρέπει να πραγματοποιούνται με τήρηση των χρόνων αναμονής των φυτοπροστατευτικών προϊόντων και των επιτρεπτών ορίων υπολειμμάτων (MRLs).

Κατά την ανοιξιάτικη περίοδο, η προστασία μπορεί να γίνεται προληπτικά, πριν από αναμενόμενες βροχές, με διασυστηματικά μυκητοκτόνα, ενώ μετά τη βροχή εφαρμόζονται συνήθως σκευάσματα επαφής ή συνδυασμοί επαφής και διασυστηματικής δράσης. «Ο συνδυασμός των δύο τύπων μυκητοκτόνων δίνει συνήθως καλύτερα αποτελέσματα όταν οι συνθήκες είναι δύσκολες», σημειώνει.

Την άνοιξη η προστασία αφορά τόσο το φουζικλάδιο όσο και το ωίδιο. Το ωίδιο ευνοείται περισσότερο από ξηροθερμικές συνθήκες και προκαλεί την κύρια ζημιά του νωρίτερα μέσα στην καλλιεργητική περίοδο, κυρίως μέχρι τον Ιούνιο ή τον Ιούλιο. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στις ανοιχτόχρωμες ποικιλίες Golden, Gala και Granny Smith κ.α., οι οποίες εμφανίζουν μεγαλύτερη ευαισθησία και καταλαμβάνουν τα τελευταία χρόνια σημαντικό μέρος της παραγωγής.

Σε δύσκολες ανοιξιάτικες συνθήκες, οι συνδυασμένες εφαρμογές μπορούν να συμβάλουν στην ταυτόχρονη προστασία από φουζικλάδιο και ωίδιο. Την περίοδο που διανύουμε, ωστόσο, το ενδιαφέρον στρέφεται κυρίως στη συνέχιση της προστασίας από το φουζικλάδιο.

Ο κίνδυνος μπορεί να εμφανιστεί και στο ψυγείο

Το φουζικλάδιο μπορεί να εκδηλωθεί και μετασυλλεκτικά. Μετά τα μέσα Ιουνίου ο καρπός αποκτά λεία επιδερμίδα, καθώς απομακρύνεται το λεγόμενο «χνούδι» και το μήλο «γυαλίζει», με αποτέλεσμα να περιορίζεται σημαντικά η πιθανότητα νέας ζημιάς όσο παραμένει πάνω στο δέντρο.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος έχει εκλείψει. «Αν υπάρχει μολυσματικό φορτίο, αυτό μπορεί να εκδηλωθεί αργότερα μέσα στο ψυγείο ως μετασυλλεκτική ασθένεια», τονίζει ο κ. Μούσιας. Ένας καρπός μπορεί, επομένως, να μεταφέρει μολυσματικό φορτίο χωρίς να εμφανίζει ορατά συμπτώματα στον οπωρώνα και το πρόβλημα να εκδηλωθεί κατά τη συντήρηση.

Παράλληλα, η ανάπτυξη του μύκητα στα φύλλα περιορίζει τη φωτοσυνθετική ικανότητα της μηλιάς και την παραγωγή των απαραίτητων θρεπτικών ουσιών. Αυτό επηρεάζει τη θρέψη και την ανάπτυξη των καρπών της τρέχουσας περιόδου, αλλά και τον σχηματισμό της παραγωγής της επόμενης χρονιάς, ο οποίος εξελίσσεται σταδιακά στη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου.

Η προστασία του φυλλώματος δεν αφορά, συνεπώς, μόνο τη φετινή παραγωγή και τη συντήρησή της, αλλά και τη διατήρηση της ευρωστίας και της παραγωγικότητας των δέντρων την επόμενη χρονιά.

Οι βροχές του Ιουνίου κράτησαν σε επαγρύπνηση τους παραγωγούς στον Κίσσαβο

Στην περιοχή του Κισσάβου, η φετινή καλλιεργητική περίοδος δεν μπορεί να χαρακτηριστεί εύκολη. Σε αρκετούς οπωρώνες είχαν εμφανιστεί προσβολές ήδη από τα τέλη Μαΐου και τις αρχές Ιουνίου, ενώ οι συχνές βροχοπτώσεις σχεδόν σε όλη τη διάρκεια του Ιουνίου διατήρησαν αυξημένη την πίεση της ασθένειας και κατέστησαν αναγκαία τη συνέχιση των επεμβάσεων μέχρι τα μέσα Ιουλίου.

«Δεν είχαμε μια καθαρή και εύκολη άνοιξη», αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Μούσιας. Η προηγούμενη παρουσία της ασθένειας είχε καταστήσει τους παραγωγούς περισσότερο υποψιασμένους. Έπειτα από ένα μικρό διάλειμμα, οι πρόσφατες βροχοπτώσεις τούς κινητοποίησαν εκ νέου, με σημαντικό ποσοστό να πραγματοποιεί νέα επέμβαση. Η κάλυψη δεν έφτασε το 100%, κάτι που, όπως εξηγεί, δύσκολα συμβαίνει κατά τους θερινούς μήνες. Ωστόσο, ανταποκρίθηκε αρκετά μεγάλο μέρος των παραγωγών.

Στην Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΚΥΑ) των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων για τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων ήσσονος σημασίας (de minimis) περιλαμβάνονται και οι ενισχύσεις σε παραγωγούς της Περιφερειακής Ενότητας Ιωαννίνων που επλήγησαν από λειψυδρία το 2025.

Δικαιούχοι είναι γεωργοί με ποτιστικά αγροτεμάχια σε συγκεκριμένες Δημοτικές και Τοπικές Κοινότητες της Π.Ε. Ιωαννίνων, συμπεριλαμβανομένης της περιοχής Λαψίστας, οι οποίοι επλήγησαν από φαινόμενα λειψυδρίας κατά το έτος 2025.

Τα ποσά ενίσχυσης καθορίζονται ανά στρέμμα και ανά καλλιέργεια. Ενδεικτικά, προβλέπονται 512 ευρώ/στρέμμα για αμπελώνες οίνου, 1.512 ευρώ/στρέμμα για μήλα και 1.612 ευρώ/στρέμμα για κεράσια.

Σύμφωνα με την ΚΥΑ οι εγγεγραμμένοι στο Μητρώο Αγροτών και Αγροτικών Εκμεταλλεύσεων (ΜΑΑΕ) ως επαγγελματίες αγρότες δικαιούνται το 100% της προβλεπόμενης ενίσχυσης, ενώ οι υπόλοιποι δικαιούχοι λαμβάνουν το 50%.

Παράλληλα, το συνολικό ποσό ενισχύσεων de minimis που μπορεί να λάβει μία ενιαία επιχείρηση σε περίοδο τριών ετών δεν μπορεί να υπερβαίνει το ποσό των 50.000 ευρώ.

Οι ενδιαφερόμενοι παραγωγοί μπορούν να υποβάλουν τις αιτήσεις – υπεύθυνες δηλώσεις τους ηλεκτρονικά μέσω της πλατφόρμας myBusinessSupport της ΑΑΔΕ, με τη χρήση των προσωπικών τους κωδικών TAXISnet.

Η περίοδος υποβολής των αιτήσεων ορίζεται από 6 Αυγούστου 2026 έως και 18 Αυγούστου 2026. Απαραίτητη προϋπόθεση για την ολοκλήρωση της διαδικασίας είναι η ύπαρξη δηλωμένου και επικαιροποιημένου λογαριασμού IBAN στην πλατφόρμα myAADE.

Οι έλεγχοι, οι απαραίτητοι συμψηφισμοί με τυχόν βεβαιωμένες φορολογικές ή ασφαλιστικές οφειλές, καθώς και η καταβολή των ενισχύσεων, προβλέπεται να ολοκληρωθούν έως τις 21 Αυγούστου 2026.

Ο Τύρναβος αποτελεί διαχρονικά μία από τις σημαντικότερες περιοχές παραγωγής αχλαδιού στην Ελλάδα, με την καλλιέργεια να συνδέεται στενά με την τοπική αγροτική οικονομία. Η φετινή συγκομιστική περίοδος ξεκίνησε ήδη με τις πρώιμες ποικιλίες, ενώ οι παραγωγοί προετοιμάζονται σταδιακά για τη συνέχεια της σεζόν, έχοντας μέχρι στιγμής μια συγκρατημένα αισιόδοξη εικόνα τόσο για την παραγωγή όσο και για την ποιότητα των καρπών.

Για τη φετινή πορεία της καλλιέργειας, την εξέλιξη της συγκομιδής, τις προοπτικές της αγοράς και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι παραγωγοί, συνομιλήσαμε με τον γεωπόνο του ΑΣΕΠΟΠ Τυρνάβου, κ. Βασίλη Τζουχάλα.

Χρονοδιάγραμμα συγκομιδής: Από την Κοντούλα ξεκινά η φετινή συγκομιδή

Η συγκομιδή ξεκίνησε με την πρώιμη ποικιλία Κοντούλα, η οποία καλλιεργείται πλέον σε πολύ περιορισμένες εκτάσεις. Όπως επισημαίνει ο κ. Τζουχάλας, πρόκειται για μια ποικιλία που διατηρείται από λίγους παραγωγούς, καθώς «οι Κοντούλες πλέον είναι κτήματα που είναι μετρημένα στα δάχτυλα», με αποτέλεσμα οι διαθέσιμες ποσότητες να είναι ιδιαίτερα μικρές.

Παρότι η παραγωγή είναι περιορισμένη, η εμπορική της πορεία είναι θετική, καθώς αποτελεί το πρώτο ελληνικό αχλάδι που φτάνει στην αγορά, ενώ η ζήτηση απορροφά γρήγορα τις διαθέσιμες ποσότητες. Πρόκειται, όπως σημειώνει, για ένα ιδιαίτερα νόστιμο αχλάδι, στοιχείο που, σε συνδυασμό με την πρωιμότητα και τις μικρές ποσότητες, βοηθά τους παραγωγούς που το διατηρούν να πετυχαίνουν ικανοποιητική τιμή. Οι τιμές παραγωγού διαμορφώνονται περίπου στο 1 ευρώ/κιλό.

Μετά την Κοντούλα ακολουθεί η συγκομιδή της ποικιλίας Κόσια, η οποία αναμένεται να ξεκινήσει περίπου στις 17-20 Ιουλίου, με σαφώς μεγαλύτερες ποσότητες. Λίγο μετά τα Κόσια ακολουθεί χρονικά και η Ετρούσκα, μια ποικιλία που είχε δοκιμαστεί ως εναλλακτική των Κόσια. Ωστόσο, σύμφωνα με τον κ. Τζουχάλα, δεν επικράτησε στην περιοχή και σήμερα καλλιεργείται από ελάχιστους παραγωγούς. 

Στη συνέχεια, προς τα τέλη Ιουλίου και τις αρχές Αυγούστου, θα ακολουθήσει η Santa Maria, ενώ γύρω στις 5 Αυγούστου αναμένεται να ξεκινήσει η συγκομιδή της σημαντικότερης ποικιλίας της περιοχής, του Κρυσταλλιού.

Φυσιολογική χρονιά με αυξημένη παραγωγή και καλή εικόνα στην καλλιέργεια

Σε ό,τι αφορά τη συνολική εικόνα της καλλιέργειας, ο κ. Τζουχάλας εκτιμά ότι η φετινή χρονιά εξελίσσεται ομαλά και βρίσκεται κοντά σε μια φυσιολογική παραγωγική περίοδο. Όπως αναφέρει, η περσινή χρονιά χαρακτηρίστηκε από ιδιαίτερα χαμηλή παραγωγή και γι' αυτό δεν αποτελεί ασφαλές μέτρο σύγκρισης. Φέτος, οι ποσότητες αναμένεται να είναι αισθητά αυξημένες σε σχέση με πέρυσι, χωρίς όμως να πρόκειται για χρονιά υπερπαραγωγής. Όπως χαρακτηριστικά σημειώνει, είναι μια χρονιά «ούτε υπερπαραγωγή αλλά ούτε και άσχημη». Σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις, η συνολική αχλαδοπαραγωγή αναμένεται αυξημένη σε σχέση με την περσινή περίοδο, περίπου κατά 30%, εφόσον η συγκομιδή ολοκληρωθεί ομαλά.

Παράλληλα, σημειώνει ότι δεν παρατηρείται επέκταση των καλλιεργούμενων εκτάσεων. Αντίθετα, οι εκτάσεις της αχλαδιάς δείχνουν σταδιακά να φθίνουν, καθώς πρόκειται για μια απαιτητική καλλιέργεια με αυξημένο κόστος και σημαντικές ανάγκες σε εργασία. Ιδιαίτερη σημασία εξακολουθεί να έχει η ποικιλία Κρυστάλλι, αφού, όπως αναφέρει, πάνω από το 90% της παραγωγής της συγκεκριμένης ποικιλίας συγκεντρώνεται στην επαρχία Τυρνάβου. Παρά τις καιρικές μεταβολές και τη σχετικά υγρή άνοιξη, η καλλιέργεια εξελίχθηκε χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα. Σύμφωνα με τον κ. Τζουχάλα, πέρα από τις τοπικές ζημιές που προκάλεσε πρόσφατη χαλαζόπτωση σε ορισμένες περιοχές, η φυτοπροστασία κύλησε ομαλά.

Ιδιαίτερα θετικό στοιχείο αποτελεί η πολύ περιορισμένη παρουσία της ψύλλας, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα να απαιτηθούν λιγότεροι ψεκασμοί και λιγότερες επεμβάσεις σε σχέση με άλλες χρονιές. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, «είναι μια χρονιά που κυλάει ήσυχα», εκφράζοντας την αισιοδοξία ότι η απουσία σοβαρών προσβολών και λερωμάτων θα συμβάλει στη διάθεση ποιοτικών αχλαδιών.

Την ίδια στιγμή, οι απότομες μεταβολές του καιρού, οι υψηλές θερμοκρασίες και οι υγρασίες παραμένουν παράγοντες που παρακολουθούνται με προσοχή, χωρίς όμως μέχρι στιγμής να έχουν ανατρέψει τη θετική εικόνα της καλλιέργειας.

Όσον αφορά την ποιότητα, εκτιμά ότι θα κινηθεί σε καλά επίπεδα, ενώ για το μέγεθος των καρπών επισημαίνει πως αυτό διαφοροποιείται ανάλογα με τις καλλιεργητικές φροντίδες που έχει εφαρμόσει κάθε παραγωγός, όπως η λίπανση και η συνολική προεργασία που γίνεται στο χωράφι.

Προσεκτική στάση απέναντι στην αγορά 

Στην αγορά, πλέον κυρίαρχο ρόλο διαδραματίζουν οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ, καθώς, όπως σημειώνει ο κ. Τζουχάλας, τα παραδοσιακά παζάρια δεν έχουν πλέον τη σημασία που είχαν στο παρελθόν. Οι αλυσίδες προτιμούν κυρίως μεσαία μεγέθη καρπών, περίπου 125-170 γραμμαρίων, ενώ τα πολύ μεγάλα αχλάδια εμφανίζουν μικρότερη εμπορική ζήτηση.

Παράλληλα, επισημαίνει ότι το αχλάδι του Τυρνάβου εξακολουθεί να διατηρεί σταθερή θέση στην αγορά, γεγονός που συνδέεται τόσο με τη μακρόχρονη παρουσία της περιοχής στην καλλιέργεια όσο και με τη φήμη που διαθέτει για την παραγωγή ποιοτικών αχλαδιών. Ωστόσο, για τις επόμενες ποικιλίες, όπως τα Κόσια, τη Santa Maria και αργότερα το Κρυστάλλι, αποφεύγει να προχωρήσει σε εκτιμήσεις για τις τιμές, επισημαίνοντας ότι η αγορά θα διαμορφωθεί από πολλούς παράγοντες, όπως η προσφορά, η ζήτηση και η πορεία των εξαγωγών. Όπως αναφέρει, σημαντικό μέρος της παραγωγής των Κόσια και της Santa Maria κατευθύνεται στις αγορές του εξωτερικού, γεγονός που καθιστά την εξέλιξη των εξαγωγών κρίσιμη για τη συνολική εμπορική εικόνα.

Υψηλό κόστος παραγωγής και αυξανόμενη πίεση στους παραγωγούς

Παρότι η φετινή εικόνα της παραγωγής είναι θετική, η οικονομική βιωσιμότητα της καλλιέργειας εξακολουθεί να αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση. Όπως εξηγεί ο κ. Τζουχάλας, το κόστος παραγωγής του Κρυσταλλιού έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, φτάνοντας περίπου στα 1.300-1.500 ευρώ ανά στρέμμα, κυρίως λόγω της μεγάλης αύξησης του εργατικού κόστους, αλλά και των υπόλοιπων εισροών, όπως η άρδευση, η λίπανση και η φυτοπροστασία.

Χαρακτηριστικό είναι ότι τόσο το ημερομίσθιο όσο και οι απαιτούμενες εργατοώρες έχουν αυξηθεί αισθητά σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, γεγονός που επιβαρύνει σημαντικά το συνολικό κόστος. Υπό αυτές τις συνθήκες, όπως εξηγεί, η τιμή που θα λάβει ο παραγωγός πρέπει να καλύπτει ένα πολύ υψηλό κόστος παραγωγής, διαφορετικά η καλλιέργεια δυσκολεύεται να παραμείνει οικονομικά βιώσιμη.

Παράλληλα, η ποικιλία Κρυστάλλι παρουσιάζει μια ακόμη ιδιαιτερότητα, καθώς η συγκομιδή της πρέπει να ολοκληρωθεί μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Όπως επισημαίνει, οι καρποί πρέπει να απομακρυνθούν από τα δέντρα μέσα σε περίπου μία εβδομάδα, το αργότερο δέκα ημέρες, διαφορετικά επηρεάζεται η συντηρησιμότητα και η εμπορική τους αξία. Ο ίδιος αποδίδει στη διαχρονική αύξηση του κόστους έναν από τους βασικούς λόγους για τους οποίους δεν πραγματοποιούνται νέες φυτεύσεις αχλαδιάς, ενώ αρκετοί παραγωγοί περιορίζουν σταδιακά τις εκτάσεις τους.

Τα ξυλοφάγα έντομα αποτελούν έναν από τους πιο δύσκολους εχθρούς της μηλιάς, καθώς μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή εξασθένηση των δένδρων, επηρεάζοντας τόσο τη ζωτικότητα όσο και τη συνολική ανάπτυξή τους. Την ίδια στιγμή, η σταδιακή μείωση των διαθέσιμων δραστικών ουσιών και η στροφή της φυτοπροστασίας προς πιο ολοκληρωμένες και φιλικές προς το περιβάλλον πρακτικές δημιουργούν νέα δεδομένα για παραγωγούς και γεωπόνους.

Μέσα σε αυτό το νέο πλαίσιο, ο ΑγροΤύπος επικοινώνησε με τον γεωπόνο του Α.Σ. Ορεινά Κισσάβου, κ. Γιάννη Μούσια, προκειμένου να μιλήσει για τις δυσκολίες που παρουσιάζει σήμερα η αντιμετώπιση των ξυλοφάγων εντόμων στη μηλοκαλλιέργεια, τα περιορισμένα διαθέσιμα μέσα φυτοπροστασίας, αλλά και την εμπειρία από την εφαρμογή βιολογικών μεθόδων διαχείρισης.

Σοβαρές ζημιές στα δένδρα και ένα πρόβλημα που παραμένει

Σύμφωνα με τον κ. Μούσια, τα ξυλοφάγα έντομα εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό πρόβλημα στις μηλοκαλλιέργειες, καθώς οι ζημιές που προκαλούν στους κορμούς και στους κλάδους μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τη συνολική εικόνα και ανάπτυξη των δένδρων. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν έντομα όπως ο κόσσος, η ζευζέρα και η σέζια, των οποίων οι προνύμφες αναπτύσσονται κάτω από τον φλοιό και μέσα στο ξύλο, γεγονός που καθιστά την αντιμετώπισή τους ιδιαίτερα δύσκολη. Σε έντονες προσβολές μπορούν να προκαλέσουν ξηράνσεις κλάδων ή ακόμη και ολόκληρων δένδρων, ενώ συχνότερα εγκαθίστανται σε ηλικιωμένους ή ήδη εξασθενημένους οπωρώνες.

Κατά τους ελέγχους στους οπωρώνες, όπως εξηγεί, η παρουσία νέων προνυμφών και νέων γενεών γίνεται αντιληπτή ύστερα από προσεκτική εξέταση των κορμών, ενώ τα προσβεβλημένα δένδρα εμφανίζουν σταδιακά εικόνα εξασθένησης και καχεξίας. «Βλέπουμε στους κορμούς νέες προνύμφες, νέες γενιές και ένα δένδρο που σταδιακά εξασθενεί. Είναι μία εικόνα που δείχνει ότι το πρόβλημα υπάρχει και χρειάζεται διαχείριση ».

Ο ίδιος υπογραμμίζει ότι η ένταση των προσβολών μπορεί να διαφοροποιείται από περιοχή σε περιοχή και από χρονιά σε χρονιά, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι το πρόβλημα παύει να υπάρχει. «Υπάρχει ως πρόβλημα. Δεν λέμε ότι δεν υπάρχει. Προσπαθούμε με όποια εργαλεία διαθέτουμε να το αντιμετωπίσουμε. Άλλες χρονιές καταφέρνουμε να καλυφθούμε καλύτερα και άλλες βλέπουμε προβλήματα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται ».

Η διατήρηση των οπωρώνων σε καλή κατάσταση υγείας, μέσω ισορροπημένης λίπανσης, ορθολογικής άρδευσης και γενικότερα της εφαρμογής των κατάλληλων καλλιεργητικών πρακτικών, αποτελεί βασικό μέτρο πρόληψης, καθώς τα ξυλοφάγα έντομα προσβάλλουν συχνότερα δένδρα που είναι ήδη εξασθενημένα.

 Η περιορισμένη αποτελεσματικότητα των διαθέσιμων εργαλείων δυσκολεύει τη διαχείριση

Όπως εξηγεί ο κ. Μούσιας, η μεγαλύτερη δυσκολία σήμερα δεν είναι μόνο η παρουσία των ξυλοφάγων εντόμων, αλλά κυρίως το γεγονός ότι οι διαθέσιμες επιλογές αντιμετώπισης δεν προσφέρουν πάντοτε την αποτελεσματικότητα που απαιτεί η διαχείριση του προβλήματος. «Τα ξυλοφάγα είναι πρόβλημα. Το δύσκολο είναι ότι δεν έχουμε πολλά εργαλεία για να τα αντιμετωπίσουμε και τα τελευταία χρόνια η έλλειψη αποτελεσματικών δραστικών ουσιών είναι πραγματικότητα ».

Σύμφωνα με τον ίδιο, στο παρελθόν υπήρχαν σκευάσματα που χρησιμοποιούνταν με ιδιαίτερα καλά αποτελέσματα, ακόμη και σε επαλείψεις κορμών κατά τις περιόδους έντονης κινητικότητας των εντόμων. Πολλές όμως από αυτές τις λύσεις έχουν πλέον αποσυρθεί ή έχουν μειωμένη αποτελεσματικότητα, με αποτέλεσμα η διαθέσιμη «φαρέτρα» της φυτοπροστασίας να είναι αισθητά περιορισμένη.

Παρότι σήμερα υπάρχουν εγκεκριμένα μέσα φυτοπροστασίας που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση των ξυλοφάγων εντόμων, σύμφωνα με την εμπειρία του συνεταιρισμού η αποτελεσματικότητά τους δεν είναι πάντοτε η επιθυμητή, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις έντονων προσβολών. Ωστόσο, οι επεμβάσεις αυτές εξακολουθούν να αποτελούν εργαλείο διαχείρισης και εφαρμόζονται από παραγωγούς. «Κάνουμε ό,τι μπορούμε για να περιορίσουμε το πρόβλημα, αξιοποιώντας κάθε διαθέσιμο εργαλείο. Αυτό όμως δεν αλλάζει το γεγονός ότι σήμερα δεν διαθέτουμε πραγματικά ισχυρά μέσα για την αντιμετώπιση των ξυλοφάγων εντόμων ».

Βιολογικές μέθοδοι: Η εμπειρία από την πράξη δίνει ελπιδοφόρα μηνύματα

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον περιορισμένων διαθέσιμων επιλογών, ο κ. Μούσιας επισημαίνει ότι ολοένα και μεγαλύτερη σημασία αποκτούν οι βιολογικές μέθοδοι διαχείρισης, οι οποίες μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά στη φυτοπροστασία, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου οι χημικές επιλογές είναι περιορισμένες ή δεν προσφέρουν την επιθυμητή αποτελεσματικότητα. Όπως αναφέρει, υπάρχουν βιολογικά σκευάσματα που αξιοποιούν ωφέλιμους οργανισμούς, μικροοργανισμούς και μύκητες, τα οποία, παρότι δεν μπορούν να συγκριθούν με την αμεσότητα ενός ισχυρού χημικού σκευάσματος, μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στον περιορισμό του προβλήματος. «Δεν μπορούμε να πούμε ότι έχουν την αποτελεσματικότητα των χημικών σκευασμάτων. Μπορούν όμως να κάνουν δουλειά και να βοηθήσουν ουσιαστικά στη διαχείριση του ζητήματος ».

