Καρπόκαψα στη μηλιά: Στο επίκεντρο η τρίτη γενιά – Η προσοχή παραμένει μέχρι τη συγκομιδή

Σε αυξημένη επιφυλακή τίθενται οι παραγωγοί και οι αρμόδιες φυτοϋγειονομικές υπηρεσίες στη Λευκάδα, μετά την επιβεβαίωση της παρουσίας του μαύρου ακανθώδους αλευρώδη (Aleurocanthus spiniferus), σε καλλιέργεια αμπελιού στην περιοχή Καλλιγονίου.

Όπως αναφέρει ενημερωτική ανακοίνωση που εξέδωσε η ΕΘΕΑΣ, το έντομο εντοπίστηκε στο πλαίσιο του Ετήσιου Εθνικού Προγράμματος Επισκοπήσεων για το 2026. Δύο κίτρινες κολλητικές παγίδες, οι οποίες είχαν τοποθετηθεί στον αμπελώνα για την παρακολούθηση του εντόμου Scaphoideus titanus, εξετάστηκαν από το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο. Από την εργαστηριακή ανάλυση διαπιστώθηκε η παρουσία ατόμων του Aleurocanthus spiniferus.

Ο μαύρος ακανθώδης αλευρώδης χαρακτηρίζεται ως ενωσιακός επιβλαβής οργανισμός καραντίνας. Η παρουσία του στην Ευρωπαϊκή Ένωση έγινε γνωστή το 2008, όταν εντοπίστηκε στην Απουλία της Ιταλίας, ενώ στην Ελλάδα καταγράφηκε για πρώτη φορά το 2016 στην Κέρκυρα. Εκεί είχαν παρατηρηθεί εκτεταμένες προσβολές σε εσπεριδοειδή, αμπέλια και τριανταφυλλιές, ενώ έκτοτε το έντομο έχει εξαπλωθεί και σε άλλες περιοχές της χώρας.

Αν και θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικός εχθρός των εσπεριδοειδών, μπορεί να προσβάλει περισσότερα από 95 είδη φυτών. Στους ξενιστές του περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, το αμπέλι, η συκιά, η ροδιά, η μηλιά, η αχλαδιά, η μουριά, η δάφνη, ο κισσός και η ιτιά. Μπορεί επίσης να εγκατασταθεί στη φυσική βλάστηση, σε πάρκα και ιδιωτικούς κήπους.

Βασικό σύμπτωμα της προσβολής είναι η ανάπτυξη πυκνών αποικιών προνυμφών στην κάτω επιφάνεια των φύλλων. Παράλληλα, στα φύλλα και στους καρπούς εμφανίζονται μελιτώματα, πάνω στα οποία αναπτύσσεται ο μύκητας της καπνιάς. Σε σοβαρές προσβολές, η επιφάνεια του φυτού μπορεί να αποκτήσει σχεδόν ολοκληρωτικά μαύρη όψη, ενώ προκαλούνται καταστροφή του νεαρού φυλλώματος, εξασθένηση των δέντρων και υποβάθμιση της παραγωγής.

Η εξάπλωση σε μικρές αποστάσεις γίνεται με την πτήση των ενηλίκων και τη βοήθεια του ανέμου. Σε μεγαλύτερες αποστάσεις, το έντομο μπορεί να μεταφερθεί με προσβεβλημένα φυτά, καρπούς, κλαδιά, φορτία, οχήματα ή ακόμη και με την προσκόλλησή του σε ανθρώπους.

Οι παραγωγοί καλούνται να χρησιμοποιούν πιστοποιημένο πολλαπλασιαστικό υλικό, να αποφεύγουν τη μετακίνηση φυτών και καρπών από προσβεβλημένες περιοχές και να ελέγχουν συστηματικά τις καλλιέργειές τους. Σε περίπτωση ύποπτων συμπτωμάτων απαιτείται άμεση ενημέρωση των αρμόδιων υπηρεσιών. Συνιστώνται επίσης το κλάδεμα και η καταστροφή των προσβεβλημένων κλαδιών, καθώς και έγκαιρες επεμβάσεις με φυτοπροστατευτικά προϊόντα που προστατεύουν τα ωφέλιμα έντομα.

Το πράσινο σκουλήκι είναι ένας γνωστός εχθρός του αραβοσίτου, με την παρουσία του να γίνεται κυρίως αντιληπτή από τις προσβολές στις κορυφές των σπαδίκων. Πέρα από την άμεση ζημιά που μπορεί να προκαλέσει, ιδιαίτερη σημασία αποκτούν οι δευτερογενείς συνέπειες της προσβολής, καθώς στα σημεία αυτά μπορεί να ευνοηθεί η ανάπτυξη μυκήτων και, υπό κατάλληλες συνθήκες, η παραγωγή μυκοτοξινών, με αποτέλεσμα την επιβάρυνση του παραγόμενου προϊόντος.

Για την παρουσία του πράσινου σκουληκιού στον αραβόσιτο, τη σημασία των προσβολών του και την εικόνα που διαμορφώνεται στην καλλιέργεια μίλησε στον ΑγροΤύπο ο γεωπόνος της ΔΑΟΚ Δράμας, κ. Κωνσταντίνος Σίμογλου. 

Η πρώτη γενιά και οι προσβολές στις κορυφές των σπαδίκων

Στον αραβόσιτο, το πράσινο σκουλήκι εντοπίζεται συνήθως κατά την πρώτη γενιά του εντόμου, δηλαδή τον Ιούνιο και έως περίπου τα μέσα Ιουλίου. Πρόκειται για την περίοδο κατά την οποία η καλλιέργεια βρίσκεται σε στάδιο που την καθιστά ελκυστική για το έντομο. Όπως εξηγεί ο κ. Σίμογλου, τότε ο αραβόσιτος «είναι τρυφερός, είναι πάνω στην άνθηση» και διαθέτει αρκετά φρέσκα φυτικά μέρη στα οποία μπορεί να τραφεί και να αναπτυχθεί το έντομο.

Σε χρονιές κατά τις οποίες υπάρχει παρουσία πράσινου σκουληκιού, οι προσβολές γίνονται αντιληπτές εκείνη την περίοδο και λίγο αργότερα, μέσα στον Ιούλιο, κυρίως στις κορυφές των σπαδίκων. «Στην πραγματικότητα αυτό είναι κατά κύριο λόγο που κάνει. Προσβάλλει τον σπάδικα στην κορυφή», αναφέρει.

Για το 2026, ωστόσο, σύμφωνα με τον ίδιο, το πράσινο σκουλήκι δεν απασχόλησε ιδιαίτερα ούτε τον αραβόσιτο ούτε το βαμβάκι. Στον αραβόσιτο δεν έκανε αισθητή την παρουσία του κατά τη συγκεκριμένη περίοδο και δεν εντοπίστηκαν ιδιαίτερες προσβολές. Με τις καλλιέργειες πλέον να έχουν σε μεγάλο βαθμό ολοκληρώσει τον κύκλο τους και τις συγκομιδές να πλησιάζουν, η φετινή χρονιά εξελίσσεται χωρίς κάτι ιδιαίτερο από πλευράς του συγκεκριμένου εχθρού.

Από την προσβολή του σπάδικα στους μύκητες και τις μυκοτοξίνες

Με βάση την εικόνα και τις μετρήσεις που έχουν πραγματοποιηθεί στην περιοχή, η άμεση απώλεια καρπού από το πράσινο σκουλήκι δεν φαίνεται να αποτελεί το σημαντικότερο μέρος του προβλήματος. Ο κ. Σίμογλου επισημαίνει ότι, στο πλαίσιο εκτεταμένων μετρήσεων που έχουν γίνει για το Diabrotica, υπήρχε παράλληλα η δυνατότητα παρατήρησης και άλλων ζημιών στους σπάδικες. Με βάση αυτές τις παρατηρήσεις, η άμεση απώλεια καρπού ή κόκκου από το πράσινο σκουλήκι δεν φαίνεται να είναι σημαντική. Μάλιστα, όπως σημειώνει, σε μια χρονιά ευνοϊκή για την πυραλίδα, η τελευταία θα μπορούσε να προκαλέσει μεγαλύτερη ζημιά από το πράσινο σκουλήκι.

Μεγαλύτερη σημασία αποκτούν οι δευτερογενείς συνέπειες της προσβολής, καθώς στα σημεία αυτά μπορούν να αναπτυχθούν μύκητες και, υπό ευνοϊκές συνθήκες, να προκύψει ζήτημα μυκοτοξινών. «Περισσότερο έντονη παρουσία έχουν οι μύκητες, που μπορεί να ξεκινήσουν από μια τέτοια προσβολή», αναφέρει ο κ. Σίμογλου. Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε χρονιές ευνοϊκές για την ανάπτυξη μυκήτων και ιδιαίτερα όταν επικρατούν υψηλές θερμοκρασίες, καθώς μπορεί να αυξηθεί η παραγωγή μυκοτοξινών και να επιβαρυνθεί το παραγόμενο προϊόν.

Η διάσταση αυτή αφορά πλέον όχι μόνο την καλλιεργητική ζημιά αλλά και την ασφάλεια των παραγόμενων τροφίμων ή ζωοτροφών. Σύμφωνα με τον γεωπόνο της ΔΑΟΚ Δράμας, στο παρελθόν έχουν υπάρξει συγκεκριμένες χρονιές, με ιδιαίτερες συνθήκες, κατά τις οποίες καταγράφηκαν προβλήματα από αυξημένες συγκεντρώσεις μυκοτοξινών.

Έχουν υπάρξει περιπτώσεις επιστροφής φορτίων καλαμποκιού επειδή οι συγκεντρώσεις βρίσκονταν πάνω από τα επιτρεπόμενα όρια, ενώ έχουν καταγραφεί ακόμη και απορρίψεις γάλακτος από γαλακτοβιομηχανίες. Όπως εξηγεί, οι γαλακτοβιομηχανίες ελέγχουν τα επίπεδα των μυκοτοξινών και, όταν τα ζώα έχουν τραφεί με επιβαρυμένο καλαμπόκι, μπορεί αντίστοιχα να επιβαρυνθεί και το παραγόμενο γάλα. «Έχουν συμβεί και αυτά. Ήταν συγκεκριμένες χρονιές με πολύ ιδιαίτερες συνθήκες», υπογραμμίζει.

Ως προς την αντιμετώπιση των συγκεκριμένων μυκήτων, ο κ. Σίμογλου αναφέρει ότι αυτή τη στιγμή δεν υπάρχουν συγκεκριμένα μυκητοκτόνα με αυτόν τον στόχο. Στο παρελθόν, όπως θυμάται, είχε δοθεί για μία χρονιά κατ’ εξαίρεση άδεια διάρκειας 120 ημερών, κατά παρέκκλιση, για σκεύασμα εφαρμογής στο έδαφος, με στόχο τον περιορισμό επιβλαβών μυκήτων, μεταξύ των οποίων είδη Fusarium και άλλοι μύκητες που μπορούν να παράγουν μυκοτοξίνες.

Η δυνατότητα αυτή δεν συνεχίστηκε και, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν υπήρξε αντίστοιχη άδεια τη φετινή χρονιά. Συνεπώς, στην παρούσα φάση δεν υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο διαθέσιμο εργαλείο με στόχο τους συγκεκριμένους μύκητες. Υπό αυτή την έννοια, μεγαλύτερη σημασία αποκτά η διαχείριση των εντόμων που μπορούν να διευκολύνουν την εγκατάστασή τους, όπως η πυραλίδα ή το πράσινο σκουλήκι. Πρόκειται, ωστόσο, για ένα ευρύτερο ζήτημα που απαιτεί συστηματική παρακολούθηση και δεν είναι απλό να εφαρμοστεί σε επίπεδο παραγωγού.

Γιατί συνήθως δεν γίνονται επεμβάσεις για το πράσινο σκουλήκι

Σε αντίθεση με το βαμβάκι, όπου υπάρχει πρόγραμμα παρακολούθησης του πράσινου σκουληκιού, στον αραβόσιτο το συγκεκριμένο έντομο δεν παρακολουθείται στο αντίστοιχο πλαίσιο. Στην καλλιέργεια του αραβοσίτου παρακολουθείται, αντίθετα, το Diabrotica.

Με βάση τη φετινή εικόνα και την απουσία ιδιαίτερων προσβολών, ο κ. Σίμογλου δεν θεωρεί ότι πραγματοποιήθηκαν ψεκασμοί στον αραβόσιτο με στόχο το πράσινο σκουλήκι. Ακόμη όμως και γενικότερα, από την εμπειρία του στην περιοχή, το συγκεκριμένο έντομο δεν φαίνεται να αποτελεί εχθρό για τον οποίο οι παραγωγοί προχωρούν συστηματικά σε επεμβάσεις.

Ένας επιπλέον παράγοντας είναι η δυσκολία πραγματοποίησης εφαρμογών στο συγκεκριμένο στάδιο της καλλιέργειας. Όπως εξηγεί ο κ. Σίμογλου, από την άνθηση και μετά η επέμβαση γίνεται πολύ δύσκολη, δεν διαθέτουν όλοι οι παραγωγοί τη δυνατότητα να την πραγματοποιήσουν, ενώ παράλληλα είναι και κοστοβόρα. «Νομίζω ότι αφήνεται, δεν ψεκάζεται», αναφέρει χαρακτηριστικά, διευκρινίζοντας ότι, εάν πραγματοποιούνται τέτοιες εφαρμογές, πρόκειται πιθανότατα για ελάχιστες περιπτώσεις που αποτελούν εξαίρεση και όχι για μια γενικευμένη πρακτική.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι αποκλείεται μια επέμβαση, εφόσον αυτή κριθεί αναγκαία. Όπως επισημαίνει ο κ. Σίμογλου, όταν πραγματοποιείται θα πρέπει να γίνεται ορθολογικά, ενώ καθοριστική είναι και η επιλογή του κατάλληλου χρόνου εφαρμογής, η εκτίμηση του οποίου αποτελεί ένα σύνθετο ζήτημα και προϋποθέτει συστηματική παρακολούθηση.

Σύμφωνα με ανακοίνωση του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, ξεκίνησαν οι πρώτες παραδόσεις των υλικών για το Πρόγραμμα Δακοκτονίας της περιόδου 2026–2028, μετά την ολοκλήρωση της διαγωνιστικής διαδικασίας και του προβλεπόμενου προσυμβατικού ελέγχου.

Οι σχετικές συμφωνίες και οι αντίστοιχες εκτελεστικές συμβάσεις υπεγράφησαν το πρώτο δεκαπενθήμερο του Αυγούστου. Ο ηλεκτρονικός ανοικτός διεθνής διαγωνισμός είχε προκηρυχθεί στις 9 Απριλίου 2026, με συνολικό προϋπολογισμό 42.993.699,20 ευρώ, συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ. Η προμήθεια έχει σχεδιαστεί για τρία χρόνια, μέσω συμφωνίας αρχικής διάρκειας δύο ετών και με δυνατότητα παράτασης για ένα ακόμη έτος, ώστε να καλύπτονται οι ανάγκες του Προγράμματος έως και το 2028.

Όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση, ο σχεδιασμός προβλέπει τη δυνατότητα προσαρμογής των ποσοτήτων των υλικών κάθε έτους, με βάση τα δεδομένα από την εφαρμογή του Προγράμματος και τις πραγματικές ανάγκες των ελαιοκομικών περιοχών.

Ο Υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Γιάννης Ανδριανός έκανε την ακόλουθη δήλωση:

«Από την πρώτη στιγμή θέσαμε ως προτεραιότητα να ολοκληρώνονται οι διαδικασίες για την προμήθεια των υλικών δακοκτονίας πολύ νωρίτερα απ’ ό,τι συνέβαινε κατά το παρελθόν και να περάσουμε από τον ετήσιο σε έναν σταθερό πολυετή προγραμματισμό.

Με τη συστηματική δουλειά των υπηρεσιών του Υπουργείου, την απόφαση έγκρισης του Ελεγκτικού Συνεδρίου, την υπογραφή των συμβάσεων μέσα στο καλοκαίρι και την έναρξη ήδη των πρώτων παραδόσεων, ο στόχος αυτός γίνεται πράξη.

Ο νέος σχεδιασμός επιτρέπει την έγκαιρη παραλαβή των υλικών και την εξόφληση των αναδόχων πριν από τη λήξη του οικονομικού έτους. Έτσι αποφεύγεται η μεταφορά υποχρεώσεων στην επόμενη οικονομική χρήση. Παράλληλα, περιορίζεται σημαντικά το διοικητικό βάρος για το Υπουργείο, βελτιώνεται ο δημοσιονομικός προγραμματισμός και παρέχεται στους αναδόχους η δυνατότητα να οργανώνουν έγκαιρα την παραγωγή και τις παραδόσεις τους, με ταχύτερη εξόφληση και καλύτερη ταμειακή ρευστότητα.

Σημαντικό πλεονέκτημα της συμφωνίας-πλαίσιο είναι ότι τα επόμενα έτη δεν θα χρειάζεται να επαναλαμβάνεται από την αρχή ολόκληρη η διεθνής διαγωνιστική διαδικασία. Οι εκτελεστικές συμβάσεις θα μπορούν να ολοκληρώνονται ταχύτερα, με στόχο οι παραδόσεις να ξεκινούν ήδη από τις αρχές του καλοκαιριού. Ταυτόχρονα, δημιουργείται η δυνατότητα διατήρησης αποθέματος για την άμεση αντιμετώπιση έκτακτων αναγκών.

Το σημαντικότερο όμως θετικό αποτέλεσμα αφορά τους παραγωγούς. Η έγκαιρη διαθεσιμότητα των κατάλληλων υλικών αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για να γίνονται οι επεμβάσεις στον σωστό χρόνο, να περιορίζονται οι απώλειες και να προστατεύονται η ποσότητα και η ποιότητα της παραγωγής, το ελληνικό ελαιόλαδο και το εισόδημα των ελαιοπαραγωγών.

Η επιτυχία της δακοκτονίας απαιτεί έγκαιρο προγραμματισμό σε όλα τα στάδια – από τις αναγκαίες πιστώσεις και την πρόσληψη του προσωπικού μέχρι την παρακολούθηση των δακοπαγίδων και την ορθή εκτέλεση των ψεκασμών – καθώς και στενή συνεργασία ανάμεσα στο Υπουργείο, τις Περιφέρειες, τις αρμόδιες υπηρεσίες, την επιστημονική κοινότητα και τους παραγωγούς.

Με σταθερά λοιπόν βήματα, εξασφαλίζουμε την αποτελεσματική και επιστημονικά τεκμηριωμένη αντιμετώπιση του δάκου προχωρώντας παράλληλα για την αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογικών εργαλείων, όπως οι ηλεκτρονικές παγίδες, τη χρήση συστημάτων GPS στα ψεκαστικά μέσα και τον αυτοματοποιημένο έλεγχο των δολωματικών ψεκασμών, ώστε το Πρόγραμμα να γίνεται διαρκώς αποτελεσματικότερο».

Με απόφαση του Υφυπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Γιάννη Ανδριανού η οποία δημοσιεύθηκε σε ΦΕΚ θεσπίζεται νέο, αναλυτικό και ενιαίο πλαίσιο για τον υπολογισμό των διοικητικών προστίμων που επιβάλλονται για παραβάσεις της νομοθεσίας σχετικά με τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων και την ορθολογική χρήση των γεωργικών φαρμάκων.

Με τη νέα απόφαση εξειδικεύεται ο τρόπος επιμέτρησης των κυρώσεων εντός των ορίων που προβλέπει ο ν. 4036/2012, ώστε το ύψος κάθε προστίμου να ανταποκρίνεται στην πραγματική βαρύτητα και επικινδυνότητα της παράβασης. Βασικός στόχος είναι ένα σύστημα κυρώσεων διαφανές, αντικειμενικό, αποτελεσματικό και αναλογικό, το οποίο διακρίνει τις τυπικές ή χαμηλής επικινδυνότητας παραβάσεις από εκείνες που μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές συνέπειες για την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον.

Στην κατεύθυνση αυτή, για πρώτη φορά οι παραβάσεις αποτυπώνονται αναλυτικά και αντιστοιχίζονται σε συγκεκριμένη βαθμολογία, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά και τη σοβαρότητά τους.

Στα θέματα διάθεσης φυτοπροστατευτικών προϊόντων προβλέπεται διαβάθμιση από τις παραβάσεις χαμηλής επικινδυνότητας έως τις περιπτώσεις πολύ υψηλής επικινδυνότητας, όπως η παράνομη εμπορία μεγάλων ποσοτήτων μη εγκεκριμένων προϊόντων ή προϊόντων που περιέχουν δραστικές ουσίες απαγορευμένες στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην προστασία της υγείας των καταναλωτών. Για τις παραβάσεις που αφορούν υπολείμματα φυτοπροστατευτικών προϊόντων στα τρόφιμα, η αξιολόγηση της επικινδυνότητας συνδέεται με επιστημονικά και μετρήσιμα κριτήρια, μεταξύ των οποίων το ευρωπαϊκά αναγνωρισμένο μοντέλο εκτίμησης διατροφικής επικινδυνότητας της EFSA και ο βαθμός υπέρβασης των Ανώτατων Ορίων Υπολειμμάτων.

Παράλληλα, εξειδικεύονται οι κυρώσεις για παραβάσεις των κανόνων ορθολογικής χρήσης των γεωργικών φαρμάκων, όπως η μη τήρηση των όρων της ετικέτας, η απουσία της προβλεπόμενης συνταγής, η μη τήρηση της ηλεκτρονικής καταγραφής, η εμπορία χωρίς τις νόμιμες προϋποθέσεις, καθώς και η χρήση που δημιουργεί κινδύνους για τον άνθρωπο ή το περιβάλλον.

Το νέο σύστημα προβλέπει αυστηρότερη αντιμετώπιση της παρεμπόδισης των ελέγχων και της υποτροπής, ενώ ταυτόχρονα αναγνωρίζει έμπρακτα τη συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές. Ειδικότερα, όταν ο παραβάτης αποδεικνύει ότι προχώρησε άμεσα σε τεκμηριωμένες διορθωτικές ενέργειες, όπως απόσυρση προϊόντος από την αγορά, αποκατάσταση βλάβης και λήψη μέτρων για την αποτροπή επανάληψης της παράβασης, προβλέπεται μείωση του προστίμου κατά 30%.

Ο Υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Γιάννης Ανδριανός, δήλωσε: «Με τη νέα απόφαση βάζουμε σαφείς και αντικειμενικούς κανόνες στον τρόπο με τον οποίο υπολογίζονται οι διοικητικές κυρώσεις για τα γεωργικά φάρμακα.

Διαμορφώνουμε ένα σύστημα στο οποίο η κύρωση συνδέεται με τη βαρύτητα, την επικινδυνότητα και τα πραγματικά χαρακτηριστικά κάθε παράβασης. Έτσι, αυστηροποιείται η αντιμετώπιση των σοβαρών και επαναλαμβανόμενων παραβάσεων, αλλά ταυτόχρονα προβλέπεται αναλογική μεταχείριση όταν οι επιπτώσεις είναι περιορισμένες ή όταν ο παραβάτης συνεργάζεται άμεσα και προχωρά σε ουσιαστικές διορθωτικές ενέργειες.

Ο στόχος μας είναι σταθερός και σαφής: αποτελεσματικοί έλεγχοι, προστασία του καταναλωτή, του παραγωγού που λειτουργεί νόμιμα, και του περιβάλλοντος, με κανόνες σαφείς και δίκαιους για όλους».

Διαβάστε το ΦΕΚ

Το λεκάνιο της ελιάς (Saissetia oleae), που ανήκει στην οικογένεια Coccidae, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους εντομολογικούς εχθρούς της καλλιέργειας και θεωρείται ο τρίτος κατά σειρά σπουδαιότητας μετά τον δάκο (Bactrocera oleae) και τον πυρηνοτρήτη (Prays oleae).

Παράλληλα, πρόκειται για είδος με ιδιαίτερα μεγάλη γεωγραφική εξάπλωση και ευρύ φάσμα φυτών-ξενιστών. Έχει καταγραφεί σε 108 χώρες και μπορεί να προσβάλει φυτά που ανήκουν σε 239 γένη και 82 οικογένειες, μεταξύ των οποίων η ελιά, τα εσπεριδοειδή και διάφορα καλλωπιστικά φυτά.

Βιολογία και φαινολογία του λεκανίου

Το Saissetia oleae είναι ωοτόκο είδος και στην Ελλάδα, όπως και στις υπόλοιπες μεσογειακές χώρες, αναπαράγεται κατά κανόνα παρθενογενετικά. Σε ορισμένες χώρες, ωστόσο, αναφέρεται και ως αμφιγονικό, καθώς έχουν καταγραφεί αρσενικά άτομα. Χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερα υψηλή γονιμότητα, καθώς κάθε θηλυκό μπορεί να γεννήσει από 1.000 έως 3.000 ωά, ενώ σύμφωνα με ορισμένες μελέτες ο αριθμός αυτός μπορεί να φθάσει ακόμη και τις 4.000. Τα ωά γεννώνται σταδιακά και παραμένουν προστατευμένα κάτω από τον ισχυρά χιτινισμένο δερματοσκελετό του θηλυκού μέχρι την εκκόλαψη των ερπουσών. Η υψηλή αυτή γονιμότητα συμβάλλει στην ταχεία ανάπτυξη των πληθυσμών του στους φυτικούς ξενιστές του και στην εκδήλωση σοβαρών συμπτωμάτων προσβολής.