Στο πλαίσιο αυτό, περιγράφει την εμπειρία της ομάδας των γεωπόνων του Α.Σ. Ορεινά Κισσάβου σε οπωρώνα όπου την προηγούμενη χρονιά είχαν εμφανιστεί σοβαρές προσβολές από ξυλοφάγα έντομα. Όπως εξηγεί, «δεν θέλαμε να βάλουμε κάτι μόνο και μόνο για να κάνουμε μία επέμβαση. Προτιμήσαμε να ακολουθήσουμε μία διαφορετική στρατηγική ». Έτσι, εφαρμόστηκε πρόγραμμα βιολογικής αντιμετώπισης με ωφέλιμους οργανισμούς, το οποίο περιλάμβανε μία εφαρμογή τον Νοέμβριο και μία δεύτερη τον Μάρτιο.

Σύμφωνα με τον ίδιο, τα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντικά, ακόμη και σε οπωρώνες όπου το πρόβλημα ήταν έντονο. «Προτιμήσαμε να μπούμε με βιολογικούς τρόπους αντιμετώπισης χρησιμοποιώντας ωφέλιμα και πραγματικά το αποτέλεσμα ήταν πάρα πολύ καλό. Υπήρχαν κτήματα με σοβαρό πρόβλημα που αντιμετωπίστηκαν και εξελίχθηκαν αρκετά καλά.» Ιδιαίτερη αναφορά κάνει και στη χρήση ωφέλιμων νηματωδών για την αντιμετώπιση των ξυλοφάγων εντόμων, χαρακτηρίζοντας την εμπειρία ιδιαίτερα αισιόδοξη. «Μας έκανε πραγματικά χαρούμενους να βλέπουμε ότι υπάρχουν τέτοιες λύσεις. Είναι σημαντικό να προχωράμε και να βλέπουμε ελπιδοφόρα αποτελέσματα που μπορούν να μας δώσουν λύσεις εκεί όπου υπάρχει έλλειψη δραστικών ουσιών».

Η ολοκληρωμένη διαχείριση αποτελεί πλέον μονόδρομο

Ο κ. Μούσιας επισημαίνει ότι η εφαρμογή βιολογικών μεθόδων απαιτεί υπομονή, σωστή ενημέρωση και στενή συνεργασία μεταξύ παραγωγών και γεωπόνων. Όπως εξηγεί, πέρα από το οικονομικό κόστος, ο παραγωγός καλείται πολλές φορές να περιμένει περισσότερο μέχρι να διαπιστώσει το αποτέλεσμα μιας βιολογικής εφαρμογής, σε αντίθεση με μία χημική επέμβαση, όπου η δράση είναι συνήθως πιο άμεση.

«Θέλει υπομονή από όλες τις πλευρές. Ο παραγωγός πολλές φορές χρειάζεται και μία ψυχολογική στήριξη, γιατί δεν βλέπει τόσο γρήγορα το αποτέλεσμα όσο σε μία χημική εφαρμογή». Ωστόσο, σύμφωνα με την εμπειρία του συνεταιρισμού, η συγκεκριμένη προσέγγιση απέδειξε ότι μπορεί να καλύψει ουσιαστικές ανάγκες της καλλιέργειας. «Φάνηκε ότι καλύφθηκαν οι ανάγκες των παραγωγών. Είδαμε ότι είχε νόημα αυτή η επιλογή και, κυρίως, ότι απέδωσε».  Ο ίδιος εκτιμά ότι, με σωστή ενημέρωση και κατάλληλους χειρισμούς, η χρήση τέτοιων βιολογικών εργαλείων μπορεί να αυξάνεται σταδιακά τα επόμενα χρόνια, καθώς εντάσσεται στη φιλοσοφία της ολοκληρωμένης διαχείρισης της καλλιέργειας.

Παράλληλα, επισημαίνει ότι τόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και η αγορά κινούνται προς τη μείωση της χρήσης δραστικών ουσιών. Όπως τονίζει, η εξέλιξη αυτή καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη να αναπτυχθούν λύσεις που θα μπορούν να καλύπτουν αποτελεσματικά τις ανάγκες της παραγωγής. «Οι λιγότερες δραστικές ουσίες πρέπει να συνοδεύονται ταυτόχρονα από καλή κάλυψη και αποτελεσματικότητα. Εκεί βρίσκεται η μεγαλύτερη δυσκολία ». Τέλος, τονίζει ότι η εξέλιξη της φυτοπροστασίας καθιστά ολοένα και πιο αναγκαία την ανάπτυξη και αξιοποίηση εναλλακτικών και συμπληρωματικών μεθόδων διαχείρισης, οι οποίες θα μπορούν να εντάσσονται σε ένα ολοκληρωμένο σύστημα προστασίας της καλλιέργειας.

Στα αραιώματα βρίσκονται αυτή την εποχή οι παραγωγοί αχλαδιών, με την συγκομιδή για τις πρώιμες ποικιλίες να αναμένεται να ξεκινήσει τις επόμενες ημέρες.

Ο κ. Χρήστος Τασιούλας, πρόεδρος του Αγροτικού Συνεταιρισμού Δένδρων Τυρνάβου - Ο.Π. «Γαία Φρούιτ», αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι φέτος δεν είχαμε προβλήματα από παγετούς - όπως είχαμε την περσινή περίοδο - και τα αχλάδια έχουν μια κανονική παραγωγή.
Η συγκομιδή για την πρώιμη ποικιλία Κοντούλα αναμένεται να ξεκινήσει από την επόμενη εβδομάδα. Επειδή είναι τα πρώτα αχλάδια που βγαίνουν στην αγορά και οι ποσότητες είναι μειωμένες, συνήθως έχουν καλή ζήτηση και τιμή παραγωγού που κυμαίνεται από 1,80 έως 2 ευρώ το κιλό. Ακολουθεί, στις 15 έως 20 Ιουλίου, η συγκομιδή για τα Κόσσια και προς τα τέλη του μήνα τα Σάντα Μαρία.
Από τις αρχές του Αυγούστου αναμένεται να ξεκινήσει η συγκομιδή για τα αχλάδια Κρυστάλλια, που είναι η βασική ποικιλία της εγχώριας παραγωγής αχλαδιών με τις μεγάλες ποσότητες.
Μετά τις 15 Αυγούστου θα ξεκινήσει η συγκομιδή για τα βιομηχανικά αχλάδια που πάνε για μεταποίηση, οι ποικιλίες Williams, Highland και Sissy, οι οποίες διατίθενται στη βιομηχανία για κομπόστα.
Φέτος θα πρέπει να επισημάνουμε ότι το κόστος καλλιέργειας είναι αυξημένο, κατά 15% έως και 20%, σε σχέση με το αντίστοιχο περσινό.
Θα πρέπει ακόμη να τονίσουμε ότι οι παραγωγοί φέτος αντιμετωπίζουν μεγάλη έλλειψη ρευστότητας, αφού ακόμη δεν έχουν πληρωθεί τις αποζημιώσεις για τις περσινές ζημιές που είχαν από τους ανοιξιάτικους παγετούς.
Να θυμίσουμε ότι τις ζημιές στα αχλάδια το 2025 εντάχθηκαν από τον ΕΛΓΑ στο προανθικό στάδιο και δεν αποζημιώθηκαν, με αποτέλεσμα για πάνω από ένα χρόνο οι παραγωγοί να μην έχουν εισόδημα.    

Ο κ. Χρήστος Γεωργίου, υπεύθυνος πωλήσεων ΑΣΕΠΟΠ Τυρνάβου, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι από την πρώτη εικόνα που έχουμε μετά την καρπόδεση φαίνεται φέτος να είναι μειωμένη η παραγωγή αχλαδιών στην περιοχή μας. Πάντως φέτος δεν είχαμε προβλήματα από παγετούς, μόνο κάτι χαλαζοπτώσεις υπήρξαν στην περιοχή με ζημιές σε τοπικό επίπεδο.
Σε περίπου 10 έως 15 ημέρες αναμένεται να ξεκινήσει στην περιοχή μας η συγκομιδή για την ποικιλία Κοντούλα, που οι ποσότητες όμως είναι πολύ μειωμένες. Τον Αύγουστο θα ξεκινήσει η συγκομιδή αχλαδιών ποικιλίας «Κρυστάλλι», που είναι αυτή που έχει επικρατήσει τις τελευταίες δεκαετίες και έχει αρκετές ποσότητες που πάνε και για εξαγωγή.

Από την πλευρά του ο κ. Δημήτρης Χάψας, παραγωγός από την Γουμένισσα Καλαβρύτων, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι καλλιεργώ τις ποικιλίες Κρυστάλλια και Αμπάτε Φέτελ. Αν και φέτος είχαμε μια καλή ανθοφορία ο παγετός του Μαΐου είχε σαν αποτέλεσμα να έχουμε μεγάλη μείωση της παραγωγής αχλαδιών. Και όσα αχλάδια κατάφεραν να μείνουν στα δέντρα έχουν πάθει εγκαύματα από τον παγετό και θα είναι μη εμπορεύσιμα. Μας είπαν από τον ΕΛΓΑ ότι δικαιούμαστε αποζημιώσεις λόγω του παγετού και αναμένουμε τους γεωπόνους του Οργανισμού να κάνουν τις εκτιμήσεις το επόμενο χρονικό διάστημα. Στις ορεινές περιοχές η συγκομιδή στα  Κρυστάλλια ξεκινά από τις αρχές Σεπτεμβρίου.

Η θρέψη αποτελεί έναν από τους βασικότερους παράγοντες που καθορίζουν τόσο την παραγωγικότητα όσο και την ποιότητα των μήλων. Παρότι συχνά η προσοχή στρέφεται σε εχθρούς και ασθένειες, υπάρχουν φυσιολογικές διαταραχές που μπορούν να προκαλέσουν σημαντική υποβάθμιση του παραγόμενου προϊόντος, ακόμη και όταν η φυτοπροστασία έχει εφαρμοστεί σωστά.

Με αφορμή τις παρατηρήσεις των τελευταίων ετών σε μηλεώνες της περιοχής, επικοινωνήσαμε με τον γεωπόνο κ. Γιάννη Μούσια του Αγροτικού Συνεταιρισμού Ορεινά Κισσάβου, προκειμένου να μας μεταφέρει την εικόνα που καταγράφεται στο πεδίο σχετικά με την πικρή κηλίδωση (Bitter Pit) και τις προκλήσεις που συνδέονται με την επάρκεια ασβεστίου στη μηλοκαλλιέργεια, ένα ζήτημα που, σύμφωνα με τον ίδιο, συγκαταλέγεται πλέον στα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι παραγωγοί.

Το ασβέστιο και η διαχρονική σημασία του στη μηλιά

Όπως εξηγεί ο κ. Μούσιας, το ασβέστιο αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα θρεπτικά στοιχεία για τη μηλιά, ανεξάρτητα από το αν το έδαφος είναι πλούσιο ή φτωχό σε ασβέστιο. Η κάλυψη των αναγκών της καλλιέργειας στο συγκεκριμένο στοιχείο θεωρείται πρωτεύουσας σημασίας σε όλη τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου.

Η ανάγκη αυτή ξεκινά από την καρπόδεση, ενώ σχετίζεται ακόμη και με το στάδιο της ανθοφορίας, και συνεχίζεται μέχρι τη συγκομιδή. Πρόκειται για μια απαίτηση που υπήρχε πάντοτε στη μηλοκαλλιέργεια, ωστόσο τα προηγούμενα χρόνια αντιμετωπιζόταν με σαφώς λιγότερες επεμβάσεις.

«Η ανάγκη αυτή υπήρχε πάντα, απλώς αντιμετωπιζόταν με όλο και λιγότερες επεμβάσεις», αναφέρει χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι τα τελευταία χρόνια οι πρακτικές που εφαρμόζονταν δεν επαρκούν πλέον για να καλύψουν τις ανάγκες των δέντρων.

Σύμφωνα με τον ίδιο, οι ιδιαιτερότητες των τελευταίων καλλιεργητικών περιόδων και κυρίως οι μεταβολές των κλιματικών συνθηκών έχουν οδηγήσει πολλούς παραγωγούς και γεωπόνους στον διπλασιασμό των εφαρμογών με ασβέστιο ή με διάφορες ενώσεις ασβεστίου, στην προσπάθεια να περιοριστούν τα προβλήματα που εμφανίζονται στην παραγωγή.

Υψηλές θερμοκρασίες και δυσκολία απορρόφησης του ασβεστίου

Ο κ. Μούσιας αποδίδει σημαντικό μέρος του προβλήματος στις συνεχείς υψηλές θερμοκρασίες που καταγράφονται τα τελευταία χρόνια. Όπως εξηγεί, όταν τα δέντρα υφίστανται έντονη θερμική καταπόνηση, η κυκλοφορία του ασβεστίου στο εσωτερικό του φυτού ενδέχεται να μην πραγματοποιείται με τον επιθυμητό τρόπο. Παράλληλα, ενδέχεται να περιορίζεται ακόμη και η απορρόφηση του στοιχείου από το ριζικό σύστημα.

«Μπορεί το ίδιο το φυτό, λόγω της καταπόνησης από τις υψηλές θερμοκρασίες, να είναι ζορισμένο και να μην έχει όρεξη να “φάει”. Είναι όπως ένας άνθρωπος θερμόπληκτος. Δεν έχει καμία όρεξη, ό,τι φαγητό και αν του δοθεί», σημειώνει χαρακτηριστικά.

Για τον λόγο αυτό, όπως αναφέρει, η προσπάθεια επικεντρώνεται αρχικά στη διατήρηση της ζωτικότητας των δέντρων μέσω της χρήσης αμινοξέων, φυκιών, χουμικών και φουλβικών οξέων, ώστε να μπορούν να αντιμετωπίζουν αποτελεσματικότερα τις συνθήκες στρες και παράλληλα να διατηρούν την ικανότητά τους να απορροφούν τα απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία.

Στη συνέχεια ακολουθούν οι εφαρμογές ασβεστίου, μέσω των οποίων επιχειρείται η κάλυψη των αυξημένων αναγκών της καλλιέργειας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στις περιόδους όπου οι υψηλές θερμοκρασίες παραμένουν σε αυξημένα επίπεδα ακόμη και κατά τη διάρκεια της νύχτας. «Είναι πολύ σημαντικό να συνέρχεται το δένδρο το βράδυ όταν πέφτει η θερμοκρασία, ειδικά για το μήλο», τονίζει.

Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρει καλοκαιρινή περίοδο των τελευταίων ετών, κατά την οποία για περίπου δύο μήνες οι θερμοκρασίες διατηρήθηκαν σταθερά πάνω από τους 35°C και συχνά προσέγγιζαν τους 40°C, συνθήκες που ευνόησαν την εμφάνιση παρόμοιων προβλημάτων.

Bitter Pit: Η πιο χαρακτηριστική εκδήλωση της ανεπάρκειας ασβεστίου

Η πλέον γνωστή εκδήλωση της ανεπαρκούς τροφοδοσίας της μηλιάς με ασβέστιο είναι η πικρή κηλίδωση ή Bitter Pit. Όπως περιγράφει ο κ. Μούσιας, το φαινόμενο εκδηλώνεται με τη δημιουργία χαρακτηριστικών κηλίδων στον καρπό, οι οποίες εντοπίζονται συχνότερα στο κάτω μέρος του μήλου.

«Το πιο κλασικό σύμπτωμα είναι η πικρή κηλίδωση, η οποία δημιουργεί κηλίδες και πιο χαρακτηριστικά στο κάτω μέρος του μήλου, σαν δαχτυλίδια, με κοκκινόμαυρα στίγματα», αναφέρει. Οι αλλοιώσεις αυτές υποβαθμίζουν την εμπορική αξία του προϊόντος, ενώ το πρόβλημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή μπορεί να εμφανιστεί και μετασυλλεκτικά.

Σύμφωνα με τον ίδιο, δεν είναι απαραίτητο να εκδηλωθούν συμπτώματα κατά τη διάρκεια της παραμονής των καρπών στον οπωρώνα. Σε αρκετές περιπτώσεις η πικρή κηλίδωση γίνεται εμφανής αργότερα, κατά την αποθήκευση ή τη συντήρηση των μήλων στους ψυκτικούς θαλάμους.

Στην περιοχή του Α.Σ. Ορεινά Κισσάβου, όπως επισημαίνει, το πρόβλημα καταγράφεται στην πράξη και αποτελεί βασικό λόγο για τον οποίο αυξάνονται οι εφαρμογές ασβεστίου και αναζητούνται συμπληρωματικές πρακτικές διαχείρισης. «Σε εμάς βεβαίως και εμφανίζεται η ανεπάρκεια και γι’ αυτό μας αναγκάζει να αυξάνουμε τις εφαρμογές και να αναζητούμε επιπλέον λύσεις. Αν δεν εμφανιζόταν, δεν θα φοβόμασταν έτσι από μόνοι μας», σημειώνει.

«Δυστυχώς έχουμε πολύ υποβάθμιση της ποιότητας», προσθέτει, τονίζοντας ότι κάθε συνεταιρισμός και κάθε επαγγελματίας εστιάζει κυρίως στα προβλήματα που παρατηρούνται με μεγαλύτερη ένταση στην περιοχή του. «Οπότε ναι, έχουμε πρόβλημα και θα έλεγα από τα σημαντικότερα», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Ο ρόλος του εδάφους, των καλλιεργητικών πρακτικών και της διαχείρισης

Η ένταση του φαινομένου δεν είναι ίδια σε όλες τις περιοχές ούτε σε όλες τις χρονιές. Όπως εξηγεί ο κ. Μούσιας, σημαντικό ρόλο παίζουν το εδαφικό προφίλ κάθε αγροτεμαχίου, οι καλλιεργητικές φροντίδες που εφαρμόζονται, αλλά και οι επικρατούσες καιρικές συνθήκες κάθε έτους. «Η εμφάνιση ποικίλλει από περιοχή σε περιοχή και από χρονιά σε χρονιά», αναφέρει, υπογραμμίζοντας ότι οι θερμοκρασίες δεν είναι ίδιες κάθε χρόνο και επομένως μεταβάλλεται και η ένταση του προβλήματος.

Σε γενικότερο πλαίσιο, ωστόσο, θεωρεί ότι τα τελευταία δύο με τρία χρόνια οι συνεχείς και υψηλές θερμοκρασίες αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που επιβαρύνουν την κατάσταση.

Παράλληλα, εκτός από τις εφαρμογές ασβεστίου, χρησιμοποιούνται και άλλα μέσα διαχείρισης των συνθηκών στρες. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται ο καολίνης και διάφορα ορυκτά υλικά, τα οποία εφαρμόζονται κυρίως για τον περιορισμό των ηλιοεγκαυμάτων και τη μείωση της θερμοκρασίας των καρπών και του φυλλώματος.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η μείωση της θερμοκρασίας μπορεί έμμεσα να συμβάλει και στη βελτίωση της απορρόφησης του ασβεστίου από το φυτό, πέρα από τις εφαρμογές ασβεστίου που πραγματοποιούνται.

Εξίσου σημαντική θεωρείται η σωστή διαχείριση της άρδευσης. Όπως αναφέρει, θα πρέπει να αποφεύγονται τα ακανόνιστα ποτίσματα και να διατηρείται μια κανονική και σταθερή ροή άρδευσης. Στην πράξη, πάντως, οι περισσότεροι παραγωγοί ποτίζουν από κοινές παροχές νερού με συγκεκριμένες ημέρες και ώρες, γεγονός που συνήθως εξασφαλίζει σταθερότητα στο πρόγραμμα άρδευσης.

Η ισορροπία των θρεπτικών στοιχείων παραμένει καθοριστική

Αναφερόμενος στις συχνότερες απορίες των παραγωγών σχετικά με τις αυξημένες εφαρμογές ασβεστίου, ο κ. Μούσιας επισημαίνει ότι η εμφάνιση τοξικότητας από τους ψεκασμούς είναι εξαιρετικά δύσκολη υπό φυσιολογικές συνθήκες. Όπως αναφέρει, ακόμη και πολύ συχνές εφαρμογές δεν προκαλούν συνήθως προβλήματα στο υπέργειο τμήμα του δέντρου, εκτός εάν χρησιμοποιηθούν υπερβολικές δόσεις.

Αντίθετα, μεγαλύτερη προσοχή απαιτείται στη συνολική ισορροπία των θρεπτικών στοιχείων στο έδαφος. «Πρέπει να υπάρχει ισορροπία στα στοιχεία και αυτή την ισορροπία τη θέλουμε πρώτα στο έδαφος», σημειώνει. Όπως εξηγεί, η υπερβολική συσσώρευση ασβεστίου στο έδαφος μπορεί να επηρεάσει τη διαθεσιμότητα άλλων θρεπτικών στοιχείων και να δημιουργήσει νέα προβλήματα θρέψης. Για τον λόγο αυτό θεωρεί προτιμότερο να γίνεται λόγος για διαταραχή της ισορροπίας των στοιχείων παρά για πραγματική τοξικότητα.

Κλείνοντας, ο κ. Μούσιας υπογραμμίζει ότι η διαχείριση της θρέψης είναι εξίσου σημαντική με τη φυτοπροστασία, καθώς συνδέεται άμεσα με την παραγωγικότητα, την ποιότητα και τη συντηρησιμότητα των καρπών. Για τον λόγο αυτό θεωρεί απαραίτητη τη συνεχή παρατήρηση της καλλιέργειας και τη συνεργασία παραγωγού και γεωπόνου. «Ό,τι δεν αναγνωρίζουμε, ενημερώνουμε τον γεωπόνο. Είναι προτιμότερο αυτό, παρά να γίνει λανθασμένη ερμηνεία και στη συνέχεια λανθασμένες κινήσεις», καταλήγει.

Φέτος είναι μια δύσκολη χρονιά οι μηλοπαραγωγοί, με των έλλειψη ρευστότητας και το κόστος της καλλιέργειας να είναι αυξημένο.

Να θυμίσουμε ότι πέρσι είχαμε μειωμένη παραγωγή από τους ανοιξιάτικους παγετούς, με τους παραγωγούς να μην έχουν ακόμη αποζημιωθεί για την απώλεια εισοδήματος.

Και φέτος όμως η παραγωγή μήλων έχει προβλήματα λόγω του παγετού που είχαμε στις αρχές Μαΐου. Σε τοπικό επίπεδο έχουμε επίσης ζημιές από τις χαλαζοπτώσεις που έγιναν το προηγούμενο διάστημα.

Ο κ. Δημοσθένης Μωυσίδης, πρόεδρος στην Γεωργική Εταιρεία Οπωροκηπευτικών Καστοριάς (ΓΕΟΚ), τόνισε στον ΑγροΤύπο ότι φέτος είχαμε μια πολύ καλή ανθοφορία και αναμέναμε μια υπερπαραγωγή στα μήλα. Είχαμε όμως στις αρχές Μαΐου τον παγετό και υπήρξε απώλεια της παραγωγής. Επίσης υπάρχουν ζημιές σε τοπικό επίπεδο από τις χαλαζοπτώσεις. Παρόλα αυτά η φετινή παραγωγή είναι αυξημένη σε σχέση με την περσινή, που ήταν μια καταστροφική χρονιά για τα μήλα λόγω των ζημιών από τους ανοιξιάτικους παγετούς. Μάλιστα η κυβέρνηση αποφάσισε να εντάξει τα μήλα μαζί με τα κεράσια στο προανθικό στάδιο με αποτέλεσμα να μην αποζημιωθούν οι παραγωγοί για την απώλεια του εισοδήματος που είχαν. Λόγω της περσινής μειωμένης παραγωγής δεν έχουμε αποθέματα περσινών μήλων. Σε άλλες περιοχές της χώρας όμως έχουν μείνει απούλητες ποσότητες. Για την φετινή εμπορική περίοδο περιμένουμε να δούμε τις ζημιές που υπάρχουν στην Πολωνία, που είναι η μεγαλύτερη χώρα παραγωγής μήλων στην ΕΕ. Η ροή των ελληνικών εξαγωγών θα επηρεαστεί από την φετινή παραγωγή μήλων της Πολωνίας.

Οι ζημιές στα μήλα της Πολωνίας ξεκίνησαν με τις ακραίες καιρικές συνθήκες του χειμώνα, όταν οι θερμοκρασίες άγγιξαν τους -20 βαθμούς Κελσίου και κορυφώθηκαν με τους παγετούς του Απριλίου. Ιδιαίτερα το δεύτερο κύμα παγετών σημειώθηκε πάνω στην πλήρη ανθοφορία και έφερε προβλήματα στην καρπόδεση. Πάντως η πολωνική κυβέρνηση κινήθηκε έγκαιρα και κατάθεσε αίτημα στην Κομισιόν για οικονομική στήριξη των παραγωγών λόγω της απώλειας εισοδήματος.    

Ο κ. Γιώργος Ζέικος, πρόεδρος του Αγροτικού Συνεταιρισμού «Ο Κίσσαβος», δηλώνει στον ΑγροΤύπο ότι έγινε η καρπόδεση και έχουμε μια πρώτη εικόνα από την φετινή παραγωγή μήλων. Όπως φαίνεται για ακόμη μια χρονιά αναμένουμε μια μειωμένη παραγωγή μήλων. Η καλλιέργεια φαίνεται να έχει επηρεαστεί από την κλιματική αλλαγή. Στις κόκκινες ποικιλίες έχουμε μείωση σε σχέση με πέρσι της παραγωγής. Στις πράσινες ποικιλίες αν και αρχικά είχαμε μια καλή ανθοφορία στην συνέχεια είχαμε μια καρπόπτωση που δεν μπορούμε να την εξηγήσουμε. Από τις αρχές Αυγούστου αναμένεται να ξεκινήσει η συγκομιδή για τα πρώιμα μήλα της ποικιλίας Gala. Την περσινή περίοδο είχαμε μια καλή ροή στην αγορά για τα συγκεκριμένα μήλα και πολλές ποσότητες πήγαν και για εξαγωγή, με τις τιμές παραγωγού να κυμαίνονταν από 60 έως 70 λεπτά το κιλό. Όλες όμως οι υπόλοιπες ποικιλίες δεν είχαν καλή ροή στην αγορά, ενώ υπήρχαν και προβλήματα με τις εξαγωγές τους. Πολλοί παραγωγοί αναγκάστηκαν να πουλήσουν τα μήλα του σε τιμές από 40 έως 50 λεπτά το κιλό για την καλή ποιότητα, όταν το κόστος καλλιέργειας είναι πάνω από 40 λεπτά. Μεγάλες ποσότητες περσινών μήλων παραμένουν απούλητες στα ψυγεία των εμπόρων και των συνεταιρισμών. Αυτή την εποχή δεν έχουμε καθόλου ζήτηση για μήλα και το εμπόριο είναι «παγωμένο».

Ο κ. Λάζαρος Τόιτος, παραγωγός από τον Άγιο Αθανάσιο (Βόρας) της Πέλλας, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι δεν φαίνεται να έχουμε καλές ποσότητες φέτος. Τα δέντρα δεν είναι πολύ φορτωμένα με εξαίρεση κάποια νεαρής ηλικίας. Αυτή την εποχή κάνουμε το πρώτο αραίωμα για τα μήλα που έχουν ποιοτικά προβλήματα. Τον Φεβρουάριο κάνουμε την βασική λίπανση. Πολλοί παραγωγή κάνουν αυτή την εποχή μια συμπληρωματική λίπανση για όσα δέντρα την χρειάζονται. Πέρσι είχαμε μειωμένη παραγωγή λόγω των παγετών αλλά ακόμη δεν πήραμε κάποια οικονομική ενίσχυση.

Ο κ. Στάθης Μουρατίδης, γεωπόνος και παραγωγός από την Άρνισσα, αναφέρει στον ΑγροΤυπο ότι υπάρχει φέτος παραγωγή στα δέντρα αν και κάποιες περιοχές έχουν επηρεαστεί από τον παγετό που είχαμε στις αρχές Μαΐου. Η παραγωγή έχει επηρεαστεί και φέτος από φουζικλάδιο με αποτέλεσμα να αναγκαστούν οι παραγωγοί να κάνουν ψεκασμούς για τον μύκητα. Πάντως λόγω της έλλειψης οικονομικής ρευστότητας που έχουν οι παραγωγοί προσπαθούν με κάθε τρόπο να μειώσουν τα έξοδα καλλιέργειας. 

Ο κ. Δημήτρης Χάψας, παραγωγός από την Γουμένισσα Καλαβρύτων, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι υπάχουν μεγάλες ζημιές από τον παγετό που έπληξε την περιοχή, στις 4 Μαΐου. Οι ζημιές είναι ανάλογα την ποικιλία και το στάδιο που βρήκαν οι χαμηλές θερμοκρασίες την ανθοφορία. Επίσης έχουμε και πολλά ποιοτικά προβλήματα στα μήλα (παραμόρφωση, εγκαύματα κ.α.). Υπολογίζω φέτος να καταφέρω να συγκομίσω το ένα τρίτο της παραγωγής μου. Αυτή την περίοδο κάνουμε το πρώτο αραίωμα σε μια προσπάθεια να απομακρύνουμε από τα δέντρα τα μήλα που έχουν πρόβλημα στην ποιότητα.

Ο κ. Κώστας Ρεβελιώτης, μηλοπαραγωγός που έχει και ψυκτικό θάλαμο από την Τρίπολη, ανέφερε στον ΑγροΤύπο ότι πέρσι ήταν μια καταστροφική χρονιά για την παραγωγή μήλων στην περιοχή. Δεν είχαμε καθόλου παραγωγή λόγω ακαρπίας και δεν αποζημιωθήκαμε από τον ΕΛΓΑ. Φέτος έχουμε παραγωγή και καλά μεγέθη αλλά ο παγετός στις αρχές Μαΐου έχει δημιουργήσει πολλά ποιοτικά προβλήματα (εγκαύματα κ.α.). Τώρα κάνουμε το πρώτο αραίωμα και λόγω αυτών των προβλημάτων είμαστε αναγκασμένοι να αφαιρούμε πολλές ποσότητες. Μεγάλο πρόβλημα είναι η έλλειψη εργατών γης. Επίσης οι αυξημένες υγρασίες δημιούργησαν πολλά προβλήματα φυτοπροστασίας, με αποτέλεσμα να έχουμε μεγάλη αύξηση του κόστους λόγω πολλών ψεκασμών.

«Σε ποιες άμεσες ενέργειες προτίθεστε να προβείτε, σε συνεργασία με τον ΟΠΕΚΕΠΕ και την ΑΑΔΕ, προκειμένου να διασταυρωθούν ορθά τα στοιχεία και να καταβληθεί άμεσα το υπόλοιπο 50% της ενίσχυσης de minimis στους δικαιούχους κατ' επάγγελμα αγρότες της Ελασσόνας;».

Το παραπάνω ερώτημα θέτει o Γενικός Γραμματέας της Κοινοβουλευτικής Ομάδας της Νέας Δημοκρατίας, βουλευτής Λαρίσης, κ. Μάξιμος Χαρακόπουλος στον υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης, κ. Μαργαρίτη Σχοινά. 

Ο Θεσσαλός πολιτικός προχώρησε στην άμεση άσκηση κοινοβουλευτικού ελέγχου μετά την ενημέρωση που είχε από τους ίδιους του παραγωγούς στην εκδήλωση διαλόγου που διοργάνωσε πρόσφατα στην Ελασσόνα.

Ο Μάξιμος Χαρακόπουλος στην ερώτησή του υπογραμμίζει ότι «σε δυσχερή οικονομική κατάσταση έχουν περιέλθει δεκάδες μηλοπαραγωγοί του Δήμου Ελασσόνας, οι οποίοι στερούνται πολύτιμης ρευστότητας εξαιτίας ενός γραφειοκρατικού σφάλματος του κρατικού μηχανισμού που παραμένει αναιτιολόγητα ανεπίλυτο.

Συγκεκριμένα, κατά την καταβολή της οικονομικής ενίσχυσης de minimis που αφορούσε ζημιές του 2023 εξαιτίας των επιπτώσεων της κακοκαιρίας Daniel, περίπου 40 κατ' επάγγελμα αγρότες της περιοχής –στην πλειοψηφία τους μάλιστα Νέοι Αγρότες– έλαβαν εκ παραδρομής μόνο το 50% του προβλεπόμενου ποσού.

Όπως υποστηρίζουν οι διαμαρτυρόμενοι παραγωγοί, η αδικία αυτή συνέβη διότι το σύστημα τους χαρακτήρισε λανθασμένα ως ετεροεπαγγελματίες.

Σύμφωνα με τους ιδίους, ο ΟΠΕΚΕΠΕ αναγνώρισε επίσημα το λάθος, αποδίδοντάς το σε εσφαλμένη αποστολή στοιχείων από την ΑΑΔΕ, και υποσχέθηκε τη συνολική διόρθωσή του.

Ωστόσο, η συμπληρωματική πληρωμή που πραγματοποιήθηκε λίγο πριν τη λήξη του έτους αφορούσε μόλις 6 παραγωγούς.

Οι υπόλοιποι δικαιούχοι, παρά τις διαβεβαιώσεις, παραμένουν έως σήμερα απλήρωτοι, βιώνοντας μια κατάφωρη ανισότητα σε μια ομολογουμένως κρίσιμη καλλιεργητική περίοδο». 

Καθώς οι μηλοπαραγωγοί εισέρχονται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο για τη φυτοπροστασία των οπωρώνων τους, το ενδιαφέρον στρέφεται στη δεύτερη γενιά της καρπόκαψας, ενός από τους σημαντικότερους εχθρούς της μηλοκαλλιέργειας. Την ίδια στιγμή, οι γεωπόνοι παρακολουθούν και άλλους εχθρούς, όπως τους φυλλορήκτες, τους φυλλοδέτες και τα κοκκοειδή, η αντιμετώπιση των οποίων επηρεάζεται άμεσα από τα διαθέσιμα φυτοπροστατευτικά εργαλεία.

Με αφορμή τις εξελίξεις της περιόδου, επικοινωνήσαμε με τον γεωπόνο κ. Γιάννη Μούσια από τον Αγροτικό Συνεταιρισμό Ορεινά Κισσάβου, ο οποίος περιέγραψε την εικόνα που καταγράφεται σήμερα στους μηλεώνες, αλλά και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι παραγωγοί και οι γεωπόνοι λόγω της περιορισμένης πλέον διαθεσιμότητας δραστικών ουσιών.

Η δεύτερη γενιά της καρπόκαψας και ο ρόλος των παγίδων

Όπως εξηγεί ο κ. Μούσιας, η προσοχή αυτή την περίοδο στρέφεται κυρίως στη δεύτερη γενιά της καρπόκαψας. Η έναρξη των επεμβάσεων δεν βασίζεται σε συγκεκριμένη ημερομηνία αλλά στην παρακολούθηση των πληθυσμών μέσω των δελτοειδών παγίδων.

«Οι παγίδες, ξεκινώντας από τις πιο πρώιμες περιοχές, αρχίζουν να μας δείχνουν τις πρώτες συλλήψεις», αναφέρει χαρακτηριστικά. Όταν οι συλλήψεις παρουσιάζουν καθημερινή αύξηση για περίπου τέσσερις συνεχόμενες ημέρες, τότε θεωρείται ότι έχει έρθει η στιγμή για επέμβαση με κάποιο από τα σκευάσματα της κατηγορίας των ρυθμιστών ανάπτυξης.

Η καρπόκαψα εξακολουθεί να αποτελεί βασικό εχθρό της μηλιάς, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου εμφανίζονται αυξημένοι πληθυσμοί ή φαινόμενα ανθεκτικότητας. Για τον λόγο αυτό απαιτούνται συχνές επεμβάσεις καθ' όλη τη διάρκεια της περιόδου. Οι προγραμματισμένες επεμβάσεις στη μηλοκαλλιέργεια αυτή την περίοδο αφορούν κυρίως την καρπόκαψα, καθώς πρόκειται για έναν εχθρό που εμφανίζεται έντονα σε αρκετές περιοχές και απαιτεί συνεχή παρακολούθηση.

Σύμφωνα με τον κ. Μούσια, οι διαθέσιμες επιλογές σήμερα είναι ουσιαστικά τρεις: οι ρυθμιστές ανάπτυξης, οι ιοί και οι πυρεθρίνες. «Δεν έχουμε κάτι άλλο δυστυχώς στη φαρέτρα μας», τονίζει. Οι ιοί προορίζονται αποκλειστικά για την καρπόκαψα, χωρίς δράση στους υπόλοιπους εχθρούς, ενώ οι πυρεθρίνες δεν προσφέρουν ουσιαστική κάλυψη στα έντομα που συζητούνται αυτή την περίοδο.

Οι φυλλορήκτες που δεν βλέπουμε... 

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της συζήτησης αφορά τους φυλλορήκτες, ή «νάρκες» όπως συχνά αποκαλούνται από τους παραγωγούς. Όπως εξηγεί ο κ. Μούσιας, οι φυλλορήκτες αποτελούν πραγματικό πρόβλημα τόσο σε θεωρητικό όσο και σε πρακτικό επίπεδο. Ωστόσο, στις περισσότερες περιπτώσεις δεν γίνονται αντιληπτοί, επειδή καλύπτονται έμμεσα από τις επεμβάσεις που πραγματοποιούνται για την καρπόκαψα.

«Οι επεμβάσεις με τους ρυθμιστές που χρησιμοποιούμε για την καρπόκαψα καλύπτουν παράλληλα και τους φυλλορήκτες και τους φυλλοδέτες», εξηγεί. Μάλιστα, αναφέρει χαρακτηριστικά ότι έχει συναντήσει περιπτώσεις όπου παραγωγοί που για κάποιο λόγο δεν εφάρμοσαν τέτοιου είδους σκευάσματα είδαν ξαφνικά προσβολές που είχαν να εμφανιστούν για δεκαετίες.

«Μπορεί να μπει κάποιος σε ένα κτήμα και να πει “είχα είκοσι χρόνια να το δω αυτό”. Η αιτία είναι ότι οι υπόλοιπες δραστικές ουσίες που διαθέτουμε δεν αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά το πρόβλημα των φυλλορηκτών», σημειώνει. Όπως εξηγεί, περίπου στο 90% των κτημάτων εφαρμόζονται πλέον ρυθμιστές ανάπτυξης, γεγονός που εξηγεί γιατί σήμερα σπανίως παρατηρούνται σοβαρές προσβολές από φυλλορήκτες και φυλλοδέτες.

Κοκκοειδή: Η μάχη κρίνεται πριν ακόμη εμφανιστεί το πρόβλημα

Εξίσου σημαντική είναι η αναφορά του στα κοκκοειδή, για τα οποία επισημαίνει ότι το μεγαλύτερο μέρος της αντιμετώπισης πραγματοποιείται πολύ νωρίτερα από την περίοδο που γίνονται ορατές οι ζημιές. Όπως αναφέρει, η βασική στρατηγική βασίζεται στις προανθικές επεμβάσεις με θερινούς πολτούς και κατάλληλα εγκεκριμένα εντομοκτόνα, τα οποία παραμένουν πάνω στο ξύλο και εμποδίζουν την εξάπλωση των πληθυσμών κατά τη διάρκεια της χρονιάς. «Όλη η δουλειά στα κοκκοειδή γίνεται ουσιαστικά στο προανθικό στάδιο», τονίζει.

Ο ίδιος υπενθυμίζει ότι παλαιότερα οι γεωπόνοι βασίζονταν σε οργανοφωσφορικά εντομοκτόνα και σε μια λογική που ήθελε τις κινητές μορφές των κοκκοειδών να εμφανίζονται περίπου από τα τέλη Μαΐου έως τις αρχές Ιουνίου, οπότε και ήταν ευκολότερη η καταπολέμησή τους. Σήμερα όμως οι διαθέσιμες δραστικές ουσίες δεν προσφέρουν την ίδια αποτελεσματικότητα, ακόμη και όταν διαθέτουν σχετικές εγκρίσεις.

Παράλληλα, εξηγεί ότι όταν γίνεται λόγος για κινητές μορφές των εντόμων δεν σημαίνει ότι έχει ήδη εμφανιστεί η ζημιά. «Αυτό είναι το καλό στάδιο για να παρέμβουμε προληπτικά», αναφέρει. Η παρουσία κινητών μορφών αποτελεί ουσιαστικά ένδειξη ότι βρισκόμαστε στο κατάλληλο χρονικό σημείο για επέμβαση, πριν το έντομο εγκατασταθεί σε μεγαλύτερη έκταση πάνω στο δέντρο ή στους καρπούς. Η ζημιά μπορεί να γίνει εμφανής αρκετές ημέρες ή ακόμη και έναν μήνα αργότερα, όταν πλέον θα έχουν εκδηλωθεί τα αποτελέσματα της προσβολής.

Τα κοκκοειδή προκαλούν υποβάθμιση της ποιότητας των καρπών μέσω των τσιμπημάτων και των χαρακτηριστικών σημαδιών που αφήνουν στην επιφάνειά τους. Παράλληλα όμως επηρεάζουν και το ίδιο το δέντρο. Από τις σταθεροποιημένες μορφές προκύπτουν συνεχώς νέες κινητές μορφές, οι οποίες επεκτείνονται σε ολοένα και μεγαλύτερη επιφάνεια. «Αν καλύπταμε μία επιφάνεια, μετά μπορεί να καλύπτουμε δύο και τρεις φορές μεγαλύτερη. Όλοι αυτοί οι πληθυσμοί απομυζούν τους χυμούς του δέντρου και, αν το αφήσουμε ακάλυπτο, μπορεί να φτάσουμε ακόμη και σε εξασθένηση ή ξήρανση του φυτού», επισημαίνει.

Περιορισμένες δραστικές ουσίες, αλλά συνεχής προσπάθεια για αποτελεσματική προστασία

Ο κ. Μούσιας αναγνωρίζει ότι σήμερα υπάρχουν χρονιές όπου οι παραγωγοί καλύπτονται ικανοποιητικά και άλλες όπου τα προβλήματα εμφανίζονται πιο έντονα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι συγκεκριμένοι εχθροί έχουν πάψει να αποτελούν απειλή.

Ο γεωπόνος εξηγεί ότι ακόμη και μέσα στα προγράμματα που εφαρμόζονται για την καρπόκαψα, οι γεωπόνοι προσπαθούν να καλύψουν όσο το δυνατόν περισσότερες ανάγκες φυτοπροστασίας. Όπως αναφέρει, η πρώτη γενιά της καρπόκαψας διαρκεί περίπου ενάμιση μήνα, με τις βασικές επεμβάσεις να ξεκινούν περίπου 10-15 ημέρες μετά την πτώση των πετάλων και να συνεχίζονται στο επόμενο δεκαπενθήμερο. Με τον τρόπο αυτό καλύπτεται ένα διάστημα περίπου 25 ημερών, ενώ στη συνέχεια απομένουν ακόμη περίπου 15 ημέρες κατά τις οποίες συχνά απαιτούνται μία ή δύο επιπλέον επεμβάσεις. Στο πλαίσιο αυτών των εφαρμογών, οι γεωπόνοι ενσωματώνουν και σκευάσματα άλλων κατηγοριών, επιδιώκοντας να περιορίσουν όσο το δυνατόν περισσότερο και τα υπόλοιπα προβλήματα που εμφανίζονται στον οπωρώνα.

«Δεν λέμε ότι δεν υπάρχει πρόβλημα. Δεν λέμε ότι δεν κάνουν ζημιά. Απλώς προσπαθούμε με τα εργαλεία που διαθέτουμε να αντιμετωπίσουμε κάθε κατάσταση που προκύπτει», αναφέρει.

Όπως τονίζει, στόχος τόσο των γεωπόνων όσο και του συνεταιρισμού είναι να προσφέρουν στους παραγωγούς την καλύτερη δυνατή υποστήριξη με τα διαθέσιμα μέσα. Παρά τις δυσκολίες που δημιουργεί η έλλειψη ορισμένων δραστικών ουσιών, η προσπάθεια συνεχίζεται με στόχο τη διατήρηση της παραγωγικότητας και της ποιότητας των ελληνικών μήλων.

Οι πρόσφατες χαλαζοπτώσεις που έπληξαν περιοχές του Δήμου Τυρνάβου άφησαν πίσω τους έντονο προβληματισμό στους παραγωγούς, ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου πολλές καλλιέργειες βρίσκονται σε κρίσιμο στάδιο ανάπτυξης. Η εικόνα στα χωράφια παραμένει ακόμη υπό διαμόρφωση, καθώς – όπως συμβαίνει συχνά σε τέτοιες περιπτώσεις – αρκετές ζημιές αποτυπώνονται πιο καθαρά όσο περνούν οι ημέρες και εξελίσσεται η ανάπτυξη των καρπών.

Με αφορμή την κατάσταση που έχει δημιουργηθεί, συνομιλήσαμε με τον γεωπόνο του ΑΣΕΠΟΠ Τυρνάβου, κ. Βασίλη Τζουχάλα, ο οποίος μετέφερε την πρώτη εικόνα από τις πληγείσες περιοχές, επισημαίνοντας πως το φαινόμενο είχε ένταση, διάρκεια και – κυρίως – επαναληπτικό χαρακτήρα, καθώς η ίδια περιοχή χτυπήθηκε δύο φορές μέσα στην ίδια ημέρα.

«Το κακό ήταν ότι πέρασε δύο φορές»

Όπως ανέφερε ο κ. Τζουχάλας, η χαλαζόπτωση δεν περιορίστηκε σε ένα μόνο πέρασμα. Η ίδια περιοχή επλήγη αρχικά την Κυριακή το μεσημέρι και ξανά το βράδυ, γεγονός που επιβάρυνε σημαντικά την κατάσταση στις καλλιέργειες.

«Δεν πήρε μόνο την Κυριακή το μεσημέρι. Την ίδια περιοχή πήρε και την Κυριακή το βράδυ», σημείωσε χαρακτηριστικά, εξηγώντας πως το πρόβλημα δεν ήταν μόνο η ένταση του φαινομένου αλλά και η επανάληψή του μέσα σε λίγες ώρες.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η ζώνη που επηρεάστηκε εκτείνεται σε αρκετά μεγάλο τμήμα του Δήμου Τυρνάβου, με περιοχές όπου η ζημιά διαφοροποιείται ακόμη και από περιβόλι σε περιβόλι. Όπως εξήγησε, υπήρχαν αγροτεμάχια που «χτυπήθηκαν» πιο έντονα λόγω προσανατολισμού, φυλλώματος ή της πλευράς από την οποία «έφερνε» το χαλάζι, ενώ άλλα εμφάνισαν πιο περιορισμένη εικόνα ζημιάς.

«Υπάρχει περιβόλι δίπλα δίπλα που μπορεί να έχει 70-80% ζημιά και άλλο να έχει πολύ λιγότερη», ανέφερε, θέλοντας να δείξει πόσο ανομοιογενής είναι αυτή τη στιγμή η κατάσταση στην περιοχή.

Ροδάκινα και αχλάδια: Πληγές, χαρακές και απώλεια εμπορικότητας

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο γεωπόνος του ΑΣΕΠΟΠ στις ζημιές που εμφανίζονται ήδη σε ροδάκινα και αχλάδια, επισημαίνοντας πως αρκετά από τα σημάδια θα φανούν πιο έντονα όσο μεγαλώνει ο καρπός.

Στα ροδάκινα, όπου σε αρκετές περιπτώσεις ο καρπός ήταν πιο ανεπτυγμένος και αραιωμένος, έχουν ήδη εμφανιστεί «νυχιές», βαθουλώματα και τραυματισμοί που – όπως εξήγησε – καθιστούν το προϊόν μη εμπορεύσιμο, καθώς η μεγαλύτερη επιφάνεια του καρπού το έκανε πιο εκτεθειμένο στο χαλάζι.

«Αυτά που έχουν νυχιές, δηλαδή που έχει βγει σάρκα, είναι τελειωμένα εμπορικά», τόνισε, εξηγώντας πως τέτοιοι τραυματισμοί οδηγούν στη συνέχεια σε σαπίσματα και μετασυλλεκτικά προβλήματα. Παράλληλα, υπογράμμισε πως σε τέτοιες περιπτώσεις τα σημάδια που δημιουργούνται στον καρπό δεν υποχωρούν στην πορεία, αλλά παραμένουν όσο αυτός μεγαλώνει.

Στα αχλάδια, η εικόνα παραμένει πιο σύνθετη. Υπάρχουν περιπτώσεις με «γρατζουνιές» και επιφανειακά σημάδια, ενώ αλλού υπάρχουν βαθύτερες πληγές που αναμένεται να φανούν περισσότερο όσο μεγαλώνει ο καρπός.