Ο αριθμός των γενεών επηρεάζεται τόσο από το είδος του φυτού-ξενιστή όσο και από τις περιβαλλοντικές συνθήκες. Στην Ελλάδα το λεκάνιο συμπληρώνει κατά κανόνα μία γενεά τον χρόνο στην ελιά, ενώ σε νότιες και παραθαλάσσιες περιοχές της χώρας, καθώς και σε αρδευόμενους ελαιώνες, έχει παρατηρηθεί και η ανάπτυξη μερικής δεύτερης γενεάς.

Μετά την εκκόλαψη κάτω από το κέλυφος των θηλυκών, οι έρπουσες εξέρχονται και περιπλανώνται πάνω στα φύλλα και τους βλαστούς μέχρι να εγκατασταθούν ως νύμφες πρώτης ηλικίας. Επιλέγουν συνήθως σημεία όπου προστατεύονται από την αφυδάτωση, κυρίως την κάτω επιφάνεια των φύλλων και κατά μήκος των νευρώσεων, όπου εξασφαλίζουν επάρκεια τροφής. Στη συνέχεια εξελίσσονται σε νύμφες δεύτερης και τρίτης ηλικίας και ακολούθως σε ακμαία, τα οποία συναντώνται και πάνω σε βλαστούς και κλαδίσκους.

Ο ακριβής χρόνος εμφάνισης των διαφορετικών σταδίων δεν είναι αυστηρά καθορισμένος, καθώς επηρεάζεται από τη γεωγραφική θέση, τις κλιματικές συνθήκες και τις καλλιεργητικές πρακτικές κάθε περιοχής και έτους. Ειδικότερα, στην Κεντρική Ελλάδα, τα ενήλικα θηλυκά εμφανίζονται συνήθως την άνοιξη και στις αρχές του θέρους και ωοτοκούν κυρίως τον Ιούνιο και τον Ιούλιο. Οι έρπουσες εκκολάπτονται σταδιακά και μέχρι το φθινόπωρο αναπτύσσονται οι νύμφες πρώτης και δεύτερης ηλικίας, που αποτελούν τα στάδια διαχείμασης του εντόμου, ενώ ένα μικρό ποσοστό νυμφών προλαβαίνει να εξελιχθεί σε ακμαία μέχρι τον Οκτώβριο. Κατά τη θερμή περίοδο του έτους, οι αναπτυσσόμενες νύμφες παράγουν μελιτώματα, με τα οποία καλύπτονται οι φυτικοί ιστοί.

Ζημιές και συνθήκες που ευνοούν τις προσβολές

Οι ζημιές που προκαλεί το λεκάνιο στην ελιά οφείλονται αφενός στη μύζηση των φυτικών χυμών και αφετέρου στη δημιουργία καπνιάς πάνω στα μελιτώματα που παράγει. Η μύζηση των χυμών οδηγεί σε εξασθένηση των δέντρων, ενώ η καπνιά παρεμποδίζει τη φωτοσύνθεση. Ως αποτέλεσμα, περιορίζεται η ανάπτυξη του φυτού και υποβαθμίζεται η παραγωγή. Σε περιπτώσεις σοβαρών προσβολών μπορεί να παρατηρηθούν φυλλόπτωση και ξηράνσεις κλάδων.

Οι προσβολές ευνοούνται σε ακλάδευτους ελαιώνες με πυκνή και ανεπαρκώς αεριζόμενη κόμη, σε ελαιώνες με βαριά εδάφη που δεν αποστραγγίζουν εύκολα, σε αρδευόμενους ελαιώνες, καθώς και σε παραθαλάσσιες και απάνεμες περιοχές.

Από την άλλη πλευρά, οι έρπουσες και οι νεαρές νύμφες πρώτης και δεύτερης ηλικίας, λόγω του μικρού μεγέθους και του λεπτού σώματός τους, είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες στην αφυδάτωση και, όταν επικρατούν ξηροθερμικές συνθήκες,  εμφανίζουν υψηλά ποσοστά θνησιμότητας.

Καλλιεργητικά μέτρα και στοχευμένες επεμβάσεις

Στην αντιμετώπιση του λεκανίου πρέπει να δίνεται πρωτίστως προτεραιότητα στον περιορισμό των συνθηκών που ευνοούν την ανάπτυξη των πληθυσμών του. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με την εφαρμογή κατάλληλων καλλιεργητικών μέτρων, τα οποία είναι σχετικά απλά, έχουν μικρό κόστος και συμβάλλουν στην αποφυγή των δυσμενών επιπτώσεων που μπορεί να προκαλέσει η υπερβολική ή άστοχη χρήση εντομοκτόνων.

Η μεγάλη διάρκεια της περιόδου ωοτοκίας έχει ως αποτέλεσμα οι έρπουσες και οι νύμφες πρώτης και δεύτερης ηλικίας να είναι παρούσες στην καλλιέργεια σχεδόν καθ' όλη τη θερμή περίοδο του έτους. Η ευαισθησία των νεαρών αυτών σταδίων, και ιδιαίτερα των ερπουσών, στην αφυδάτωση, καθιστά ιδιαίτερα σημαντικό το σωστό κλάδεμα και  την εξασφάλιση καλού αερισμού και φωτισμού της κόμης των ελαιοδέντρων. Στα βασικά καλλιεργητικά μέτρα περιλαμβάνονται επίσης η αποφυγή της υπερβολικής αζωτούχου λίπανσης, η ισορροπημένη άρδευση και η απομάκρυνση των ιδιαίτερα προσβεβλημένων βλαστών, ώστε να περιορίζονται οι αναμολύνσεις.

Εφόσον κριθεί αναγκαία η χημική καταπολέμηση, θα πρέπει προηγουμένως να εκτιμώνται τα είδη και οι πληθυσμοί των φυσικών εχθρών που υπάρχουν στον ελαιώνα. Η μεγάλη διάρκεια της ωοτοκίας δυσχεραίνει τον χρονισμό των επεμβάσεων, καθώς τα ευαίσθητα στα εντομοκτόνα στάδια του εντόμου, κυρίως οι έρπουσες, είναι παρόντα στην καλλιέργεια για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Ως κατάλληλος χρόνος εφαρμογής των ψεκασμών θεωρείται ο Αύγουστος, όταν έχει εκκολαφθεί το μεγαλύτερο ποσοστό των ερπουσών και ο πληθυσμός αποτελείται κυρίως από τα νεαρά αυτά άτομα, τα οποία είναι περισσότερο ευαίσθητα στα εντομοκτόνα. Επειδή, όμως, η φαινολογία του λεκανίου διαφέρει ανάλογα με την περιοχή και το έτος, απαιτείται τακτική παρακολούθηση της εξέλιξης των εκκολάψεων των ερπουσών πριν από τη λήψη απόφασης για επέμβαση.

Συνήθως εφαρμόζεται γαλάκτωμα θερινού ορυκτελαίου ή εγκεκριμένο οργανικό συνθετικό εντομοκτόνο. Ωστόσο, επειδή η περίοδος εφαρμογής των ψεκασμών συμπίπτει με την παρουσία και τη δράση των φυσικών εχθρών του λεκανίου, οι επεμβάσεις θα πρέπει, κατά το δυνατόν, να αποφεύγονται και, όταν κρίνονται απαραίτητες, να πραγματοποιούνται τοπικά, σε συγκεκριμένες εστίες της καλλιέργειας με έντονα προσβεβλημένα δέντρα. Η παρουσία και η δράση των ωφέλιμων οργανισμών αποτελούν, άλλωστε, βασική παράμετρο στη διαχείριση των πληθυσμών του λεκανίου.

Οι φυσικοί εχθροί και η βιολογική καταπολέμηση

Σημαντικό ρόλο στον φυσικό περιορισμό των πληθυσμών του λεκανίου διαδραματίζουν τα παρασιτοειδή και τα αρπακτικά έντομα. Σε παγκόσμιο επίπεδο έχουν καταγραφεί συνολικά 78 είδη ωφέλιμων εντόμων, τα οποία ανήκουν σε 39 γένη και 13 οικογένειες. Στα παρασιτοειδή περιλαμβάνονται κυρίως Υμενόπτερα των οικογενειών Aphelinidae, Encyrtidae και Pteromalidae, ενώ στα αρπακτικά συγκαταλέγονται κυρίως Κολεόπτερα της οικογένειας Coccinellidae και Νευρόπτερα της οικογένειας Chrysopidae.

Στην Ελλάδα αναφέρονται αρκετά σημαντικά ωφέλιμα είδη, μεταξύ των οποίων παρασιτοειδή των γενών Coccophagus και Metaphycus, το ωοφάγο Scutellista caerulea, το Νευρόπτερο Chrysoperla carnea και αρπακτικά Κολεόπτερα όπως τα Exochomus quadripustulatus και Rhyzobius forestieri. Στους φυσικούς εχθρούς του λεκανίου περιλαμβάνεται επίσης ο εντομοπαθογόνος μύκητας Verticillium lecanii.

Τα κοκκοειδή αποτελούν πρόσφορο πεδίο για την εφαρμογή μεθόδων βιολογικής καταπολέμησης. Στην Ελλάδα εφαρμόστηκαν με επιτυχία από εντομολόγους του Εργαστηρίου Βιολογικής Καταπολέμησης του Μπενακείου Φυτοπαθολογικού Ινστιτούτου τόσο η Κλασική Βιολογική Καταπολέμηση, που βασίζεται στην εισαγωγή και εγκατάσταση εξωτικών ωφέλιμων ειδών, όσο και η Διαχείριση, με στόχο τη διαφύλαξη και ενίσχυση των ήδη υπαρχόντων ωφέλιμων οργανισμών.

Στο πλαίσιο της Κλασικής Βιολογικής Καταπολέμησης πραγματοποιήθηκε η εισαγωγή και εγκατάσταση του παρασιτοειδούς Metaphycus helvolus σε ελαιώνες και του αρπακτικού Rhyzobius forestieri σε εσπεριδοειδώνες. Για την αντιμετώπιση σοβαρών προσβολών σε ελαιώνες της περιοχής Αράχοβας–Άμφισσας εφαρμόστηκε επίσης μαζική εκτροφή στο εντομοτροφείο και εξαπόλυση του αρπακτικού Exochomus quadripustulatus.

Η αποτελεσματική αξιοποίηση της ωφέλιμης εντομοπανίδας προϋποθέτει την αναγνώριση των ειδών που υπάρχουν στην καλλιέργεια, τη γνώση των βιολογικών και φαινολογικών χαρακτηριστικών τους και τη συνεχή παρακολούθηση των πληθυσμών τους σε σχέση με εκείνους του λεκανίου. Η βιολογική καταπολέμηση μπορεί να βασιστεί είτε στα ήδη υπάρχοντα ωφέλιμα είδη μιας περιοχής είτε στην ενίσχυση των πληθυσμών τους μέσω προγραμματισμένων εξαπολύσεων.

Η όξινη σήψη αποτελεί μία από τις σημαντικές ασθένειες της περιόδου ωρίμασης των σταφυλιών. Η ευαισθησία των βοτρύων αυξάνεται όσο πλησιάζει ο τρύγος και, όταν επικρατούν ευνοϊκές συνθήκες, η ασθένεια μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα, προκαλώντας σημαντικές απώλειες στην παραγωγή και υποβάθμιση της ποιότητας των σταφυλιών.

Καθώς οι αμπελώνες εισέρχονται σταδιακά στην περίοδο της ωρίμασης, ανάλογα με την ποικιλία και την περιοχή, η πρόληψη της όξινης σήψης αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Για το θέμα αυτό, η κα Παπαφίγκου εξηγεί τα βασικά χαρακτηριστικά της ασθένειας, τους παράγοντες που ευνοούν την ανάπτυξή της, τις πρακτικές που συμβάλλουν στον περιορισμό της και την εικόνα που καταγράφεται σήμερα στην περιοχή του Τυρνάβου.

Πότε εμφανίζεται και πώς εξελίσσεται η όξινη σήψη

Η όξινη σήψη εκδηλώνεται κατά την περίοδο της ωρίμασης των σταφυλιών, όταν η περιεκτικότητα των ραγών σε σάκχαρα φτάνει περίπου το 10%. Από το στάδιο αυτό και μέχρι τον τρύγο, η ευαισθησία των σταφυλιών αυξάνεται σημαντικά, γεγονός που καθιστά απαραίτητη τη συστηματική παρακολούθηση των αμπελώνων.

Η ασθένεια προκαλείται από ένα σύμπλοκο βακτηρίων και σακχαρομυκήτων. Η μόλυνση πραγματοποιείται πάντοτε μέσω πληγών στις ράγες, με αποτέλεσμα να αναπτύσσεται ταχύτατα σήψη, η οποία μπορεί να επεκταθεί σε ολόκληρο το σταφύλι. Σε έντονες προσβολές, οι απώλειες στην παραγωγή είναι δυνατόν να είναι ιδιαίτερα σημαντικές.

Σημαντικό ρόλο στη μετάδοση της ασθένειας διαδραματίζει η μύγα του ξυδιού (Drosophila melanogaster), η οποία επισκέπτεται τις τραυματισμένες ράγες και μεταφέρει το μόλυσμα. Η παρουσία του εντόμου στον αμπελώνα αποτελεί ένδειξη ύπαρξης της ασθένειας.

Πληγές στις ράγες, ωίδιο και ευδεμίδα αυξάνουν τον κίνδυνο

Όπως επισημαίνει η κα Παπαφίγκου, η όξινη σήψη ευνοείται ιδιαίτερα όταν οι ράγες έχουν ήδη υποστεί τραυματισμούς. «Όσο πλησιάζουμε στην ωρίμαση, τόσο μεγαλύτερη ευαισθησία παρουσιάζουν τα σταφύλια, ενώ η κατάσταση επιδεινώνεται όταν υπάρχει προσβολή από ωίδιο ή ευδεμίδα», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Οι ασθένειες και τα έντομα που προκαλούν πληγές στις ράγες δημιουργούν τις προϋποθέσεις για την εγκατάσταση των παθογόνων μικροοργανισμών. Για τον λόγο αυτό, η έγκαιρη και αποτελεσματική αντιμετώπιση του ωιδίου, της ευδεμίδας, αλλά και άλλων εντόμων που προκαλούν φαγώματα στις ράγες, αποτελεί βασικό στοιχείο της πρόληψης. Παράλληλα, όπου απαιτείται επέμβαση με εγκεκριμένο εντομοκτόνο, θα πρέπει να τηρείται αυστηρά το προβλεπόμενο χρονικό διάστημα μεταξύ της εφαρμογής και της συγκομιδής.

Η σημασία της σωστής καλλιεργητικής διαχείρισης

Πέρα από τη φυτοπροστασία, ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στις καλλιεργητικές πρακτικές που επηρεάζουν την εξέλιξη της ασθένειας. «Σημαντικό είναι να εφαρμόζεται ορθολογικό πρόγραμμα άρδευσης, χωρίς υπερβολές, αλλά με τακτικά χρονικά διαστήματα, ενώ το ίδιο ισχύει και για τη λίπανση», σημειώνει η γεωπόνος.

Η υπερβολική άρδευση και λίπανση μπορούν να οδηγήσουν σε συνθήκες που επιβαρύνουν την καλλιέργεια και ευνοούν την εξέλιξη της όξινης σήψης. Αντίθετα, η ισορροπημένη διαχείριση της καλλιέργειας, σε συνδυασμό με την αποτελεσματική αντιμετώπιση του ωιδίου και της ευδεμίδας, συμβάλλει ουσιαστικά στον περιορισμό της. Όπως υπογραμμίζει η κα Παπαφίγκου, «η σωστή καταπολέμηση τόσο του ωιδίου όσο και της ευδεμίδας διευκολύνει συνολικά τη διαχείριση της όξινης σήψης στον αμπελώνα».

Όσον αφορά την εικόνα στον Τύρναβο, η κα Παπαφίγκου επισημαίνει ότι η όξινη σήψη παρατηρείται και στους αμπελώνες της περιοχής. Ωστόσο, οι παραγωγοί είναι εξοικειωμένοι με την ασθένεια και γνωρίζουν τις βασικές πρακτικές που απαιτούνται για την αντιμετώπισή της. Παράλληλα, όπως σημειώνει, ο Οινοποιητικός Συνεταιρισμός ενημερώνει τους παραγωγούς για ζητήματα που αφορούν την ασθένεια, όποτε αυτό κρίνεται αναγκαίο.

Οι πρόσφατες βροχοπτώσεις που καταγράφηκαν σε αρκετές περιοχές της χώρας, σε συνδυασμό με την αυξημένη σχετική υγρασία, επανέφεραν στο προσκήνιο την ανάγκη προστασίας των μηλεώνων από το φουζικλάδιο. Παρότι η περίοδος των εντονότερων ανοιξιάτικων μολύνσεων έχει παρέλθει, οι συνθήκες αυτές μπορούν να ευνοήσουν τη δραστηριότητα του παθογόνου και την αύξηση του μολυσματικού φορτίου, ιδιαίτερα σε οπωρώνες όπου η ασθένεια είχε ήδη εμφανιστεί την άνοιξη.

Όπως εξηγεί ο κ. Μούσιας, το φουζικλάδιο εξακολουθεί να απαιτεί προσοχή ακόμη και στις αρχές Αυγούστου. Η προστασία αφορά τόσο τη διατήρηση υγιούς φυλλώματος και της ομαλής λειτουργίας των δέντρων όσο και τον περιορισμό του κινδύνου μετασυλλεκτικής εκδήλωσης της ασθένειας στο ψυγείο.

Οι βροχές αυξάνουν την επαγρύπνηση, αλλά δεν σημαίνουν πάντα σοβαρή μόλυνση

Σύμφωνα με τον κ. Μούσια, κάθε βροχόπτωση αυτή την εποχή αποτελεί λόγο επαγρύπνησης, χωρίς όμως να σημαίνει αυτομάτως ότι θα ακολουθήσει σοβαρή προσβολή. «Η βροχή από μόνη της δεν σημαίνει ότι θα υπάρξει σοβαρή προσβολή», επισημαίνει, εξηγώντας ότι η πιθανότητα μόλυνσης εξαρτάται από τον συνδυασμό της θερμοκρασίας, της διάρκειας διαβροχής των φύλλων και του μολυσματικού φορτίου που έχει διαμορφωθεί στον οπωρώνα, τόσο από την προηγούμενη περίοδο όσο και από τις προσβολές της άνοιξης.

Οι θερμοκρασίες που θεωρούνται ιδιαίτερα ευνοϊκές για το παθογόνο κυμαίνονται περίπου μεταξύ 14 και 25°C. Ωστόσο, μόλυνση μπορεί να προκληθεί ακόμη και στους 11–13°C, εφόσον η φυλλική επιφάνεια παραμείνει βρεγμένη για περισσότερες ώρες. Αντίθετα, μια σύντομη βροχή, ακόμη και σε θερμοκρασίες 20–25°C, δεν συνεπάγεται από μόνη της σοβαρή μόλυνση, ενώ τόσο οι πολύ χαμηλές όσο και οι ιδιαίτερα υψηλές θερμοκρασίες διαφοροποιούν τον κίνδυνο.

Καθοριστικός είναι, επομένως, ο συνδυασμός θερμοκρασίας και διάρκειας διαβροχής. Για την εκτίμησή του υπάρχουν πίνακες που συσχετίζουν τις δύο αυτές παραμέτρους και βοηθούν στην αξιολόγηση του κατά πόσο μια βροχόπτωση μπορεί να θεωρηθεί μολυσματική.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτεί και η παρατεταμένη σχετική υγρασία, κυρίως σε περιοχές με υγρό μικροκλίμα, όπως ο Κίσσαβος. «Η βροχή λειτουργεί σαν καμπανάκι για τον παραγωγό. Η υγρασία όμως είναι πιο ύπουλη, γιατί πολλές φορές δεν γίνεται αντιληπτή», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Όταν επικρατεί υψηλή υγρασία και δεν φυσάει, τα φύλλα μπορεί να παραμένουν βρεγμένα για πολλές ώρες, δημιουργώντας ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη του μύκητα. Σε αντίθεση με τη βροχή, που κινητοποιεί άμεσα τον παραγωγό, η υγρασία μπορεί να οδηγήσει σε εφησυχασμό, σε καθυστέρηση μιας νέας επέμβασης ή στην εκτίμηση ότι επαρκεί ένας ψεκασμός που πραγματοποιήθηκε λίγες ημέρες νωρίτερα, ακόμη και για λόγους κόστους.

Για τον λόγο αυτό, η απόφαση για επέμβαση πρέπει να βασίζεται στη συνολική εικόνα των καιρικών συνθηκών, στη διάρκεια διαβροχής και στο ιστορικό της ασθένειας στον οπωρώνα. Σε περιπτώσεις όπως οι πρόσφατες, η επέμβαση χρειάζεται να πραγματοποιείται όσο το δυνατόν πιο έγκαιρα, ώστε να περιορίζεται η βλάστηση και η περαιτέρω ανάπτυξη του μύκητα.

Η προστασία ξεκινά την άνοιξη και συνεχίζεται μέχρι τη συγκομιδή

Το φουζικλάδιο απαιτεί συνεχή, πολυπλευρή και μακροχρόνια διαχείριση. Η σημαντικότερη περίοδος εξάπλωσής του είναι η άνοιξη, όταν η άνοδος της θερμοκρασίας συνδυάζεται με αυξημένη υγρασία και συχνές βροχοπτώσεις. «Η προστασία ξεκινά από τη στιγμή που υπάρχει πράσινη φυλλική επιφάνεια, δηλαδή από την έκπτυξη των οφθαλμών, και συνεχίζεται μέχρι τη συγκομιδή», αναφέρει ο κ. Μούσιας.

Οι επεμβάσεις πραγματοποιούνται σε ιδιαίτερα συχνά διαστήματα μέχρι περίπου τα μέσα Ιουνίου. Φέτος, λόγω των βροχοπτώσεων που συνεχίστηκαν και μέσα στον Ιούνιο, παρατάθηκαν μέχρι και τα μέσα Ιουλίου. Στη συνέχεια δεν διακόπτονται, αλλά γίνονται σε πιο αραιά διαστήματα, περίπου ανά 15 ημέρες, ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες, την εικόνα του οπωρώνα και τον βαθμό κινδύνου.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι εφαρμογές λίγο πριν από τη συγκομιδή, όταν προηγούνται βροχοπτώσεις, ώστε να περιορίζεται το μολυσματικό φορτίο που μπορεί να συνοδεύσει τους καρπούς στη συντήρηση. Οι επεμβάσεις αυτές πρέπει να πραγματοποιούνται με τήρηση των χρόνων αναμονής των φυτοπροστατευτικών προϊόντων και των επιτρεπτών ορίων υπολειμμάτων (MRLs).

Κατά την ανοιξιάτικη περίοδο, η προστασία μπορεί να γίνεται προληπτικά, πριν από αναμενόμενες βροχές, με διασυστηματικά μυκητοκτόνα, ενώ μετά τη βροχή εφαρμόζονται συνήθως σκευάσματα επαφής ή συνδυασμοί επαφής και διασυστηματικής δράσης. «Ο συνδυασμός των δύο τύπων μυκητοκτόνων δίνει συνήθως καλύτερα αποτελέσματα όταν οι συνθήκες είναι δύσκολες», σημειώνει.

Την άνοιξη η προστασία αφορά τόσο το φουζικλάδιο όσο και το ωίδιο. Το ωίδιο ευνοείται περισσότερο από ξηροθερμικές συνθήκες και προκαλεί την κύρια ζημιά του νωρίτερα μέσα στην καλλιεργητική περίοδο, κυρίως μέχρι τον Ιούνιο ή τον Ιούλιο. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στις ανοιχτόχρωμες ποικιλίες Golden, Gala και Granny Smith κ.α., οι οποίες εμφανίζουν μεγαλύτερη ευαισθησία και καταλαμβάνουν τα τελευταία χρόνια σημαντικό μέρος της παραγωγής.

Σε δύσκολες ανοιξιάτικες συνθήκες, οι συνδυασμένες εφαρμογές μπορούν να συμβάλουν στην ταυτόχρονη προστασία από φουζικλάδιο και ωίδιο. Την περίοδο που διανύουμε, ωστόσο, το ενδιαφέρον στρέφεται κυρίως στη συνέχιση της προστασίας από το φουζικλάδιο.

Ο κίνδυνος μπορεί να εμφανιστεί και στο ψυγείο

Το φουζικλάδιο μπορεί να εκδηλωθεί και μετασυλλεκτικά. Μετά τα μέσα Ιουνίου ο καρπός αποκτά λεία επιδερμίδα, καθώς απομακρύνεται το λεγόμενο «χνούδι» και το μήλο «γυαλίζει», με αποτέλεσμα να περιορίζεται σημαντικά η πιθανότητα νέας ζημιάς όσο παραμένει πάνω στο δέντρο.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος έχει εκλείψει. «Αν υπάρχει μολυσματικό φορτίο, αυτό μπορεί να εκδηλωθεί αργότερα μέσα στο ψυγείο ως μετασυλλεκτική ασθένεια», τονίζει ο κ. Μούσιας. Ένας καρπός μπορεί, επομένως, να μεταφέρει μολυσματικό φορτίο χωρίς να εμφανίζει ορατά συμπτώματα στον οπωρώνα και το πρόβλημα να εκδηλωθεί κατά τη συντήρηση.

Παράλληλα, η ανάπτυξη του μύκητα στα φύλλα περιορίζει τη φωτοσυνθετική ικανότητα της μηλιάς και την παραγωγή των απαραίτητων θρεπτικών ουσιών. Αυτό επηρεάζει τη θρέψη και την ανάπτυξη των καρπών της τρέχουσας περιόδου, αλλά και τον σχηματισμό της παραγωγής της επόμενης χρονιάς, ο οποίος εξελίσσεται σταδιακά στη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου.

Η προστασία του φυλλώματος δεν αφορά, συνεπώς, μόνο τη φετινή παραγωγή και τη συντήρησή της, αλλά και τη διατήρηση της ευρωστίας και της παραγωγικότητας των δέντρων την επόμενη χρονιά.

Οι βροχές του Ιουνίου κράτησαν σε επαγρύπνηση τους παραγωγούς στον Κίσσαβο

Στην περιοχή του Κισσάβου, η φετινή καλλιεργητική περίοδος δεν μπορεί να χαρακτηριστεί εύκολη. Σε αρκετούς οπωρώνες είχαν εμφανιστεί προσβολές ήδη από τα τέλη Μαΐου και τις αρχές Ιουνίου, ενώ οι συχνές βροχοπτώσεις σχεδόν σε όλη τη διάρκεια του Ιουνίου διατήρησαν αυξημένη την πίεση της ασθένειας και κατέστησαν αναγκαία τη συνέχιση των επεμβάσεων μέχρι τα μέσα Ιουλίου.

«Δεν είχαμε μια καθαρή και εύκολη άνοιξη», αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Μούσιας. Η προηγούμενη παρουσία της ασθένειας είχε καταστήσει τους παραγωγούς περισσότερο υποψιασμένους. Έπειτα από ένα μικρό διάλειμμα, οι πρόσφατες βροχοπτώσεις τούς κινητοποίησαν εκ νέου, με σημαντικό ποσοστό να πραγματοποιεί νέα επέμβαση. Η κάλυψη δεν έφτασε το 100%, κάτι που, όπως εξηγεί, δύσκολα συμβαίνει κατά τους θερινούς μήνες. Ωστόσο, ανταποκρίθηκε αρκετά μεγάλο μέρος των παραγωγών.

Ο βοτρύτης αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μυκητολογικές ασθένειες του αμπελιού, καθώς μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ποιοτικές και ποσοτικές απώλειες στην παραγωγή όταν επικρατήσουν ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξή του. Αν και ο μύκητας μπορεί να προσβάλει όλα τα μέρη του φυτού, οι σημαντικότερες ζημιές καταγράφονται κατά την ανθοφορία και αργότερα, στην περίοδο της ωρίμανσης των σταφυλιών.

Δεδομένου ότι η ανθοφορία έχει πλέον ολοκληρωθεί, αυτή την περίοδο η προσοχή των αμπελουργών στρέφεται κυρίως στην προστασία των σταφυλιών κατά την ωρίμανση, όταν οι συνθήκες μπορούν να ευνοήσουν την εκδήλωση της ασθένειας.

Από την ανθοφορία έως την ωρίμανση: Τα στάδια με τη μεγαλύτερη επικινδυνότητα

Όπως εξηγεί η κα. Παπαφίγκου, ο βοτρύτης μπορεί να προσβάλει όλα τα μέρη του αμπελιού, ωστόσο οι μεγαλύτερες ζημιές παρατηρούνται κατά την ανθοφορία και αργότερα, στο στάδιο της ωρίμανσης των σταφυλιών.

Κατά την ανθοφορία, η προσβολή των ταξιανθιών μπορεί να προκαλέσει ανθόρροια, ενώ σε σοβαρές περιπτώσεις οι ταξιανθίες είναι δυνατόν να ξεραθούν ολοκληρωτικά, μειώνοντας σημαντικά το παραγωγικό δυναμικό του πρέμνου.

Αργότερα, κατά την ωρίμανση, η ασθένεια εκδηλώνεται στα σταφύλια με χαρακτηριστικά συμπτώματα. Οι προσβεβλημένες ρώγες αποκτούν μωβ-καφέ χρωματισμό και εμφανίζουν τη χαρακτηριστική γκρίζα σήψη, η οποία αποτελεί το γνώρισμα της ασθένειας.

«Αυτό που μας ενδιαφέρει περισσότερο είναι η προσβολή κατά την ανθοφορία και στη συνέχεια κατά την ωρίμανση, γιατί τότε προκαλούνται και τα σημαντικότερα προβλήματα στην παραγωγή», επισημαίνει χαρακτηριστικά.

Πότε αυξάνεται ο κίνδυνος προσβολής

Στο στάδιο της ωρίμανσης, όπου βρίσκεται αυτή την περίοδο η καλλιέργεια, ο κίνδυνος εμφάνισης του βοτρύτη αυξάνεται σημαντικά όταν τα σταφύλια αποκτήσουν περιεκτικότητα σε σάκχαρα τουλάχιστον 8%. Ωστόσο, για την εγκατάσταση και την ανάπτυξη του μύκητα καθοριστικό ρόλο παίζει και η ύπαρξη τραυματισμών στις ρώγες.

Όπως αναφέρει η κα. Παπαφίγκου, πληγές που έχουν προκληθεί από προσβολές ωιδίου, ευδεμίδας, χαλαζόπτωσης ή από οποιοδήποτε άλλο μηχανικό αίτιο αποτελούν πύλες εισόδου για τον μύκητα και αυξάνουν σημαντικά την πιθανότητα ανάπτυξης της ασθένειας.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται επίσης σε περιόδους βροχοπτώσεων, ειδικά όταν συνυπάρχουν τραυματισμοί στους καρπούς. Όπως σημειώνει, σε τέτοιες συνθήκες έχουν παρατηρηθεί έντονες προσβολές σε αμπελοτεμάχια της περιοχής.

Παράλληλα, κατά τον σχεδιασμό της φυτοπροστασίας θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη και το ιστορικό προσβολών κάθε αμπελώνα, καθώς αγροτεμάχια που έχουν παρουσιάσει προβλήματα στο παρελθόν ενδέχεται να εμφανίσουν αυξημένο κίνδυνο και τις επόμενες καλλιεργητικές περιόδους.

Προληπτική προστασία και σωστή διαχείριση του αμπελώνα

Η γεωπόνος τονίζει ότι η αντιμετώπιση του βοτρύτη βασίζεται κυρίως στην πρόληψη. Για τον λόγο αυτό συστήνεται η εφαρμογή εγκεκριμένων βοτρυδιοκτόνων προληπτικά, καθώς όταν η ασθένεια εγκατασταθεί, η καταπολέμησή της γίνεται δυσκολότερη.

Η ασθένεια μπορεί να εμφανιστεί τόσο στις λευκές όσο και στις ερυθρές ποικιλίες, με μεγαλύτερη όμως ευπάθεια να παρουσιάζουν οι πυκνόραγες ποικιλίες. Όπως εξηγεί η κα. Παπαφίγκου, στις περιπτώσεις αυτές ο μύκητας μπορεί να βρίσκεται λανθάνων ήδη από το στάδιο της ανθοφορίας και, όταν αργότερα αυξηθούν τα σάκχαρα και δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες, να εκδηλωθεί η προσβολή.

Εκτός από τις πυκνόραγες ποικιλίες, αυξημένη ευαισθησία εμφανίζουν και ποικιλίες με λεπτό φλοιό στις ρώγες. Σύμφωνα με την κα. Παπαφίγκου, στην περιοχή του Τυρνάβου χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν ο Ροδίτης και η Μαλαγουζιά.

Για τον λόγο αυτό, στις πυκνόραγες ποικιλίες θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική η προληπτική εφαρμογή βοτρυδιοκτόνου πριν από το κλείσιμο του σταφυλιού. Διαφορετικά, ακόμη και αν πραγματοποιηθεί μεταγενέστερος ψεκασμός, είναι δύσκολο να επιτευχθεί ικανοποιητική κάλυψη στο εσωτερικό του σταφυλιού.

«Αν δεν γίνει προληπτικός ψεκασμός πριν από το κλείσιμο του τσαμπιού, στις πυκνόραγες ποικιλίες η αντιμετώπιση γίνεται πολύ πιο δύσκολη, γιατί πλέον δεν μπορεί να καλυφθεί σωστά το σταφύλι», υπογραμμίζει.

Οι κρίσιμες επεμβάσεις και οι καλλιεργητικές πρακτικές

Πέρα από τη χημική προστασία, σημαντικό ρόλο στη διαχείριση του βοτρύτη διαδραματίζουν και οι καλλιεργητικές πρακτικές που συμβάλλουν στη βελτίωση του μικροκλίματος μέσα στην κόμη.

Εργασίες όπως το κορυφολόγημα, το βλαστολόγημα και το ξεφύλλισμα, όταν πραγματοποιούνται στο κατάλληλο στάδιο, βελτιώνουν τον αερισμό και τον φωτισμό των πρέμνων, περιορίζουν τη σχετική υγρασία και διευκολύνουν την καλύτερη κάλυψη των σταφυλιών κατά τους ψεκασμούς.

Παράλληλα, συνιστάται η απομάκρυνση των ζιζανίων και της αυτοφυούς βλάστησης από τη βάση των πρέμνων, καθώς και η αποφυγή υπερβολικής αζωτούχου λίπανσης, ώστε να μην αναπτύσσεται υπερβολική βλάστηση που δημιουργεί ευνοϊκές συνθήκες για την εγκατάσταση του μύκητα. Όπως επισημαίνει η γεωπόνος, πρόκειται για βασικές πρακτικές που εφαρμόζονται γενικότερα στη διαχείριση πολλών μυκητολογικών ασθενειών.

Ειδικότερα στις οινοποιήσιμες ποικιλίες, οι σημαντικότερες επεμβάσεις για τον βοτρύτη είναι τρεις: η πρώτη κατά την έναρξη ή προς το τέλος της ανθοφορίας, όταν περίπου το 80% των ανθέων βρίσκεται ανοικτό, η δεύτερη πριν από το κλείσιμο του σταφυλιού και η τρίτη στο στάδιο της ωρίμανσης.

Σύμφωνα με την κα. Παπαφίγκου, οι συγκεκριμένες εφαρμογές αποτελούν τους βασικότερους χρόνους προστασίας απέναντι στον βοτρύτη και συμβάλλουν ουσιαστικά στον περιορισμό των προσβολών όταν συνδυάζονται με σωστή καλλιεργητική διαχείριση.

Ο περονόσπορος αποτελεί μία από τις πιο γνωστές και συνηθισμένες ασθένειες της πατάτας και δεν αναμένεται να πάψει να απασχολεί τις πατατοπαραγωγικές περιοχές. Η ένταση και η έκτασή του διαφοροποιούνται ανάλογα με την περιοχή, τις καιρικές συνθήκες, την καλλιεργητική περίοδο και την ποικιλία.

Οι βροχοπτώσεις που επικράτησαν, αλλά και όσες ενδέχεται να σημειωθούν σε ορισμένες περιοχές, μπορούν να δημιουργήσουν ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη του παθογόνου, καθιστώντας αναγκαία την επαγρύπνηση και τη συστηματική παρακολούθηση της καλλιέργειας.

Όπως επισημαίνει ο κ. Ελευθεριάδης, σε παραδοσιακές πατατοπαραγωγικές περιοχές, όπως το Νευροκόπι, η ασθένεια είναι οικεία στους παραγωγούς και οι ενέργειες αντιμετώπισής της είναι στοχευμένες και γνώριμες. Αντίστοιχη εμπειρία υπάρχει και σε άλλες περιοχές της χώρας όπου η καλλιέργεια της πατάτας είναι αναπτυγμένη. Το κρίσιμο, ωστόσο, είναι η αντιμετώπιση να ξεκινά πριν από την εκδήλωση των συμπτωμάτων, με βάση την κατανόηση του μηχανισμού εξέλιξης της ασθένειας.

Η αντιμετώπιση αρχίζει πριν εμφανιστούν οι πρώτες κηλίδες

Το σημαντικότερο στοιχείο στη διαχείριση του περονόσπορου είναι η έγκαιρη πρόληψη. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Ελευθεριάδης, «ο παραγωγός πρέπει να δράσει πριν δει τα συμπτώματα», καθώς, όταν εμφανιστούν οι πρώτες κηλίδες, η μόλυνση έχει ήδη πραγματοποιηθεί.

Η γνώση του μηχανισμού ανάπτυξης του περονόσπορου επιτρέπει και ορθότερη διαχείριση. Για τον λόγο αυτό, οι παραγωγοί θα πρέπει να βρίσκονται σε επαγρύπνηση, να παρακολουθούν την καλλιέργεια και να λαμβάνουν υπόψη τις βροχοπτώσεις και γενικότερα τις συνθήκες υγρασίας, ώστε να επεμβαίνουν πριν από την εκδήλωση των συμπτωμάτων με κατάλληλα και εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά προϊόντα.

Στις πατατοπαραγωγικές περιοχές, τα κέντρα γεωργικών προειδοποιήσεων αξιοποιούν δεδομένα από μετεωρολογικούς σταθμούς, ώστε να προσδιορίζουν πότε διαμορφώνονται ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη του παθογόνου. Ενδεικτικά, όταν καταγράφονται τουλάχιστον 10 ώρες διύγρανσης, με ελάχιστη θερμοκρασία περίπου 14°C κατά τη διάρκειά της, δημιουργούνται συνθήκες που ευνοούν τη μόλυνση. Σε αυτή την περίπτωση, η επέμβαση θα πρέπει να γίνεται άμεσα. «Δεν περιμένουμε να δούμε κηλίδες», τονίζει ο κ. Ελευθεριάδης.

Από τη μόλυνση έως τη σπορίωση

Η εξέλιξη της ασθένειας ακολουθεί συγκεκριμένα στάδια. Αρχικά πραγματοποιείται η μόλυνση και ακολουθεί η περίοδος επώασης, κατά την οποία εμφανίζονται κιτρινωπές, λαδιές κηλίδες, χωρίς σαφώς καθορισμένη περιφερειακή άλω. Η εξέλιξη των κηλίδων αποτελεί βασικό στοιχείο για την αξιολόγηση της πορείας της προσβολής. Όταν μία κηλίδα σταματήσει να εξελίσσεται, αποκτά σαφώς καθορισμένα περιφερειακά όρια. Αντίθετα, όταν παραμένει ενεργή, η προσβολή συνεχίζει να αναπτύσσεται.

Μετά την επώαση ακολουθεί το στάδιο της σπορίωσης. Τότε εμφανίζεται στην κάτω επιφάνεια των φύλλων η χαρακτηριστική λευκή εξάνθηση, η οποία αντιστοιχεί στα σπόρια του παθογόνου. Η εικόνα αυτή σημαίνει ότι έχουν παρέλθει περίπου πέντε ημέρες από τη μόλυνση, ανάλογα και με τη θερμοκρασία.

Το ζητούμενο είναι η καλλιέργεια να μην φτάσει σε αυτό το στάδιο. Οι εντοπισμένες κηλίδες εμφανίζονται συχνότερα σε σημεία με πολύ πλούσια και πυκνή βλάστηση, καθώς και σε φυτά που έχουν δεχθεί υψηλή αζωτούχο θρέψη. Οι παράγοντες αυτοί, όταν συνδυάζονται με ευνοϊκές καιρικές συνθήκες, μπορούν να οδηγήσουν σε εντονότερη εκδήλωση της ασθένειας.

Καλλιεργητική πρόληψη και σωστά διαστήματα εφαρμογών

Η διαχείριση ξεκινά πριν από την εκδήλωση του περονόσπορου, με την αποφυγή της υπερβολικής αζωτούχου λίπανσης και την εξασφάλιση καλής κυκλοφορίας του αέρα μεταξύ των φυτών. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στη διαχείριση της άρδευσης, καθώς η υπερβολή στην υγρασία και στο άζωτο μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο.

Εφόσον πραγματοποιηθεί ψεκασμός, η πορεία της προσβολής αξιολογείται μετά από τρεις έως πέντε ημέρες. Αν διαπιστωθεί ότι οι κηλίδες δεν έχουν οριοθετηθεί, γεγονός που υποδηλώνει ότι εξακολουθούν να είναι ενεργές, η εφαρμογή επαναλαμβάνεται στο πενθήμερο.

Επανάληψη της εφαρμογής νωρίτερα δεν θεωρείται ενδεδειγμένη. Όπως επισημαίνει ο κ. Ελευθεριάδης, η επανεπέμβαση μέσα σε τρεις ημέρες είναι άσκοπη, περιττή και επιζήμια, καθώς δεν έχει προλάβει να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα της προηγούμενης εφαρμογής.

Σε μη επιθετικές συνθήκες, τα μεσοδιαστήματα των ψεκασμών είναι περίπου 10 ημέρες, ενώ σε επιθετικές συνθήκες περιορίζονται στις 7 ημέρες. Μία αποτυχημένη εφαρμογή μπορεί να επαναληφθεί στο πενθήμερο, όχι όμως νωρίτερα.

Σε περιόδους ιδιαίτερα αυξημένης πίεσης, ο κ. Ελευθεριάδης προτείνει τη χρήση μεγάλου όγκου ψεκαστικού υγρού, περίπου 100 λίτρων νερού ανά στρέμμα, διατηρώντας τη συνιστώμενη δόση του σκευάσματος ανά στρέμμα. Παράλληλα, η προσθήκη κατάλληλου προσκολλητικού μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη παραμονή του ψεκαστικού υγρού στο φύλλωμα, σε περίπτωση που ακολουθήσει βροχή.

Από το φύλλωμα στους κονδύλους

Μετά τη σπορίωση, τα σπόρια του παθογόνου μπορούν να παρασυρθούν από το νερό της βροχής ή της άρδευσης, να φτάσουν στο έδαφος και, με την κίνηση του νερού, να προσεγγίσουν τους κονδύλους. Όταν παρατηρείται διόγκωση των φακιδίων, τα σπόρια μπορούν να βλαστήσουν μέσω αυτών και να προκαλέσουν τον λεγόμενο περονόσπορο των κονδύλων.

Όπως διευκρινίζει ο κ. Ελευθεριάδης, δεν μπορεί να εμφανιστεί περονόσπορος στους κονδύλους χωρίς να έχει προηγηθεί περονόσπορος στο φύλλωμα. Εάν, όμως, η ασθένεια εμφανιστεί στα φύλλα, η επέκτασή της στους κονδύλους μπορεί να αποτραπεί με σωστή εφαρμογή, στον κατάλληλο χρόνο και με εγκεκριμένο φυτοπροστατευτικό προϊόν.

Η ένταση της ασθένειας διαφοροποιείται και ανάλογα με τα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής. Σε λεκανοπέδια όπως το Νευροκόπι, όπου παρατηρούνται συνθήκες αναστροφής και ομίχλης, οι εμφανίσεις του περονόσπορου είναι συνήθως εντονότερες. Αντίθετα, στις ανοιχτές πεδινές περιοχές, όπου δεν ευνοούνται αντίστοιχες συνθήκες, τα προβλήματα είναι κατά κανόνα λιγότερα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα της επίδρασης των καιρικών συνθηκών αποτελεί, σύμφωνα με τον κ. Ελευθεριάδη, το 2000, όταν οι πολύ συχνές βροχοπτώσεις προκάλεσαν σχεδόν πλήρη αδυναμία αντιμετώπισης της ασθένειας. Οι παραγωγοί δεν μπορούσαν να εισέλθουν εγκαίρως στα χωράφια, ενώ υπήρχαν περιπτώσεις κατά τις οποίες έβρεχε μόλις δύο ώρες μετά τον ψεκασμό, με αποτέλεσμα να ξεπλένεται το εφαρμοζόμενο σκεύασμα.

Σε άλλες περιπτώσεις, τα ύψη βροχής ήταν τόσο μεγάλα, ώστε απαιτούνταν έως και πέντε ημέρες για να καταστεί δυνατή η πρόσβαση στο χωράφι. Εκείνη τη χρονιά, όπως θυμάται, η καταστροφή της παραγωγής έφτασε περίπου το 80%-90%, καθώς οι πατάτες είχαν σαπίσει και σε πολλές περιπτώσεις δεν απέμενε προϊόν για συγκομιδή.

Σήμερα, πάντως, υπάρχουν ισχυρά εργαλεία στη φαρέτρα της φυτοπροστασίας για την αντιμετώπιση του περονόσπορου. Ο κ. Ελευθεριάδης εκτιμά ότι οι έμπειροι πατατοπαραγωγοί, τόσο στο Νευροκόπι όσο και στις υπόλοιπες περιοχές της χώρας όπου η καλλιέργεια είναι αναπτυγμένη, γνωρίζουν τον μηχανισμό της ασθένειας και συνολικά τη διαχειρίζονται σωστά. Όπως επισημαίνει, η μεγαλύτερη προσοχή απαιτείται στην πρόληψη, ιδιαίτερα ως προς τη διαχείριση της άρδευσης και της αζωτούχου λίπανσης, καθώς και στην έγκαιρη επέμβαση. Ο περονόσπορος θα εξακολουθήσει να εμφανίζεται, όμως η γνώση του μηχανισμού του και η δράση πριν από τα πρώτα συμπτώματα καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την αποτελεσματικότητα της αντιμετώπισής του.

Την κατ΄ εξαίρεση αποζημίωση από τον ΕΛΓΑ για τις εκτεταμένες ζημιές από περονόσπορο ζητούν οι αμπελουργοί της Καβάλας.

Ο κ. Γρηγόρης Γρουζίδης, παραγωγός και πρόεδρος Αγροτικού Συλλόγου Παγγαίου, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι «υπάρχουν φέτος μεγάλες ζημιές από τον περονόσπορο στα αμπέλια της Καβάλας. Οι επαναλαμβανόμενες βροχοπτώσεις, την περίοδο Μαΐου και Ιουνίου, διατήρησαν υψηλή την υγρασία στους αμπελώνες, ενώ ταυτόχρονα δυσχέραναν σημαντικά την πρόσβαση των παραγωγών στα αγροτεμάχια.

Όταν οι αμπελουργοί κατάφεραν να κάνουν ψεκασμούς δεν είχαν τα αναμενόμενα αποτελέσματα και έτσι υπάρχει μεγάλη ζημιά στην παραγωγή των σταφυλιών. Σε μεγάλη έκταση του κάμπου η ζημιά ανέρχεται σχεδόν στο 100% της παραγωγής.

Ζητάμε από το ΥπΑΑΤ να υπάρξει κατά εξαίρεση αποζημίωση από τον ΕΛΓΑ. Έχει συμβεί στο παρελθόν να πληρώνει ο ΕΛΓΑ κατά εξαίρεση αποζημιώσεις για ζημιές από τον περονόσπορο αλλά και για ζημιές στο προανθικό στάδιο (που είναι εκτός Κανονισμού Ασφάλισης).

Η διοίκηση του ΕΛΓΑ θέλει να αποζημιώσει τους αμπελουργούς μέσω των Κρατικών Οικονομικών Ενισχύσεων (ΚΟΕ) - πρώην ΠΣΕΑ. Αυτό όμως θα έχει σαν αποτέλεσμα πρώτον να υπάρχει μεγάλη καθυστέρηση στην πληρωμή (ακόμη δεν έχουν πληρώσει ΚΟΕ για το 2021 και δεύτερον να καταβληθούν «οριζόντια»  οι αποζημιώσεις (που είναι άδικο γιατί θα αποζημιωθούν και όσοι δεν έπαθαν ζημιά). Για αυτό ζητάμε να προχωρήσουν οι εκτιμητές του ΕΛΓΑ στην καταγραφή των ζημιών».

Η επιστολή προς το ΥπΑΑΤ αναφέρει τα εξής:

Ο Αγροτικός Σύλλογος Παγγαίου, μετά από δύο έκτακτες Γενικές Συνελεύσεις που πραγματοποιήθηκαν με τη συμμετοχή των αμπελοκαλλιεργητών της περιοχής, σας μεταφέρει την επιτακτική απαίτηση των παραγωγών για την άμεση και κατ’ εξαίρεση αποζημίωσή τους για τις εκτεταμένες ζημιές που υπέστησαν οι αμπελοκαλλιέργειες της περιοχής από τον περονόσπορο κατά την καλλιεργητική περίοδο 2026.