«Μεγαλώνοντας το αχλάδι οι φθορές θα υπάρχουν», σημείωσε χαρακτηριστικά, διευκρινίζοντας πως αρκετές ζημιές δεν μπορούν ακόμη να αποτυπωθούν με ακρίβεια στο σημερινό στάδιο ανάπτυξης, καθώς πολλά από τα σημάδια δεν έχουν ακόμη «ανοίξει» πλήρως πάνω στον καρπό.

Ακόμη, επεσήμανε ότι φέτος η αγορά δείχνει να είναι απαιτητική, καθώς πρόκειται – όπως όλα δείχνουν – για χρονιά με παραγωγή και κανονικές ποσότητες. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μικρές ατέλειες πιθανόν να επηρεάσουν σημαντικά την εμπορική αξία των φρούτων και να δυσκολέψουν τη διαλογή και εμπορία τους. «Και ένα βαθουλωματάκι μπορεί να παίξει ρόλο», ανέφερε, υπογραμμίζοντας ότι σε χρονιές με αυξημένη προσφορά οι εμπορικές απαιτήσεις γίνονται αυστηρότερες.

Αμπέλια: Το πρόβλημα θα φανεί στην πορεία

Σημαντικό μέρος της πληγείσας περιοχής αφορά και αμπελώνες, καθώς – όπως εξήγησε ο κ. Τζουχάλας – πρόκειται για ζώνη με έντονο αμπελουργικό χαρακτήρα και μεγάλο αριθμό αμπελοκαλλιεργειών.

Οι ζημιές στα αμπέλια εντοπίζονται κυρίως στο στάδιο του δεσίματος, με χτυπημένα τσαμπιά, σκισμένα φύλλα και τραυματισμούς στη βλάστηση. Ωστόσο, όπως ανέφερε, η πραγματική έκταση της απώλειας παραγωγής δεν μπορεί ακόμη να υπολογιστεί με ασφάλεια, καθώς η εικόνα θα ξεκαθαρίσει περισσότερο στην πορεία της καλλιεργητικής εξέλιξης.

«Η εμπειρία μου δείχνει ότι θα υπάρχει μείωση παραγωγής. Το πόσο θα είναι αυτή, κανείς δεν το ξέρει ακόμη», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Τόνισε επίσης πως η εικόνα μεταβάλλεται καθημερινά, καθώς όσο περνούν οι ημέρες γίνονται πιο εμφανή τα σημάδια από το χαλάζι. «Η μέρα που περνάει, φαίνεται και χειρότερα», είπε, περιγράφοντας την αγωνία των παραγωγών που επιστρέφουν στα κτήματά τους και βλέπουν σταδιακά τις επιπτώσεις να αποτυπώνονται πιο καθαρά πάνω στις καλλιέργειες.

Οι εκτιμήσεις και η επόμενη μέρα για τους παραγωγούς

Όπως εξήγησε ο γεωπόνος του ΑΣΕΠΟΠ Τυρνάβου, το επόμενο διάστημα αναμένονται οι αναγγελίες και οι διαδικασίες εκτίμησης των ζημιών, ωστόσο σε αρκετές περιπτώσεις οι ουσιαστικές εκτιμήσεις θα γίνουν πιο κοντά στη συγκομιδή, ώστε να αποτυπωθεί με μεγαλύτερη ακρίβεια η πραγματική απώλεια.

Ιδιαίτερα στις ποικιλίες που συγκομίζονται αργότερα, η εικόνα αναμένεται να ξεκαθαρίσει σταδιακά, καθώς σήμερα πολλά από τα σημάδια δεν έχουν ακόμη «ανοίξει» πλήρως πάνω στον καρπό, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις ο καρπός βρίσκεται ακόμη σε στάδιο όπου η πλήρης εικόνα της ζημιάς δεν μπορεί να αποτυπωθεί με ασφάλεια.

Ο ίδιος απέφυγε να κάνει πρόωρες προβλέψεις για το τελικό μέγεθος της ζημιάς, επιμένοντας πως η κατάσταση διαφέρει σημαντικά ανά περιοχή και καλλιέργεια. Παρ’ όλα αυτά, υπογράμμισε ότι πρόκειται για ένα σοβαρό περιστατικό που έχει επηρεάσει μεγάλη έκταση παραγωγικών εκμεταλλεύσεων στον Τύρναβο, με τους παραγωγούς να περιμένουν πλέον τις επίσημες διαδικασίες εκτίμησης και καταγραφής των απωλειών.

Σταδιακά έχει ξεκινήσει η περίοδος όπου οι παραγωγοί μηλιάς καλούνται να παρακολουθούν στενά την εμφάνιση εχθρών που μπορούν να επηρεάσουν τόσο την ανάπτυξη των δέντρων όσο και την ποιότητα της παραγωγής. Ανάμεσα σε αυτούς, ο τετράνυχος εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους και πιο απαιτητικούς εχθρούς της μηλιάς, αλλά και γενικότερα πολλών δενδρωδών καλλιεργειών, ιδιαίτερα σε χρονιές με υψηλές θερμοκρασίες και αυξημένη πίεση στους οπωρώνες.

Για το ζήτημα μίλησε στον ΑγροΤύπο ο γεωπόνος του Α.Σ. Ορεινά Κισσάβου, κ. Γιάννης Μούσιας, ο οποίος περιέγραψε αναλυτικά την εικόνα που παρατηρείται στις μηλοκαλλιέργειες, τις μορφές του τετράνυχου που εμφανίζονται, τους τρόπους διαχείρισης αλλά και τις δυσκολίες αντιμετώπισης λόγω ανθεκτικοτήτων, ενώ τόνισε και τη σημασία της συνεχούς παρακολούθησης μέσα στο χωράφι

Τα είδη τετράνυχου, οι προσβολές και η εικόνα στις μηλιές

Όπως εξήγησε ο κ. Μούσιας, στις μηλοκαλλιέργειες της περιοχής εμφανίζονται τρία διαφορετικά είδη τετράνυχου, των οποίων οι εκκολάψεις των χειμερινών αυγών ξεκινούν από τις αρχές Απριλίου. Πρόκειται για τον κόκκινο τετράνυχο (Panonychus ulmi), τον κίτρινο τετράνυχο (Tetranychus urticae) και τα λεγόμενα Aculus της οικογένειας Eriophyidae, τα οποία αποτελούν επίσης μία μορφή τετράνυχου, διαφορετική όμως από τις άλλες δύο.

Ο γεωπόνος του συνεταιρισμού στάθηκε ιδιαίτερα στην τελευταία κατηγορία, εξηγώντας ότι πρόκειται για έναν τετράνυχο που δεν διακρίνεται εύκολα, ούτε με γυμνό μάτι αλλά πολλές φορές ούτε και με φακό, καθώς απαιτείται ιδιαίτερα εξειδικευμένη παρατήρηση. «Νομίζεις ότι το δέντρο έχει πάρει φωτιά και δεν καταλαβαίνεις γιατί», ανέφερε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας την εικόνα που μπορεί να εμφανίσουν ορισμένα δέντρα όταν υπάρχει έντονη προσβολή από τα συγκεκριμένα ακάρεα. Ο συγκεκριμένος τύπος προσβάλλει κυρίως τις κορυφές των δέντρων, σταματώντας την ανάπτυξη και απομυζώντας τους φυτικούς ιστούς, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται συνολικά τόσο το δέντρο όσο και ο καρπός. Παράλληλα, τα συγκεκριμένα ακάρεα απασχολούν περισσότερο τα εσπεριδοειδή και σε δεύτερο βαθμό τα μηλοειδή, γεγονός που εξηγεί και γιατί οι περισσότεροι παραγωγοί είναι περισσότερο εξοικειωμένοι με τον κόκκινο και τον κίτρινο τετράνυχο.

«Ανάλογα τη χρονιά και τις συνθήκες, και οι τρεις τετράνυχοι μπορούν να προκαλέσουν παρόμοια ζημιά», σημείωσε χαρακτηριστικά. Η εικόνα αυτή γίνεται ακόμη πιο δύσκολη σε περιόδους όπου οι καιρικές συνθήκες ευνοούν τη γρήγορη ανάπτυξη των πληθυσμών. Σύμφωνα με τον κ. Μούσια, οι τετράνυχοι γενικά δραστηριοποιούνται πάνω στα φύλλα, τρεφόμενοι από τους φυτικούς ιστούς και μειώνοντας τη φωτοσυνθετική ικανότητα του δέντρου. «Δουλεύοντας πάνω στο φύλλο, μειώνεται η φωτοσύνθεση και η δυνατότητα να αναπτυχθεί σωστά το δέντρο», σημείωσε, εξηγώντας ότι όταν οι πληθυσμοί ξεφύγουν, μπορεί να επηρεαστεί όχι μόνο η ανάπτυξη των μικρών δέντρων αλλά και το μέγεθος του καρπού. Παράλληλα, σε περιπτώσεις έντονης προσβολής μπορεί να επηρεαστεί ακόμη και ο χρωματισμός των μήλων, ιδιαίτερα στις κόκκινες ποικιλίες, εφόσον δεν υπάρξει έγκαιρη αντιμετώπιση.

Ο ίδιος εξήγησε ότι ο κίτρινος τετράνυχος θεωρείται γενικά πιο εύκολος στην καταπολέμηση συγκριτικά με τον κόκκινο τετράνυχο, ωστόσο έχει τη δυνατότητα να προκαλέσει πολύ γρήγορα μεγαλύτερη ζημιά όταν ευνοείται από τις συνθήκες, ενώ οι υψηλές θερμοκρασίες των τελευταίων ετών αποτελούν σημαντικό παράγοντα που ευνοεί την ταχύτατη ανάπτυξη των πληθυσμών.

Οι αλλεπάλληλες γενιές, οι ανθεκτικότητες και τα περιορισμένα εργαλεία αντιμετώπισης

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο γεωπόνος και στις δυσκολίες καταπολέμησης του τετράνυχου, εξηγώντας ότι πρόκειται για έναν οργανισμό με πολλές και αλλεπάλληλες γενιές μέσα στον ίδιο χρόνο. Σε αντίθεση με άλλους εχθρούς, όπως για παράδειγμα η καρπόκαψα, στον τετράνυχο οι γενιές δεν διακρίνονται εύκολα. «Η μία γενιά καλύπτει την άλλη. Από τη στιγμή που υπάρχει πληθυσμός, ζευγαρώνει, αφήνει αυγά και συνεχίζει πολύ γρήγορα», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Μάλιστα, όσο ευνοείται από τις καιρικές συνθήκες ή όταν δεν πραγματοποιείται έγκαιρη καταπολέμηση, ο πληθυσμός μπορεί να αυξηθεί ακόμη πιο γρήγορα. Ακριβώς αυτή η συνεχής αναπαραγωγή είναι και ο βασικός λόγος που οι τετράνυχοι αναπτύσσουν πολύ γρήγορα ανθεκτικότητες απέναντι στα ακαρεοκτόνα. «Ένα φάρμακο μπορεί τη μία χρονιά να κάνει φοβερή δουλειά και μέσα σε δύο χρόνια να μην κάνει τίποτα», τόνισε, σημειώνοντας ότι στην πράξη τα διαθέσιμα εργαλεία είναι πλέον ελάχιστα.

Όπως διευκρίνισε, θεωρητικά υπάρχουν αρκετές εγκεκριμένες δραστικές ουσίες, όμως στην πραγματικότητα, λόγω ανθεκτικοτήτων, είναι σαν να υπάρχουν μόνο δύο ή τρία εργαλεία που μπορούν ακόμη να δώσουν κάποια λύση. «Αν μιλήσουμε με το Υπουργείο, θα μας πουν ότι υπάρχουν πολλές δραστικές. Στην πράξη όμως ελάχιστες λειτουργούν», ανέφερε χαρακτηριστικά. Η εικόνα αυτή, όπως σημείωσε ο γεωπόνος, δυσκολεύει ακόμη περισσότερο τόσο τον παραγωγό όσο και τον ίδιο τον γεωπόνο να διαχειριστούν αποτελεσματικά το πρόβλημα, καθώς πλέον και οι τρεις τετράνυχοι αντιμετωπίζονται ουσιαστικά με τα ίδια εργαλεία.

Η διαχείριση στον οπωρώνα και τα διαθέσιμα εργαλεία

Όπως εξήγησε ο γεωπόνος του συνεταιρισμού, οι πρώτες επεμβάσεις ξεκινούν ήδη από την άνοιξη, με την έκπτυξη των οφθαλμών και την άνοδο της θερμοκρασίας, όταν αρχίζουν να εμφανίζονται οι πρώτοι τετράνυχοι από τα χειμερινά αυγά. Στο στάδιο αυτό εφαρμόζονται θερινά λάδια, σε συνδυασμό και με άλλα σκευάσματα ή εντομοκτόνα, καθώς εκείνη την περίοδο πραγματοποιείται παράλληλα καταπολέμηση και άλλων εχθρών. Όπως ανέφερε, αυτή ουσιαστικά αποτελεί και την πρώτη επέμβαση απέναντι στον τετράνυχο, ενώ κατά την ανθοφορία δεν πραγματοποιούνται επεμβάσεις. Παρ’ όλα αυτά, η πρώτη εφαρμογή βοηθά ώστε να διατηρηθεί ο πληθυσμός σε χαμηλά επίπεδα μέχρι και το στάδιο της πτώσης των πετάλων.

Από εκεί και πέρα, όπως εξήγησε, η διαχείριση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό τόσο από τις συνθήκες όσο και από την παρακολούθηση του ίδιου του παραγωγού. Στον Α.Σ. Ορεινά Κισσάβου εφαρμόζονται πρακτικές ολοκληρωμένης διαχείρισης, με χρήση ωφέλιμων ακάρεων που λειτουργούν ως αρπακτικά απέναντι στους φυτοφάγους τετράνυχους. Όπως γνωστοποίησε ο γεωπόνος, τα ωφέλιμα ακάρεα χρειάζονται χρόνο για να εγκατασταθούν και να μειώσουν αποτελεσματικά τους πληθυσμούς, γι’ αυτό και απαιτείται υπομονή, ενώ η διαδικασία αυτή «χτίζεται χρόνο με τον χρόνο» μέσα στον οπωρώνα.

Παράλληλα, αναφέρθηκε και στη χρήση σαπουνιών, μία πρακτική που εφαρμόζεται από αρκετούς παραγωγούς τόσο λόγω του χαμηλότερου κόστους όσο και λόγω των περιορισμένων διαθέσιμων εργαλείων αντιμετώπισης. «Σκοτώνουν τον τετράνυχο, αλλά επανεμφανίζεται πολύ γρήγορα», σημείωσε χαρακτηριστικά. Όπως ανέφερε, σε αυτή την περίπτωση απαιτούνται συνεχόμενες επεμβάσεις και συχνοί ψεκασμοί, κάτι που δεν μπορεί να αποτελέσει μόνιμη λύση, ωστόσο εφαρμόζεται από αρκετούς παραγωγούς.

Ο ίδιος σημείωσε ακόμη ότι στα αγροτεμάχια με ιστορικό προσβολών απαιτείται μεγαλύτερη προσοχή και πιο προληπτική διαχείριση, ξεκινώντας από νωρίς με χρήση θερινών λαδιών αλλά ακόμη και ωοκτόνων σκευασμάτων, έστω και αν η αποτελεσματικότητά τους δεν έχει μεγάλη διάρκεια. Όπως τόνισε, όλα αυτά μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση των αρχικών πληθυσμών, ενώ κατά τους καλοκαιρινούς μήνες απαιτείται συχνή παρακολούθηση, εφαρμογή ωφέλιμων ακάρεων και, όταν ο πληθυσμός αρχίζει να αυξάνεται συνεχώς, νέα παρέμβαση με κάποια δραστική ουσία που δρα απέναντι στο άκαρι.

«Το χωράφι είναι του παραγωγού»

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο κ. Μούσιας και στη σημασία της συνεχούς παρουσίας του ίδιου του παραγωγού μέσα στο χωράφι. Όπως εξήγησε, ο τετράνυχος πολλές φορές εμφανίζεται πολύ τοπικά, ακόμη και σε λίγα μόνο δέντρα, γεγονός που κάνει δύσκολη την άμεση ανίχνευση από έναν γεωπόνο που επισκέπτεται περιοδικά την καλλιέργεια.«Το χωράφι είναι του παραγωγού. Εκείνος είναι κάθε μέρα μέσα και μπορεί να δει ότι κάτι δεν πάει καλά», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ο ίδιος πρόσθεσε ότι δεν πρέπει να υπάρχει ούτε υπερβολικός εφησυχασμός ούτε απόλυτη προσήλωση μόνο στα στατιστικά κατώφλια επέμβασης, καθώς ο τετράνυχος μπορεί να είναι πολύ εστιασμένος σε συγκεκριμένα σημεία του αγροτεμαχίου.«Σε ένα σημείο μπορεί να βρεις ένα φύλλο προσβεβλημένο και λίγα μέτρα πιο πέρα οκτώ στα δέκα φύλλα», τόνισε. Για τον λόγο αυτό, όπως σημείωσε, απαιτείται συνεχής παρατήρηση από τον ίδιο τον παραγωγό αλλά και στενή συνεργασία με τον γεωπόνο.

Κλείνοντας, ο γεωπόνος του Α.Σ. Ορεινά Κισσάβου σημείωσε ότι δεν θεωρεί πως κάποια ποικιλία εμφανίζει ιδιαίτερη ανθεκτικότητα ή ευαισθησία απέναντι στον τετράνυχο. Όπως ανέφερε, παλαιότερα υπήρχε η αντίληψη ότι οι πράσινες ποικιλίες επηρεάζονταν λιγότερο, ωστόσο πλέον έχει φανεί ότι όλες οι ποικιλίες μπορούν να εμφανίσουν προσβολές. «Το πρόβλημα σχετίζεται περισσότερο με το μικροκλίμα και το ιστορικό του κάθε κτήματος», σημείωσε.

Η καρπόκαψα της μηλιάς αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους εχθρούς της καλλιέργειας, με άμεση επίδραση στην ποιότητα των καρπών. Σε πολλές μηλοπαραγωγικές ζώνες, η παρουσία της μπορεί να οδηγήσει σε πλήρη υποβάθμιση της παραγωγής, καθώς οι προσβεβλημένοι καρποί χάνουν ολοκληρωτικά την εμπορική τους αξία.

Για την εξέλιξη του εντόμου την τρέχουσα περίοδο, καθώς και για τις πρακτικές που εφαρμόζονται στο πεδίο, μιλά στον ΑγροΤύπο ο κ. Γιάννης Μούσιας, γεωπόνος του Α.Σ. Ορεινά Κισσάβου, με πολυετή εμπειρία στην καλλιέργεια της μηλιάς.

Παρακολούθηση πληθυσμών και χρονισμός επεμβάσεων

Η καρπόκαψα  (Cydia pomonella) εμφανίζει 3 έως 4 γενεές τον χρόνο, με την έναρξη της δραστηριότητάς της να τοποθετείται περίπου 10–15 ημέρες μετά την πτώση των πετάλων. Η παρακολούθηση της εξέλιξής της αποτελεί βασικό εργαλείο για τη σωστή αντιμετώπιση, καθώς καθορίζει τον χρόνο των επεμβάσεων.

Όπως εξηγεί ο κ. Μούσιας, «χρησιμοποιούμε δελτοειδείς φερομονικές παγίδες, οι οποίες μας δείχνουν πότε αρχίζουν οι συλλήψεις και ουσιαστικά πότε ξεκινά κάθε γενιά». Η τοποθέτηση των παγίδων γίνεται έγκαιρα, αμέσως μετά την πτώση των πετάλων, ενώ οι έλεγχοι πραγματοποιούνται συστηματικά, «μέρα παρά μέρα», ώστε να υπάρχει σαφής εικόνα της εξέλιξης του πληθυσμού.

Η προσέγγιση δεν βασίζεται στον απόλυτο αριθμό εντόμων, αλλά στη δυναμική του πληθυσμού. «Δεν μας απασχολεί αν είναι μεγάλος ή μικρός ο πληθυσμός, αλλά το αν υπάρχει αυξητική τάση», επισημαίνει, διευκρινίζοντας ότι όταν παρατηρείται συνεχής αύξηση συλλήψεων για 3–4 ημέρες, «αυτό μας οδηγεί στο ότι περίπου την 4η με 5η ημέρα πρέπει να γίνει επέμβαση».

Η εξέλιξη των γενεών ακολουθεί συγκεκριμένο μοτίβο μέσα στη σεζόν. Η πρώτη γενιά διαρκεί περίπου 1 έως 1,5 μήνα, ακολουθεί μια περίοδος παύσης στις συλλήψεις και, μετά από περίπου 15 ημέρες, ξεκινά η επόμενη. «Με αυτόν τον τρόπο εξελίσσονται οι γενιές της καρπόκαψας», αναφέρει, τονίζοντας ότι η συνεχής παρατήρηση είναι κρίσιμη για τον σωστό χειρισμό της καλλιέργειας.

Σε περιπτώσεις όπου διαπιστώνεται ήδη προσβολή σε κάποιον μηλεώνα, η στρατηγική διαφοροποιείται. «Επεμβαίνουμε πιο έγκαιρα και πιο συχνά, γιατί αν αρχίσει να φαίνεται ζημιά σημαίνει ότι αρχίζουμε να χάνουμε το παιχνίδι και προσπαθούμε να μειώσουμε το κακό», σημειώνει χαρακτηριστικά.

Μέσα και τρόποι αντιμετώπισης της καρπόκαψας

Η αποτελεσματική αντιμετώπιση της καρπόκαψας δεν εξαρτάται μόνο από τον σωστό χρόνο εφαρμογής, αλλά και από τα μέσα που θα χρησιμοποιηθούν για τη διαχείριση του εντόμου.

Οι βασικές κατηγορίες σκευασμάτων που χρησιμοποιούνται περιλαμβάνουν ρυθμιστές ανάπτυξης, πυρεθρινοειδή και βιολογικούς παράγοντες, όπως ιούς ή βακίλους. Οι ρυθμιστές ανάπτυξης δρουν παρεμβατικά στον βιολογικό κύκλο του εντόμου. «Είναι σαν να του δίνουμε ορμόνη νεότητας, με αποτέλεσμα να παραμένει στο στάδιο της προνύμφης και να μην εξελίσσεται σε ακμαίο», εξηγεί, ενώ αντίστοιχη δράση έχουν και τα σκευάσματα που παρεμποδίζουν τη σύνθεση χιτίνης, ουσίας απαραίτητης για τη μετάβαση στο στάδιο της πεταλούδας.

Η διάρκεια δράσης των σκευασμάτων διαφέρει σημαντικά. Οι ρυθμιστές ανάπτυξης μπορούν να καλύψουν μια γενιά με δύο επεμβάσεις ανά 12–14 ημέρες, ενώ τα πυρεθρινοειδή έχουν μικρότερη διάρκεια λόγω φωτοδιάσπασης. «Η αποτελεσματικότητά τους δεν ξεπερνά την εβδομάδα», αναφέρει, γεγονός που απαιτεί συχνότερες εφαρμογές.

Συνολικά, για κάθε γενιά απαιτούνται 2–3 επεμβάσεις, ανάλογα με τα μέσα που χρησιμοποιούνται. Παράλληλα, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη διαχείριση της ανθεκτικότητας. «Ο ρυθμιστής ανάπτυξης μπορεί να χρησιμοποιηθεί μέχρι δύο φορές τον χρόνο, άρα πρέπει να γίνει σωστός σχεδιασμός μέχρι τη συγκομιδή», επισημαίνεται, ώστε να καλυφθεί το διάστημα από τον Μάιο έως τον Σεπτέμβριο–Οκτώβριο.

Πέρα από τις επεμβάσεις κατά τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου, σημαντικό ρόλο στη συνολική διαχείριση της καρπόκαψας παίζει και η φάση της διαχείμασης του εντόμου. Όπως επισημαίνει ο κ. Μούσιας, το έντομο «κατεβαίνει από τα κλαδιά στους κορμούς και στη συνέχεια στο έδαφος για να διαχειμάσει», γεγονός που δίνει τη δυνατότητα για στοχευμένες παρεμβάσεις εκτός της κύριας περιόδου προσβολής.

Στο πλαίσιο αυτό, εφαρμόζονται βιολογικές μέθοδοι με στόχο τη μείωση του αρχικού πληθυσμού της επόμενης χρονιάς. «Χρησιμοποιούμε ωφέλιμους νηματώδεις το φθινόπωρο, με στόχο τη μείωση του αρχικού πληθυσμού της επόμενης γενιάς», αναφέρει, εντάσσοντας τη συγκεκριμένη πρακτική σε μια πιο ολοκληρωμένη στρατηγική αντιμετώπισης του εντόμου.