Η φετινή κατάσταση στους αμπελώνες του Δήμου Παγγαίου έχει λάβει πρωτοφανείς διαστάσεις. Η προσβολή από τον περονόσπορο δεν περιορίστηκε σε μεμονωμένες εκμεταλλεύσεις, αλλά έπληξε μεγάλο τμήμα της αμπελουργικής ζώνης, με ιδιαίτερα έντονα προβλήματα στις Δημοτικές Ενότητες Ελευθερών, Πιερέων και Ορφανού.

Οι παραγωγοί βρέθηκαν αντιμέτωποι με εξαιρετικά δυσμενείς και επαναλαμβανόμενες καιρικές συνθήκες κατά την κρίσιμη περίοδο Μαΐου–Ιουνίου. Οι αυξημένες βροχοπτώσεις και τα μεγάλα διαστήματα υψηλής σχετικής υγρασίας δημιούργησαν συνθήκες ιδιαίτερα ευνοϊκές για την ανάπτυξη και τη συνεχή αναμόλυνση από τον περονόσπορο.

Παράλληλα, οι συνεχείς βροχοπτώσεις περιόρισαν αντικειμενικά τη δυνατότητα των παραγωγών να πραγματοποιήσουν έγκαιρα και αποτελεσματικά τις απαιτούμενες φυτοπροστατευτικές επεμβάσεις. Σε πολλές περιπτώσεις δεν υπήρχαν επαρκή χρονικά «παράθυρα» για την είσοδο των γεωργικών μηχανημάτων στους αμπελώνες, ενώ η επαναλαμβανόμενη διαβροχή της βλάστησης περιόριζε τη διάρκεια αποτελεσματικότητας των εφαρμογών. Ως αποτέλεσμα, οι ζημιές είναι ιδιαίτερα σοβαρές και αφορούν τόσο τη φυτική ανάπτυξη όσο και, κυρίως, την παραγωγή σταφυλιών.

Για τις επιτραπέζιες ποικιλίες, μάλιστα, η προσβολή έχει προκαλέσει όχι μόνο σημαντική ποσοτική απώλεια αλλά και σοβαρή υποβάθμιση της εμπορικής αξίας και της εμπορευσιμότητας του προϊόντος.

Κύριε Υπουργέ, οι αμπελοκαλλιεργητές της περιοχής θεωρούν ότι η συγκεκριμένη περίπτωση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως μία συνήθης φυτοπαθολογική προσβολή. Πρόκειται για μία εξαιρετική κατάσταση μεγάλης έκτασης, η οποία προέκυψε από τον συνδυασμό ιδιαίτερα δυσμενών καιρικών συνθηκών, αυξημένης πίεσης του παθογόνου και αντικειμενικής αδυναμίας αποτελεσματικής φυτοπροστατευτικής αντιμετώπισης.

Για τον λόγο αυτό ζητούμε από την Πολιτεία να εξετάσει τη συγκεκριμένη περίπτωση ως μία εξαιρετική περίπτωση, να αξιολογήσει αντικειμενικά την πραγματική έκταση των ζημιών και να εξασφαλίσει την αναγκαία οικονομική στήριξη των παραγωγών.

Για τους λόγους αυτούς ζητούμε:

1. Την άμεση παρέμβαση του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και του ΕΛΓΑ για την καταγραφή και αξιολόγηση των ζημιών στους αμπελώνες της Π.Ε. Καβάλας.

2. Την έναρξη αναγγελίας ζημιάς ώστε οι παραγωγοί που έχουν πληγεί να δηλώσουν τα αγροτεμάχια τους.

3. Την αποστολή αρμόδιων κλιμακίων για επιτόπιες αυτοψίες στις πληγείσες αμπελουργικές περιοχές του Δήμου Παγγαίου, με αντικειμενική αποτύπωση του ποσοστού και της έκτασης των ζημιών.

4. Την κατ’ εξαίρεση αποζημίωση των πληγέντων αμπελοκαλλιεργητών μέσω της συνήθης διαδικασίας του ΕΛΓΑ, δεδομένης της έκτασης και της ιδιαιτερότητας της φετινής καταστροφής.

5. Την αναγνώριση του έκτακτου χαρακτήρα της φετινής ζημιάς, λαμβάνοντας υπόψη τα μετεωρολογικά δεδομένα, την εξέλιξη της προσβολής και την πραγματική απώλεια παραγωγής.

6. Την αξιοποίηση της επιστημονικής και τεχνικής τεκμηρίωσης που έχει συγκεντρώσει ο Αγροτικός Σύλλογος Παγγαίου, καθώς και κάθε πρόσθετου στοιχείου που θα ζητηθεί από τους αρμόδιους φορείς.

7. Την όσο το δυνατό συντομότερη αποζημίωση των πληγέντων παραγωγών εντός της τρέχουσας καλλιεργητικής περιόδου ώστε να δύναται να συνεχίσουν την άσκηση του επαγγέλματος τους.

Κύριε Υπουργέ, η αμπελοκαλλιέργεια αποτελεί βασικό πυλώνα της οικονομικής και κοινωνικής ζωής του Παγγαίου και ευρύτερα της Π.Ε. Καβάλας. Οι συνέπειες της φετινής καταστροφής δεν περιορίζονται στους παραγωγούς, αλλά επεκτείνονται στις οινοποιητικές επιχειρήσεις, στα συσκευαστήρια, στην εμπορία, στην απασχόληση και συνολικά στην τοπική οικονομία.

Οι παραγωγοί, οι οποίοι επί σειρά ετών επενδύουν στην καλλιέργεια, στην παραγωγή και στην τοπική οικονομία, δεν είναι δυνατόν να αφεθούν μόνοι τους να επωμιστούν το βάρος μιας ζημιάς τέτοιας έκτασης και έντασης.

Η απόφαση των δύο έκτακτων Γενικών Συνελεύσεων του Αγροτικού Συλλόγου Παγγαίου αποτυπώνει με σαφήνεια την αγωνία και την απαίτηση των αμπελοκαλλιεργητών για άμεση και ουσιαστική κρατική παρέμβαση. Ζητούμε, επομένως, την άμεση ανταπόκριση του Υπουργείου, την προσωπική σας παρέμβαση και την έναρξη της απαιτούμενης διαδικασίας, ώστε οι πληγέντες αμπελοκαλλιεργητές να αποζημιωθούν για τις απώλειες που υπέστησαν. Είμαστε στη διάθεση του Υπουργείου, του ΕΛΓΑ και κάθε αρμόδιου φορέα για την προσκόμιση όλων των απαραίτητων στοιχείων και την πλήρη τεκμηρίωση της ζημιάς.

Η πυραλίδα είναι ένα έντομο που οι περισσότεροι παραγωγοί γνωρίζουν κυρίως ως εχθρό του αραβοσίτου. Ωστόσο, όταν αναπτύσσονται υψηλοί πληθυσμοί σε περιοχές όπου ο αραβόσιτος συνυπάρχει με τη βιομηχανική πιπεριά, το έντομο μπορεί να μετακινηθεί και να προσβάλει και τους καρπούς της πιπεριάς. Στην Ξάνθη το φαινόμενο είναι γνωστό εδώ και πολλά χρόνια και παρακολουθείται συστηματικά, προκειμένου οι παραγωγοί και οι υπόλοιποι εμπλεκόμενοι να ενημερώνονται εγκαίρως και να περιορίζονται οι απώλειες.

Ένα παλαιό πρόβλημα σε συγκεκριμένες ζώνες καλλιέργειας

Σύμφωνα με τον κ. Στεργιανόπουλο, η πυραλίδα δεν συγκαταλέγεται στους κύριους εχθρούς της πιπεριάς. Μπορεί, όμως, να εξελιχθεί σε υπολογίσιμο πρόβλημα όταν εμφανίζονται μεγάλοι πληθυσμοί του εντόμου και η καλλιέργεια της βιομηχανικής πιπεριάς βρίσκεται κοντά σε εκτάσεις αραβοσίτου. Το πρόβλημα έχει παρατηρηθεί κυρίως σε χωριά των δυτικών περιοχών της Ξάνθης, όπου καλλιεργείται εδώ και χρόνια βιομηχανική πιπεριά και παράλληλα υπάρχει έντονη παρουσία αραβοσίτου. Σε αυτές τις ζώνες τοποθετούνται και οι παγίδες του δικτύου παρακολούθησης, καθώς εκεί έχει εμφανιστεί διαχρονικά η προσβολή.

Αντίθετα, από την έως τώρα εικόνα δεν έχουν προκύψει αντίστοιχες ενδείξεις σε πιπεριές θερμοκηπίου, ενώ δεν έχουν αναφερθεί ιδιαίτερα προβλήματα ούτε σε υπαίθριες πιπεριές που προορίζονται για νωπή κατανάλωση. Η παρατήρηση αφορά κυρίως την κόκκινη βιομηχανική πιπεριά που προορίζεται για μεταποίηση.

Όπως εξηγεί ο ίδιος, η ενασχόληση των αρμόδιων υπηρεσιών με το ζήτημα ξεκίνησε πριν από πολλά χρόνια και σταδιακά οργανώθηκε περισσότερο. Η ΔΑΟΚ Ξάνθης, σε συνεργασία με το αρμόδιο Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών, παρακολουθεί την πορεία των πληθυσμών μέσω παγίδων και επιτόπιων ελέγχων στις καλλιέργειες.

Στην ανάπτυξη αυτής της οργανωμένης παρακολούθησης συνέβαλε και το ενδιαφέρον των επιχειρήσεων που παραλαμβάνουν και μεταποιούν τη βιομηχανική πιπεριά. Οι επιχειρήσεις ζητούσαν ενημέρωση για την εξέλιξη του εντόμου και για τις ενέργειες των αρμόδιων υπηρεσιών, καθώς η παρουσία προνύμφης στο παραλαμβανόμενο προϊόν μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα στη μεταποίηση και στην εμπορία του.

Μέσα από τη μακροχρόνια παρακολούθηση έχει διαπιστωθεί ότι η γενιά που συνδέεται με τις προσβολές στην πιπεριά παρουσιάζει συνήθως τη μεγαλύτερη πληθυσμιακή ένταση προς τα τέλη Ιουλίου. Η προσβολή εμφανιζόταν παλαιότερα κάθε χρόνο, με διαφορετική όμως ένταση ανά καλλιεργητική περίοδο.

Η προσβολή του καρπού και οι συνέπειες για τη μεταποίηση

Όταν οι πληθυσμοί της πυραλίδας αυξάνονται στον αραβόσιτο, το έντομο μπορεί να μετακινηθεί προς τις γειτονικές καλλιέργειες πιπεριάς. Η προνύμφη αρχικά κινείται κάτω από την επιδερμίδα του καρπού και στη συνέχεια τον διατρυπά και εισέρχεται στο εσωτερικό του. «Τρυπάει την πιπεριά, μπαίνει μέσα στον καρπό και τον υποβαθμίζει», αναφέρει ο κ. Στεργιανόπουλος.

Στα πρώτα στάδια η προσβολή δεν είναι πάντοτε εύκολο να εντοπιστεί, επειδή η προνύμφη μπορεί να βρίσκεται κάτω από την επιδερμίδα. Όσο όμως προχωρά στο εσωτερικό του καρπού, η ζημιά γίνεται περισσότερο εμφανής.

Η οπή που δημιουργείται αποτελεί παράλληλα πύλη εισόδου για δευτερογενείς προσβολές, με αποτέλεσμα ο καρπός να αρχίζει να σαπίζει. Σε αυτές τις περιπτώσεις η ζημιά δεν περιορίζεται μόνο στην ποιοτική υποβάθμιση, αλλά μπορεί να οδηγήσει και σε ποσοτικές απώλειες, καθώς οι προσβεβλημένοι καρποί δεν είναι δυνατόν να παραδοθούν.

Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα σοβαρό για τη βιομηχανική πιπεριά, επειδή η παρουσία προνύμφης ή προσβεβλημένου καρπού μπορεί να αποτελέσει αιτία απόρριψης μιας ποσότητας από τη μεταποιητική επιχείρηση. Παράλληλα, εάν το έντομο περάσει απαρατήρητο κατά την παραλαβή και εμφανιστεί αργότερα στο συσκευασμένο προϊόν, μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στις πωλήσεις, στις εξαγωγές και στις σχέσεις της επιχείρησης με τους πελάτες της.

Όπως επισημαίνει ο γεωπόνος της ΔΑΟΚ Ξάνθης, αυτός είναι και ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους οι επιχειρήσεις μεταποίησης αποδίδουν ιδιαίτερη σημασία στην πρόληψη και στην έγκαιρη ενημέρωση.

Οι παγίδες δείχνουν την τάση, το χωράφι την πραγματική εικόνα

Οι παραγωγοί της περιοχής γνωρίζουν πλέον εδώ και χρόνια τον κίνδυνο και προσπαθούν να παρεμβαίνουν προτού η προσβολή εγκατασταθεί στους καρπούς. Σύμφωνα με τον γεωπόνο, η αύξηση του πληθυσμού μπορεί να αρχίσει να διακρίνεται από τις αρχές ή τα μέσα Ιουλίου και να κορυφωθεί προς το τέλος του μήνα.

Αρκετοί παραγωγοί προχωρούν νωρίς σε μία πρώτη επέμβαση με βιολογικό σκεύασμα, προκειμένου να περιορίσουν τον αρχικό πληθυσμό χωρίς να επιβαρύνουν αδικαιολόγητα την καλλιέργεια. Η πρακτική αυτή έχει συμβάλει τα τελευταία χρόνια ώστε η κορύφωση του Ιουλίου να μην εμφανίζεται με την ίδια ένταση που καταγραφόταν παλαιότερα.

Εφόσον η πρώτη επέμβαση συγκρατήσει τον πληθυσμό και η εικόνα παραμένει ελεγχόμενη, ενδέχεται να μην απαιτηθεί δεύτερος ψεκασμός. Εάν, όμως, προς τα τέλη Ιουλίου διαπιστωθεί νέα ή έντονη αύξηση και εμφανιστούν προνύμφες στους καρπούς, μπορεί να χρειαστεί νέα αντιμετώπιση, πάντοτε με βάση την κατάσταση της καλλιέργειας και τις επιτρεπόμενες επιλογές.

Οι παγίδες παρέχουν σημαντική πληροφόρηση για την εξέλιξη των πτήσεων και την ανοδική τάση του πληθυσμού, δεν αρκούν όμως από μόνες τους για τη λήψη απόφασης. «Ο παραγωγός πρέπει να παρακολουθεί το χωράφι του», τονίζει ο κ. Στεργιανόπουλος, σημειώνοντας ότι μια ξαφνική αύξηση των συλλήψεων μπορεί να σηματοδοτεί την έναρξη νέας πίεσης από το έντομο.

Παράλληλα με τις παγίδες, οι γεωπόνοι των υπηρεσιών πραγματοποιούν επιτόπιες παρατηρήσεις και, όταν απαιτείται, δειγματοληπτικούς ελέγχους στους αγρούς, εξετάζοντας τους καρπούς και αναζητώντας προνύμφες ή συμπτώματα προσβολής.

Σταθερή εικόνα και αυξημένη προσοχή πριν από τη συγκομιδή

Με βάση την εικόνα των τελευταίων τεσσάρων έως πέντε ετών, οι πληθυσμοί της πυραλίδας στην περιοχή παρουσιάζουν σχετική σταθερότητα, χωρίς να έχουν καταγραφεί μεγάλες εξάρσεις. Μέχρι στιγμής, οι παραγωγοί φαίνεται ότι αντιμετωπίζουν και προλαβαίνουν το πρόβλημα, αξιοποιώντας την εμπειρία που έχει αποκτηθεί και την ενημέρωση από τα δελτία γεωργικών προειδοποιήσεων.

Η κατάσταση, ωστόσο, δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη κάθε χρόνο. Τα έντομα επηρεάζονται από τις θερμοκρασίες και γενικότερα από τις κλιματικές συνθήκες, οι οποίες μπορούν να μεταβάλουν την εξέλιξη και την πληθυσμιακή τους πυκνότητα. Για τον λόγο αυτό η παρακολούθηση πρέπει να συνεχίζεται σε όλη την κρίσιμη περίοδο.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και το στάδιο στο οποίο βρίσκεται ο καρπός, καθώς μετά τις 15-20 Αυγούστου αρχίζει σταδιακά η συγκομιδή της βιομηχανικής πιπεριάς. Όσο πλησιάζει η συλλογή, περιορίζονται και τα περιθώρια πραγματοποίησης επεμβάσεων, επειδή πρέπει να τηρούνται αυστηρά τα προβλεπόμενα χρονικά διαστήματα μεταξύ της εφαρμογής ενός φυτοπροστατευτικού προϊόντος και της συγκομιδής. Στις πιπεριές που πρόκειται να διατεθούν στο εμπόριο πραγματοποιούνται έλεγχοι για υπολείμματα φυτοπροστατευτικών προϊόντων τόσο από τις αρμόδιες υπηρεσίες όσο και από τις μεταποιητικές επιχειρήσεις, στο πλαίσιο των συστημάτων ελέγχου που εφαρμόζουν. Επομένως, οποιαδήποτε επέμβαση απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή ως προς την επιλογή του σκευάσματος, τον χρόνο εφαρμογής και την τήρηση των οδηγιών χρήσης.

Καθοριστικός είναι και ο ρόλος των γεωπόνων που συμβουλεύουν τους παραγωγούς και διαθέτουν φυτοπροστατευτικά προϊόντα. Όπως επισημαίνει ο κ. Στεργιανόπουλος, χρειάζεται σωστή καθοδήγηση και, όπου είναι δυνατόν, επιτόπια εξέταση της καλλιέργειας, ώστε να διαπιστώνεται εάν πράγματι απαιτείται επέμβαση και ποια επιλογή είναι κατάλληλη.

Η συστηματική έκδοση των δελτίων έχει συμβάλει ώστε παραγωγοί, γεωπόνοι, υπηρεσίες και μεταποιητικές επιχειρήσεις να βρίσκονται πλέον σε αυξημένη εγρήγορση. Οι εμπλεκόμενοι γνωρίζουν την περίοδο κατά την οποία μπορεί να εμφανιστεί το πρόβλημα και αναμένουν την ενημέρωση από το δίκτυο παρακολούθησης, γεγονός που έχει βοηθήσει στον έγκαιρο περιορισμό των προσβολών.

Με πρωτοβουλία του Υφυπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Γιάννη Ανδριανού, επιταχύνθηκαν φέτος οι διαδικασίες για την προμήθεια των απαραίτητων υλικών δακοκτονίας για τρία χρόνια, ώστε να αντιμετωπιστούν οι καθυστερήσεις που θέτουν σε κίνδυνο την ελαιοπαραγωγή.

Συγκεκριμένα, για πρώτη φορά η σχετική διαδικασία προχωρά ήδη μέσα στον Ιούλιο, αντί για τον Σεπτέμβριο ή ακόμη και τον Οκτώβριο, όπως συνέβαινε σε προηγούμενες χρονιές. Παράλληλα, ύστερα από σχετική κατεύθυνση του Υφυπουργού, επιλέχθηκε η σύναψη πολυετούς συμφωνίας-πλαίσιο, ώστε να υπάρχει έγκαιρος και σταθερός προγραμματισμός και για τα επόμενα έτη.

Με την Πράξη 201/2026 του Ελεγκτικού Συνεδρίου, η οποία κοινοποιήθηκε στο Υπουργείο στις 22 Ιουλίου, κρίθηκε ότι δεν κωλύεται η υπογραφή των έξι συμφωνιών-πλαίσιο για την προμήθεια των βασικών υλικών δακοκτονίας και των αντίστοιχων πρώτων εκτελεστικών συμβάσεων, με την προσθήκη της προβλεπόμενης εξειδίκευσης στη ρήτρα αναπροσαρμογής των τιμών.

Η διαδικασία αφορά συμφωνία-πλαίσιο διάρκειας δύο ετών, με δυνατότητα παράτασης για ένα ακόμη έτος και συνολικό προϋπολογισμό 38.038.502 ευρώ πλέον ΦΠΑ.

Μετά την υπογραφή των συμβάσεων και την ολοκλήρωση των απαραίτητων ελέγχων από τις αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου ως προς την τήρηση των τεχνικών και χημικών προδιαγραφών, τα υλικά θα αποσταλούν στις Περιφερειακές Ενότητες για την κάλυψη των αναγκών του φετινού προγράμματος δακοκτονίας. Για το αυτοτελές τμήμα που αφορά τις δακοπαγίδες, η σχετική σύμβαση θα υποβληθεί εκ νέου στον προβλεπόμενο έλεγχο του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

Ο Υφυπουργός δήλωσε: «Από την πρώτη στιγμή έθεσα ως προτεραιότητα να ολοκληρωθούν οι διαδικασίες για τα υλικά δακοκτονίας πολύ νωρίτερα από ό,τι συνέβαινε τα προηγούμενα χρόνια - και όχι για ένα χρόνο, αλλά για 2+1. Με συνεχή παρακολούθηση, συντονισμό και τη συστηματική δουλειά των υπηρεσιών του Υπουργείου, η διαδικασία προχωρά φέτος ήδη μέσα στον Ιούλιο.

Παράλληλα για πρώτη φορά, προχωρήσαμε σε έναν απολύτως αναγκαίο πολυετή σχεδιασμό, ώστε να μη χρειάζεται κάθε χρόνο να ξεκινά η ίδια διαδικασία από την αρχή. Αυτό επιτρέπει να αποφεύγονται καθυστερήσεις που μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο την ελαιοπαραγωγή.

Σταθερός μας στόχος είναι τα απαραίτητα υλικά να βρίσκονται έγκαιρα στις περιοχές όπου χρειάζονται, για την αποτελεσματική προστασία της παραγωγής, της ποιότητας του ελληνικού ελαιολάδου και του εισοδήματος των παραγωγών μας».

Τα πλαστικά έχουν γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της σύγχρονης γεωργίας, από τα θερμοκήπια και τα δίχτυα προστασίας έως τις συσκευασίες φυτοφαρμάκων, λιπασμάτων και αγροτικών προϊόντων.

Όμως, μετά την τόσο μεγάλη επιβάρυνση των εδαφών και των υδάτινων πόρων πανευρωπαικά, η τάση της νέας ΚΑΠ μετά το 2028 είναι η μεγαλύτερη μείωση της χρήσης πλαστικών σε όλα τα επίπεδα από το χωράφι ως τον καταναλωτή (π.χ. συσκευασίες ρεβιθιών, ρυζιού κ.ά.). Μετά το 2028 υπάρχουν προτάσεις ώστε κομμάτι των επιδοτήσεων να κατευθυνθεί σ’ όσους χρησιμοποιούν φιλικά περιβαλλοντικές συσκευασίες.

Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάστηκαν στην Επιτροπή Προστασίας Περιβάλλοντος της Βουλής, διεθνώς ανακυκλώνεται μόλις το 23% των γεωργικών πλαστικών ενώ στην Ελλάδα η κατάσταση είναι ακόμη πιο προβληματική. Μεγάλο μέρος των πλαστικών αποβλήτων από τη γεωργία καταλήγει σε ανεξέλεγκτη καύση, ταφή ή εγκατάλειψη στο περιβάλλον. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η μετάβαση σε πιο φιλικές προς το περιβάλλον συσκευασίες και υλικά, δεν αποτελεί πλέον επιλογή, αλλά αναγκαιότητα.

Το θέμα αναδείχθηκε κατά την παρουσίαση της μελέτης του WWF Ελλάς με τίτλο: «Ελλάδα χωρίς πλαστική ρύπανση», όπου ο υπεύθυνος Προγραμμάτων Πρόληψης Αποβλήτων, Αχιλλέας Πληθάρας αλλά και ο καθηγητής και πρώην πρόεδρος του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου Γιάννης Καλαβρουζιώτης παρουσίασαν ανησυχητικά στοιχεία για την έκταση του προβλήματος.

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΑΠΟ ΠΛΑΣΤΙΚΟ

Οι επιστήμονες προειδοποίησαν πως η γεωργία αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες πηγές πλαστικής ρύπανσης στην ξηρά. Σε παγκόσμιο επίπεδο ο αγροτικός τομέας καταναλώνει περίπου 2,25 εκατομμύρια τόνους πλαστικών κάθε χρόνο. Τα υλικά αυτά χρησιμοποιούνται σ’  όλα τα στάδια της παραγωγής: στις μεμβράνες θερμοκηπίων, στα φύλλα εδαφοκάλυψης, στα δίχτυα συγκομιδής, στους σωλήνες άρδευσης, στα σακιά, στα τελάρα, στις συσκευασίες αγροχημικών, ακόμη και σε συσκευασίες τροφίμων προς βρώση.