ΚΟΜΦΟΥΖΙΟ: Ένα χρήσιμο εργαλείο στη διαχείριση 

Ένα επιπλέον σημαντικό εργαλείο στη διαχείριση της καρπόκαψας αποτελεί το σύστημα ΚΟΜΦΟΥΖΙΟ, το οποίο εφαρμόζεται είτε από μεμονωμένους παραγωγούς είτε σε συλλογικό επίπεδο μέσω συνεταιρισμών.

Σε επίπεδο συνεταιρισμού, η αντιμετώπιση της καρπόκαψας βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στο σύστημα ΚΟΜΦΟΥΖΙΟ, το οποίο εφαρμόζεται καθολικά. «Στο 100% των στρεμμάτων εφαρμόζεται το σύστημα ΚΟΜΦΟΥΖΙΟ», αναφέρει ο κ. Μούσιας, υπογραμμίζοντας τη σημασία της συντονισμένης εφαρμογής.

Πρόκειται για βιολογική μέθοδο που στηρίζεται στη σεξουαλική σύγχυση του εντόμου. «Ουσιαστικά προκαλείται μπέρδεμα στο έντομο όσον αφορά τη φερομόνη, με αποτέλεσμα να παρεμποδίζεται η σύζευξη αρσενικού και θηλυκού», εξηγεί. Η εφαρμογή μπορεί να γίνει με διάφορους τρόπους, όπως φακελάκια φερομόνης, σπρέι ρυθμιζόμενης εξάτμισης ή ειδικούς εξατμιστήρες που απελευθερώνουν τη δραστική ουσία σε τακτά χρονικά διαστήματα.

Η εγκατάσταση του συστήματος πρέπει να προηγείται της έναρξης των συλλήψεων, ώστε να είναι αποτελεσματικό από την αρχή της δραστηριότητας του εντόμου. Σύμφωνα με τον ίδιο, «τα αποτελέσματα που έχουμε δει είναι πολύ καλά», ενώ η συστηματική εφαρμογή του οδηγεί και σε μείωση της χρήσης χημικών σκευασμάτων με την πάροδο του χρόνου. Παράλληλα, πρόκειται για πρακτική που ενισχύεται και μέσω σχετικών προγραμμάτων, γεγονός που συμβάλλει στην ευρύτερη υιοθέτησή της.

Τρέχουσα εικόνα της περιοχής

Με βάση τα δεδομένα από την περιοχή, η φετινή εικόνα δείχνει ότι η δραστηριότητα του εντόμου έχει ήδη ξεκινήσει στις μηλοπαραγωγικές τοποθεσίες, με τις πρώτες ενδείξεις να καταγράφονται στις πιο πρώιμες ζώνες και να επεκτείνονται σταδιακά.

Όπως αναφέρει ο κ. Μούσιας, «έχουμε περίπου μία εβδομάδα με τις πρώτες συλλήψεις στις πρώιμες περιοχές και σταδιακά επεκτείνονται», γεγονός που δείχνει ότι «βρισκόμαστε στο ξεκίνημα της πρώτης γενιάς».

Για το άμεσο διάστημα, η ανάγκη επέμβασης στην περιοχή θεωρείται δεδομένη, καθώς «μέσα στην εβδομάδα πρέπει να γίνει οπωσδήποτε μια εφαρμογή, κυρίως με ρυθμιστές ανάπτυξης ή ιούς», ενώ «πρέπει να ακολουθήσει επανάληψη σε 12–14 ημέρες».

Η ένταση των προσβολών διαφοροποιείται από χρονιά σε χρονιά, καθώς «οι καιρικές συνθήκες παίζουν ρόλο στους πληθυσμούς του εντόμου», ενώ σε περιοχές με ιστορικό προσβολών, το ποσοστό ζημιάς μπορεί να φτάσει ακόμη και το 60–70%, επηρεάζοντας την παραγωγή, από το στάδιο των καρπιδίων έως και την περίοδο πριν τη συγκομιδή.

Η συνθήκη αυτή καθιστά κρίσιμη την έγκαιρη παρακολούθηση και τον σωστό χρονισμό των επεμβάσεων, ιδιαίτερα στις περιοχές όπου η πίεση του εντόμου εμφανίζεται αυξημένη.

Ο πόλεμος στον Περσικό Κόλπο έφερε πρόσθετα προβλήματα στην εμπορία των μήλων, με τις εξαγωγές προς τις χώρες της Μέσης Ανατολής να έχουν μηδενιστεί αυτή την εποχή.

Η Αίγυπτος παραμένει ο βασικός εξαγωγικός προορισμός για τα ελληνικά μήλα, απορροφώντας το 62,73% των εξαγωγών μας, ενώ άλλες αγορές είναι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Ιορδανία, το Ισραήλ, το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν και η Σαουδική Αραβία.

Αν και ξεκίνησαν με καλές προοπτικές οι πρώιμες ποικιλίες στην συνέχεια υπήρξε μια στασιμότητα στο εμπόριο τόσο στην εγχώρια αγορά όσο και στις εξαγωγές. Οι τιμές μεσοσταθμικά ήταν σε καλά επίπεδα αλλά οι μειωμένες ποσότητες, που είχαμε φέτος λόγω των παγετών της περασμένης άνοιξης, δεν έφεραν εισόδημα στους παραγωγούς.

Ο κ. Δημοσθένης Μωυσίδης, πρόεδρος στην Γεωργική Εταιρεία Οπωροκηπευτικών Καστοριάς (ΓΕΟΚ), τόνισε στον ΑγροΤύπο ότι φέτος είναι μια δύσκολη χρονιά για τους μηλοπαραγωγούς. Ότι εξαγωγές καταφέραμε να κάνουμε ήταν μέχρι τον Μάρτιο.

Με την έναρξη του πολέμου στον Κόλπο στην ουσία «πάγωσαν» οι εξαγωγές μήλων προς τις χώρες της Μέσης Ανατολής. Κάποιες εξαγωγές που κάναμε προς Ιορδανία μέσω Ισραήλ έχουν σταματήσει και αυτές.

Επίσης προβλήματα είχαμε κατά την φετινή εμπορική περίοδο στην εγχώρια αγορά λόγω των αυξημένων εισαγωγών από τρίτες χώρες. Έτσι είχαμε στην εγχώρια αγορά να αντιμετωπίσουμε μήλα από το Ιράν (μέσω Τουρκίας), την Μολδαβία, την Ουκρανία αλλά και τις γειτονικές χώρες, όπως Αλβανία, Σερβία και Σκόπια. Οι τιμές μήλων από αυτές τις χώρες είναι πολύ χαμηλές και δεν είναι δυνατόν να τις ανταγωνιστούμε.

Αντιμετωπίζουμε προβλήματα στην εμπορία των μήλων αν και η παραγωγή φέτος σε όλη την Ελλάδα είναι μειωμένη λόγω των παγετών της περσινής άνοιξης. Παρόλα αυτά ο ΕΛΓΑ δεν πλήρωσε αποζημιώσεις γιατί ένταξε την καλλιέργεια στο «προανθικό στάδιο».

Τα μήλα Καστοριάς είναι πιστοποιημένα Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης (ΠΓΕ) και θα έπρεπε να αποζημιώνονται περισσότερο σε σχέση με τα υπόλοιπα. Αντιθέτως βλέπουμε από τον ΕΛΓΑ να μην αποζημιώνει τους παραγωγούς για τις ζημιές. Δεν είναι μόνο ο παγετός του 2025 αλλά έχουμε ζημιές και τα προηγούμενα χρόνια από χαλάζια, υψηλές θερμοκρασίες κ.α. που δεν τα έχει αποζημιώσει ο Οργανισμός. Μετά από αυτά αποφασίσαμε να καταφύγουμε στην δικαιοσύνη και να καταθέσουμε εξώδικο κατά του ΕΛΓΑ. Τα δικαστήρια θα αποφασίσουν για την πληρωμή των αποζημιώσεων στους παραγωγούς.  

Ο κ. Γιώργος Ζέικος, πρόεδρος του Αγροτικού Συνεταιρισμού «Ο Κίσσαβος», δηλώνει στον ΑγροΤύπο ότι το 2025 υπήρξε μια εξαιρετικά δύσκολη χρονιά για τους παραγωγούς μήλων. Οι καλλιέργειες επηρεάστηκαν σημαντικά από δυσμενείς καιρικές συνθήκες, όπως ο παγετός και η ξηρασία, γεγονός που οδήγησε σε μειωμένες ποσότητες παραγωγής αλλά και σε ποιοτική υποβάθμιση των προϊόντων. Το πρόβλημα αφορά και τις άλλες δενδρώδεις καλλιέργειες της Λάρισας και της Μαγνησίας για αυτό καταθέσαμε οι συνεταιρισμοί της περιοχής στο ΥπΑΑΤ αίτημα οικονομικής στήριξης των παραγωγών δενδροκομικών προϊόντων.

Το εμπόριο στα μήλα έχει μεγάλα και διαχρονικά προβλήματα. Αν και οι ποσότητες είναι φέτος μειωμένες δεν υπάρχει καθόλου εμπορικό ενδιαφέρον για τις κόκκινες ποικιλίες μήλων (που είναι οι μεγάλες ποσότητες), ούτε στην εγχώρια αγορά ούτε στο εξωτερικό. Έχουν σταματήσει μετά τον πόλεμο του Ιράν οι εξαγωγές προς την Αίγυπτο. Επίσης καταφέραμε να εξάγουμε μόνο ένα φορτίο με μήλα προς την Ινδία. Τα τελευταία χρόνια έχουμε μεγάλα προβλήματα στο εμπόριο μήλων αλλά ο πόλεμος επιδείνωσε την κατάσταση.

Από την άλλη μας ανακοίνωσαν μέτρα για την αύξηση του κόστους παραγωγής αλλά έχουν μικρό όφελος για τους παραγωγούς. Δίνουν επιδότηση 16 λεπτά το λίτρο για το πετρέλαιο κίνησης στις εταιρείες εμπορίας καυσίμων για να μειωθούν οι τιμές. Οι παραγωγοί ζητούσαμε να μειωθεί ο φόρος στα καύσιμα. Με τις τιμές να αυξάνουν στην ουσία πληρώνουμε περισσότερους φόρους στο κράτος.   

Ο κ. Κοσμάς Παπαδόπουλος, πρόεδρος της Ομάδας Παραγωγών Βεγορίτιδας «Βόρας», αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι ο συνεταιρισμός μας έχει κατά 99% κόκκινες ποικιλίες μήλων. Φέτος η παραγωγή είναι λόγω των καιρικών συνθηκών μειωμένη. Παρά όμως τις λιγότερες ποσότητες οι εξαγωγές δεν έχουν την ροή που περιμέναμε. Εξάγουμε τα κόκκινα μήλα κυρίως προς Αίγυπτο και τις άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής.

Με τον πόλεμο όμως έχουν δημιουργηθεί προβλήματα στη ροή των ελληνικών εξαγωγών. Έχουμε σε πολλούς προορισμούς αυξήσεις ναύλων, που κυμαίνονται από 10% έως και 15%. Επίσης στην Αίγυπτο έχουμε λόγω του πολέμου τα προβλήματα στην οικονομία και τις υποτιμήσεις του νομίσματος κάτι που έχει σαν αποτέλεσμα την μείωση της ζήτησης.

Η περίοδος της ανθοφορίας αποτελεί μία από τις πιο κρίσιμες φάσεις για την καλλιέργεια της αχλαδιάς, καθώς οι καιρικές συνθήκες και η φυτοπροστασία καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την εξέλιξη της παραγωγής. Η φετινή χρονιά, με τις χαμηλές θερμοκρασίες και τις συχνές βροχοπτώσεις, έχει δημιουργήσει ένα πιο απαιτητικό περιβάλλον για τους παραγωγούς.

Στο πλαίσιο αυτό, ο ΑγροΤύπος συνομιλεί με τον γεωπόνο του ΑΣΕΠΟΠ Τυρνάβου, κ. Βασίλη Τζουχάλα, για τις κυριότερες ασθένειες και τους εχθρούς της εποχής, καθώς και για τις πρακτικές διαχείρισης που εφαρμόζονται στην πράξη.

Ανθοφορία και καιρικές συνθήκες: Ένας παράγοντας που αλλάζει τα δεδομένα

Η φετινή χρονιά χαρακτηρίζεται από παρατεταμένη ανθοφορία, η οποία αντί να διαρκεί περίπου μία εβδομάδα, έχει φτάσει τις 15–20 ημέρες, δημιουργώντας ένα πιο απαιτητικό περιβάλλον για τη διαχείριση της καλλιέργειας. Οι χαμηλές θερμοκρασίες και οι βροχοπτώσεις επιβραδύνουν την εξέλιξη της ανθοφορίας, με αποτέλεσμα το άνθος να παραμένει ανοιχτό για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Όπως επισημαίνεται, «έχουμε το λουλούδι ανοιχτό περισσότερες μέρες και χρειάζονται περισσότερες επεμβάσεις» .

Παράλληλα, κάθε ποικιλία εισέρχεται στην ανθοφορία σε διαφορετικό χρονικό σημείο, γεγονός που αποτελεί χαρακτηριστικό της καλλιέργειας. Έτσι, την ίδια περίοδο, ορισμένες ποικιλίες βρίσκονται ήδη σε πλήρη άνθηση ή και σε πτώση πετάλων, ενώ άλλες δεν έχουν ακόμη μπει στο στάδιο αυτό .

Ωστόσο, οι καιρικές συνθήκες επιμηκύνουν τη διάρκεια της ανθοφορίας, παρατείνοντας το χρονικό διάστημα κατά το οποίο η καλλιέργεια είναι εκτεθειμένη. Αυτό αυξάνει τη δυσκολία στη φυτοπροστασία, καθώς απαιτούνται περισσότερες επεμβάσεις και εντατικότερη παρακολούθηση.

Ιδιαίτερα επηρεάζεται η διαχείριση των πιο σημαντικών προβλημάτων, όπως το βακτηριακό κάψιμο και η ψύλλα, που απαιτούν συνεχή παρακολούθηση και επαναλαμβανόμενες παρεμβάσεις. Ταυτόχρονα, η ανάγκη για συχνότερους ψεκασμούς και η δυσκολία πλήρους κάλυψης της καλλιέργειας εντείνουν την πίεση στους παραγωγούς, σε μια ήδη κρίσιμη φάση για την εξέλιξη της παραγωγής.

Βακτηριακό κάψιμο: Το πιο κρίσιμο σημείο στην ανθοφορία

Το βακτηριακό κάψιμο αποτελεί τη σημαντικότερη και μία από τις πιο καταστροφικές ασθένειες των μηλοειδών, απασχολώντας έντονα τους παραγωγούς της αχλαδιάς, ιδιαίτερα κατά την περίοδο της ανθοφορίας. Σε αντίθεση με άλλες ασθένειες, οι δυνατότητες αντιμετώπισης είναι περιορισμένες και η διαχείριση βασίζεται κυρίως στη σωστή χρονική παρέμβαση και στην πρόληψη.

Η ανθοφορία θεωρείται το πιο κρίσιμο στάδιο, καθώς, όπως επισημαίνεται, «είναι η πηγή εισόδου του βακτηρίου» . Τα άνθη αποτελούν το πλέον ευαίσθητο σημείο προσβολής, ενώ στη συνέχεια η ασθένεια επεκτείνεται στην τρυφερή βλάστηση, προκαλώντας σοβαρές ζημιές.

Η εμφάνιση και εξάπλωση της ασθένειας ευνοείται από μέτριες θερμοκρασίες και υγρές συνθήκες, ιδιαίτερα όταν επικρατούν βροχοπτώσεις κατά την περίοδο της άνθησης. Για τον λόγο αυτό, απαιτείται αυξημένη επαγρύπνηση ήδη από την έκπτυξη των οφθαλμών, με προληπτικές εφαρμογές εγκεκριμένων, κυρίως χαλκούχων σκευασμάτων.

Στην πράξη, κατά την ανθοφορία πραγματοποιούνται επαναλαμβανόμενες επεμβάσεις, που μπορεί να φτάσουν τις 3–4 εφαρμογές μέσα σε διάστημα 15–20 ημερών, ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες. Όπως τονίζεται, «αν περάσουμε την ανθοφορία με όσο το δυνατόν μικρότερη προσβολή, τόσο λιγότερα προβλήματα θα έχουμε μετά», γεγονός που καθιστά αυτή την περίοδο καθοριστική για την εξέλιξη της καλλιέργειας .

Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία έχει η καλλιεργητική υγιεινή. Η εβδομαδιαία επιθεώρηση του οπωρώνα, η άμεση αφαίρεση και καταστροφή προσβεβλημένων κλαδίσκων και βλαστών, καθώς και η απολύμανση των εργαλείων κλαδέματος αποτελούν βασικά μέτρα περιορισμού της εξάπλωσης. Επιπλέον, η σωστή διαχείριση των εντόμων είναι κρίσιμη, καθώς μπορούν να λειτουργήσουν ως φορείς μεταφοράς του παθογόνου.

Φουζικλάδιο και σεπτορίωση: Σημαντικά αλλά διαχειρίσιμα

Ανάμεσα στις μυκητολογικές ασθένειες της αχλαδιάς, το φουζικλάδιο (Venturia pyrina) και η σεπτορίωση (Septoria pyricola) αναφέρονται ως οι βασικότερες που απασχολούν την καλλιέργεια, χωρίς όμως να αποτελούν, υπό κανονικές συνθήκες, ιδιαίτερα δύσκολα προβλήματα για τους παραγωγούς. Όπως επισημαίνεται, «είναι εύκολα αντιμετωπίσιμα», κυρίως γιατί εντάσσονται στο γενικό πρόγραμμα φυτοπροστασίας και καλύπτονται από τους βασικούς ψεκασμούς της περιόδου.

Το φουζικλάδιο, ωστόσο, μπορεί να εμφανίσει αυξημένη ένταση σε περιόδους όπου επικρατούν βροχοπτώσεις και υψηλή υγρασία, ιδιαίτερα σε οπωρώνες που βρίσκονται σε πιο υγρές περιοχές. Οι μολύνσεις ευνοούνται κατά τη βλαστική περίοδο και εκδηλώνονται κυρίως με χαρακτηριστικά συμπτώματα στα φύλλα και στους καρπούς.

Η σεπτορίωση εκδηλώνεται κυρίως στα φύλλα, με την εμφάνιση μικρών, πολυάριθμων και ακανόνιστου σχήματος κηλίδων, συνήθως γκριζωπών με καστανή περιφέρεια, που μπορούν να επηρεάσουν την επιφάνεια των φύλλων.

Η αντιμετώπιση των ασθενειών βασίζεται κυρίως σε προληπτική στρατηγική, με εφαρμογές εγκεκριμένων μυκητοκτόνων στα κρίσιμα στάδια ανάπτυξης της καλλιέργειας, όπως όταν τα μάτια έχουν εκπτυχθεί, στο στάδιο της λευκής κορυφής και κατά την πτώση των πετάλων. Η σεπτορίωση αντιμετωπίζεται συνδυαστικά με το φουζικλάδιο, καθώς οι επεμβάσεις καλύπτουν ταυτόχρονα και τις δύο ασθένειες. Οι ασθένειες αυτές δεν θεωρούνται ιδιαίτερα ζημιογόνες για την καλλιέργεια της αχλαδιάς, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν απαιτείται πρόληψη και επαγρύπνηση από τον παραγωγό.

Ψύλλα: Μια διαχείριση που δεν σταματά ποτέ

Η ψύλλα της αχλαδιάς (Cacopsylla pyri) αποτελεί τον σημαντικότερο και πιο δύσκολο εχθρό της καλλιέργειας, όχι τόσο γιατί δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί, αλλά γιατί δεν εξαλείφεται ποτέ πλήρως. Η διαχείρισή της είναι συνεχής και εκτείνεται ουσιαστικά σε όλη τη διάρκεια του έτους, από τον χειμώνα έως και το φθινόπωρο, με διαδοχικές επεμβάσεις και συνεχή παρακολούθηση του πληθυσμού.

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο γεωπόνος, «είναι ένας αγώνας που ξεκινάει από τη στιγμή που τελειώνει η συγκομιδή μέχρι να ξεκινήσει η επόμενη» , με την προσέγγιση να βασίζεται στη διαχείριση και όχι στην πλήρη εξόντωση, ώστε οι πληθυσμοί να διατηρούνται σε επίπεδα που δεν επηρεάζουν την παραγωγή.

Οι πρώτες παρεμβάσεις ξεκινούν ήδη από τις αρχές του έτους, με την έναρξη της δραστηριότητας και της ωοτοκίας. Ιδιαίτερα κρίσιμη είναι η άνοιξη, καθώς τότε η ψύλλα εμφανίζει έντονη αναπαραγωγική δυναμική — «ένα έντομο μπορεί να γεννήσει μέχρι και 800 αυγά», οδηγώντας, σε συνθήκες υγρασίας, σε εκθετική αύξηση των πληθυσμών. Για τον λόγο αυτό, η έγκαιρη και συστηματική παρέμβαση στα πρώτα στάδια είναι καθοριστική, ώστε οι πληθυσμοί να παραμείνουν διαχειρίσιμοι στη συνέχεια. Σε αντίθετη περίπτωση, οι προσβολές μπορεί να επηρεάσουν τόσο την τρέχουσα όσο και την επόμενη παραγωγή. Παράλληλα, η παρουσία της ψύλλας συνδέεται με δευτερογενή προβλήματα, μέσω της παραγωγής μελιτώματος, το οποίο ευνοεί την ανάπτυξη καπνιάς και οδηγεί σε μαύρισμα κλαδίσκων και ανθοφόρων οφθαλμών.

Η αντιμετώπιση του εντόμου έχει δυσκολέψει τα τελευταία χρόνια, παρά το γεγονός ότι «το έντομο βρίσκεται σε ύφεση, χωρίς όμως να έχει εξαλειφθεί». Σε συνδυασμό με τη μειωμένη διαθεσιμότητα χημικών σκευασμάτων, η διαχείρισή του καθίσταται πιο απαιτητική. Οι επεμβάσεις βασίζονται κυρίως σε θερινά λάδια, καθώς και σε εναλλακτικά μέσα, όπως προϊόντα με βάση αιθέρια έλαια, καολίνη, πυρίτιο και άλλα βιοδραστικά σκευάσματα. Παράλληλα, χρησιμοποιούνται παγίδες για την παρακολούθηση της πληθυσμιακής εξέλιξης του εντόμου.

Σε ορισμένες περιπτώσεις δοκιμάζονται και εναλλακτικές πρακτικές, όπως το κομφούζιο ή η αξιοποίηση ωφέλιμων οργανισμών. Ωστόσο, όπως επισημαίνεται, η αποτελεσματικότητά τους δεν είναι πάντα δεδομένη, καθώς «είναι δύσκολο να αναπτυχθούν ωφέλιμα μέσα στο κτήμα», ενώ υπάρχει και ο κίνδυνος να επηρεαστούν από επεμβάσεις που γίνονται για άλλους εχθρούς. Συνολικά, η διαχείριση της ψύλλας εντάσσεται στην ολοκληρωμένη φυτοπροστασία και αποτελεί μια συνεχή διαδικασία που απαιτεί συνέπεια, παρακολούθηση και σωστό προγραμματισμό σε όλη τη διάρκεια του έτους.

Οπλοκάμπη: Ένας εχθρός της αρχής της ανθοφορίας

Η οπλοκάμπη συνδέεται άμεσα με τα πρώτα στάδια της ανθοφορίας και μπορεί να προκαλέσει ζημιά στον καρπό, εφόσον δεν αντιμετωπιστεί εγκαίρως. Το έντομο (Hoplocampa brevis) ωοτοκεί στον κάλυκα των ανθέων και οι προνύμφες που εκκολάπτονται εισέρχονται στους νεαρούς καρπούς, όπου δημιουργούν στοές, οδηγώντας σε γρήγορη μαύριση και πτώση τους.

Παρά τη δυνατότητα πρόκλησης ζημιών, η εμπειρία από την πράξη δείχνει ότι η αντιμετώπισή της είναι σχετικά απλή και αποτελεσματική, εφόσον γίνει την κατάλληλη χρονική στιγμή. Όπως επισημαίνεται, «αν γίνει σωστή επέμβαση από τη λευκή ροζέτα μέχρι την πτώση πετάλων, μετά δεν υπάρχει πρόβλημα». Στην πράξη, οι επεμβάσεις αυτές εντάσσονται στο γενικό πρόγραμμα ψεκασμών της καλλιέργειας και καλύπτουν πλήρως τον εχθρό, γεγονός που εξηγεί γιατί η οπλοκάμπη δεν θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική τα τελευταία χρόνια στους οπωρώνες.