Φυσικά, η χρήση τους αύξησε σημαντικά την παραγωγικότητα της γεωργίας, εξοικονόμησε νερό και βελτίωσε την ποιότητα των προϊόντων. Παράλληλα όμως δημιούργησε ένα σοβαρό πρόβλημα διαχείρισης αποβλήτων, καθώς τα περισσότερα γεωργικά πλαστικά είναι έντονα επιβαρυμένα με χώμα, υπολείμματα φυτών και χημικές ουσίες, γεγονός που δυσκολεύει την ανακύκλωσή τους.

ΡΥΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στην κοινοβουλευτική Επιτροπή Περιβάλλοντος στην Ελλάδα  παράγονται κάθε χρόνο περίπου 800 τόνοι πλαστικών συσκευασιών φυτοφαρμάκων και αγροχημικών, χωρίς όμως να υπάρχει οργανωμένο σύστημα συλλογής και ανακύκλωσης σε εθνικό επίπεδο. Το αποτέλεσμα είναι πολλές από αυτές τις συσκευασίες να παραμένουν στα χωράφια, να θάβονται ή ακόμη και να καίγονται.

Όπως υπογράμμισε ο καθηγητής Γιάννης Καλαβρουζιώτης, το πρόβλημα δεν οφείλεται στην απροθυμία των αγροτών. Αντίθετα, πολλοί παραγωγοί δηλώνουν πρόθυμοι να συμμετάσχουν σε προγράμματα ανακύκλωσης, αρκεί να δημιουργηθεί το κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο και να οργανωθεί ένα αξιόπιστο δίκτυο συλλογής.

ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΜΙΚΡΟΠΛΑΣΤΙΚΩΝ ΣΤΑ ΧΩΡΑΦΙΑ

Η μεγαλύτερη ανησυχία των επιστημόνων αφορά στα μικροπλαστικά. Με την πάροδο του χρόνου, οι πλαστικές μεμβράνες, τα δίχτυα και οι συσκευασίες διασπώνται σε μικροσκοπικά σωματίδια που παραμένουν στο έδαφος για δεκαετίες.

Σύμφωνα με τις έρευνες του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου, μικροπλαστικά έχουν ήδη εντοπιστεί σε γεωργικά εδάφη διαφόρων περιοχών της χώρας, ακόμη και σε ελαιώνες, οι οποίοι αποτελούν από τις σημαντικότερες καλλιέργειες της Ελλάδας. Οι επιστήμονες προειδοποίησαν πως τα εδάφη δέχονται έως και 23 φορές περισσότερα μικροπλαστικά απ’ ό,τι οι ωκεανοί, γεγονός που αποδεικνύει ότι η πλαστική ρύπανση δεν είναι μόνο θαλάσσιο αλλά κυρίως αγροτικό και χερσαίο πρόβλημα.

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ

Πολλοί δεν γνωρίζουν μέχρι σήμερα πως δεν πρέπει να γίνεται καύση των σκουπιδιών. Τα πλαστικά απελευθερώνουν, όχι μόνο μικροπλαστικά αλλά και επικίνδυνες χημικές ουσίες, όπως φθαλικές ενώσεις και υπερφθοριωμένες ουσίες, που χρησιμοποιούνται κατά την παραγωγή τους. Οι ουσίες αυτές μπορούν να μεταφερθούν στο έδαφος, στον υδροφόρο ορίζοντα και τελικά στην τροφική αλυσίδα. Δυστυχώς, η ανεξέλεγκτη καύση πλαστικών εξακολουθεί ν’ αποτελεί συνηθισμένη πρακτική σε αρκετές αγροτικές περιοχές, παρότι απελευθερώνει διοξίνες, βαρέα μέταλλα και επικίνδυνα αιωρούμενα σωματίδια, με σοβαρές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία αλλά και στην υγεία των ίδιων των παραγωγών.

ΑΥΣΤΗΡΟΠΟΙΕΙΤΑΙ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΑ ΠΛΑΣΤΙΚΑ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη ξεκινήσει να αυστηροποιεί το θεσμικό πλαίσιο για τα πλαστικά. Από το 2028 απαγορεύεται η χρήση μικροπλαστικών σε ορισμένες εφαρμογές, ενώ από το 2031 οι περιορισμοί θα επεκταθούν και σε συγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά προϊόντα. Παράλληλα, η νέα ευρωπαϊκή πολιτική για την υγεία των εδαφών προβλέπει αυστηρότερη παρακολούθηση της ποιότητας των αγροτικών εκτάσεων, ενώ η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική μετά το 2028 αναμένεται να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στην προστασία των φυσικών πόρων.

ΜΟΝΟΔΡΟΜΟΣ ΟΙ ΝΕΕΣ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΕΣ

Η μετάβαση δεν αφορά μόνο στα πλαστικά, που χρησιμοποιούνται στα χωράφια αλλά και στις συσκευασίες των αγροχημικών, των λιπασμάτων και των ίδιων των αγροτικών προϊόντων. Οι ειδικοί προτείνουν τη χρήση ανακυκλώσιμων ή βιοδιασπώμενων υλικών, όπου αυτό είναι τεχνικά εφικτό, καθώς και την ανάπτυξη συστημάτων επαναχρησιμοποίησης συσκευασιών. Παράλληλα, ζητούν τη δημιουργία συστημάτων διευρυμένης ευθύνης παραγωγού, ώστε οι επιχειρήσεις που διαθέτουν τέτοια προϊόντα στην αγορά να συμμετέχουν οικονομικά στη συλλογή και ανακύκλωσή τους.

ΤΟ ΣΤΟΙΧΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΚΛΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

Όπως επισήμανε από την πλευρά του WWF, ο Αχιλλέας Πληθάρας, η αντιμετώπιση της πλαστικής ρύπανσης δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντική υποχρέωση αλλά και οικονομική ευκαιρία. Η χώρα πληρώνει κάθε χρόνο σημαντικά ποσά στην Ευρωπαϊκή Ένωση για πλαστικές συσκευασίες που δεν ανακυκλώνονται, ενώ παράλληλα επιβαρύνεται με το κόστος καθαρισμού του περιβάλλοντος. Όπως εξήγησε, η εφαρμογή των αρχών της κυκλικής οικονομίας μπορεί να μειώσει αυτά τα κόστη, να δημιουργήσει νέες επενδύσεις στην ανακύκλωση και να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής γεωργίας. Οι επιστήμονες τόνισαν την ανάγκη ανάπτυξης ενός οργανωμένου δικτύου συλλογής πλαστικών αποβλήτων σ’ όλες τις αγροτικές περιοχές, αλλά και εκπαίδευση των παραγωγών στις νέες πρακτικές.

ΚΥΚΛΟΣ: Διαχείριση κενών συσκευασιών

To ΚΥΚΛΟΣ Α.Ε. είναι το Συλλογικό Σύστημα Εναλλακτικής Διαχείρισης, που ιδρύθηκε σε συνεργασία με τον Ελληνικό Σύνδεσμο Φυτοπροστασίας (ΕΣΥΦ) για την οργάνωση, συλλογή και ανακύκλωση των κενών συσκευασιών από φυτοπροστατευτικά προϊόντα στην Ελλάδα. Όπως δήλωσε στον ΑγροΤύπο η γενική διευθύντρια του ΕΣΥΦ, Φραντζέσκα Υδραίου, το σχετικό νομοθετικό πλαίσιο για το πρόγραμμα ανακύκλωσης κενών συσκευασιών από φυτοπροστατευτικά προϊόντα κατατέθηκε τον περασμένο Νοέμβριο. Αυτή την περίοδο είμαστε στο στάδιο επεξεργασίας της σχετικής απόφασης. Εκτιμώ ότι από το προσεχές φθινόπωρο θα ξεκινήσει η εφαρμογή του προγράμματος. Η θέσπιση εθνικού συστήματος ανακύκλωσης για τις συσκευασίες φυτοπροστατευτικών προϊόντων αποτελεί σημαντικό βήμα για την περιβαλλοντική συμμόρφωση της χώρας, αλλά και πρόκληση για τον αγροτικό κόσμο, που καλείται να προσαρμοστεί σε ένα νέο, υποχρεωτικό πλαίσιο διαχείρισης. 

Η παρακολούθηση των εντομολογικών εχθρών αποτελεί βασικό στοιχείο της σύγχρονης βαμβακοκαλλιέργειας, καθώς επιτρέπει την έγκαιρη διαπίστωση πιθανών προσβολών και τη λήψη των κατάλληλων μέτρων μόνο όταν αυτό είναι πραγματικά αναγκαίο. Ανάμεσα στους εχθρούς που απασχολούν ορισμένες βαμβακοπαραγωγικές περιοχές της χώρας βρίσκεται και το ρόδινο σκουλήκι, η παρουσία του οποίου απαιτεί προσεκτική επιτήρηση, ιδιαίτερα στις περιοχές όπου έχει ιστορικό εμφάνισης ή όπου καταγράφεται τα τελευταία χρόνια.

Για τα χαρακτηριστικά του εντόμου, τον τρόπο με τον οποίο εκδηλώνεται η προσβολή, τη μεθοδολογία παρακολούθησης, αλλά και την εικόνα που διαμορφώνεται σήμερα στις διάφορες περιοχές της Ελλάδας, μίλησε στον ΑγροΤύπο ο γεωπόνος της ΔΑΟΚ Δράμας, κ. Κωνσταντίνος Σίμογλου.

Τα πρώτα σημάδια της προσβολής ξεκινούν από τα άνθη

Σύμφωνα με τον κ. Σίμογλου, κατά τα πρώτα στάδια της προσβολής το ρόδινο σκουλήκι εντοπίζεται στα άνθη του βαμβακιού, όπου οι προνύμφες αναπτύσσονται στο εσωτερικό τους. Οι προνύμφες εμφανίζουν μια ιδιαίτερη συμπεριφορά, καθώς παράγουν ίνες με τις οποίες «δένουν» τα πέταλα προς το εσωτερικό. Ως αποτέλεσμα, το άνθος δεν διατηρεί τη φυσιολογική ανοιχτή μορφή του, αλλά εμφανίζεται κλειστό και συσταλμένο προς τα μέσα.

«Το άνθος φαίνεται σαν ρόδακας», αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Σίμογλου, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για ένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικό γνώρισμα της παρουσίας του εντόμου. Εάν το άνθος ανοιχτεί, μπορεί να διαπιστωθεί η παρουσία της προνύμφης στο εσωτερικό του.

Αργότερα, όταν αρχίσουν να σχηματίζονται οι κάψες, οι νεαρές προνύμφες εισέρχονται στο εσωτερικό τους και προκαλούν ζημιές από μέσα, οι οποίες αποκτούν ιδιαίτερη σημασία όταν το ποσοστό προσβολής είναι υψηλό.

Η δειγματοληψία είναι το «κλειδί» για την έγκαιρη διαπίστωση της παρουσίας του

Η παρακολούθηση του ρόδινου σκουληκιού δεν βασίζεται μόνο στην εξωτερική παρατήρηση της καλλιέργειας, αλλά απαιτεί και δειγματοληπτικό έλεγχο. Οι παραγωγοί μπορούν αρχικά να εντοπίζουν τα χαρακτηριστικά κλειστά άνθη, τους λεγόμενους «ροδάκες». Παράλληλα, θα πρέπει να ανοίγονται δειγματοληπτικά κάψες, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν υπάρχουν προνύμφες στο εσωτερικό τους.

«Οι προνύμφες του ρόδινου σκουληκιού είναι αισθητά διαφορετικές από εκείνες του πράσινου σκουληκιού, καθώς έχουν ρόδινο χρωματισμό, από τον οποίο προέρχεται και η ονομασία του εντόμου», σημειώνει. Η δειγματοληψία, σύμφωνα με τον ίδιο, θα πρέπει να γίνεται σε κάψες σχετικά μικρής ηλικίας, άνω των 10 ημερών αλλά μικρότερες περίπου των 20-25 ημερών, ώστε να μπορεί να διαπιστωθεί εάν υπάρχει εσωτερική προσβολή.

Στις περιοχές όπου το ρόδινο σκουλήκι ενδημεί και είναι γνωστό στους παραγωγούς, οι καλλιεργητές έχουν ήδη αποκτήσει εμπειρία στην αναγνώρισή του και γνωρίζουν με ποιον τρόπο μπορούν να αναζητούν και να παρακολουθούν την παρουσία του. Αντίθετα, στις περιοχές όπου μέχρι πρόσφατα δεν ήταν γνωστό ως εχθρός, η ενημέρωση των παραγωγών και η σωστή παρακολούθηση αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία.

Ένας πιο «ύπουλος» εχθρός, με επιπτώσεις στην παραγωγή και την ποιότητα

Όταν η προσβολή αποκτήσει μεγάλη έκταση, οι κάψες καταστρέφονται εσωτερικά, δεν ανοίγουν φυσιολογικά, ξηραίνονται και τελικά δεν είναι παραγωγικές. Σε αυτές τις περιπτώσεις επηρεάζονται τόσο η παραγωγή όσο και η ποιότητα της καλλιέργειας.

Ο κ. Σίμογλου χαρακτηρίζει το ρόδινο σκουλήκι πιο «ύπουλο» σε σχέση με το πράσινο, καθώς η παρουσία του δεν γίνεται πάντοτε εύκολα αντιληπτή. «Το πράσινο σκουλήκι το βλέπει κανείς πιο εύκολα. Το ρόδινο μπορεί να γίνει αντιληπτό μόνο όταν πάρει κανείς κάψες και τις ανοίξει», επισημαίνει.

Σε αντίθεση με το ρόδινο, το οποίο δεν απασχολεί με την ίδια ένταση όλες τις βαμβακοπαραγωγικές περιοχές, το πράσινο σκουλήκι θεωρείται εχθρός-κλειδί για τη βαμβακοκαλλιέργεια σε όλη την Ελλάδα, όπου καλλιεργείται βαμβάκι.

Όπως εξηγεί, η υπηρεσία πραγματοποιεί άνοιγμα καψών στο πλαίσιο δειγματοληψιών για την αναζήτηση και άλλων εντόμων, μεταξύ των οποίων και μυζητικά έντομα, και ταυτόχρονα ελέγχεται εάν υπάρχει παρουσία ρόδινου σκουληκιού. Μέχρι σήμερα, ωστόσο, το ρόδινο σκουλήκι δεν έχει βρεθεί στις κάψες που έχουν ελεγχθεί από την υπηρεσία και δεν έχει διαπιστωθεί προσβολή στην περιοχή της Δράμας.

Διαφορετική η εικόνα στις βαμβακοπαραγωγικές περιοχές της χώρας

Το ρόδινο σκουλήκι δεν αποτελεί εχθρό-κλειδί σε όλες τις βαμβακοπαραγωγικές περιοχές της Ελλάδας και δεν απασχολεί με την ίδια ένταση το σύνολο των καλλιεργητικών ζωνών.

Σε ορισμένες περιοχές της Θεσσαλίας, όπου, σύμφωνα με τον κ. Σίμογλου, μπορεί να θεωρείται εφάμιλλος εχθρός του πράσινου σκουληκιού, καθώς και στη Ροδόπη, υπάρχει ιστορικό παρουσίας του εντόμου. Στις περιοχές όπου ενδημεί, οι αρμόδιες υπηρεσίες ενημερώνουν τους παραγωγούς μέσω δελτίων σχετικά με την εμφάνισή του, την παρακολούθηση των πληθυσμών και τον χρόνο κατά τον οποίο, εφόσον απαιτείται και επιτρέπεται, μπορεί να πραγματοποιηθεί ψεκασμός.

Αντίθετα, στις Σέρρες και στη Δράμα η εικόνα είναι διαφορετική. Το έντομο καταγράφεται στις παγίδες μόνο τα τελευταία δύο έως τρία χρόνια, ενώ κατά τα προηγούμενα χρόνια δεν υπήρχε ούτε ως απλή παρουσία. Μέχρι στιγμής δεν έχουν διαπιστωθεί ουσιαστικές προσβολές στην περιοχή και οι παραγωγοί δεν το γνωρίζουν ως εχθρό της καλλιέργειας. Το γεγονός αυτό, όπως εξηγεί ο κ. Σίμογλου, είναι από τη μία πλευρά θετικό, καθώς δείχνει ότι το έντομο δεν έχει ακόμη κάνει αισθητή την παρουσία του και δεν έχει προκαλέσει προσβολές ικανές να δημιουργήσουν εντύπωση στους καλλιεργητές.

Ωστόσο, το ζήτημα βρίσκεται υπό διερεύνηση και η παρουσία του παρακολουθείται. Η συστηματική πλέον ανίχνευσή του στις παγίδες αποτελεί, σύμφωνα με τον ίδιο, ένδειξη πιθανής εγκατάστασής του στη Βόρεια Ελλάδα, ενώ έως πολύ πρόσφατα δεν καταγραφόταν στην περιοχή.

Ο κ. Σίμογλου αποδίδει την εμφάνιση αυτή στη μεταβολή του κλίματος της χώρας και εκτιμά ότι, τουλάχιστον προς το παρόν, οι πληθυσμοί του ενδεχομένως ελέγχονται αποτελεσματικά από τους φυσικούς εχθρούς, με αποτέλεσμα να μην εκδηλώνεται κάποια προσβολή που να γίνεται αντιληπτή.

Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι κάθε περιοχή είναι διαφορετική, καθώς διαθέτει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, διαφορετικό μικρόκλιμα και διαφορετική σύνθεση ωφέλιμης εντομοπανίδας. Για τον λόγο αυτό, η εικόνα που καταγράφεται σε μία περιοχή δεν μπορεί να μεταφέρεται αυτόματα σε όλες τις υπόλοιπες βαμβακοπαραγωγικές ζώνες.

Παρακολούθηση και επεμβάσεις μόνο στο πλαίσιο της ολοκληρωμένης διαχείρισης

Ιδιαίτερη έμφαση δίνει ο κ. Σίμογλου στην αποφυγή τυχαίων και αλόγιστων ψεκασμών, επισημαίνοντας ότι η αρχή αυτή δεν αφορά μόνο το ρόδινο σκουλήκι, αλλά συνολικά τη διαχείριση των εχθρών της βαμβακοκαλλιέργειας.

«Το βασικό είναι να μην γίνονται αλόγιστοι ψεκασμοί», τονίζει. Όπως αναφέρει, σε περιοχές της Θεσσαλίας είχαν πραγματοποιηθεί πολλοί ψεκασμοί, ακόμη και με πυρεθροειδή, πρακτική που μπορεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις στην ωφέλιμη εντομοπανίδα, να συμβάλει στην ανάπτυξη ανθεκτικότητας και να αυξήσει το κόστος παραγωγής. Στην περίπτωση του πράσινου σκουληκιού, μάλιστα, είναι ήδη γνωστό ότι έχει αρχίσει να αναπτύσσεται ανθεκτικότητα στα πυρεθροειδή.

Η σταδιακά πιο εμφανής παρουσία του ρόδινου σκουληκιού στη Βόρεια Ελλάδα προκαλεί, όπως παραδέχεται ο ίδιος, έναν ήπιο προβληματισμό. Ο κ. Σίμογλου και άλλοι γεωπόνοι επιχειρούν σε αυτή τη φάση να διαπιστώσουν σε ποιον βαθμό το έντομο θα μπορούσε να επηρεάσει τη βαμβακοκαλλιέργεια τα επόμενα χρόνια.

Για τον λόγο αυτό, η εξέλιξη παρακολουθείται στενά, με βασική προτεραιότητα την έγκαιρη και σωστή ενημέρωση των παραγωγών. «Όταν προκύψει κάτι σημαντικό, ο κόσμος θα ενημερωθεί και θα ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα, πάντοτε στο πλαίσιο της ολοκληρωμένης διαχείρισης και όχι με ανεξέλεγκτες επεμβάσεις», καταλήγει.

Το πράσινο σκουλήκι αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους εχθρούς της βαμβακοκαλλιέργειας, γι' αυτό και η παρακολούθησή του είναι ιδιαίτερα σημαντική κατά τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου. Ωστόσο, η παρουσία ενηλίκων στις παγίδες δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει αντίστοιχη προσβολή στο χωράφι, ενώ η απόφαση για επέμβαση πρέπει να βασίζεται στον επιτόπιο έλεγχο της καλλιέργειας και στην τήρηση των ορίων επέμβασης.

Με αφορμή την περίοδο παρακολούθησης του εντόμου στις βαμβακοκαλλιέργειες, ο ΑγροΤύπος επικοινώνησε με τον γεωπόνο της ΔΑΟΚ Δράμας, κ. Κωνσταντίνο Σίμογλου, προκειμένου να αναδείξει τα σημεία στα οποία πρέπει να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή οι παραγωγοί κατά τον έλεγχο της καλλιέργειας, πότε απαιτείται πραγματικά επέμβαση και ποια λάθη θα πρέπει να αποφεύγονται στη διαχείριση του πράσινου σκουληκιού

Ήπια μέχρι σήμερα η παρουσία του εντόμου – Με καθυστέρηση εξελίσσονται οι πτήσεις

Σύμφωνα με τον κ. Σίμογλου, μέχρι στιγμής η εικόνα που καταγράφεται στην περιοχή είναι ιδιαίτερα ήπια, ενώ δεν έχουν εντοπιστεί προσβολές στις βαμβακοκαλλιέργειες. «Μέχρι στιγμής η εικόνα θα έλεγα ότι είναι πολύ ήπια από πλευράς παρουσίας του πράσινου σκουληκιού και, όταν λέμε παρουσία, εννοούμε πτήσεις και όχι προσβολές. Προσβολές δεν έχουν εντοπιστεί καθόλου», επισημαίνει.

Όπως εξηγεί, αυτή την περίοδο καταγράφεται στο βαμβάκι η πρώτη πτήση, η οποία αντιστοιχεί στην πρώτη γενιά του εντόμου που εκδηλώνεται στην καλλιέργεια. Πρόκειται, κατά κύριο λόγο, για μια γενιά που δεν απασχολεί ιδιαίτερα, ειδικά σε χρονιές όπως η φετινή, κατά την οποία η παρουσία της στην περιοχή δεν έχει γίνει αισθητή.

Παράλληλα, οι μέχρι τώρα παρατηρήσεις δείχνουν ότι η εξέλιξη των πτήσεων παρουσιάζει χρονική μετατόπιση. Η διαχειμάζουσα γενιά, η πτήση της οποίας υπό φυσιολογικές συνθήκες καταγράφεται περίπου στα μέσα Μαΐου, φέτος εμφανίστηκε στις αρχές Ιουνίου.

Ως συνέπεια αυτής της καθυστέρησης, η πρώτη γενιά που καταγράφεται σήμερα στο βαμβάκι ξεκίνησε περίπου την πρώτη εβδομάδα του Ιουλίου, δηλαδή, σύμφωνα με την εκτίμηση του κ. Σίμογλου, περίπου 7-10 ημέρες αργότερα από την αναμενόμενη ημερομηνία.

Με βάση τη συγκεκριμένη χρονική μετατόπιση και τους σχετικούς υπολογισμούς, ο ίδιος εκτιμά ότι και η επόμενη, δεύτερη πτήση στο βαμβάκι θα εμφανιστεί αντίστοιχα αργότερα.

Η δεύτερη πτήση καταγράφεται συνήθως από τα τέλη Ιουλίου έως τις αρχές Αυγούστου. Φέτος, ωστόσο, αναμένεται πιθανότατα μετά τις 30 Ιουλίου. Η εμφάνισή της θα μπορούσε να επισπευσθεί σε περίπτωση πολύ ισχυρού καύσωνα, ενδεχόμενο το οποίο ο κ. Σίμογλου δεν θεωρεί, με τα σημερινά δεδομένα, ιδιαίτερα πιθανό.

Προσβολές σε χτένια, άνθη και κάψες – Τα σημάδια που πρέπει να αναζητά ο παραγωγός

Το πράσινο σκουλήκι προκαλεί βλάβες στα παραγωγικά όργανα του βαμβακιού, προσβάλλοντας τα χτένια, τα άνθη και, στη συνέχεια, τις κάψες ή καρύδια και επηρεάζοντας έτσι την αναπαραγωγική φάση του φυτού. Οι ενδείξεις της προσβολής είναι συνήθως εμφανείς και μπορούν να αναγνωριστούν κατά τον επιτόπιο έλεγχο της καλλιέργειας. Ο παραγωγός μπορεί να εντοπίσει φαγωμένα χτένια και άνθη, οπές στις κάψες ή ακόμη και την ίδια την προνύμφη τη στιγμή που προσβάλλει το φυτό.

Επιπλέον, γύρω από την οπή εισόδου στην κάψα μπορεί να παρατηρηθούν περιττώματα, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για προνύμφες μεγαλύτερης ηλικίας. Τα συγκεκριμένα σημάδια, όπως εξηγεί ο κ. Σίμογλου, είναι ευδιάκριτα και αποτελούν ένδειξη της παρουσίας και της δραστηριότητας της προνύμφης.

Ανάλογα με την ένταση της προσβολής, μπορεί να προκληθεί πτώση χτενιών και καταστροφή καψών ή καρυδιών. Όταν η προνύμφη εισέλθει στο εσωτερικό μιας κάψας, η συγκεκριμένη κάψα δεν εξελίσσεται κανονικά. Οι επιπτώσεις στον τελικό αριθμό των καρυδιών εξαρτώνται, ωστόσο, τόσο από τη γενιά του εντόμου κατά την οποία εκδηλώνεται η προσβολή όσο και από το επίπεδο της προσβολής.

Στην πρώτη γενιά, στην οποία βρίσκεται αυτή την περίοδο η καλλιέργεια, το βαμβάκι εξακολουθεί να βρίσκεται σε εξέλιξη και σε διαρκή ανθοφορία, σχηματίζοντας νέα χτένια. Κατά συνέπεια, το φυτό διαθέτει ακόμη τη δυνατότητα να αναπληρώσει χτένια τα οποία ενδεχομένως θα προσβληθούν.

Για τον λόγο αυτό, το επίπεδο ανεκτής πυκνότητας είναι υψηλότερο κατά την πρώτη γενιά. Αντίθετα, στην επόμενη γενιά, όταν η καλλιέργεια θα βρίσκεται σε πιο προχωρημένο στάδιο και η δυνατότητα αναπλήρωσης θα είναι περιορισμένη, το όριο επέμβασης γίνεται χαμηλότερο και αυστηρότερο.

Οι παγίδες καταγράφουν τις πτήσεις, όχι την προσβολή

Ιδιαίτερη σημασία έχει, σύμφωνα με τον γεωπόνο της ΔΑΟΚ Δράμας, να μη συγχέονται οι συλλήψεις ενηλίκων στις παγίδες με την πραγματική προσβολή της καλλιέργειας. «Μπορεί να έχουμε πολύ υψηλές συλλήψεις στις παγίδες και να μην εντοπίζεται καθόλου προσβολή. Δεν έχει τεκμηριωθεί τέτοια συσχέτιση», τονίζει.

Οι παγίδες παρέχουν πληροφορίες για την παρουσία και την εξέλιξη των πτήσεων των ενηλίκων, αλλά ο αριθμός των συλλήψεων δεν δείχνει πόσο έντονη θα είναι τελικά η προσβολή στο χωράφι.

Για τον λόγο αυτό, η απόφαση για καταπολέμηση του εχθρού δεν πρέπει να λαμβάνεται με βάση τις συλλήψεις στις παγίδες, αλλά έπειτα από επιτόπιο έλεγχο της καλλιέργειας και καταμέτρηση νεαρών ζωντανών προνυμφών.

Για την πρώτη γενιά, ο κ. Σίμογλου αναφέρει επίπεδο ανεκτής πυκνότητας 6-7 νεαρών προνυμφών ανά 100 φυτά. Για την επόμενη γενιά, κατά την οποία το φυτό θα έχει μικρότερη δυνατότητα αναπλήρωσης των προσβεβλημένων παραγωγικών οργάνων, το όριο είναι χαμηλότερο και αντιστοιχεί σε 4 νεαρές προνύμφες ανά 100 φυτά.

Μόνο όταν η παρουσία των προνυμφών υπερβεί το αντίστοιχο όριο μπορεί να τεθεί ζήτημα επέμβασης για την καταπολέμηση του πράσινου σκουληκιού. Εφόσον η καταμέτρηση βρίσκεται κάτω από το όριο, δεν έχει φθάσει ακόμη η κατάλληλη χρονική στιγμή για επέμβαση. Μια εφαρμογή σε αυτή τη φάση δεν είναι συμφέρουσα ούτε πρακτικά ούτε οικονομικά και δεν αναμένεται να δώσει το επιθυμητό αποτέλεσμα.

Πιο πρακτικά, αντί να προχωρά κάθε φορά σε καταμέτρηση 100 φυτών, ο παραγωγός μπορεί, σύμφωνα με τον κ. Σίμογλου, να αναζητά ενδεικτικά μία νεαρή προνύμφη ανά 1,5 μέτρο γραμμής.

Ο συγκεκριμένος έλεγχος πρέπει, ωστόσο, να πραγματοποιείται δειγματοληπτικά σε διαφορετικά σημεία του αγρού. Δεν αρκεί, δηλαδή, ο παραγωγός να εντοπίσει μία προνύμφη στα πρώτα 1,5 μέτρα αμέσως μόλις εισέλθει στο χωράφι και να συμπεράνει ότι έχει ξεπεραστεί το όριο. Απαιτείται αντιπροσωπευτική εικόνα από περισσότερα σημεία της καλλιέργειας.

Όχι ψεκασμοί κατά συνήθεια – Καθοριστική η σωστή χρονική στιγμή

Ιδιαίτερη έμφαση δίνει ο κ. Σίμογλου στην αποφυγή ψεκασμών που πραγματοποιούνται αυτοματοποιημένα ή κατά συνήθεια, χωρίς να έχει προηγηθεί καταμέτρηση των προνυμφών και επιβεβαίωση ότι η επέμβαση απαιτείται πραγματικά στο συγκεκριμένο αγροτεμάχιο.

Η εμπειρία των τελευταίων 15 ετών έχει δείξει, όπως αναφέρει, ότι όταν ακολουθείται η διαδικασία παρακολούθησης, πραγματοποιούνται οι αναγκαίες μετρήσεις και εκτιμήσεις και διαπιστώνεται ότι πράγματι χρειάζεται επέμβαση, μία σωστή και στοχευμένη εφαρμογή είναι συνήθως επαρκής και δεν απαιτείται δεύτερος ψεκασμός.

Αντίθετα, στις περιπτώσεις κατά τις οποίες πραγματοποιούνται άστοχοι και πρόωροι ψεκασμοί, πριν από την έναρξη των εκκολάψεων της νέας γενιάς, συχνά προκύπτει ανάγκη δεύτερης εφαρμογής. Λίγες ημέρες μετά τον αρχικό ψεκασμό ξεκινούν οι εκκολάψεις και ο παραγωγός παρατηρεί την εμφάνιση νέων προνυμφών. Έτσι, μπορεί να θεωρήσει ότι η πρώτη επέμβαση δεν ήταν αποτελεσματική και να προχωρήσει σε δεύτερο ψεκασμό.

Στην πραγματικότητα, όμως, η πρώτη εφαρμογή ήταν εξαρχής άκαιρη και αναποτελεσματική, επειδή κατά τον χρόνο πραγματοποίησής της ο εχθρός δεν είχε ακόμη εμφανιστεί με τη μορφή των νεαρών προνυμφών που αποτελούν τον στόχο της επέμβασης.

Αποφυγή της οψίμισης και της υπερβολικής βλαστικής ανάπτυξης

Πέρα από την παρακολούθηση του εχθρού και τη σωστή χρονική τοποθέτηση των επεμβάσεων, ιδιαίτερη σημασία έχει και η συνολική καλλιεργητική διαχείριση του βαμβακιού. Στόχος των ενεργειών του παραγωγού πρέπει να είναι η αποφυγή της οψίμισης της καλλιέργειας, καθώς τα όψιμα, τρυφερά φυτά με έντονη βλαστική ανάπτυξη όχι μόνο ευνοούν την ανάπτυξη του πράσινου σκουληκιού, αλλά είναι και ιδιαίτερα ελκυστικά για την ωοτοκία του εντόμου.

Για τον λόγο αυτό απαιτείται προσοχή στη λίπανση και, όπου κρίνεται αναγκαίο, στην εφαρμογή ρυθμιστών ανάπτυξης, ώστε το φυτό να διατηρείται σε ισορροπημένη κατάσταση και να μη διοχετεύει υπερβολικά την ανάπτυξή του προς τη βλάστηση.

Η συγκεκριμένη διαχείριση, όπως επισημαίνει ο κ. Σίμογλου, εφαρμόζεται ούτως ή άλλως από τους παραγωγούς προκειμένου να δοθεί έμφαση στον σχηματισμό και στην ανάπτυξη των καρυδιών και των καψών.

Αντίστοιχη προσοχή απαιτείται και στην άρδευση. Η υπερβολική παροχή νερού μπορεί να ενισχύσει την έντονη βλαστική ανάπτυξη του φυτού, ακόμη και σε βάρος της καρπόδεσης, δημιουργώντας παράλληλα συνθήκες που ευνοούν περισσότερο την παρουσία του πράσινου σκουληκιού.

Κατά συνέπεια, η προστασία της καλλιέργειας δεν βασίζεται σε μηχανικές ή προληπτικές επεμβάσεις, αλλά στον συστηματικό έλεγχο του αγρού, στην τήρηση των ορίων επέμβασης, στη σωστή χρονική στιγμή της εφαρμογής και στην ισορροπημένη διαχείριση της λίπανσης, της ανάπτυξης και της άρδευσης.

Καθώς το καλαμπόκι έχει ήδη ολοκληρώσει ή βρίσκεται προς την ολοκλήρωση της άνθησης, ανάλογα με την περιοχή και την πρωιμότητα της καλλιέργειας, και εισέρχεται σταδιακά στο στάδιο της καρπόδεσης, η παρακολούθηση των εχθρών αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την ομαλή εξέλιξη της καλλιέργειας και την προστασία της παραγωγής.

Ανάμεσά τους συγκαταλέγεται η πυραλίδα, ένας από τους σημαντικότερους εχθρούς του καλαμποκιού, η παρουσία της οποίας παρουσιάζει σημαντικές διακυμάνσεις από χρονιά σε χρονιά, αλλά όταν οι πληθυσμοί της αυξηθούν μπορεί, κατά τόπους, να προκαλέσει ζημιές στα φυτά και στους σπάδικες. Για τη σημερινή εικόνα του εντόμου, τη βιολογία του, τις δυσκολίες που παρουσιάζει η αντιμετώπισή του, καθώς και τα μέτρα που μπορούν να συμβάλουν στον περιορισμό των προσβολών, συνομιλήσαμε με τον γεωπόνο της ΔΑΟΚ Δράμας, κ. Κωνσταντίνο Σίμογλου.

Πυραλίδα: Ένας σημαντικός εχθρός με έντονη διακύμανση από χρονιά σε χρονιά

Όπως εξηγεί ο κ. Σίμογλου, αυτή την περίοδο στις περισσότερες περιοχές της Μακεδονίας το καλαμπόκι ολοκληρώνει την άνθησή του και περνά σταδιακά στο στάδιο της καρπόδεσης, με εξαίρεση ορισμένες πιο όψιμες καλλιέργειες. Στο συγκεκριμένο στάδιο η πυραλίδα (Ostrinia nubilalis) αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους εχθρούς της καλλιέργειας, χωρίς όμως η παρουσία της να είναι σταθερή κάθε χρόνο.

«Υπάρχουν χρονιές που παρουσιάζει έντονη έξαρση και υψηλούς πληθυσμούς και άλλες που δεν απασχολεί σχεδόν καθόλου», επισημαίνει χαρακτηριστικά. Σύμφωνα με τον ίδιο, στη φετινή καλλιεργητική περίοδο διαπιστώνεται παρουσία του εντόμου και παρατηρούνται προσβολές, χωρίς όμως η έντασή τους να είναι ίδια σε όλες τις περιοχές.

Η πυραλίδα προσβάλλει φύλλα, στελέχη, ταξιανθίες και σπάδικες, ενώ στη Βόρεια Ελλάδα συνήθως αναπτύσσει δύο γενιές. Η πρώτη εμφανίζεται περίπου τον Ιούνιο, όταν ξεκινά η πτήση των ακμαίων και η ωοτοκία, ενώ στις αρχές Ιουλίου εκκολάπτονται οι προνύμφες, οι οποίες αρχίζουν να ανοίγουν στοές στους φυτικούς ιστούς. Η δεύτερη γενιά ακολουθεί μέσα στον Ιούλιο, ενώ, όπως σημειώνει ο κ. Σίμογλου, δεν παρατηρείται συνήθως τρίτη γενιά κατά τον Αύγουστο στη Βόρεια Ελλάδα, καθώς τότε οι καλλιέργειες βρίσκονται πλέον προς τη φυσιολογική τους ωρίμανση.

Η έγκαιρη παρακολούθηση είναι το «κλειδί», όμως η αντιμετώπιση στην πράξη δεν είναι εύκολη

Το σημαντικότερο πρόβλημα, σύμφωνα με τον κ. Σίμογλου, δεν είναι τόσο η ύπαρξη εγκεκριμένων εντομοκτόνων όσο η δυσκολία εφαρμογής τους την κατάλληλη χρονική στιγμή. «Η βασική αδυναμία είναι η εφαρμογή της καταπολέμησης», τονίζει, εξηγώντας ότι μετά την άνθηση το καλαμπόκι έχει πλέον αναπτυχθεί σημαντικά και η επέμβαση γίνεται ιδιαίτερα δύσκολη.

Όπως αναφέρει, η εφαρμογή μπορεί να πραγματοποιηθεί με νεφελοψεκαστήρες που κινούνται στους διαδρόμους που αφήνονται για τα αρδευτικά συστήματα καταιονισμού. Ωστόσο, ακόμη και αυτή η λύση παρουσιάζει σημαντικές δυσκολίες, καθώς απαιτεί εξειδικευμένο εξοπλισμό, ο οποίος δεν είναι διαθέσιμος σε όλους τους παραγωγούς, ενώ η επέμβαση πρέπει να πραγματοποιείται στον σωστό χρόνο ώστε να είναι αποτελεσματική.

«Δεν μπορούμε να βασιζόμαστε σε ημερολογιακές επεμβάσεις. Η πυραλίδα πρέπει να παρακολουθείται», υπογραμμίζει. Για τον σκοπό αυτό απαιτείται συστηματική παρακολούθηση με φερομονικές παγίδες, ώστε να προσδιορίζεται με ακρίβεια η πτήση των ακμαίων και να προγραμματίζεται έγκαιρα η επέμβαση.

Ωστόσο, η εμπειρία της ΔΑΟΚ Δράμας αλλά και της Καβάλας έδειξε ότι οι παγίδες δεν απέδωσαν πάντοτε την αναμενόμενη εικόνα του πληθυσμού, καθώς σε αρκετές περιπτώσεις υπήρχαν εμφανείς προσβολές χωρίς αντίστοιχες συλλήψεις ακμαίων. Για τον λόγο αυτό, όπως σημειώνει ο κ. Σίμογλου, η αποτελεσματική παρακολούθηση προϋποθέτει οργανωμένο και συστηματικό πρόγραμμα σε ευρεία κλίμακα, κάτι που υπερβαίνει τις δυνατότητες των υπηρεσιών, οι οποίες ήδη παρακολουθούν μεγάλο αριθμό εντόμων και άλλων εχθρών των καλλιεργειών.

Σύμφωνα με την εμπειρία του από την Π.Ε. Δράμας, στην πράξη οι επεμβάσεις εναντίον της πυραλίδας δεν πραγματοποιούνται συστηματικά. Παράλληλα, επισημαίνει ότι υπάρχουν παραγωγοί που προχωρούν σε ψεκασμούς, όμως χωρίς αξιόπιστη παρακολούθηση του εντόμου είναι πιθανό οι επεμβάσεις να γίνονται εκτός του κατάλληλου χρονικού διαστήματος, περιορίζοντας έτσι την αποτελεσματικότητά τους.

Ο ίδιος εκτιμά ότι, εφόσον υπάρχει αξιόπιστη παρακολούθηση, η αντιμετώπιση της πρώτης γενιάς μέσα στον Ιούνιο αποτελεί την πιο πρακτική προσέγγιση, καθώς μπορεί να μειώσει τον πληθυσμό που θα δώσει τη δεύτερη γενιά αργότερα μέσα στην καλλιεργητική περίοδο.

Από τις στοές στα σπασμένα στελέχη και τις μυκητολογικές προσβολές

Η πυραλίδα μπορεί να προκαλέσει σημαντικές ζημιές, ιδιαίτερα όταν οι πληθυσμοί της είναι αυξημένοι. Όπως εξηγεί ο κ. Σίμογλου, οι παραγωγοί μπορούν να διαπιστώσουν την παρουσία του εντόμου από τα χαρακτηριστικά συμπτώματα που αφήνει στην καλλιέργεια. «Θα δουν στελέχη που έχουν σπάσει, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν στοές στο εσωτερικό τους και ακολουθήσουν ισχυροί άνεμοι», αναφέρει.

Παράλληλα, το έντομο προσβάλλει και τους σπάδικες, δημιουργώντας στοές στο εσωτερικό τους. Αυτές οι πληγές αποτελούν πύλες εισόδου για μύκητες, οι οποίοι μπορούν να επεκταθούν βαθιά στον σπάδικα. Όπως επισημαίνει, αυτό αποτελεί μία βασική διαφορά σε σχέση με το πράσινο σκουλήκι, το οποίο συνήθως περιορίζεται στην κορυφή του σπάδικα, χωρίς να διεισδύει στο εσωτερικό του όπως η πυραλίδα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε μία χρονιά κατά την οποία καταγράφηκε έντονη παρουσία μυκήτων του γένους Trichoderma σε περιοχές της Δράμας, της Καβάλας και των Σερρών, φαινόμενο που συνυπήρχε με έντονες προσβολές από πυραλίδα.

Παρότι δεν υπάρχουν συγκεκριμένα αριθμητικά στοιχεία για το μέγεθος των απωλειών, ο κ. Σίμογλου αναφέρει ότι κατά τόπους έχουν παρατηρηθεί περιπτώσεις με σπασμένα στελέχη και πλαγιάσματα φυτών προς το τέλος της καλλιέργειας, όταν οι άνεμοι εκδήλωσαν τις εσωτερικές ζημιές που είχε ήδη προκαλέσει το έντομο. Επιπλέον, διευκρινίζει ότι, με βάση την εμπειρία από την περιοχή της Δράμας, οι προσβολές του εντόμου συνήθως δεν ξεπερνούν το οικονομικό όριο ζημιάς ώστε να απαιτείται γενικευμένη χημική αντιμετώπιση.

Η σωστή μετασυλλεκτική διαχείριση αποτελεί βασικό μέτρο περιορισμού του εντόμου

Πέρα από τη χημική αντιμετώπιση, ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει ο κ. Σίμογλου στα καλλιεργητικά μέτρα που μπορούν να μειώσουν τους πληθυσμούς της πυραλίδας για την επόμενη καλλιεργητική περίοδο. Όπως εξηγεί, μετά τη συγκομιδή είναι απαραίτητο τα υπολείμματα της καλλιέργειας να θρυμματίζονται με καταστροφέα και στη συνέχεια να ενσωματώνονται στο έδαφος.

Ο λόγος είναι ότι το έντομο διαχειμάζει μέσα στα καλάμια και στα υπολείμματα της καλλιέργειας, όπου βρίσκει τις κατάλληλες συνθήκες για να επιβιώσει μέχρι την επόμενη καλλιεργητική περίοδο. Για τον λόγο αυτό, η σωστή μετασυλλεκτική διαχείριση συμβάλλει ουσιαστικά στον περιορισμό του πληθυσμού που θα εμφανιστεί την επόμενη χρονιά.

Μάλιστα, αναφέρει ένα χαρακτηριστικό περιστατικό από μελέτη συναδέλφου του, ο οποίος αναζητούσε προνύμφες πυραλίδας σε αγρούς. Όπως διαπιστώθηκε, εντοπίστηκαν περισσότερες προνύμφες σε χωράφια όπου είχαν καεί τα υπολείμματα της καλλιέργειας σε σχέση με αγρούς όπου είχε προηγηθεί σωστή θρυμματισμένη και ενσωματωμένη διαχείριση των καλαμιών.

«Οι καλλιεργητικές εργασίες είναι πολύ σημαντικό μέτρο καταπολέμησης», τονίζει, υπογραμμίζοντας ότι είναι προτιμότερο να μειώνεται ο πληθυσμός του εντόμου μέσω της σωστής μετασυλλεκτικής διαχείρισης, παρά να επιχειρούνται επεμβάσεις με εντομοκτόνα σε προχωρημένα στάδια της καλλιέργειας, όταν η εφαρμογή τους είναι ήδη ιδιαίτερα δύσκολη.

Κλείνοντας, ο κ. Σίμογλου επισημαίνει ότι η γνώση του εχθρού από παραγωγούς, γεωπόνους και υπηρεσίες αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα. Ωστόσο, η αποτελεσματική αντιμετώπισή του εξακολουθεί να εξαρτάται από τη συστηματική παρακολούθηση, την έγκαιρη επέμβαση όταν απαιτείται και την ορθή εφαρμογή των καλλιεργητικών πρακτικών που μειώνουν τους πληθυσμούς της επόμενης χρονιάς.

Το Παράρτημα Ανατολικής Μακεδονίας του Γεωτεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας (ΓΕΩΤΕΕ) αναφέρεται στις εκτεταμένες ζημιές που καταγράφονται σε αμπελοκαλλιέργειες του δήμου Παγγαίου και του δήμου Αμφίπολης από προσβολές περονοσπόρου κατά την καλλιεργητική περίοδο 2026.

Οι περιοχές στις οποίες καταγράφεται το πρόβλημα εντάσσονται στον χώρο ευθύνης του Παραρτήματος Ανατολικής Μακεδονίας κι αφορούν σημαντικό τμήμα της αμπελουργικής ζώνης του δήμου Παγγαίου, με ιδιαίτερη ένταση στις Δημοτικές Ενότητες Ορφανού, Πιερέων και Ελευθερών, καθώς και του δήμου Αμφίπολης με ιδιαίτερη ένταση στις Δημοτικές Ενότητες Παλαιοκώμης και Ροδολίβους.

Από τα διαθέσιμα μετεωρολογικά και γεωπονικά δεδομένα προκύπτει ότι κατά το κρίσιμο δίμηνο Μαΐου –Ιουνίου 2026 επικράτησε συνδυασμός επαναλαμβανόμενων βροχοπτώσεων, υψηλής σχετικής υγρασίας και περιορισμένων ξηρών διαστημάτων. Οι συνθήκες αυτές συνέπεσαν με ιδιαίτερα ευαίσθητα φαινολογικά στάδια της αμπέλου, όπως η άνθηση, η γονιμοποίηση, η καρπόδεση και η πρώιμη ανάπτυξη των ραγών.

Ο συνδυασμός αυτός δημιούργησε ιδιαίτερα ευνοϊκό περιβάλλον για την ανάπτυξη και εξάπλωση του περονοσπόρου της αμπέλου, με αλλεπάλληλους κύκλους μόλυνσης και αναμόλυνσης. Παράλληλα, οι ίδιες καιρικές συνθήκες περιόρισαν ουσιαστικά τα διαθέσιμα χρονικά παράθυρα για την έγκαιρη κι αποτελεσματική εφαρμογή φυτοπροστατευτικών επεμβάσεων, ιδίως σε αγροτεμάχια όπου η πρόσβαση με γεωργικά μηχανήματα δυσχεράνθηκε λόγω βρεγμένου εδάφους και επαναλαμβανόμενων βροχοπτώσεων.

Κατά την επιστημονική μας εκτίμηση, η φετινή κατάσταση δεν μπορεί να αξιολογηθεί ως μια συνήθης ή μεμονωμένη φυτοπαθολογική προσβολή. Η έκταση του προβλήματος, η χρονική σύμπτωση με κρίσιμα στάδια της καλλιέργειας, η ένταση της πίεσης του παθογόνου και η αντικειμενικά περιορισμένη δυνατότητα διατήρησης αποτελεσματικής φυτοπροστατευτικής κάλυψης συγκροτούν μια εξαιρετική περίπτωση, η οποία χρήζει ειδικής αξιολόγησης από τις αρμόδιες υπηρεσίες.

Επιπλέον, η ύπαρξη εκτεταμένων προσβεβλημένων αμπελώνων σε μεγάλο τμήμα της περιοχής δημιουργεί πρόσθετο φυτοϋγειονομικό κίνδυνο για την ευρύτερη αμπελουργική ζώνη. Οι προσβεβλημένοι αμπελώνες μπορούν, υπό συνθήκες υψηλής υγρασίας, να λειτουργήσουν ως πηγές μολυσματικού φορτίου και δευτερογενών μολύνσεων, αυξάνοντας την πίεση του παθογόνου και για γειτονικές ή μη εμφανώς προσβεβλημένες εκμεταλλεύσεις.

Για τους λόγους αυτούς, το Παράρτημα Ανατολικής Μακεδονίας του ΓΕΩΤ.Ε.Ε. θεωρεί επιστημονικά και διοικητικά εύλογη την άμεση κινητοποίηση των αρμόδιων υπηρεσιών για:

1. την επιτόπια καταγραφή και τεχνική αξιολόγηση των ζημιών στις αμπελοκαλλιέργειες του δήμου Παγγαίου και Αμφίπολης

2. τη συσχέτιση των ζημιών με τα μετεωρολογικά δεδομένα της περιόδου Μαΐου – Ιουνίου 2026,

3. την αξιολόγηση του βαθμού στον οποίο οι καιρικές συνθήκες περιόρισαν αντικειμενικά την αποτελεσματικότητα των συνήθων φυτοπροστατευτικών μέτρων,

4. την εξέταση της δυνατότητας κατ’ εξαίρεση οικονομικής στήριξης των πληγέντων παραγωγών, μέσω του κατάλληλου εθνικού ή ενωσιακού πλαισίου.