Κηκιδόμυγα: Πρόβλημα κυρίως στα νεαρά δέντρα

Η κηκιδόμυγα εμφανίζεται κυρίως σε νεαρά φυτά, όπου επηρεάζει την ανάπτυξη των βλαστών και της νέας βλάστησης. Το έντομο (Dasyneura pyri) δρα κυρίως στα πρώτα στάδια ανάπτυξης, με τις προνύμφες να εντοπίζονται σε τρυφερούς ιστούς και νεαρούς καρπούς, όπου προκαλούν παραμορφώσεις, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις οι καρποί μαυρίζουν και πέφτουν.

Συχνότερα, ωστόσο, η παρουσία του εντόμου γίνεται αντιληπτή από τη χαρακτηριστική εικόνα στα φύλλα, τα οποία συστρέφονται «σαν τσιγάρο», καθώς το έντομο απομυζά τους χυμούς από τις νεαρές κορυφές, περιορίζοντας τη φυσιολογική ανάπτυξη των φυτών.

Στα παραγωγικά δέντρα, η σημασία του είναι σαφώς μικρότερη, καθώς καταπολεμάται έμμεσα μέσω των επεμβάσεων που πραγματοποιούνται για άλλους εχθρούς. Όπως επισημαίνεται χαρακτηριστικά, «δεν έχουμε πρόβλημα με αυτό το έντομο» , γεγονός που επιβεβαιώνει ότι δεν αποτελεί βασικό παράγοντα απώλειας παραγωγής στην πράξη.

Ο γεωπόνος συνοψίζει ότι, αν και στην αχλαδιά εμφανίζονται αρκετές ασθένειες και εχθροί, τα κυριότερα και πιο ζημιογόνα προβλήματα είναι το βακτηριακό κάψιμο και η ψύλλα. Ωστόσο, όπως επισημαίνει, και οι υπόλοιποι εχθροί δεν πρέπει να υποτιμώνται, καθώς η αντιμετώπισή τους εντάσσεται στο συνολικό πρόγραμμα φυτοπροστασίας και απαιτεί συνεχή επαγρύπνηση από τον παραγωγό. «Παραγωγός που θα ακολουθήσει το πρόγραμμα δεν θα έχει ιδιαίτερα προβλήματα, ενώ αυτός που θα το αμελήσει θα αντιμετωπίσει σίγουρα ζημιές».

Σε υψηλά επίπεδα συνεχίζουν να διαμορφώνονται τα αποθέματα μηλοειδών στην Ευρώπη, σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία για το Βόρειο Ημισφαίριο που δημοσιοποίησε η Παγκόσμια Ένωση Μήλων και Αχλαδιών (WAPA) για την 1η Φεβρουαρίου 2026. Τα δεδομένα καταδεικνύουν σημαντική διαθεσιμότητα προϊόντος, με διαφοροποιήσεις μεταξύ των βασικών παραγωγικών χωρών.

Μήλα: Στα 3,42 εκατ. τόνοι τα αποθέματα – Ιταλία και Πολωνία στην κορυφή

Τα αποθέματα μήλων στην Ευρώπη ανήλθαν σε 3.419.767 τόνους την 1η Φεβρουαρίου 2026, καταγράφοντας αύξηση 12,5% σε ετήσια βάση. Η Ιταλία παραμένει ο μεγαλύτερος κάτοχος αποθεμάτων με 1.078.068 τόνους και οριακή άνοδο της τάξης του 1,2%, ενώ ακολουθεί η Πολωνία με 836.000 τόνους και αύξηση 13,1%. Στην τρίτη θέση βρίσκεται η Γαλλία με 537.231 τόνους και μικρή ενίσχυση κατά 1,4%.

Σημαντικές ποσότητες διατηρούνται και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, με τη Γερμανία να φτάνει τους 310.071 τόνους, παρουσιάζοντας έντονη αύξηση 61,0%, ενώ η Ισπανία (Καταλονία) καταγράφει 168.216 τόνους με ελαφρά μείωση 2,6%. Η Ολλανδία ανέρχεται σε 124.748 τόνους με άνοδο 45,2%, το Ηνωμένο Βασίλειο σε 96.951 τόνους με αύξηση 22,9%, ενώ η Αυστρία  φτάνει τους 91.486 τόνους, σημειώνοντας εντυπωσιακή άνοδο 103,6%. Στο Βέλγιο τα αποθέματα διαμορφώνονται σε 85.750 τόνους με αύξηση 55,4%.

Μικρότερες ποσότητες καταγράφονται στην Ελβετία με 54.446 τόνους και οριακή μείωση 3,5%, στην Τσεχία με 31.742 τόνους και ιδιαίτερα έντονη αύξηση 189,0%, καθώς και στη Δανία με 5.057 τόνους, όπου σημειώνεται μείωση 29,4%. Η συγκέντρωση μεγάλου όγκου προϊόντος στις βασικές παραγωγικές χώρες συνεχίζει να καθορίζει τη δυναμική της ευρωπαϊκής αγοράς.

Αχλάδια: Στους 460 χιλ. τόνους τα αποθέματα – Κυριαρχούν Ολλανδία και Βέλγιο

Στα αχλάδια, τα ευρωπαϊκά αποθέματα ανήλθαν σε 459.976 τόνους την 1η Φεβρουαρίου 2026, καταγράφοντας αύξηση 15,5% σε ετήσια βάση. Η Ολλανδία διατηρεί την πρώτη θέση με 184.194 τόνους και αύξηση 19,9%, ενώ ακολουθεί το Βέλγιο με 139.538 τόνους και άνοδο 34,6%, επιβεβαιώνοντας τον κυρίαρχο ρόλο των δύο χωρών στη διαμόρφωση της αγοράς.

Σημαντικές ποσότητες εντοπίζονται επίσης στην Ιταλία με 43.862 τόνους, όπου καταγράφεται αισθητή μείωση 31,4%, στην Πολωνία με 33.500 τόνους και αύξηση 17,5%, καθώς και στην Ισπανία (Καταλονία) με 32.439 τόνους και σημαντική άνοδο 46,1%.

Παρουσία αποθεμάτων καταγράφεται ακόμη στη Γαλλία με 9.646 τόνους και μικρή μείωση 3,1%, στο Ηνωμένο Βασίλειο με 9.971 τόνους και έντονη αύξηση 70,1%, στη Γερμανία με 3.578 τόνους και άνοδο 13,7%, στην Τσεχία με 1.187 τόνους και αύξηση 18,5%, καθώς και στην Ελβετία με 2.061 τόνους, όπου σημειώνεται σημαντική μείωση 68,2%.

Η εικόνα στα αχλάδια παραμένει πιο συγκεντρωμένη σε σχέση με τα μήλα, με τις χώρες της Βόρειας Ευρώπης να διατηρούν τον κυρίαρχο ρόλο στη διαμόρφωση των αποθεμάτων.

Εξέλιξη αποθεμάτων σε σχέση με τον Ιανουάριο

Σε σύγκριση με την 1η Ιανουαρίου 2026, τα αποθέματα μήλων στην Ευρώπη εμφανίζονται μειωμένα την 1η Φεβρουαρίου, καθώς υποχώρησαν από 4.158.867 τόνους σε 3.419.767 τόνους. Αντίστοιχα, στα αχλάδια τα αποθέματα μειώθηκαν από 630.678 τόνους σε 459.976 τόνους. Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι μέσα στον πρώτο μήνα του έτους καταγράφηκε αισθητή απορρόφηση προϊόντος από την αγορά, αντανακλώντας τη σταδιακή εμπορική διάθεση της παραγωγής.

Σε σύγκριση με την 1η Ιανουαρίου 2026, τα αποθέματα μήλων στην Ευρώπη εμφανίζονται μειωμένα την 1η Φεβρουαρίου, καθώς υποχώρησαν από 4.158.867 τόνους σε 3.419.767 τόνους. Αντίστοιχα, στα αχλάδια τα αποθέματα μειώθηκαν από 630.678 τόνους σε 459.976 τόνους. Η εικόνα αυτή δείχνει ότι μέσα στον πρώτο μήνα του έτους καταγράφηκε αισθητή απορρόφηση προϊόντος από την αγορά, χωρίς όμως να αλλάζει η γενική εικόνα της υψηλής διαθεσιμότητας στα βασικά ευρωπαϊκά κέντρα αποθήκευσης.

Σε μια δύσκολη οικονομική χρονιά οι μηλοπαραγωγοί, αν και έχουν σοβαρή έλλειψη ρευστότητας, προχωρούν στις αναγκαίες καλλιεργητικές εργασίες, που αυτή την περίοδο είναι τα κλαδέματα και οι λιπάνσεις.

Φέτος οι τιμές παραγωγού στα μήλα μεσοσταθμικά παρέμειναν σε καλά επίπεδα αλλά οι μειωμένες ποσότητες δεν έφεραν εισόδημα στους παραγωγούς. Επίσης όσοι έπαθαν ζημιές από τους παγετούς του περσινού Μαρτίου ακόμη παραμένουν απλήρωτοι.

Ο κ. Στάθης Μουρατίδης, γεωπόνος και παραγωγός από την Άρνισσα, αναφέρει στον ΑγροΤυπο ότι αυτή την εποχή γίνονται τα κλαδέματα, οι νέες φυτεύσεις και η βασική λίπανση.

Οι περισσότεροι παραγωγοί μήλων κάνουν την βασική λίπανση αυτή την περίοδο, από τα τέλη Μαρτίου έως και αρχές Απριλίου.

Πολλοί λίγοι παραγωγοί θα κάνουν την μετασυλλεκτική λίπανση μετά την συγκομιδή για αναπλήρωση των χαμένων αποθεμάτων (άζωτο, κάλιο, βόριο).

Επίσης κάποιοι παραγωγοί, στην πτώση των πετάλων στη μηλιά, που αποτελεί ένα από τα πιο κρίσιμα βλαστικά στάδια στην καλλιέργεια, κάνουν μια επιφανειακή λίπανση με άζωτο και ασβέστιο.

Ακόμη γίνεται μια υδρολίπανση στο στάδιο του καρπιδίου, που είναι κρίσιμη για την ανάπτυξη των καρπών, την πρόληψη της ακαρπίας και την ενίσχυση της παραγωγής.

Μαζί με τα ραντίσματα πάντως οι παραγωγοί μπορούν να κάνουν τη διαφυλλική λίπανση, που είναι συμπληρωματική της εδαφικής, σε όλη τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου.

Ο κ. Δημήτρης Χάψας, παραγωγός από την Γουμένισσα Καλαβρύτων, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι οι συνεχόμενες βροχοπτώσεις των προηγούμενων ημερών πήγαν πίσω τις καλλιεργητικές εργασίες στις μηλιές. Αυτή την περίοδο κάνουμε τα κλαδέματα διαμόρφωσης, που στις μηλιές χρειάζονται εξειδικευμένους εργάτες. Το πρόβλημα είναι όμως ότι δεν υπάρχουν στην χώρα μας και για αυτό γίνεται με καθυστέρηση. Μετά το κλάδεμα κάνουμε ψεκασμούς με χαλκούχα.

Από αυτή την εποχή ξεκινά και η λίπανση της μηλιάς και μπορεί να φτάσει μέχρι τις αρχές Απριλίου σε μηλεώνες που αρδεύονται με γεώτρηση. Αν και υπάρχει μεγάλη έλλειψη ρευστότητας θα πρέπει να γίνει η σωστή λίπανση γιατί σε αντίθετη περίπτωση το έδαφος εξαντλείται σταδιακά και η επαναφορά δεν είναι εύκολη.

Ο κ. Γιώργος Δημητρακόπουλος, παραγωγός από την Αρκαδία, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι έχει ξεκινήσει πριν ένα μήνα η βασική λίπανση, που την κάνουμε σε δύο φάσεις και θα πρέπει να έχει ολοκληρωθει σε περίπου ένα 10ήμερο.

Αυτή την εποχή κάνουμε επίσης τα κλαδέματα. Πριν και μετά το κλάδεμα κάνουμε τους ψεκασμούς με χαλκούχα. Οι βροχές πάντως που είχαμε το προηγούμενο διάστημα βοήθησαν την καλλιέργεια και κράτησε την υγρασία το έδαφος.

Ο παραγωγός και πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Βερμίου, Κυριάκος Λωτίδης, δήλωσε στον ΑγροΤύπο ότι φέτος πολλοί παραγωγοί δεν έχουν την οικονομική ρευστότητα για να κάνουν την λίπανση. Αυτό σημαίνει ότι θα έχουν μειωμένες αποδόσεις την επόμενη παραγωγική περίοδο.

Για τα κλαδέματα, που γίνονται αυτή την εποχή, συνήθως οι παραγωγοί τα κάνουν μόνοι τους επειδή δεν υπάρχουν εξειδικευμένοι εργάτες. Μετά τα κλαδέματα θα ξεκινήσουν οι ψεκασμοί με χαλκούχα.

Για τις ζημιές στο προανθικό, που είχαμε πέρσι από τους παγετούς, η θέση του Συλλόγου μας είναι να καταβληθούν με βάση της εκτιμήσεις του ΕΛΓΑ και η στρεμματική ενίσχυση να μην είναι οριζόντια γιατί θα είναι άδικο για όσους είχαν μεγάλη απώλεια στην παραγωγή.

Όσον αφορά την ΕΕ είναι σίγουρο ότι θα δεχθεί να καταβληθούν αποζημιώσεις στους παραγωγούς - όπως έχει συμβεί και σε άλλες χώρες της ΕΕ - αλλά το αίτημα θα πρέπει να το τεκμηριώσει η ηγεσια του ΥπΑΑΤ.

Ο κ. Λάζαρος Τόιτος, παραγωγός από τον Άγιο Αθανάσιο (Βόρας) της Πέλλας, αναφέρει στον ΑγροΤύπο ότι υπάρχουν έξοδα που τρέχουν και πολλοί παραγωγοί δεν έχουν την οικονομική ρευστότητα για να ανταπεξέλθουν. Πέρσι είχαμε μειωμένη παραγωγή λόγω των παγετών αλλά ακόμη δεν πήραμε κάποια οικονομική ενίσχυση.

Από την άλλη βλέπουμε κάθε δύο ημέρες να αυξάνουν τα πετρέλαια και τα λιπάσματα. Αρκετοί παραγωγοί χρωστάνε από πέρσι στα μαγαζιά και δεν μπορούν πια να αγοράσουν με πίστωση.

Αυτή την εποχή γίνεται η βασική λίπανση και όποιος μπορεί θα την κάνει. Αν δεν γίνει όμως η παραγωγή θα έχει προβλήματα, με τις αποδόσεις να είναι μειωμένες αλλά και με την ποιότητα των μήλων. Αυτό σημαίνει ξανά μείωση εισοδήματος για τον παραγωγό. Επίσης πολλοί δεν έχουν κάνει ραντίσματα με χαλκούχα.

Η περίοδος των φυτεύσεων αποτελεί ένα κρίσιμο στάδιο για όσους παραγωγούς σχεδιάζουν την εγκατάσταση νέων δενδρωδών καλλιεργειών. Στην περίπτωση της αχλαδιάς, η διαδικασία αυτή συνοδεύεται από μια σειρά τεχνικών επιλογών που ξεκινούν ήδη πριν από τη φύτευση και επηρεάζουν την πορεία του οπωρώνα για πολλά χρόνια.

Με αφορμή το ενδιαφέρον που υπάρχει για νέες φυτεύσεις, ο ΑγροΤύπος συνομίλησε με τον γεωπόνο του ΑΣΕΠΟΠ Τυρνάβου κ. Βασίλη Τζουχάλα, ο οποίος ανέλυσε τα βασικά σημεία που πρέπει να προσέξει ένας παραγωγός πριν προχωρήσει στην εγκατάσταση ενός αχλαδεώνα, αλλά και τις τάσεις που παρατηρούνται σήμερα στην καλλιέργεια.

Ανάλυση εδάφους και προσανατολισμός γραμμών

Πριν από οποιαδήποτε εγκατάσταση οπωρώνα, το βασικότερο βήμα είναι η ανάλυση εδάφους. Όπως επισημαίνει ο γεωπόνος του ΑΣΕΠΟΠ Τυρνάβου κ. Τζουχάλας, πρόκειται για μια διαδικασία που δεν πρέπει να παραλείπεται. Όπως τονίζει χαρακτηριστικά: «Πριν τη φύτευση υποχρεωτικά πρέπει να γίνεται μία εδαφική ανάλυση».

Η ανάλυση επιτρέπει στον παραγωγό να γνωρίζει τις πραγματικές ιδιότητες του χωραφιού και να προχωρά στις απαραίτητες διορθώσεις πριν τη φύτευση. Μέσα από αυτήν μπορεί να διαπιστωθεί αν υπάρχουν προβλήματα συμπίεσης εδάφους, έλλειψης θρεπτικών στοιχείων ή υψηλής περιεκτικότητας σε ασβέστιο.

Ο κ. Τζουχάλας επισημαίνει ότι σε αρκετές περιπτώσεις στα χωράφια παρατηρείται έλλειψη φωσφόρου και καλίου, στοιχεία τα οποία δύσκολα μετακινούνται στο έδαφος. Για τον λόγο αυτό διορθώνονται κατά την κατεργασία πριν από τη φύτευση, ώστε να ενσωματωθούν σωστά στο έδαφος.

Παράλληλα, η ανάλυση βοηθά και στην επιλογή του κατάλληλου υποκειμένου, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου το χωράφι είναι αλκαλικό ή έχει υψηλή περιεκτικότητα σε ασβέστιο.

Εξίσου σημαντικός είναι και ο σχεδιασμός της διάταξης του οπωρώνα. Στην καλλιέργεια της αχλαδιάς χρησιμοποιείται συχνά το σύστημα της παλμέτας, ενώ ο σωστός προσανατολισμός των γραμμών βοηθά ώστε το χωράφι να δέχεται επαρκή ηλιοφάνεια και αερισμό. Όπως αναφέρει ο κ. Τζουχάλας: «Θέλουμε όσο περισσότερη ώρα της ημέρας γίνεται να υπάρχει ηλιοφάνεια και αερισμός». Οι δύο αυτοί παράγοντες συμβάλλουν στην καλύτερη ανάπτυξη των καρποφόρων οργάνων και στη γενικότερη υγεία των δέντρων.

Επιλογή υποκειμένου και πιστοποιημένου φυτωρίου

Μετά την ανάλυση εδάφους ακολουθεί η επιλογή του υποκειμένου, η οποία συνδέεται άμεσα με τον τρόπο φύτευσης και το σύστημα καλλιέργειας. Στην περιοχή του Τυρνάβου χρησιμοποιούνται κυρίως δύο υποκείμενα, το EMA και το BA29. Όπως εξηγεί ο γεωπόνος:«Συνήθως εδώ χρησιμοποιούμε αυτά περισσότερο».

Τα υποκείμενα αυτά χρησιμοποιούνται κυρίως στις πιο παραδοσιακές φυτεύσεις, όπου οι αποστάσεις είναι μεγαλύτερες και τα δέντρα εμφανίζουν πιο ζωηρή ανάπτυξη. Οι παραδοσιακές φυτεύσεις πραγματοποιούνται συνήθως με αποστάσεις περίπου 4 × 3,5 μέτρα, ενώ στα πιο σύγχρονα συστήματα πυκνής φύτευσης χρησιμοποιούνται διαφορετικά υποκείμενα που δίνουν μικρότερη βλάστηση.

Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία δίνεται και στην προέλευση του πολλαπλασιαστικού υλικού. Οι παραγωγοί καλούνται να προμηθεύονται φυτά μόνο από πιστοποιημένα φυτώρια και με πλήρη παραστατικά.

Όπως υπογραμμίζει ο κ. Τζουχάλας:«Να παίρνουν από πιστοποιημένα φυτώρια, με τιμολόγια». Η επιλογή αξιόπιστου πολλαπλασιαστικού υλικού αποτρέπει προβλήματα που έχουν παρατηρηθεί στο παρελθόν, όπως λάθος ποικιλίες ή μη πιστοποιημένα φυτά.

Αποστάσεις φύτευσης και αριθμός δέντρων

Οι αποστάσεις φύτευσης αποτελούν βασικό στοιχείο στον σχεδιασμό ενός αχλαδεώνα, καθώς επηρεάζουν τόσο την ανάπτυξη των δέντρων όσο και τη δυνατότητα πραγματοποίησης των καλλιεργητικών εργασιών. Σύμφωνα με τον γεωπόνο, στην περιοχή αλλά και γενικά εφαρμόζονται διαφορετικά συστήματα φύτευσης, ανάλογα με το επίπεδο εντατικοποίησης της καλλιέργειας. Στις πιο παραδοσιακές φυτεύσεις, οι αποστάσεις διαμορφώνονται συνήθως περίπου στα 4 × 3,5 μέτρα, ενώ σε πιο πυκνά συστήματα φύτευσης οι αποστάσεις επί της γραμμής μπορεί να μειωθούν ακόμη και στα 4 × 1,80 μέτρα.

Η απόσταση μεταξύ των γραμμών παραμένει κατά κανόνα στα 4 μέτρα, προκειμένου να εξασφαλίζεται η δυνατότητα εισόδου των γεωργικών μηχανημάτων στον οπωρώνα. Όπως εξηγεί χαρακτηριστικά ο κ. Τζουχάλας, «Γραμμή από γραμμή υποχρεωτικά πάμε στα 4 μέτρα, για να μπει μέσα μηχάνημα». Η διατήρηση των τεσσάρων μέτρων μεταξύ των γραμμών θεωρείται απαραίτητη, καθώς επιτρέπει την κίνηση του εξοπλισμού για ψεκασμούς, καλλιεργητικές επεμβάσεις αλλά και τη διευκόλυνση της συγκομιδής

Η επιλογή των αποστάσεων επηρεάζει άμεσα και τον αριθμό των δέντρων που εγκαθίστανται ανά στρέμμα. Στις κλασικές φυτεύσεις τοποθετούνται συνήθως περίπου 60 έως 70 δέντρα ανά στρέμμα, ενώ στα πιο πυκνά συστήματα φύτευσης ο αριθμός μπορεί να φτάσει ακόμη και τα 100 δέντρα ανά στρέμμα. Οι αποστάσεις επί της γραμμής ποικίλουν όπως προαναφέρθηκε (από 1,80 έως 3,80 μέτρα), ανάλογα με το σύστημα φύτευσης και τη ζωηρότητα του υποκειμένου που επιλέγεται απο τον παραγωγό.

Υποστύλωση και διαμόρφωση των δέντρων

Στα πρώτα στάδια ανάπτυξης των δέντρων είναι απαραίτητη η υποστύλωση, ώστε να διαμορφωθεί σωστά το σχήμα του οπωρώνα και να καθοδηγηθεί η ανάπτυξη των βλαστών. Για τον σκοπό αυτό τοποθετούνται κολόνες και σύρματα που στηρίζουν τα νεαρά δέντρα και επιτρέπουν τη σωστή διαμόρφωση της κόμης. Ο κ.  Τζουχάλας επισημαίνει ότι: «Οι κολόνες μπαίνουν στην αρχή, γιατί αν μεγαλώσουν τα δέντρα είναι δύσκολο μετά να ανοίξουν οι τρύπες». Συνήθως οι κολόνες τοποθετούνται σε αποστάσεις περίπου 8 έως 9 μέτρων, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις η απόσταση μπορεί να φτάσει και τα 10 μέτρα, ανάλογα με το σύστημα φύτευσης. Τα σύρματα τοποθετούνται σταδιακά καθώς αναπτύσσονται τα δέντρα, ώστε να δεθούν οι βλαστοί και να διαμορφωθεί το επιθυμητό σχήμα του οπωρώνα. Η διαδικασία διαμόρφωσης ολοκληρώνεται συνήθως μέχρι το δεύτερο ή τρίτο έτος της καλλιέργειας, ανάλογα με την ανάπτυξη των δέντρων και τις επιλογές του παραγωγού.

Φροντίδα των νεαρών δέντρων

Τα πρώτα χρόνια μετά τη φύτευση είναι καθοριστικά για την ανάπτυξη των δέντρων και τη μελλοντική πορεία του οπωρώνα. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο γεωπόνος του ΑΣΕΠΟΠ Τυρνάβου, «Το δέντρο πρέπει να το βάλουμε στο μυαλό μας όπως είναι ένα μικρό παιδί». Στο αρχικό αυτό στάδιο τα νεαρά δέντρα χρειάζονται συστηματική φροντίδα, με σωστό πότισμα, περιορισμένους ψεκασμούς για την αντιμετώπιση ασθενειών και προσεκτική διαχείριση της βλάστησης γύρω από τον κορμό. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στον έλεγχο των ζιζανίων. Ο γεωπόνος επισημαίνει ότι τα ζιζανιοκτόνα δεν πρέπει να έρχονται σε επαφή με τα νεαρά δέντρα, καθώς μπορεί να προκαλέσουν ζημιές στα φυτά. Για τον λόγο αυτό συνήθως εφαρμόζεται χορτοκοπή μεταξύ των γραμμών, ενώ η χημική καταπολέμηση των ζιζανίων προτείνεται να γίνεται μετά τον δεύτερο χρόνο, όταν τα δέντρα έχουν πλέον αναπτυχθεί περισσότερο.