Το παρόν έγγραφο δεν υποκαθιστά τις αρμόδιες ελεγκτικές και εκτιμητικές υπηρεσίες. Αναδεικνύει, όμως, τη γεωτεχνική διάσταση του προβλήματος και την ανάγκη ουσιαστικής, τεκμηριωμένης και άμεσης αξιολόγησης της κατάστασης.

Η αμπελοκαλλιέργεια αποτελεί σημαντικό παραγωγικό κλάδο για τον Δήμο Παγγαίου και Αμφίπολης κι ευρύτερα για την Περιφερειακή Ενότητα Καβάλας και Σερρών. Η φετινή ζημιά έχει επιπτώσεις που υπερβαίνουν το επίπεδο της μεμονωμένης εκμετάλλευσης κι επηρεάζουν την τοπική αγροτική οικονομία, την απασχόληση, τη μεταποίηση, την εμπορία και τη βιωσιμότητα των αμπελουργικών εκμεταλλεύσεων.

Κατόπιν των ανωτέρω, ζητούμε από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, τον ΕΛ.Γ.Α. και κάθε αρμόδιο φορέα να εξετάσουν με ιδιαίτερη προσοχή την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί στις αμπελοκαλλιέργειες του δήμου Παγγαίου και Αμφίπολης και να προχωρήσουν στις απαραίτητες ενέργειες για την τεχνική τεκμηρίωση, αξιολόγηση και στήριξη των πληγέντων παραγωγών.

Η καρπόκαψα αποτελεί διαχρονικά έναν από τους σημαντικότερους εχθρούς της καλλιέργειας της καρυδιάς, καθώς μπορεί να προκαλέσει ιδιαίτερα σοβαρές απώλειες στην παραγωγή όταν δεν παρακολουθείται και δεν αντιμετωπίζεται έγκαιρα. Η αποτελεσματική διαχείρισή της δεν βασίζεται σε προληπτικούς ή επαναλαμβανόμενους ψεκασμούς, αλλά στην κατανόηση της βιολογίας του εντόμου, στη συνεχή παρακολούθηση των πληθυσμών και στις στοχευμένες επεμβάσεις την κατάλληλη χρονική στιγμή.

Στο πλαίσιο αυτό, ο ΑγροΤύπος συνομιλεί με τον γεωπόνο κ. Χαράλαμπο Ψαρογιάννη, παραγωγό και υπεύθυνο παραγωγής του Συνεταιρισμού Καρυδιών «ΓΑΙΑ ΔΟΜΟΚΟΥ», καθώς και υποψήφιο διδάκτορα στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, ο οποίος μεταφέρει την εικόνα από την καλλιέργεια και δίνει πρακτικές κατευθύνσεις για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του εντόμου.

Η βιολογία της καρπόκαψας καθορίζει την εξέλιξη των προσβολών

Σύμφωνα με τον κ. Ψαρογιάννη, η καρπόκαψα (Cydia pomonella) μπορεί, υπό συνθήκες υψηλής πίεσης, να προκαλέσει ακόμη και απώλειες που αγγίζουν το 90% της παραγωγής, γεγονός που την καθιστά τον σημαντικότερο εχθρό της καρυδιάς. Όπως εξηγεί, πρόκειται για έντομο που υπάρχει μέσα στον ίδιο τον αγρό και δεν μετακινείται μαζικά από χωράφι σε χωράφι, αν και μπορεί να πλήξει και γειτονικές καλλιέργειες. Η προσβολή ξεκινά από τον πληθυσμό που ήδη βρίσκεται στο αγροτεμάχιο, καθώς οι προνύμφες της τελευταίας γενιάς διαχειμάζουν σε σχισμές του κορμού και άλλες προστατευμένες θέσεις του δέντρου, παραμένοντας σε διάπαυση μέχρι την επόμενη άνοιξη.

Η διαχειμάζουσα γενιά λειτουργεί ως δείκτης της πίεσης που θα δεχθεί η καλλιέργεια κατά τη διάρκεια της χρονιάς. Όπως αναφέρει ο κ. Ψαρογιάννης, πρόκειται για μια γενιά στην οποία συνήθως δεν γίνονται χημικές επεμβάσεις σε εντατικά καλλιεργούμενους οπωρώνες όπου εφαρμόζεται ήδη πρόγραμμα φυτοπροστασίας, ωστόσο η παρακολούθησή της είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για την εκτίμηση του κινδύνου. «Η πρώτη γενιά είναι αυτή που μας δείχνει τι πίεση έχουμε μέσα στο χωράφι μας», επισημαίνει χαρακτηριστικά.

Η συγκεκριμένη γενιά παρουσιάζει σημαντικές διαφορές σε σχέση με τις επόμενες. Τα θηλυκά ακμαία παράγουν περίπου 30 αυγά, ενώ στις επόμενες γενεές ο αριθμός αυτός διπλασιάζεται και μπορεί να φτάσει τα 60 αυγά ανά θηλυκό, γεγονός που εξηγεί γιατί ο πληθυσμός του εντόμου αυξάνεται εκθετικά όσο προχωρά η καλλιεργητική περίοδος.

Παράλληλα, διαφοροποιείται και ο τρόπος προσβολής των καρπών. Στη διαχειμάζουσα γενιά, όταν οι καρποί βρίσκονται ακόμη σε πολύ μικρό μέγεθος, η είσοδος της προνύμφης πραγματοποιείται από την περιοχή των σεπάλων, δηλαδή από την κορυφή του καρπού. Αντίθετα, στις επόμενες γενεές οι προνύμφες εισέρχονται κυρίως από τα πλάγια του καρυδιού και ιδιαίτερα στο σημείο όπου εφάπτονται δύο καρποί.

Όπως αναφέρει, σε χώρες όπως οι ΗΠΑ η πρώτη γενιά μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να αφήνεται να δράσει, λειτουργώντας ως μια ήπια φυσική αραίωση καρπών, καθώς τότε η καλλιέργεια βρίσκεται ακόμη σε στάδιο άνθους ή πολύ μικρού καρπιδίου. Πρόκειται, ωστόσο, για πρακτική που συνδέεται με συγκεκριμένα συστήματα διαχείρισης και δεν αναιρεί την ανάγκη παρακολούθησης του πληθυσμού.

Η παρακολούθηση των πτήσεων είναι το «κλειδί» για αποτελεσματική αντιμετώπιση

Όπως τονίζει ο κ. Ψαρογιάννης, η επιτυχής διαχείριση της καρπόκαψας βασίζεται πρωτίστως στην παρακολούθηση των πληθυσμών του εντόμου και όχι σε προγραμματισμένους ψεκασμούς χωρίς τεκμηρίωση. Οι φερομονικές παγίδες τύπου Delta χρησιμοποιούνται για την καταγραφή των αρσενικών ακμαίων, ενώ οι παγίδες καιρομόνης μπορούν να συλλέγουν τόσο αρσενικά όσο και θηλυκά άτομα, παρέχοντας ακόμη περισσότερες πληροφορίες για την εξέλιξη του πληθυσμού.

Αν και η χρήση τους δεν είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη στη χώρα μας, ο ίδιος επισημαίνει ότι προσφέρουν σημαντικά πλεονεκτήματα, καθώς επιτρέπουν ακόμη και την εκτίμηση της ωριμότητας των θηλυκών πριν από την ωοτοκία. Όπως εξηγεί, η διάκριση αρσενικών και θηλυκών ατόμων μπορεί να γίνει με παρατήρηση στο μικροσκόπιο, γεγονός που παρέχει χρήσιμες πληροφορίες για την εξέλιξη του πληθυσμού και τον χρόνο της ωοτοκίας.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η επίδραση της θερμοκρασίας στην εξέλιξη του εντόμου, καθώς κάθε γενιά αναπτύσσεται με βάση τη θερμική ηλικία και γι' αυτό οι ψυχρότερες ανοιξιάτικες συνθήκες μπορούν να μεταβάλουν σημαντικά τη δυναμική των πληθυσμών.«Φέτος, όπως και πέρυσι, η ψυχρή άνοιξη οδήγησε τη διαχειμάζουσα γενιά να εμφανίσει δύο κορυφές πτήσης», αναφέρει.

Το φαινόμενο αυτό σημαίνει ότι μέσα στον ίδιο οπωρώνα μπορούν να συνυπάρχουν προνύμφες διαφορετικής ηλικίας. Έτσι, όταν ανοίγονται προσβεβλημένα καρύδια, μπορεί να εντοπίζονται προνύμφες σε διαφορετικά στάδια ανάπτυξης, άλλες πιο κοντά στην έξοδο από τον καρπό και άλλες που χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να ολοκληρώσουν τον κύκλο τους. Σε αυτή την περίπτωση, ακόμη και αν πραγματοποιηθεί μία επέμβαση, οι νεότερες προνύμφες μπορούν να συνεχίσουν τον κύκλο τους και να προκαλέσουν νέες προσβολές λίγες ημέρες αργότερα.

Για τον λόγο αυτό, όπως υπογραμμίζει, οι επεμβάσεις πρέπει να βασίζονται στις συλλήψεις των παγίδων, στις καιρικές συνθήκες και στη χρονική στιγμή που ξεκινά η σύζευξη των ακμαίων.«Δεν ψεκάζουμε όποτε να 'ναι. Η επέμβαση πρέπει να γίνεται στο κατάλληλο χρονικό σημείο, ώστε να έχουμε το καλύτερο αποτέλεσμα», σημειώνει. Παράλληλα, επισημαίνει ότι οι άκαιροι και επαναλαμβανόμενοι ψεκασμοί αυξάνουν το κόστος παραγωγής και μπορούν να διαταράξουν την ισορροπία του αγροτεμαχίου. Ορισμένα σκευάσματα είναι πιο εκλεκτικά ως προς τα λεπιδόπτερα, όμως άλλα μπορούν να επηρεάσουν και ωφέλιμους οργανισμούς, δημιουργώντας στη συνέχεια περιθώριο εμφάνισης δευτερογενών προβλημάτων, όπως αφίδες και τετράνυχοι.

Η τρέχουσα γενιά είναι η πλέον επικίνδυνη – Ο ρόλος του κομφούζιου

Αναφερόμενος στη σημερινή εικόνα των καρυδεώνων, ο κ. Ψαρογιάννης εξηγεί ότι στην περιοχή τους οι καρποί έχουν πλέον αποκτήσει σχεδόν το μέγιστο μέγεθός τους και έχει ξεκινήσει η σκλήρυνση του κελύφους. Η διαδικασία αρχίζει από το κάτω άκρο του καρυδιού και εξελίσσεται προς τον ποδίσκο, παράλληλα με το γέμισμα του καρπού. Η εικόνα, ωστόσο, διαφοροποιείται ανάλογα με την περιοχή, καθώς στις βορειότερες ζώνες η σκλήρυνση του κελύφους μπορεί να έχει προχωρήσει περισσότερο. Η διαφοροποίηση αυτή συνδέεται τόσο με τη θερμική ηλικία των δέντρων όσο και με τη θερμική εξέλιξη του εντόμου. Ενδεικτικά, όπως αναφέρει, η πρώτη γενιά μετά τη διαχειμάζουσα μπορεί να είχε ξεκινήσει νωρίτερα σε περιοχές όπως η Κατερίνη, ενώ στη δική τους περιοχή οι πτήσεις των ακμαίων παρατηρήθηκαν μετά τις 25-30 Ιουνίου.

Όπως αναφέρει, η γενιά που δρα αυτή την περίοδο είναι η πλέον καταστροφική για την παραγωγή. «Αν δεν επέμβουμε τώρα, μπορεί να χαθεί έως και το 50% της παραγωγής, ενώ η επόμενη γενιά, που αναμένεται περίπου στα τέλη Ιουλίου με αρχές Αυγούστου, μπορεί να προκαλέσει επιπλέον σοβαρές απώλειες», τονίζει. Παρότι η σκλήρυνση του κελύφους δυσκολεύει την είσοδο της προνύμφης, δεν αποτελεί ασφαλή προστασία. Η είσοδος του εντόμου μπορεί να καθυστερήσει, ακόμη και για διάστημα μερικών ημερών, όμως η προσβολή εξακολουθεί να πραγματοποιείται. Επιπλέον, τα τραύματα που δημιουργούνται μπορούν να λειτουργήσουν ως ευνοϊκό σημείο για δευτερογενείς προσβολές, μεταξύ άλλων και από τον πορτοκαλοσκώληκα.

Ιδιαίτερη αναφορά κάνει και στη μέθοδο της σεξουαλικής σύγχυσης (κομφούζιο), η οποία εφαρμόζεται ήδη από αρκετούς καρυδοπαραγωγούς. Όπως εξηγεί, η αποτελεσματικότητά της εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη σωστή εφαρμογή και τη συνολική εικόνα της περιοχής. Όταν εφαρμόζεται μεμονωμένα σε έναν οπωρώνα, ενώ οι γειτονικές καλλιέργειες ακολουθούν διαφορετική ή λιγότερο συντονισμένη διαχείριση, ενδέχεται να μην αποδώσει στον ίδιο βαθμό.

Οι διαχυτήρες φερομόνης πρέπει να τοποθετούνται ψηλά, στις κορυφές των δέντρων, καθώς εκεί πραγματοποιούνται οι νυχτερινές πτήσεις και η σύζευξη των ακμαίων. Με αυτόν τον τρόπο παρεμποδίζεται η σύζευξη και μειώνονται οι προσβολές. Ωστόσο, υπογραμμίζει ότι το κομφούζιο δεν αποτελεί από μόνο του πανάκεια. «Ιδιαίτερα τα πρώτα χρόνια εφαρμογής απαιτείται συνεχής παρακολούθηση, καθώς μπορεί να υπάρχει ένα αποδεκτό ποσοστό προσβολών και πρέπει να αξιολογείται στην πράξη αν το σύστημα λειτουργεί επαρκώς», επισημαίνει.

Καλλιεργητικά μέτρα, προστασία των ωφέλιμων οργανισμών και υπεύθυνη χρήση των φυτοπροστατευτικών

Πέρα από τις χημικές επεμβάσεις, σημαντικό ρόλο στη διαχείριση της καρπόκαψας παίζουν και τα καλλιεργητικά μέτρα, καθώς συμβάλλουν στη μείωση του πληθυσμού του εντόμου μέσα στον οπωρώνα. Ο κ. Ψαρογιάννης επισημαίνει ότι η άμεση συλλογή των προσβεβλημένων καρπών που πέφτουν στο έδαφος αποτελεί μία από τις σημαντικότερες πρακτικές διαχείρισης, καθώς κάθε καρπός που παραμένει στο χωράφι μπορεί να αποτελέσει νέα εστία προσβολής. Η χρήση εργαλείων συλλογής, όπως τα ρολάκια συλλογής καρπών, διευκολύνει σημαντικά τη διαδικασία, ενώ η εξέταση των προνυμφών στους πεσμένους καρπούς βοηθά στην εκτίμηση της εξέλιξης του πληθυσμού και του χρόνου εμφάνισης της επόμενης γενιάς.

Παράλληλα, δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη διατήρηση των ωφέλιμων οργανισμών και της βιοποικιλότητας. Όπως αναφέρει, στον Συνεταιρισμό «ΓΑΙΑ ΔΟΜΟΚΟΥ» εφαρμόζονται αναγεννητικές καλλιεργητικές πρακτικές, γι' αυτό και αποφεύγονται οι προληπτικοί εντομολογικοί ψεκασμοί.

Κλείνοντας, υπογραμμίζει ότι κάθε επέμβαση πρέπει να βασίζεται στα δεδομένα του κάθε αγροτεμαχίου, να πραγματοποιείται σε συνεργασία με τον γεωπόνο και να αποφεύγεται η αλόγιστη χρήση των ίδιων δραστικών ουσιών, ώστε να περιορίζεται ο κίνδυνος ανάπτυξης ανθεκτικότητας. «Έχουμε ευθύνη απέναντι στο αγροτεμάχιό μας, στην παραγωγή μας, στους υπόλοιπους παραγωγούς, στους πελάτες μας και στο περιβάλλον. Η φυτοπροστασία πρέπει να γίνεται με σύνεση και τεκμηρίωση», καταλήγει.

Με τη συγκομιδή της κερασιάς να ολοκληρώνεται σταδιακά στις περισσότερες περιοχές της χώρας, η προσοχή των παραγωγών στρέφεται πλέον στις μετασυλλεκτικές φροντίδες, οι οποίες συμβάλλουν στη διατήρηση της υγείας των δέντρων και στη σωστή προετοιμασία της επόμενης καλλιεργητικής περιόδου. Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η έγκαιρη διαχείριση εχθρών που, παρότι δεν γίνονται άμεσα αντιληπτοί, μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τη ζωτικότητα των δέντρων. Ανάμεσά τους βρίσκεται και ο καπνώδης, ένα έντομο που δεν προκαλεί άμεσες ζημιές, αλλά μπορεί να αποδυναμώσει σοβαρά τα δέντρα, καθώς προσβάλλει τον κορμό και τη βάση τους.

Για να παρουσιάσουμε όσα χρειάζεται να γνωρίζουν οι παραγωγοί σχετικά με την παρουσία του εντόμου, τον χρόνο εμφάνισης των συμπτωμάτων και τις διαθέσιμες πρακτικές διαχείρισης, συνομιλήσαμε με τη γεωπόνο κα. Ανδρονίκη Μέλλιου από τον Α.Σ. Ράχης Πιερίας «Ο Άγιος Λουκάς».

Ένας ύπουλος εχθρός που συχνά υποτιμάται

Όπως επισημαίνει η κα. Μέλλιου, ο καπνώδης ή μυλωνάς (Capnodis tenebrionis) αποτελεί έναν ιδιαίτερα σημαντικό εχθρό για την κερασιά, παρότι αρκετοί παραγωγοί δεν τον αξιολογούν αρχικά ως βασικό πρόβλημα. Ο λόγος είναι ότι η προσβολή δεν αφορά τον καρπό, αλλά τον κορμό και τη βάση του δέντρου, με αποτέλεσμα οι επιπτώσεις του να γίνονται αντιληπτές αρκετούς μήνες αργότερα.

«Οι περισσότεροι παραγωγοί έχουν στο μυαλό τους ότι σημαντικοί είναι οι εχθροί που προσβάλλουν τον καρπό», αναφέρει χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι γι' αυτό πολλές φορές ο καπνώδης περνά απαρατήρητος μέχρι να εμφανιστούν οι πρώτες σοβαρές ζημιές. Όπως σημειώνει, τα πρώτα χρόνια αρκετοί παραγωγοί δεν είχαν συνδέσει τα συμπτώματα με την παρουσία του εντόμου, αποδίδοντας την εικόνα των δέντρων σε άλλες αιτίες, χωρίς να αντιλαμβάνονται ότι η πραγματική ζημιά εξελισσόταν ήδη στο εσωτερικό του κορμού.

Η παρουσία του εντόμου, ωστόσο, μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντική σε περιοχές όπου καλλιεργούνται εκτεταμένες εκτάσεις κερασιάς. Παράλληλα, δεν περιορίζεται αποκλειστικά στη συγκεκριμένη καλλιέργεια, καθώς προσβάλλει και άλλα πυρηνόκαρπα, όπως η βερικοκιά. Όπως σημειώνει η ίδια, «δεν είναι επιλεκτικός, θα πάει οπουδήποτε βρει», γεγονός που καθιστά αναγκαία την τακτική παρακολούθηση των οπωρώνων, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου έχει ήδη καταγραφεί η παρουσία του εντόμου.

Το καλοκαίρι καθορίζει τις προσβολές της επόμενης χρονιάς

Σύμφωνα με την κα. Μέλλιου, αυτή την περίοδο οι παραγωγοί μπορούν να παρατηρήσουν τα ενήλικα έντομα να κινούνται στον οπωρώνα και να τρέφονται, ενώ κατά τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο πραγματοποιείται η αναπαραγωγή τους.

Όπως εξηγεί, όσο μεγαλύτερος είναι ο πληθυσμός των ενηλίκων μέσα στον κερασεώνα, τόσο περισσότερα αυγά θα αποτεθούν στο έδαφος, ακριβώς κάτω από την επιφάνειά του και δίπλα στον κορμό των δέντρων. «Όσο περισσότερα άτομα υπάρχουν στο χωράφι, τόσο περισσότερα αυγά θα αφήσουν», τονίζει, επισημαίνοντας ότι σε αυτό ακριβώς το στάδιο βασίζεται η στρατηγική περιορισμού του πληθυσμού του εντόμου.

Το φθινόπωρο εκκολάπτονται οι προνύμφες, οι οποίες κατευθύνονται προς τη βάση του κορμού. Εκεί εισέρχονται κάτω από τον φλοιό, δημιουργώντας στοές, μέσα στις οποίες διαχειμάζουν. Την επόμενη άνοιξη γίνονται πλέον εμφανείς οι χαρακτηριστικές οπές εξόδου, ενώ παρατηρείται και η παρουσία των ενηλίκων εντόμων, τα οποία συνεχίζουν τον βιολογικό τους κύκλο.

Όπως εξηγεί η γεωπόνος, πρόκειται για μια διαδικασία που εξελίσσεται χωρίς να γίνεται αντιληπτή από τον παραγωγό κατά το μεγαλύτερο μέρος της χρονιάς. «Αυτό, όμως, είναι μια αόρατη διαδικασία για εμάς», σημειώνει, υπογραμμίζοντας ότι οι πραγματικές συνέπειες της προσβολής γίνονται εμφανείς αρκετούς μήνες αργότερα, όταν οι προνύμφες έχουν ήδη ολοκληρώσει τη ζημιά στο εσωτερικό του κορμού.

Τα συμπτώματα εμφανίζονται όταν η ζημιά έχει ήδη γίνει

Ένα από τα χαρακτηριστικά του καπνώδη είναι ότι η προσβολή εξελίσσεται για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς εμφανή σημάδια. Η ουσιαστική ζημιά προκαλείται από τις προνύμφες, οι οποίες παραμένουν στη βάση του κορμού, όπου δημιουργούν στοές και προκαλούν σταδιακή φθορά στους αγωγούς του δέντρου κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Τα αποτελέσματα αυτής της δραστηριότητας γίνονται ορατά κυρίως την επόμενη άνοιξη, όταν παρατηρούνται οι χαρακτηριστικές οπές εξόδου και η παρουσία των ενηλίκων εντόμων.

«Τα συμπτώματα τα βλέπεις την επόμενη άνοιξη», αναφέρει χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι τότε παρατηρούνται οι χαρακτηριστικές οπές εξόδου στον κορμό. Εάν αφαιρεθεί προσεκτικά τμήμα του φλοιού, αποκαλύπτονται οι στοές που δημιούργησαν οι προνύμφες κατά τη διάρκεια της διαχείμασής τους.

Παράλληλα, σε έντονες προσβολές μπορεί να εμφανιστεί αιφνίδια εξασθένηση των δέντρων. Όπως σημειώνει η ίδια, δεν είναι σπάνιο να παρατηρηθούν δέντρα που κιτρινίζουν, χάνουν το φύλλωμά τους ή ακόμη και ξηραίνονται χωρίς να υπάρχει αρχικά προφανής εξήγηση. «Ξαφνικά βλέπεις ένα δέντρο να στεγνώνει», επισημαίνει, εξηγώντας ότι η ζημιά οφείλεται στο γεγονός πως οι στοές που δημιουργούν οι προνύμφες καταστρέφουν τους αγωγούς μεταφοράς νερού και θρεπτικών στοιχείων. Ως αποτέλεσμα, διαταράσσεται η φυσιολογική λειτουργία του δέντρου, οδηγώντας σε έντονη εξασθένηση ή ακόμη και στην πλήρη ξήρανσή του.

Όπως αναφέρει, η εικόνα αυτή ήταν και η αφορμή για να διερευνηθεί πιο συστηματικά ο βιολογικός κύκλος του εντόμου, ώστε να προσδιοριστεί ο κατάλληλος χρόνος επέμβασης και να περιοριστούν αποτελεσματικότερα οι προσβολές. Σύμφωνα με την ίδια, τέτοια συμπτώματα εμφανίζονται συχνότερα σε παραμελημένους οπωρώνες ή σε δέντρα όπου ο πληθυσμός του εντόμου δεν είχε περιοριστεί αποτελεσματικά την προηγούμενη χρονιά.

Η έγκαιρη διαχείριση περιορίζει τον πληθυσμό 

Σύμφωνα με την κα. Μέλλιου, η αποτελεσματική αντιμετώπιση του καπνώδη βασίζεται στην έγκαιρη παρέμβαση και στη στόχευση διαφορετικών σταδίων του βιολογικού του κύκλου. Στόχος δεν είναι μόνο η αντιμετώπιση των ήδη υπαρχουσών προσβολών, αλλά κυρίως ο περιορισμός του πληθυσμού του εντόμου, ώστε να μειωθεί η ωοτοκία και οι προσβολές της επόμενης καλλιεργητικής περιόδου.