Κόστος εγκατάστασης και τάσεις στην καλλιέργεια της αχλαδιάς

Η εγκατάσταση ενός αχλαδεώνα αποτελεί μια σημαντική οικονομική επένδυση για τον παραγωγό. Όπως εξηγεί ο  κ. Τζουχάλας, το κόστος εγκατάστασης υπολογίζεται περίπου στα 3.000 ευρώ ανά στρέμμα. Έτσι, για έναν οπωρώνα περίπου 10 στρεμμάτων, το συνολικό κόστος μπορεί να φτάσει περίπου τις 30.000 ευρώ.

Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά, «Για να βάλω τα δέντρα θέλω 30.000 ευρώ». Η επένδυση αυτή δεν αποσβένεται άμεσα. Σύμφωνα με τον ίδιο, με βάση τους συνήθεις υπολογισμούς και την εμπειρία της καλλιέργειας, η απόσβεση ενός αχλαδεώνα υπολογίζεται περίπου σε δέκα χρόνια, εφόσον η καλλιέργεια εξελιχθεί ομαλά και οι αποδόσεις είναι ικανοποιητικές. Παράλληλα, ένας οπωρώνας αποτελεί μια μακροχρόνια δέσμευση για τον παραγωγό. Όπως επισημαίνει ο γεωπόνος, «Όταν βάζεις ένα δέντρο ξέρεις ότι για 15-20 χρόνια θα σε ακολουθεί».

Οι οικονομικές αυτές απαιτήσεις επηρεάζουν και τις επιλογές των παραγωγών. Στην περιοχή του Τυρνάβου η καλλιέργεια της αχλαδιάς συνδέεται κυρίως με την ποικιλία Κρυστάλλι, ωστόσο τα τελευταία χρόνια παρατηρούνται μεταβολές στις εκτάσεις. Όπως αναφέρει ο κ. Τζουχάλας, σε αρκετές περιπτώσεις υπάρχει τάση μείωσης των εκτάσεων αχλαδιάς, καθώς ορισμένοι παραγωγοί στρέφονται και σε άλλες καλλιέργειες, όπως το ροδάκινο ή το αμπέλι, επιχειρώντας να μοιράσουν τον κίνδυνο της παραγωγής. Πολλοί παραγωγοί επιλέγουν πλέον να κατανέμουν τις εκτάσεις τους σε περισσότερες καλλιέργειες, ώστε να εξασφαλίζουν μεγαλύτερη σταθερότητα στο εισόδημα σε βάθος χρόνου.

Η περίοδος της άνοιξης αποτελεί κομβικό στάδιο για τη φυτοπροστασία στα μηλοειδή, καθώς τότε δημιουργούνται οι συνθήκες που καθορίζουν την εξέλιξη της καλλιέργειας και τον κίνδυνο εμφάνισης ασθενειών και εχθρών.

Για τις ασθένειες που απασχολούν αυτή την περίοδο τους μηλεώνες, αλλά και για τη σωστή χρονική στιγμή των επεμβάσεων, μίλησε στον ΑγροΤύπο ο γεωπόνος κ. Γιάννης Μούσιας από τον Αγροτικό Συνεταιρισμό Ορεινά Κισσάβου. Όπως επισημαίνει, η φυτοπροστασία στη μηλιά δεν είναι μια στατική διαδικασία με συγκεκριμένο αριθμό ψεκασμών, αλλά ένα σύστημα συνεχούς παρακολούθησης των φαινολογικών σταδίων του δέντρου, των καιρικών συνθηκών και του ιστορικού κάθε αγροτεμαχίου.

Τα φαινολογικά στάδια και η συχνότητα των επεμβάσεων

Σύμφωνα με τον κ. Μούσια, οι περισσότερες μυκητολογικές ασθένειες ξεκινούν να αποτελούν απειλή από τα πρώτα φαινολογικά στάδια της βλάστησης. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, «οι περισσότεροι μύκητες ξεκινάνε από το στάδιο του φουσκώματος των ματιών, όπου υπάρχει η λεγόμενη πράσινη κορυφή, και καταλήγουμε μέχρι τη φάση της ανθοφορίας».

Τα βασικά στάδια στα οποία πραγματοποιούνται επεμβάσεις είναι το φούσκωμα των ματιών, η πράσινη κορυφή, η λευκή ή ρόδινη κορυφή (στάδιο μπουμπουκιού), η έναρξη της άνθισης, η πλήρης άνθιση, η πτώση των πετάλων και η αρχική ανάπτυξη του καρπού.

Ο γεωπόνος σημειώνει ότι, η ανθοφορία αποτελεί ένα από τα πιο κρίσιμα στάδια για πολλές ασθένειες, ενώ μετά από αυτό το στάδιο ο κίνδυνος μειώνεται, χωρίς όμως να εκλείπει εφόσον συνεχίζουν να επικρατούν ευνοϊκές συνθήκες υγρασίας και θερμοκρασίας. Στην πράξη, όπως επισημαίνει, η αντιμετώπιση των ασθενειών δεν μπορεί να περιοριστεί σε δύο ή τρεις ψεκασμούς. «Κάθε ασθένεια χρειάζεται παραπάνω από δύο και τρεις εφαρμογές», τονίζει, εξηγώντας ότι την άνοιξη οι συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας είναι ιδανικές για την ανάπτυξη των μυκήτων.

Στα πρώτα στάδια εφαρμόζονται χαλκούχα σκευάσματα για την αντιμετώπιση των διαχειμαζουσών μορφών παθογόνων, ενώ στη συνέχεια χρησιμοποιούνται μυκητοκτόνα σκευάσματα, τα οποία πολλές φορές συνδυάζονται ώστε να αντιμετωπίζονται ταυτόχρονα ασθένειες όπως το φουζικλάδιο και το ωίδιο. Για τον λόγο αυτό εφαρμόζεται εναλλαγή σκευασμάτων και συνδυασμός μυκητοκτόνων, ώστε να επιτυγχάνεται καλύτερη αποτελεσματικότητα, ταυτόχρονη αντιμετώπιση διαφορετικών ασθενειών και περιορισμός της ανάπτυξης ανθεκτικότητας των παθογόνων.

Φουζικλάδιο: Η σημαντικότερη ασθένεια της μηλιάς

Ιδιαίτερη αναφορά κάνει ο κ. Μούσιας στο φουζικλάδιο (Venturia inaequalis), το οποίο χαρακτηρίζει ως «το νούμερο ένα πρόβλημα για την περιοχή». Όπως εξηγεί, η σημασία του οφείλεται κυρίως στις υψηλές υγρασίες που επικρατούν σε πολλές μηλοπαραγωγικές περιοχές. «Αν προκύψουν και βροχές μέσα στον μήνα, τότε η ετοιμότητά μας πρέπει να είναι μεγάλη», αναφέρει, εξηγώντας ότι η προσβολή στα πρώτα στάδια μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ζημιές.

Οι πρώιμες μολύνσεις μπορούν να επηρεάσουν τόσο τη φυλλική επιφάνεια των δέντρων όσο και τον ίδιο τον καρπό. Σε αυτές τις περιπτώσεις, όπως σημειώνει, «δεν διορθώνεται εύκολα το πράγμα». Αντίθετα, οι μεταγενέστερες μολύνσεις, που εμφανίζονται μετά την πτώση των πετάλων και κατά την ανάπτυξη του καρπού, είναι συνήθως πιο εύκολες στη διαχείριση και προκαλούν μικρότερη ζημιά.

Παράλληλα, όπως επισημαίνει ο γεωπόνος, το φουζικλάδιο δεν αποτελεί πρόβλημα μόνο για τη συγκεκριμένη καλλιεργητική περίοδο, καθώς οι μολύνσεις μπορεί να παραμείνουν και να δημιουργήσουν πίεση και για την επόμενη χρονιά, δημιουργώντας ουσιαστικά μια «αλυσίδα» προβλημάτων εάν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα.

Ωίδιο και ευαισθησία των ποικιλιών

Ένα ακόμη σημαντικό πρόβλημα που επισημαίνεται από τον γεωπόνο κ. Μούσια είναι το ωίδιο (Podosphaera leucotricha). Όπως αναφέρει, η ασθένεια αποτελούσε ανέκαθεν πρόβλημα για τη μηλιά, ωστόσο τα τελευταία χρόνια έχει αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία, κυρίως λόγω της καλλιέργειας ανοιχτόχρωμων ποικιλιών μήλου στην περιοχή. Όπως εξηγεί, ποικιλίες όπως τα Fuji και τα Gala παρουσιάζουν μεγαλύτερη ευαισθησία σε σχέση με τα πιο κόκκινα μήλα, γεγονός που αυξάνει την ανάγκη για προσεκτική παρακολούθηση και σωστό πρόγραμμα φυτοπροστασίας.

Βακτηριακό κάψιμο και επεμβάσεις στην ανθοφορία

Το βακτηριακό κάψιμο αποτελεί επίσης σοβαρή απειλή για τα μηλοειδή και η αντιμετώπισή του γίνεται κυρίως την περίοδο της ανθοφορίας. Το παθογόνο βακτήριο (Erwinia amylovora) προσβάλλει τα άνθη και μπορεί να εξαπλωθεί γρήγορα στις ευνοϊκές συνθήκες της άνοιξης. Όπως αναφέρει ο κ. Μούσιας, «οι επεμβάσεις γίνονται πάνω στην εποχή της ανθοφορίας με χαλκούχα σκευάσματα που επιτρέπονται να χρησιμοποιηθούν εκείνη την εποχή, όπως είναι ο ιοντικός χαλκός».

Οι εφαρμογές πραγματοποιούνται επαναλαμβανόμενα κατά την ανθοφορία, καθώς η άνθιση των λουλουδιών δεν γίνεται ταυτόχρονα. Παράλληλα, συχνά χρησιμοποιείται και βιολογικό σκεύασμα με Bacillus, το οποίο ανταγωνίζεται το παθογόνο βακτήριο καταλαμβάνοντας τον ίδιο χώρο. Όπως εξηγεί, «το άλλο βακτήριο ουσιαστικά καταλαμβάνει τον χώρο και δεν επιτρέπει να αναπτυχθεί το κακό βακτήριο»

Εχθροί της περιόδου: έντομα και ακάρεα

Εκτός από τις ασθένειες, την ίδια περίοδο εμφανίζονται και σημαντικοί εντομολογικοί εχθροί. Ο κ. Μούσιας αναφέρει ότι πριν από την ανθοφορία πρέπει να αντιμετωπίζονται προληπτικά οι εχθροί που μπορεί να δημιουργήσουν προβλήματα, καθώς «πάνω στην περίοδο της ανθοφορίας οι εφαρμογές είναι περιορισμένες, γιατί τα περισσότερα εντομοκτόνα είναι μελισσοτοξικά».

Για τον λόγο αυτό, οι επεμβάσεις πραγματοποιούνται στα προανθικά στάδια, από το φούσκωμα των ματιών μέχρι και λίγο πριν την άνθιση. Οι κυριότεροι εχθροί που εμφανίζονται αυτή την περίοδο είναι ο ανθονόμος, η μελίγκρα, ο τετράνυχος, καθώς και τα αυγά εντόμων και ακάρεων που διαχειμάζουν στο δέντρο. Η καταπολέμησή τους γίνεται κυρίως με θερινούς πολτούς σε συνδυασμό με εντομοκτόνα, ώστε να αντιμετωπίζονται τόσο τα έντομα όσο και τα αυγά που έχουν παραμείνει από την προηγούμενη χρονιά.

Η φυτοπροστασία δεν είναι ίδια για όλα τα αγροτεμάχια

Όπως επισημαίνει ο γεωπόνος κ. Μούσιας, υπάρχουν περιοχές με μεγαλύτερη υγρασία όπου οι παραγωγοί πρέπει να είναι πιο προσεκτικοί και να εφαρμόζουν συχνότερα επεμβάσεις. «Υπάρχουν πιο επικίνδυνες περιοχές από άποψη υγρασίας και θερμοκρασίας», σημειώνει, τονίζοντας ότι το ιστορικό κάθε αγροτεμαχίου παίζει καθοριστικό ρόλο στον τρόπο αντιμετώπισης των ασθενειών. Ακόμη και μέσα στην ίδια καλλιέργεια μπορεί να υπάρχουν ποικιλίες με διαφορετική ευαισθησία, γεγονός που επηρεάζει τη συχνότητα των εφαρμογών. Ωστόσο, στην πράξη οι παραγωγοί συχνά ψεκάζουν ολόκληρο το κτήμα ταυτόχρονα, για πρακτικούς λόγους.

Παράλληλα, ο κ. Μούσιας επισημαίνει ότι η επιτυχία της φυτοπροστασίας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό και από τη συνεργασία μεταξύ γεωπόνου και παραγωγού. «Υπάρχουν αγρότες που συνεργάζονται καλύτερα και άλλοι που εφαρμόζουν τη δική τους τακτική», σημειώνει. Συχνά παρατηρείται το φαινόμενο ο παραγωγός να αυξάνει τη δόση ή τη συχνότητα των ψεκασμών από φόβο για πιθανή ζημιά, πιστεύοντας ότι έτσι θα έχει καλύτερο αποτέλεσμα. Ωστόσο, όπως τονίζει, αυτή η πρακτική μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα τόσο στο περιβάλλον όσο και στο ίδιο το φυτό. Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν και περιπτώσεις παραγωγών που περιορίζουν τις εφαρμογές για οικονομικούς λόγους, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές ζημιές στην καλλιέργεια.

Ο Αγροτικός Σύλλογος Ροδοχωρίου «Βέρμιο» εκφράζει την έντονη ανησυχία και αγανάκτηση των αγροτών της περιοχής για τη συνεχιζόμενη έλλειψη επίσημης και έγγραφης ενημέρωσης σχετικά με την πορεία των αποζημιώσεων για τις σοβαρές ζημιές στις καλλιέργειες (κεράσια, μήλα κ.ά.) από τον παγετό, που σημειώθηκε στις 19-20/3/2025 και 9-10/4/2025.

Συγκεκριμένα αναφέρει ότι μέχρι σήμερα παραμένει άγνωστο σε ποιο στάδιο βρίσκεται το αίτημα αποζημίωσης, ποιος μηχανισμός θα εφαρμοστεί, αν έχει δοθεί η απαραίτητη έγκριση από το αρμόδιο Υπουργείο και πότε θα εκδοθεί το σχετικό ΦΕΚ, που αποτελεί προϋπόθεση για οποιαδήποτε πληρωμή.

Την ίδια στιγμή διακινούνται πληροφορίες για καταβολές αποζημιώσεων έως το Πάσχα, χωρίς καμία επίσημη επιβεβαίωση.

Παράλληλα, εκκρεμεί η καταβολή αποζημιώσεων του προγράμματος ad hoc για τα μήλα Ροδοχωρίου (ενίσχυση ετους 2023), με αρκετούς παραγωγούς να παραμένουν απλήρωτοι, γεγονός που επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την ήδη ασφυκτική οικονομική κατάσταση στον πρωτογενή τομέα της περιοχής.

Ζητούμε άμεση, σαφή και επίσημη ενημέρωση από την Περιφέρεια, τη ΔΑΟΚ και το αρμόδιο Υπουργείο για όλες τις εκκρεμείς αποζημιώσεις, καθώς και συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα πληρωμών. Η παρατεταμένη αβεβαιότητα δεν μπορεί να συνεχιστεί.

Η επιβίωση των αγροτών δεν μπορεί να στηρίζεται σε φήμες. Απαιτούμε άμεσες απαντήσεις και ξεκάθαρες δεσμεύσεις. 

Σε απελπιστική οικονομική κατάσταση βρίσκονται οι παραγωγοί κερασιών, μήλων και αχλαδιών, που επλήγηκαν από τους παγετούς του περασμένου Μαρτίου.

Συγκεκριμένα, στις 19 και 20 Μαρτίου 2025 σημειώθηκε ένας από τους μεγαλύτερους παγετούς των τελευταίων ετών, με αποτέλεσμα τη σχεδόν καθολική καταστροφή της παραγωγής, η οποία σε πολλές περιπτώσεις έφτασε το 100%.

Σύμφωνα με το ΥπΑΑΤ οι συγκεκριμένες καλλιέργειες δεν αποζημιώθηκαν από τον ΕΛΓΑ γιατί ήταν στο προανθικό στάδιο.

Παρά τις επαφές των εκπροσώπων παραγωγών με κυβερνητικούς βουλευτές των νομών Πέλλας και Ημαθίας, καθώς και συναντήσεις με τον Υπουργό ΑΑΤ, μέχρι σήμερα δεν υπάρχει καμία σαφή και συγκεκριμένη απάντηση για τον τρόπο της αποζημίωσης των παραγωγών. 

Ο ΕΛΓΑ, σύμφωνα με όσα υποστηρίζουν οι παραγωγοί, γνωρίζει το μέγεθος της ζημιάς ανά περιοχή. Προφορικά η ηγεσία του ΥπΑΑΤ ανέφερε ότι θα καταβληθούν προκαταβολές αποζημιώσεων το καλοκαίρι αλλά φτάσαμε Φεβρουάριο και ακόμη δεν έχουν πάρει ούτε ένα ευρώ.

Οι «διαρροές» από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων μιλούσαν για κονδύλι 80 εκ. ευρώ για τα κεράσια και 40 εκ. ευρώ για μήλα και αχλάδια. Επίσης μιλάνε για στρεμματικές ενισχύσεις ανάλογα το μέγεθος της ζημιάς. Αναφέρουν τρεις ζώνες ζημιάς, με την πρώτη να καλύπτει την περιοχή της Σκύδρας, τη δεύτερη την Έδεσσα - Αλμωπία και την τρίτη τα ορεινά του Καϊμακτσαλάν.

Δεν υπάρχει όμως καμιά επίσημη ενημέρωση από το ΥπΑΑΤ για το πρόγραμμα που θα αποζημιώσει τους παραγωγούς και το ποσό της στρεμματικής ενίσχυσης που θα πάρουν.

Από την άλλη οι παραγωγοί που εδώ και μήνες είναι χωρίς εισόδημα λόγω της μειωμένης παραγωγής, δεν έχουν χρήματα ούτε για να κάνουν την απαραίτητη φυτοπροστασία.

Ήδη θα έπρεπε από τον Νοέμβριο έως τον Ιανουάριο να έκαναν ραντίσματα με χαλκό στις συγκεκριμένες καλλιέργειες.

Επίσης θα πρέπει να ραντίσουν για ψύλλα της αχλαδιάς, με κόστος που φτάνει στα 800 έως 1.100 ευρώ το στρέμμα. 

Ο κ. Ξενοφών Τσέμπης, παραγωγός κερασιών από την Αλμωπία και μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Αγροτικού Συνεταιρισμού «Αρχάγγελος», ανέφερε στον ΑγροΤύπο ότι είχαν υποσχεθεί από τα τέλη Αυγούστου ότι θα είχαμε πάρει προκαταβολές αλλά φτάσαμε Φεβρουάριο και ακόμη δεν έχει γίνει καμιά πληρωμή. Ο ΕΛΓΑ γνωρίζει το μέγεθος της ζημιάς ανά περιοχή. Μας ανέφεραν ότι σε Πέλλα και Ημαθία η ζημιά στα κεράσια ανέρχεται στα 70 εκ. ευρώ. Παρόλα αυτά μέχρι σήμερα δεν μας έχουν αναφέρει μέσα από πιο πρόγραμμα θα αποζημιωθούμε. Στην περιοχή μας τα κεράσια έχουν ζημιά στο 100% της παραγωγής. 

Από την πλευρά του ο κ. Νίκος Τζίγκας, παραγωγός και πρόεδρος στον Αγροτικό Σύλλογο Βεγορίτιδα - Καϊμακτσαλάν, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι υπάρχει μεγάλο οικονομικό πρόβλημα στους παραγωγούς γιατί δεν έχουν εισόδημα. Ειδικά στα κεράσια οι ζημιές φτάνουν στο 100%. Δηλαδή μηδενικό εισόδημα για κάποιον που καλλιεργεί αποκλειστικά κεράσια. Οι παραγωγοί δεν έχουν εξοφλήσει τα περσινά φυτοπροστατευτικά και δεν μπορούν να αγοράσουν τίποτα φέτος. Άμεσα θα πρέπει να καταβληθούν προκαταβολές στους πληγέντες παραγωγούς για να μπορέσουν να πληρώσουν τις ασφαλιστικές εισφορές στον ΕΛΓΑ για να καταφέρουν να εισπράξουν - όταν το ΥπΑΑΤ αποφασίσει - τις αποζημιώσεις. Ηδη θα έπρεπε αυτή την εποχή να είχε ξεκινήσει η φυτοπροστασία στις συγκεκριμένες καλλιέργειες.

Στην καρδιά της χειμερινής περιόδου, πριν ακόμη η μηλιά εισέλθει δυναμικά στο στάδιο της άνθησης, η βασική λίπανση αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα για την πορεία της καλλιέργειας. Οι οικονομικές πιέσεις των τελευταίων ετών, οι μεταβαλλόμενες καιρικές συνθήκες και η ανάγκη για ορθολογική διαχείριση των θρεπτικών στοιχείων δημιουργούν ένα σύνθετο τοπίο.

Μιλήσαμε με τη γεωπόνο κ. Μούσια Γιάννη από τα ορεινά Κισσάβου για τη βασική λίπανση της μηλιάς, τα φαινόμενα μείωσης εφαρμογών τα τελευταία χρόνια αλλά και για τα τα λάθη που παρατηρούνται.

Η βάση της λίπανσης: Μακροστοιχεία, στρατηγική και χρονικό πλαίσιο εφαρμογής

Κατά τη βασική λίπανση καλύπτονται τα κύρια μακροστοιχεία: άζωτο, φώσφορος και κάλιο. Όπως επισημάνθηκε στον ΑγροΤύπο από τον κ. Μούσια, ο φώσφορος και το κάλιο καλύπτονται σχεδόν πλήρως μέσω της βασικής λίπανσης, ενώ το άζωτο καλύπτεται περίπου κατά το ένα τρίτο των συνολικών αναγκών του δέντρου στη φάση αυτή. Το υπόλοιπο άζωτο δίνεται στα κρίσιμα στάδια ανάπτυξης του καρπού. Έγινε επίσης αναφορά στο γεγονός ότι σε άλλες δενδρώδεις καλλιέργειες, όπως στα πυρηνόκαρπα — για παράδειγμα στο ροδάκινο — εφαρμόζεται συχνά νιτρικό κάλιο στα τελευταία στάδια, ώστε να καλυφθούν επιπλέον ανάγκες κατά την ανάπτυξη του καρπού. Η σύγκριση αυτή αναδεικνύει ότι κάθε καλλιέργεια έχει τη δική της στρατηγική και δεν εφαρμόζεται ενιαίο μοντέλο λίπανσης.

Η εφαρμογή της βασικής λίπανσης συνδέεται άμεσα με την ύπαρξη εδαφολογικής ανάλυσης, η οποία — όπως τονίστηκε — «πρέπει να επαναλαμβάνεται περίπου κάθε τρία χρόνια», ώστε να καθοδηγεί τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα τη στρατηγική θρέψης. Σε περίπτωση που δεν υπάρχει εδαφολογική ανάλυση, ο παραγωγός δεν θα πρέπει να ακολουθεί πρακτικές άλλων, αλλά να συζητά με τον γεωπόνο του, λαμβάνοντας υπόψη το ιστορικό του αγροτεμαχίου, τα προβλήματα που παρατηρήθηκαν σε καρπούς ή φύλλα και τις πιθανές τροφοπενίες.

Η βασική λίπανση πραγματοποιείται κατά τον λήθαργο του δέντρου. Όταν ο παραγωγός λιπαίνει κάθε χρόνο, μπορεί να φτάσει ακόμη και μέχρι Φεβρουάριο–Μάρτιο χωρίς σοβαρή αρνητική επίπτωση, καθώς στο έδαφος υπάρχουν αποθέματα από τις προηγούμενες εφαρμογές. Όταν όμως έχουν προηγηθεί δύο ή τρία χρόνια χωρίς βασική λίπανση, τότε στοιχεία όπως ο φώσφορος και το κάλιο πρέπει να εφαρμόζονται νωρίτερα, δηλαδή την περίοδο Νοεμβρίου–Ιανουαρίου, ώστε να υπάρχει επαρκής χρόνος ενσωμάτωσης και αξιοποίησης. Έγινε επίσης αναφορά από τον γεωπόνο, στο ότι ένα βασικό λίπασμα χρειάζεται περίπου 1,5 με 2 μήνες για να καταστεί διαθέσιμο στο φυτό, γεγονός που καθορίζει σε σημαντικό βαθμό και γιατί εφαρμόζεται αυτήν την περίοδο.

Ιχνοστοιχεία, σχέσεις στοιχείων και ενεργοποίηση ρίζας

Πέρα από τα μακροστοιχεία, σημαντική είναι και η ανάλυση ιχνοστοιχείων. Στοιχεία όπως ο ψευδάργυρος και το βόριο καλύπτονται σε μεγάλο βαθμό κατά τους χειμερινούς μήνες. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε επιπλέον στις σχέσεις μεταξύ των στοιχείων, καθώς «τα τελευταία χρόνια προσέχουμε αρκετά την αναλογία κάποιων στοιχείων γιατί επηρεάζει πάρα πολύ το τελικό αποτέλεσμα όσον αφορά την ποιότητα του καρπού». Η φυλλοδιαγνωστική τους καλοκαιρινούς μήνες αποτελεί εργαλείο αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας των εφαρμογών, ώστε να διαπιστώνεται τι από όσα εφαρμόστηκαν τελικά αξιοποιήθηκαν από το δέντρο.

Όπως επισημάνθηκε από τον γεωπόνο, λόγω των μεταβαλλόμενων κλιματικών συνθηκών, «η συνεργασία των ριζών με τα στοιχεία που ρίχνουμε στο έδαφος δεν είναι όπως θα θέλαμε», με αποτέλεσμα μέρος των λιπασμάτων να μην αξιοποιείται. Για τον λόγο αυτό δίνεται έμφαση και στο πώς μπορεί να ενεργοποιηθεί η ρίζα ώστε να δεσμεύει τα διαθέσιμα θρεπτικά στοιχεία.

Ποικιλία, χρωματισμός και διαφοροποιήσεις

Κάθε ποικιλία έχει τις ιδιαιτερότητές της. Στις κόκκινες ποικιλίες, όπου ζητείται έντονος χρωματισμός, το κάλιο παίζει σημαντικό ρόλο. Όπως αναφέρθηκε, υπάρχουν ποικιλίες που δυσκολεύονται να δώσουν τον επιθυμητό χρωματισμό, ενώ η αγορά «ζητάει το κόκκινο». Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται προσαρμογή της θρεπτικής στρατηγικής. Αντίστοιχα, έγινε ειδική αναφορά σε ποικιλίες με διαφορετική συμπεριφορά ως προς τα νιτρικά, όπως το Granny Smith, όπου ο κύκλος του δέντρου είναι μεγαλύτερος και οι επιπτώσεις στη σκληρότητα του καρπού δεν εμφανίζονται με τον ίδιο τρόπο όπως σε άλλες ποικιλίες.

Οργανική λίπανση και δομή εδάφους

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη σημασία της οργανικής ουσίας, η οποία, όπως επισημάνθηκε, «έρχεται να ενεργοποιήσει μορφές στοιχείων που παραμένουν αδρανείς στο έδαφος». Η οργανική λίπανση συμβάλλει στη βελτίωση της δομής του εδάφους, ενισχύει τον αερισμό σε συμπαγή εδάφη, αυξάνει τη συγκράτηση νερού και θρεπτικών στοιχείων σε ελαφρά εδάφη και υποστηρίζει τη σταδιακή ενεργοποίηση των διαθέσιμων θρεπτικών.

Τονίστηκε, ωστόσο, ότι απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή ως προς την ποιότητα των υλικών, καθώς θα πρέπει να χρησιμοποιούνται σωστά επεξεργασμένα οργανικά λιπάσματα και καλά χωνεμένη κοπριά, ώστε να αποφεύγονται πιθανά προβλήματα μόλυνσης. Στην περιοχή, η εφαρμογή οργανικής λίπανσης παραμένει περιορισμένη, αν και τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια μικρή αύξηση της χρήσης της.

Η μείωση της βασικής λίπανσης και οι κίνδυνοι των λανθασμένων επιλογών

Ένα από τα πιο ανησυχητικά σημεία που επισημάνθηκαν αφορά τη σημαντική μείωση της βασικής λίπανσης τα τελευταία χρόνια. «Υπάρχουν κτήματα που έχουν να λιπανθούν με βασική λίπανση και έξι και επτά χρόνια», ενώ σε πολλές περιπτώσεις εφαρμόζονται μειωμένες ποσότητες σε σχέση με τις αναγκαίες. Η πρακτική αυτή χαρακτηρίστηκε ιδιαίτερα επικίνδυνη, καθώς, όπως ειπώθηκε, είναι «σαν να σκοτώνουμε το χωράφι». Το έδαφος εξαντλείται σταδιακά και, ακόμη κι αν επιχειρηθεί αργότερα διόρθωση, η επαναφορά δεν είναι εύκολη, αφού το ριζικό σύστημα έχει ήδη αποδυναμωθεί.

Σε τέτοιες συνθήκες εμφανίζεται συχνά ο πειρασμός της «γρήγορης λύσης», με αυξημένη χρήση νιτρικών ή μη στοχευμένες επιλογές λίπανσης. Ωστόσο, τέτοιες πρακτικές δεν οδηγούν στο επιθυμητό αποτέλεσμα και μπορεί να επηρεάσουν τόσο την ποιότητα του καρπού όσο και τη συνολική ισορροπία της καλλιέργειας.

Παράλληλα, έγινε αναφορά και σε περιστατικά παραπλανητικής πώλησης λιπασμάτων αμφίβολης προέλευσης, με σάκους χωρίς σαφή σήμανση ή με διαφορετική σύσταση από την αναγραφόμενη. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται, για παράδειγμα, σε περιπτώσεις καλίου που περιέχει χλώριο σε καλλιέργειες που δεν το ανέχονται. Συστήνεται προμήθεια από επίσημα καταστήματα γεωργικών εφοδίων και αναγνωρισμένους παρασκευαστές, πάντα με τη συμβουλή του γεωπόνου.

Οι ώρες ψύχους και η φετινή εικόνα

Στο πλαίσιο της εποχής και της γενικότερης εικόνας της καλλιέργειας, ο κ. Μούσιας έθιξε και το ζήτημα των ωρών ψύχους, που αποτελούν βασικό παράγοντα για την ομαλή εξέλιξη της μηλιάς. Οι ώρες ψύχους ορίζονται ως θερμοκρασίες κάτω από 7–8°C κατά τη διάρκεια της νύχτας. Παρότι δεν υπήρξαν έντονα χιόνια ή παρατεταμένοι παγετοί, «στην πραγματικότητα αυτές τις ώρες τις έχουμε αρκετά βράδια». Για την περιοχή των ορεινών Κισσάβου θεωρείται ακόμη νωρίς για ανησυχία, ενώ υπάρχει περιθώριο κάλυψης των απαιτούμενων ωρών μέσα στον επόμενο μήνα.

Με ενισχυμένα αποθέματα φρούτων εισέρχεται στο 2026 η Ευρώπη, σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία για το Βόρειο Ημισφαίριο που δημοσιοποίησε η Παγκόσμια Ένωση Μήλων και Αχλαδιών (WAPA). Τα δεδομένα της 1ης Ιανουαρίου δείχνουν σημαντική ετήσια άνοδο στα μήλα και πιο ήπια μεταβολή στα αχλάδια, με διαφοροποιήσεις ανά χώρα.

Μήλα: Στα 4,16 εκατ. τόνοι τα ευρωπαϊκά αποθέματα (+12,8%)

Τα αποθέματα μήλων στην Ευρώπη διαμορφώθηκαν σε 4.158.867 τόνους την 1η Ιανουαρίου 2026, έναντι 3.687.100 τόνων έναν χρόνο πριν, καταγράφοντας αύξηση 12,8% σε ετήσια βάση.

Η Ιταλία παραμένει ο μεγαλύτερος κάτοχος αποθεμάτων με 1.315.401 τόνους (+2,4%), ακολουθούμενη από την Πολωνία με 1.055.000 τόνους (+13,7%). Στην τρίτη θέση βρίσκεται η Γαλλία με 652.705 τόνους (+5,3%).

Σημαντικές ποσότητες διατηρεί η Γερμανία με 357.380 τόνους (+53,1%), ενώ η Ολλανδία ανέρχεται σε 149.846 τόνους (+45,2%) και το Βέλγιο σε 107.558 τόνους (+40,7%). Ιδιαίτερα έντονη είναι η αύξηση στην Αυστρία με 102.219 τόνους (+87,8%) και στην Τσεχία με 39.681 τόνους (+177,7%).

Αποθέματα καταγράφονται επίσης στην Ισπανία – Καταλονία με 193.484 τόνους (-4,2%), στην Ελβετία με 62.688 τόνους (-3,9%), στο Ηνωμένο Βασίλειο με 115.124 τόνους (+18,9%) και στη Δανία με 7.781 τόνους (-13,6%). Η συγκέντρωση μεγάλου όγκου προϊόντος στις βασικές παραγωγικές χώρες διαμορφώνει το πλαίσιο της ευρωπαϊκής αγοράς για το πρώτο τρίμηνο του έτους.

Αχλάδια: Στους 630 χιλ. τόνους τα αποθέματα (+3,6%)

Στα αχλάδια, τα ευρωπαϊκά αποθέματα ανήλθαν σε 630.678 τόνους την 1η Ιανουαρίου 2026, έναντι 608.544 τόνων την αντίστοιχη περσινή περίοδο, σημειώνοντας αύξηση 3,6%.

Η Ολλανδία διατηρεί τα υψηλότερα αποθέματα με 224.359 τόνους (+17,3%), ακολουθούμενη από το Βέλγιο με 202.379 τόνους (+36,9%).

Σημαντικές ποσότητες καταγράφονται επίσης στην Ιταλία με 68.876 τόνους (-28,4%), στην Πολωνία με 55.000 τόνους (+22,2%) και στην Ισπανία – Καταλονία με 40.371 τόνους (+42,0%).

Αποθέματα εμφανίζονται ακόμη στη Γαλλία με 17.530 τόνους (+11,6%), στο Ηνωμένο Βασίλειο με 11.722 τόνους (+55,4%), στη Γερμανία με 4.558 τόνους (+2,2%), στην Τσεχία με 1.865 τόνους (+45,4%) και στην Ελβετία με 4.018 τόνους (-54,0%). Η εικόνα παραμένει πιο ισορροπημένη σε σχέση με τα μήλα, αν και παρατηρούνται έντονες διαφοροποιήσεις μεταξύ των χωρών

Η αχλαδιά βρίσκεται αυτή την περίοδο σε μια από τις πιο απαιτητικές φάσεις του ετήσιου κύκλου της. Από το κλάδεμα και τη λίπανση έως τη φυτοπροστασία και τη διαχείριση της παραγωγής, οι αποφάσεις που λαμβάνονται τώρα καθορίζουν τόσο την ποσότητα όσο και την ποιότητα του τελικού προϊόντος. Με αφετηρία την τρέχουσα καλλιεργητική περίοδο, μιλήσαμε με τον γεωπόνο κ. Βασίλη Τζουχάλα από τον ΑΣΕΠΟΠ Τυρνάβου, ο οποίος περιγράφει τις εργασίες που γίνονται στα αχλάδια αυτή την εποχή, τις ιδιαιτερότητες της καλλιέργειας και τα δεδομένα της αγοράς.

Κλάδεμα: Διαμόρφωση και καρποφορία

Η περίοδος αυτή είναι κατεξοχήν περίοδος κλαδέματος. Όπως εξηγεί ο Βασίλης Τζουχάλας, «το κλάδεμα διαφοροποιείται ανάλογα με την ηλικία των δέντρων». Στα νεαρά δέντρα, τα πρώτα δύο έως τρία χρόνια, το κλάδεμα είναι κλάδεμα διαμόρφωσης. Στόχος είναι ο σχηματισμός της παλμέτας, ώστε το δέντρο να αποκτήσει κανονική δομή με τέσσερα πατώματα. Από τη στιγμή που ολοκληρωθεί η διαμόρφωση, το κλάδεμα περνά στη φάση της καρποφορίας. Η αχλαδιά καρπίζει σε δευτερεύοντες βλαστούς. Κατά το κλάδεμα διατηρείται ο καρπός που υπάρχει, ενώ αφήνονται και νεαροί βλαστοί που θα αποτελέσουν τους καρποφόρους της επόμενης χρονιάς. Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στην αφαίρεση των λαίμαργων και στη δημιουργία συνθηκών καλής ηλιοφάνειας και αερισμού, στοιχεία που συμβάλλουν τόσο στη σωστή καρποφορία όσο και στη φυτοπροστασία.

Η μορφή του κλαδέματος επηρεάζεται άμεσα από τη φύτευση και το υποκείμενο. Στις πυκνές φυτεύσεις, «με αποστάσεις περίπου 4 μέτρα μεταξύ των γραμμών και 1,8–2 μέτρα επί της γραμμής, εφαρμόζεται διαφορετικό κλάδεμα σε σχέση με την κανονική παλμέτα, όπου οι αποστάσεις φτάνουν τα 4 × 6,5 μέτρα». Στις κανονικές παλμέτες χρησιμοποιούνται συνήθως υποκείμενα όπως το ΒΑ29, τα οποία παρουσιάζουν μεγαλύτερη ζωηρότητα. Ιδανικά, το κλάδεμα δεν πρέπει να γίνεται με υγρό καιρό, καθώς οι πληγές μπορεί να αποτελέσουν πύλες εισόδου μολύνσεων. Ωστόσο, στην πράξη, «η έλλειψη εργατικών χεριών και τα χρονικά περιθώρια συχνά αναγκάζουν τους παραγωγούς», όπως μας αναφέρει ο γεωπόνος, να κλαδεύουν και σε λιγότερο ιδανικές συνθήκες. Σε κάθε περίπτωση, μετά το κλάδεμα εφαρμόζονται χαλκούχα σκευάσματα για την προστασία των πληγών.

Όσον αφορά τα υπολείμματα του κλαδέματος, στις περισσότερες περιπτώσεις θρυμματίζονται και παραμένουν στο χωράφι, συμβάλλοντας στην ενίσχυση της οργανικής ουσίας. Εξαίρεση αποτελούν τα χωράφια όπου υπάρχει πρόβλημα από βακτήριο. Σε αυτές τις περιπτώσεις, «τα προσβεβλημένα κλαδιά απομακρύνονται και καταστρέφονται εκτός χωραφιού», ώστε να μη διατηρείται το μόλυσμα και να προστατεύονται τα υπόλοιπα δέντρα.

Λίπανση: Προσοχή στο άζωτο

Η βασική λίπανση στην αχλαδιά πραγματοποιείται «κυρίως έως τις 20–25 Φεβρουαρίου». Όπως αναφέρει ο γεωπόνος του ΑΣΕΠΟΠ Τυρνάβου, «οι περισσότεροι παραγωγοί που ήταν να προχωρήσουν στη βασική λίπανση, την έχουν ήδη πραγματοποιήσει μέσα στο προβλεπόμενο χρονικό διάστημα». Στη βασική λίπανση εφαρμόζονται κυρίως τα βασικά μακροστοιχεία, με μηδενική έως ελάχιστη συμμετοχή αζώτου. Όπως εξηγεί, το άζωτο αποφεύγεται συνειδητά αυτή την περίοδο, καθώς η αχλαδιά δεν το χρειάζεται και η έντονη βλάστηση που μπορεί να προκαλέσει αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο προσβολής από την Ερβίνια, το βακτήριο που προκαλεί το βακτηριακό κάψιμο και αποτελεί έναν από τους σοβαρότερους εχθρούς της καλλιέργειας.

Κατά τον Μάρτιο ακολουθεί η επιφανειακή λίπανση με αζωτούχα λιπάσματα, «πάντα με φειδώ και ανάλογα με την εικόνα του κτήματος», δηλαδή τη ζωηρότητα και τη γενική κατάσταση των δέντρων. Η επιλογή της μορφής του αζώτου γίνεται με βάση τα εδαφικά χαρακτηριστικά. Στην περιοχή του Τυρνάβου, όπου τα εδάφη είναι κυρίως αλκαλικά, χρησιμοποιούνται συχνότερα θειικές ή ουροθειικές μορφές.

Μετά την πτώση των πετάλων εφαρμόζονται επιπλέον λιπάνσεις, κυρίως μέσω υδρολίπανσης. «Σε αυτή τη φάση πραγματοποιούνται συνήθως μία έως δύο εφαρμογές, με στόχο τη διόγκωση του καρπού. Παράλληλα, χρησιμοποιούνται ιχνοστοιχεία, νιτρικά καλίου και νιτρικά ασβεστίου, τα οποία συμβάλλουν στην ποιότητα του τελικού προϊόντος». Οι λιπάνσεις διακόπτονται όπως μας τονίζει, «περίπου 30 έως 40 ημέρες πριν τη συγκομιδή». Επισημαίνει δε οτι, εφαρμογές λιπασμάτων κοντά στη συγκομιδή μπορεί να δημιουργήσουν προβλήματα στη συντήρηση των αχλαδιών, όπως μαλακώματα και σήψεις, επηρεάζοντας την εμπορική τους αξία.

Φυτοπροστασία: Βακτηριακό κάψιμο και ψύλλα στο επίκεντρο

Το σοβαρότερο φυτοπροστατευτικό πρόβλημα της αχλαδιάς παραμένει το βακτήριο Erwinia amylovora, το οποίο προκαλεί το βακτηριακό κάψιμο και αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους εχθρούς της καλλιέργειας. Ο κ. Τζουχάλας αναφέρει ότι η «βασική τακτική που εφαρμόζεται για τη βακτηριακή προστασία είναι η χρήση χαλκούχων σκευασμάτων κατά τους χειμερινούς μήνες», συνήθως περίπου μία φορά τον μήνα, ώστε να περιορίζεται το βακτηριακό φορτίο.  Με την έναρξη της ανθοφορίας, η φυτοπροστασία επεκτείνεται και σε άλλες ασθένειες, όπως το φουζικλάδιο και η σεπτόρια. Όπως επισημαίνει ο γεωπόνος, με συνεπή και σωστή διαχείριση, οι ασθένειες αυτές δεν δημιουργούν σοβαρά προβλήματα στην καλλιέργεια.

Από τους εχθρούς της αχλαδιάς, η «ψύλλα (Cacopsylla pyri) αποτελεί τον σημαντικότερο και δυσκολότερο αντίπαλο». Η διαχείρισή της είναι «συνεχής και αφορά όλη τη χρονιά», με τις πρώτες παρεμβάσεις να ξεκινούν ήδη από τις αρχές Φεβρουαρίου, όταν παρατηρείται η έναρξη της πτήσης του εντόμου και η ωοτοκία. Στόχος της αντιμετώπισης δεν είναι η πλήρης εξάλειψη, αλλά η μείωση του πληθυσμού και της ωοτοκίας.

Η αντιμετώπιση της ψύλλας έχει καταστεί ιδιαίτερα δύσκολη, όπως μας γνωστοποιεί ο γεωπόνος, λόγω της έλλειψης διαθέσιμων χημικών σκευασμάτων. Για τον λόγο αυτό, χρησιμοποιούνται κυρίως «βιοδραστικά προϊόντα, βασισμένα σε θερινά και αιθέρια έλαια, ενώ εφαρμόζονται και συμπληρωματικές πρακτικές, όπως παγίδες, κομφούζιο και, σε ορισμένες περιπτώσεις, εξαπόλυση ωφέλιμων εντόμων». Όλες οι παρεμβάσεις εντάσσονται σε ένα πλαίσιο ολοκληρωμένης διαχείρισης.

Η φυτοπροστασία στην αχλαδιά πραγματοποιείται σε ιδιαίτερα αυστηρά πλαίσια, με περιορισμένο αριθμό δραστικών ουσιών και επίπεδα υπολειμμάτων σημαντικά χαμηλότερα από τα επιτρεπόμενα. Όπως αναφέρει, «σε πολλές περιπτώσεις γίνονται δεκτές συνολικά λίγες δραστικές ουσίες, σε επίπεδα που φτάνουν περίπου στο ένα τρίτο των επιτρεπόμενων ορίων, γεγονός που καθιστά τη σωστή διαχείριση ακόμη πιο απαιτητική».

Κλιματική αστάθεια και επιπτώσεις στην παραγωγή

Η αχλαδιά αποτελεί μια καλλιέργεια ιδιαίτερα ευαίσθητη στις κλιματικές συνθήκες. Παγετοί, χαλαζοπτώσεις και έντονες βροχοπτώσεις μπορούν να επηρεάσουν άμεσα την παραγωγή, ειδικά όταν συμπίπτουν με την περίοδο της ανθοφορίας. Όπως επισημαίνει ο γεωπόνος του ΑΣΕΠΟΠ Τυρνάβου, «τα τελευταία χρόνια οι καιρικές συνθήκες έχουν γίνει πιο ασταθείς», με αποτέλεσμα να επηρεάζεται τόσο η παραγωγή όσο και η γενικότερη συμπεριφορά της καλλιέργειας.

Παλιότερα, η αχλαδιά «παρήγαγε σταθερά καρπό από το 4ο–5ο έτος έως και το 12ο ή 15ο έτος της ζωής της», όπως μας αναφέρει χαρακτηριστηκά. Πλέον, παρατηρείται έντονη παραγωγική αστάθεια, με χρονιές υψηλής παραγωγής να εναλλάσσονται με χρονιές χαμηλών αποδόσεων. Η έλλειψη επαρκών ωρών ψύχους και οι ήπιοι χειμώνες επηρεάζουν την καρπόδεση, ενώ ταυτόχρονα ευνοούν την ανάπτυξη των εντόμων, αυξάνοντας τον αριθμό των γενεών τους και δυσκολεύοντας σημαντικά τη διαχείρισή τους.

Από το χωράφι στην αγορά: ποικιλίες, συγκομιδή και τιμές

Στον Τύρναβο, η συγκομιδή των αχλαδιών ξεκινά νωρίς, «με την ποικιλία Κοντούλα να μπαίνει πρώτη στα χωράφια, περίπου από τις 18 έως τις 25 Ιουνίου». Ακολουθούν τα Κόσια γύρω στα μέσα Ιουλίου, στη συνέχεια η Santa Maria και, από τα τέλη Ιουλίου έως και τον Αύγουστο, η βασική ποικιλία της περιοχής, το Κρυστάλλι. Το Κρυστάλλι αποτελεί τον κύριο όγκο της παραγωγής, με την περιοχή του Τυρνάβου να συγκεντρώνει το μεγαλύτερο ποσοστό της ελληνικής παραγωγής της συγκεκριμένης ποικιλίας. Παράλληλα μας επισημαίνει ότι, βρίσκεται σε εξέλιξη η διαδικασία για την απόκτηση ΠΟΠ «Κρυστάλλι Τυρνάβου», με στόχο την ενίσχυση της προστιθέμενης αξίας του προϊόντος.

Χάρη στις δυνατότητες συντήρησης, το αχλάδι πλέον διακινείται στην αγορά σχεδόν καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, όπως αναφέρει ο γεωπόνος. Ωστόσο, οι τιμές παραγωγού παρουσιάζουν σημαντικές διαφοροποιήσεις, οι οποίες εξαρτώνται κυρίως από την ποιότητα του προϊόντος. Όπως αναφέρει ο κ. Τζουχάλας, «τα τελευταία δύο χρόνια η εικόνα είναι σαφώς βελτιωμένη σε επίπεδο τιμών», σε σχέση με προηγούμενες περιόδους, όπου οι παραγωγοί κινούνταν οριακά και σε πολλές περιπτώσεις δεν κάλυπταν καν το κόστος παραγωγής. Σύμφωνα με τον ίδιο, η τιμή παραγωγού μπορεί να κυμανθεί «από 0,70–0,80 ευρώ το κιλό για χαμηλότερης ποιότητας αχλάδια, έως και 1 ευρώ το κιλό για προϊόν υψηλής ποιότητας». Η διαφορά αυτή, σχετίζεται με το μέγεθος, το χρώμα και τη συνολική εικόνα του καρπού, αλλά και με το τελικό εμπορεύσιμο βάρος που παραδίδει ο παραγωγός.

Τα στοιχεία που περιγράφει ο γεωπόνος στον ΑγροΤύπο, αποτυπώνουν μια καλλιέργεια υψηλών απαιτήσεων, με αυξημένο κόστος και έντονες προκλήσεις, αλλά και με σημαντικές προοπτικές όταν η ποιότητα και η οργάνωση βρίσκονται στο επίκεντρο.