Όπως εξηγεί, κατά τη θερινή περίοδο πραγματοποιούνται επεμβάσεις εναντίον των ενηλίκων εντόμων, καθώς εκείνη την εποχή εξελίσσεται η αναπαραγωγή τους. Με τον περιορισμό του αριθμού των ενηλίκων μειώνεται και ο αριθμός των αυγών που θα αποτεθούν στο έδαφος γύρω από τον κορμό.

Παράλληλα, την άνοιξη, όταν πραγματοποιούνται ψεκασμοί για άλλους εχθρούς της κερασιάς, επιτυγχάνεται συχνά και ταυτόχρονη αντιμετώπιση του καπνώδη κατά την έξοδο των ενηλίκων. Επιπλέον, ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στις φθινοπωρινές εφαρμογές εντομοπαθογόνων νηματωδών στο έδαφος, οι οποίες στοχεύουν τις προνύμφες τη στιγμή που μετακινούνται προς τη βάση του κορμού. «Χρειάζεται να εφαρμόσεις τους εντομοπαθογόνους νηματώδεις στο έδαφος, ώστε να καταπολεμήσουμε τις προνύμφες πριν προλάβουν να μπουν μέσα στον κορμό».

Παράλληλα με τις επεμβάσεις φυτοπροστασίας, η ίδια υπογραμμίζει ότι σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν και οι καλλιεργητικές φροντίδες, όπως η συστηματική επιθεώρηση των δέντρων, η σωστή άρδευση και η ισορροπημένη θρέψη. Ο συνδυασμός της συνεχούς παρακολούθησης με τις έγκαιρες παρεμβάσεις συμβάλλει ουσιαστικά στον περιορισμό του πληθυσμού του καπνώδη και στη διατήρηση υγιών και παραγωγικών κερασεώνων τα επόμενα χρόνια.

Η περίοδος που διανύουμε αποτελεί μία από τις πιο κρίσιμες για την παρακολούθηση του Διαβρώτικα του αραβοσίτου, καθώς η αύξηση των εξόδων των ενηλίκων συμπίπτει χρονικά με την έναρξη της άνθησης του αραβοσίτου. Η εικόνα αυτή είναι αρκετή για να προκαλέσει εγρήγορση σε αρκετούς παραγωγούς, ιδιαίτερα όταν παρατηρούν μεγάλους αριθμούς ενηλίκων πάνω στους στύλους και στους σπάδικες.

Για το τι πραγματικά σημαίνει η παρουσία του εντόμου αυτή την περίοδο, ποια μέτρα έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικά και ποιες πρακτικές δεν προσφέρουν ουσιαστικό αποτέλεσμα, μίλησε στο περιοδικό μας ο γεωπόνος της ΔΑΟΚ Δράμας, Κωνσταντίνος Σίμογλου, μεταφέροντας την εμπειρία της υπηρεσίας από την παρακολούθηση του εντόμου τα τελευταία χρόνια.

Οι ψεκασμοί κατά των ενηλίκων δεν δίνουν ουσιαστικό αποτέλεσμα

Όπως εξηγεί ο κ. Σίμογλου, αυτή την περίοδο παρατηρείται αυξημένη έξοδος των ενηλίκων του Διαβρώτικα, η οποία συμπίπτει με την έναρξη της άνθησης του αραβοσίτου. Η παρουσία μεγάλου αριθμού ενηλίκων πάνω στους νηματοειδείς στύλους και στους σπάδικες συχνά προκαλεί έντονο προβληματισμό στους παραγωγούς, καθώς δημιουργείται η εντύπωση ότι απαιτείται άμεση επέμβαση.

«Τώρα βλέπουμε έναν αυξημένο πληθυσμό ενηλίκων και γι' αυτό θεωρώ ότι το έντομο είναι ιδιαίτερα επίκαιρο», σημειώνει χαρακτηριστικά. Ωστόσο, όπως επισημαίνει, η παρουσία των ενηλίκων στην καλλιέργεια δεν σημαίνει από μόνη της ότι απαιτείται επέμβαση, γεγονός που αποτελεί μία από τις συνηθέστερες παρανοήσεις γύρω από το έντομο.

Ένα από τα βασικά σημεία που υπογραμμίζει ο γεωπόνος της ΔΑΟΚ Δράμας είναι ότι έχει διαμορφωθεί κατά καιρούς η αντίληψη πως ο ψεκασμός των ενηλίκων κατά την άνθηση του αραβοσίτου μπορεί να περιορίσει αποτελεσματικά το πρόβλημα. Όπως αναφέρει, στο παρελθόν εφαρμόστηκαν ψεκασμοί με νεφελοψεκαστήρες, ενώ τελευταία γίνεται συζήτηση ακόμη και για εφαρμογές με drones, τα οποία όμως δεν έχουν ακόμη ρυθμιστεί νομοθετικά.

Στην πράξη, όμως, οι εφαρμογές αυτές δεν προσφέρουν ουσιαστικό όφελος. Όπως εξηγεί, ακόμη και όταν παρατηρείται προσωρινή μείωση του αριθμού των ενηλίκων, μέσα σε περίπου μία εβδομάδα οι συλλήψεις επανέρχονται στα προηγούμενα επίπεδα, καθώς συνεχίζεται η σταδιακή έξοδος νέων ενηλίκων και παράλληλα μετακινούνται έντομα από γειτονικές καλλιέργειες.

Ο ίδιος μεταφέρει μάλιστα εμπειρία από αγρό στον οποίο λειτουργούσε παγίδα του δικτύου παρακολούθησης της υπηρεσίας. Μετά τον ψεκασμό παρατηρήθηκε πρόσκαιρη μείωση των συλλήψεων, όμως την επόμενη εβδομάδα οι πληθυσμοί είχαν επανέλθει στα φυσιολογικά επίπεδα. Όπως τονίζει, ακόμη και η προσπάθεια περιορισμού της ωοτοκίας μέσω τέτοιων ψεκασμών δεν μπορεί να επιτευχθεί στην πράξη, καθώς είναι αδύνατος ο συγχρονισμός της επέμβασης με τη συνεχή έξοδο και μετακίνηση των ενηλίκων, μεταξύ των οποίων μπορεί να υπάρχουν και γονιμοποιημένα θηλυκά. «Το αποτέλεσμα δεν έρχεται», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Σύμφωνα με τον κ. Σίμογλου, η πρακτική αυτή δεν είναι μόνο περιορισμένης αποτελεσματικότητας, αλλά συνεπάγεται και σημαντικό κόστος για τον παραγωγό. Όπως αναφέρει, σε συζήτηση που είχε στο παρελθόν με παραγωγό περίπου 100 στρεμμάτων, το κόστος του ψεκασμού με νεφελοψεκαστήρα, μαζί με τα σκευάσματα, έφτανε περίπου τα 2.000 ευρώ, χωρίς όμως να υπάρχει αντίστοιχο πρακτικό αποτέλεσμα στην καλλιέργεια.

Παράλληλα, επισημαίνει ότι έχουν υπάρξει ακόμη και περιπτώσεις όπου συστήθηκαν προληπτικοί ψεκασμοί μέσα στον Ιούνιο, σε στάδιο που το έντομο δεν είχε ακόμη εμφανιστεί στην περιοχή. Όπως εξηγεί, στην Ανατολική Μακεδονία οι πρώτες συλλήψεις ξεκινούν συνήθως το πρώτο δεκαήμερο του Ιουνίου, αρχικά με πολύ μικρούς αριθμούς, αυξάνονται σταδιακά και προς τα τέλη του μήνα παρατηρούνται πλέον σημαντικότεροι πληθυσμοί. Ωστόσο, οι έξοδοι των ενηλίκων δεν γίνονται όλες μαζί, αλλά συνεχίζονται σταδιακά, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο δύσκολη την αποτελεσματική στόχευση ενός ψεκασμού. Επιπλέον, υπογραμμίζει ότι οι συνεχείς ψεκασμοί αυξάνουν και τον κίνδυνο ανάπτυξης ανθεκτικότητας, ιδιαίτερα στα εντομοκτόνα που εφαρμόζονται στο υπέργειο τμήμα του φυτού, κάτι που έχει αποδειχθεί μέσα από τη μακρόχρονη εμπειρία των Ηνωμένων Πολιτειών.

Η αμειψισπορά αποτελεί το βασικότερο μέτρο αντιμετώπισης

Σύμφωνα με τον κ. Σίμογλου, η αποτελεσματικότερη μέθοδος αντιμετώπισης του διαβρωτικού παραμένει διαχρονικά η αμειψισπορά. Όπως εξηγεί, το έντομο αναπτύσσει μία γενεά τον χρόνο και έχει έναν ξενιστή, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα αποτελεσματική την αλλαγή καλλιέργειας μετά τον αραβόσιτο. «Η αμειψισπορά είναι το βασικότερο μέτρο αντιμετώπισης. Αν το αξιοποιούσαμε σωστά, δεν θα χρειαζόταν να κάνουμε σχεδόν τίποτε άλλο», τονίζει.

Αναφερόμενος στη διεθνή εμπειρία, εξηγεί ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου επί πολλές δεκαετίες εφαρμόστηκε το σύστημα αραβόσιτος-σόγια-αραβόσιτος-σόγια, επιλέχθηκε σταδιακά πληθυσμός του εντόμου που ωοτοκούσε σε γειτονικά χωράφια με σόγια, εξασφαλίζοντας ότι την επόμενη χρονιά οι προνύμφες θα έβρισκαν ξανά αραβόσιτο. Όπως επισημαίνει, το φαινόμενο αυτό δεν υπάρχει πουθενά στην Ευρώπη. Για τον λόγο αυτό, στην Ελλάδα η αντικατάσταση του αραβοσίτου με οποιαδήποτε άλλη καλλιέργεια παραμένει ιδιαίτερα αποτελεσματική στη διακοπή του βιολογικού κύκλου του εντόμου.

Όταν δεν μπορεί να εφαρμοστεί αμειψισπορά: χρήση κοκκωδών εντομοκτόνων

Ο γεωπόνος της ΔΑΟΚ Δράμας αναγνωρίζει ότι υπάρχουν περιπτώσεις όπου, για πρακτικούς ή οικονομικούς λόγους, οι παραγωγοί αδυνατούν να εφαρμόσουν αμειψισπορά σε όλες τις εκτάσεις τους.

Σε αγρούς όπου ο αραβόσιτος καλλιεργείται για δεύτερη ή ακόμη περισσότερο για τρίτη συνεχόμενη χρονιά και παράλληλα έχει διαπιστωθεί υψηλός πληθυσμός ενηλίκων, με αυξημένη πιθανότητα ωοτοκίας, θεωρεί ότι η χρήση κοκκωδών εντομοκτόνων εδάφους αποτελεί την πιο αποτελεσματική επιλογή.

Η εφαρμογή πραγματοποιείται συνήθως στα μέσα Μαΐου, όταν η καλλιέργεια βρίσκεται περίπου στο στάδιο των 5-9 φύλλων και συμπίπτει με το σκάλισμα του αραβοσίτου. Όπως αναφέρει, υπάρχουν εγκεκριμένα σκευάσματα για τη συγκεκριμένη χρήση, τα οποία μπορούν να προστατεύσουν αποτελεσματικά το ριζικό σύστημα και να περιορίσουν τις ζημιές που οδηγούν σε πλαγιάσματα των φυτών.

Η επάρκεια νερού είναι το σημαντικότερο μέτρο κατά την άνθηση

Σύμφωνα με τον κ. Σίμογλου, στο στάδιο όπου βρίσκεται σήμερα η καλλιέργεια, δηλαδή στην έναρξη της άνθησης, το σημαντικότερο μέτρο που μπορεί να λάβει ο παραγωγός δεν είναι κάποια επέμβαση κατά των ενηλίκων, αλλά η εξασφάλιση επαρκούς αρδευτικού νερού.

Όπως εξηγεί, οι νηματοειδείς στύλοι του αραβοσίτου συνεχίζουν να αναπτύσσονται μέχρι να ολοκληρωθεί η γονιμοποίηση. Έτσι, ακόμη και αν τα ενήλικα τραφούν από τους στύλους, η συνεχής διαθεσιμότητα νερού επιτρέπει στο φυτό να παράγει νέο ιστό, διατηρώντας τις προϋποθέσεις για ικανοποιητική επικονίαση και καρπόδεση. «Ας τους τρώνε τους στύλους τα ενήλικα. Αν υπάρχει νερό, οι στύλοι συνεχίζουν να μεγαλώνουν και την επόμενη ημέρα μπορεί να έχουν αναπτυχθεί ακόμη και δύο εκατοστά, επιτρέποντας να γίνει κανονικά η επικονίαση και η γονιμοποίηση», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Ο ίδιος διευκρινίζει ότι το συμπέρασμα αυτό δεν βασίζεται μόνο στη διεθνή βιβλιογραφία και στην εμπειρία των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά και σε πολυετείς μετρήσεις που πραγματοποιήθηκαν στην Ελλάδα. Όπως σημειώνει, τα αποτελέσματα των παρατηρήσεων της τελευταίας δεκαετίας έδειξαν επανειλημμένα ότι, όταν η καλλιέργεια διαθέτει επαρκές νερό, τα ενήλικα του διαβρωτικού δεν δημιουργούν ουσιαστικό πρόβλημα στην καρπόδεση. Εξαίρεση μπορεί να αποτελέσουν μόνο συνθήκες έντονης έλλειψης νερού, όπου όμως η ίδια η καλλιέργεια βρίσκεται ήδη υπό σοβαρή καταπόνηση.

Για τον λόγο αυτό, η ΔΑΟΚ Δράμας εκδίδει κάθε χρόνο σχετική ενημέρωση προς τους παραγωγούς, επισημαίνοντας ότι η διασφάλιση της άρδευσης την περίοδο της άνθησης αποτελεί το σημαντικότερο μέτρο για την αποφυγή προβλημάτων από το Διαβρώτικα.

Η εμπειρία από τα Τενάγη Φιλίππων και η σημερινή εικόνα

Ο κ. Σίμογλου αναφέρεται και στην πρώτη περίοδο έντονων προσβολών που καταγράφηκαν στην περιοχή, υπενθυμίζοντας ότι το 2017 παρατηρήθηκαν σοβαρές ζημιές στα Τενάγη Φιλίππων, μια εκτεταμένη περιοχή που περιλαμβάνει τμήματα των Περιφερειακών Ενοτήτων Δράμας, Καβάλας και Σερρών. Πρόκειται για περιοχή με οργανικά εδάφη και ιδιαίτερο τρόπο άρδευσης, όπου η καλλιέργεια αρδεύεται μέσω της ανόδου του υδροφόρου ορίζοντα, μετά το κλείσιμο των στραγγιστικών τάφρων. Εκείνη τη χρονιά, ωστόσο, οι συνθήκες έντονης λειψυδρίας και οι πολύ υψηλές θερμοκρασίες δεν επέτρεψαν την ομαλή λειτουργία του συστήματος, με αποτέλεσμα να παρατηρηθούν σοβαρές προσβολές στο ριζικό σύστημα, εκτεταμένα πλαγιάσματα και σημαντικές απώλειες παραγωγής.

Όπως επισημαίνει, η συγκεκριμένη περίπτωση ανέδειξε ότι η σοβαρή ζημιά συνδέεται κυρίως με την καταπόνηση της καλλιέργειας από την έλλειψη νερού και όχι αποκλειστικά με την παρουσία του εντόμου. Τα τελευταία χρόνια, πάντως, η εικόνα είναι αισθητά διαφορετική. Σύμφωνα με τον ίδιο, εδώ και περισσότερο από πέντε χρόνια δεν έχουν παρατηρηθεί αντίστοιχα προβλήματα στην περιοχή, γεγονός που αποδίδει κυρίως στην ευρύτερη εφαρμογή της αμειψισποράς και στη μεγαλύτερη εξοικείωση των παραγωγών με τη διαχείριση του εντόμου. «Πιστεύω ότι ένα τόσο ακραίο φαινόμενο δύσκολα θα το ξαναδούμε. Εδώ και αρκετά χρόνια δεν έχουμε εμφανίσεις τέτοιων προβλημάτων», σημειώνει.

Με βάση τη σημερινή εικόνα και την εμπειρία που έχει αποκτηθεί, ο κ. Σίμογλου εκτιμά ότι το Διαβρώτικα αποτελεί πλέον ένα έντομο που μπορεί να διαχειριστεί αποτελεσματικά, αρκεί οι παραγωγοί να εφαρμόζουν τα μέτρα που έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικά στις ελληνικές συνθήκες και να ακολουθούν τις οδηγίες των αρμόδιων υπηρεσιών.

Τα ξυλοφάγα έντομα αποτελούν έναν από τους πιο δύσκολους εχθρούς της μηλιάς, καθώς μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή εξασθένηση των δένδρων, επηρεάζοντας τόσο τη ζωτικότητα όσο και τη συνολική ανάπτυξή τους. Την ίδια στιγμή, η σταδιακή μείωση των διαθέσιμων δραστικών ουσιών και η στροφή της φυτοπροστασίας προς πιο ολοκληρωμένες και φιλικές προς το περιβάλλον πρακτικές δημιουργούν νέα δεδομένα για παραγωγούς και γεωπόνους.

Μέσα σε αυτό το νέο πλαίσιο, ο ΑγροΤύπος επικοινώνησε με τον γεωπόνο του Α.Σ. Ορεινά Κισσάβου, κ. Γιάννη Μούσια, προκειμένου να μιλήσει για τις δυσκολίες που παρουσιάζει σήμερα η αντιμετώπιση των ξυλοφάγων εντόμων στη μηλοκαλλιέργεια, τα περιορισμένα διαθέσιμα μέσα φυτοπροστασίας, αλλά και την εμπειρία από την εφαρμογή βιολογικών μεθόδων διαχείρισης.

Σοβαρές ζημιές στα δένδρα και ένα πρόβλημα που παραμένει

Σύμφωνα με τον κ. Μούσια, τα ξυλοφάγα έντομα εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό πρόβλημα στις μηλοκαλλιέργειες, καθώς οι ζημιές που προκαλούν στους κορμούς και στους κλάδους μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τη συνολική εικόνα και ανάπτυξη των δένδρων. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν έντομα όπως ο κόσσος, η ζευζέρα και η σέζια, των οποίων οι προνύμφες αναπτύσσονται κάτω από τον φλοιό και μέσα στο ξύλο, γεγονός που καθιστά την αντιμετώπισή τους ιδιαίτερα δύσκολη. Σε έντονες προσβολές μπορούν να προκαλέσουν ξηράνσεις κλάδων ή ακόμη και ολόκληρων δένδρων, ενώ συχνότερα εγκαθίστανται σε ηλικιωμένους ή ήδη εξασθενημένους οπωρώνες.

Κατά τους ελέγχους στους οπωρώνες, όπως εξηγεί, η παρουσία νέων προνυμφών και νέων γενεών γίνεται αντιληπτή ύστερα από προσεκτική εξέταση των κορμών, ενώ τα προσβεβλημένα δένδρα εμφανίζουν σταδιακά εικόνα εξασθένησης και καχεξίας. «Βλέπουμε στους κορμούς νέες προνύμφες, νέες γενιές και ένα δένδρο που σταδιακά εξασθενεί. Είναι μία εικόνα που δείχνει ότι το πρόβλημα υπάρχει και χρειάζεται διαχείριση ».

Ο ίδιος υπογραμμίζει ότι η ένταση των προσβολών μπορεί να διαφοροποιείται από περιοχή σε περιοχή και από χρονιά σε χρονιά, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι το πρόβλημα παύει να υπάρχει. «Υπάρχει ως πρόβλημα. Δεν λέμε ότι δεν υπάρχει. Προσπαθούμε με όποια εργαλεία διαθέτουμε να το αντιμετωπίσουμε. Άλλες χρονιές καταφέρνουμε να καλυφθούμε καλύτερα και άλλες βλέπουμε προβλήματα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται ».

Η διατήρηση των οπωρώνων σε καλή κατάσταση υγείας, μέσω ισορροπημένης λίπανσης, ορθολογικής άρδευσης και γενικότερα της εφαρμογής των κατάλληλων καλλιεργητικών πρακτικών, αποτελεί βασικό μέτρο πρόληψης, καθώς τα ξυλοφάγα έντομα προσβάλλουν συχνότερα δένδρα που είναι ήδη εξασθενημένα.

 Η περιορισμένη αποτελεσματικότητα των διαθέσιμων εργαλείων δυσκολεύει τη διαχείριση

Όπως εξηγεί ο κ. Μούσιας, η μεγαλύτερη δυσκολία σήμερα δεν είναι μόνο η παρουσία των ξυλοφάγων εντόμων, αλλά κυρίως το γεγονός ότι οι διαθέσιμες επιλογές αντιμετώπισης δεν προσφέρουν πάντοτε την αποτελεσματικότητα που απαιτεί η διαχείριση του προβλήματος. «Τα ξυλοφάγα είναι πρόβλημα. Το δύσκολο είναι ότι δεν έχουμε πολλά εργαλεία για να τα αντιμετωπίσουμε και τα τελευταία χρόνια η έλλειψη αποτελεσματικών δραστικών ουσιών είναι πραγματικότητα ».

Σύμφωνα με τον ίδιο, στο παρελθόν υπήρχαν σκευάσματα που χρησιμοποιούνταν με ιδιαίτερα καλά αποτελέσματα, ακόμη και σε επαλείψεις κορμών κατά τις περιόδους έντονης κινητικότητας των εντόμων. Πολλές όμως από αυτές τις λύσεις έχουν πλέον αποσυρθεί ή έχουν μειωμένη αποτελεσματικότητα, με αποτέλεσμα η διαθέσιμη «φαρέτρα» της φυτοπροστασίας να είναι αισθητά περιορισμένη.

Παρότι σήμερα υπάρχουν εγκεκριμένα μέσα φυτοπροστασίας που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση των ξυλοφάγων εντόμων, σύμφωνα με την εμπειρία του συνεταιρισμού η αποτελεσματικότητά τους δεν είναι πάντοτε η επιθυμητή, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις έντονων προσβολών. Ωστόσο, οι επεμβάσεις αυτές εξακολουθούν να αποτελούν εργαλείο διαχείρισης και εφαρμόζονται από παραγωγούς. «Κάνουμε ό,τι μπορούμε για να περιορίσουμε το πρόβλημα, αξιοποιώντας κάθε διαθέσιμο εργαλείο. Αυτό όμως δεν αλλάζει το γεγονός ότι σήμερα δεν διαθέτουμε πραγματικά ισχυρά μέσα για την αντιμετώπιση των ξυλοφάγων εντόμων ».

Βιολογικές μέθοδοι: Η εμπειρία από την πράξη δίνει ελπιδοφόρα μηνύματα

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον περιορισμένων διαθέσιμων επιλογών, ο κ. Μούσιας επισημαίνει ότι ολοένα και μεγαλύτερη σημασία αποκτούν οι βιολογικές μέθοδοι διαχείρισης, οι οποίες μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά στη φυτοπροστασία, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου οι χημικές επιλογές είναι περιορισμένες ή δεν προσφέρουν την επιθυμητή αποτελεσματικότητα. Όπως αναφέρει, υπάρχουν βιολογικά σκευάσματα που αξιοποιούν ωφέλιμους οργανισμούς, μικροοργανισμούς και μύκητες, τα οποία, παρότι δεν μπορούν να συγκριθούν με την αμεσότητα ενός ισχυρού χημικού σκευάσματος, μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στον περιορισμό του προβλήματος. «Δεν μπορούμε να πούμε ότι έχουν την αποτελεσματικότητα των χημικών σκευασμάτων. Μπορούν όμως να κάνουν δουλειά και να βοηθήσουν ουσιαστικά στη διαχείριση του ζητήματος ».

Στο πλαίσιο αυτό, περιγράφει την εμπειρία της ομάδας των γεωπόνων του Α.Σ. Ορεινά Κισσάβου σε οπωρώνα όπου την προηγούμενη χρονιά είχαν εμφανιστεί σοβαρές προσβολές από ξυλοφάγα έντομα. Όπως εξηγεί, «δεν θέλαμε να βάλουμε κάτι μόνο και μόνο για να κάνουμε μία επέμβαση. Προτιμήσαμε να ακολουθήσουμε μία διαφορετική στρατηγική ». Έτσι, εφαρμόστηκε πρόγραμμα βιολογικής αντιμετώπισης με ωφέλιμους οργανισμούς, το οποίο περιλάμβανε μία εφαρμογή τον Νοέμβριο και μία δεύτερη τον Μάρτιο.

Σύμφωνα με τον ίδιο, τα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντικά, ακόμη και σε οπωρώνες όπου το πρόβλημα ήταν έντονο. «Προτιμήσαμε να μπούμε με βιολογικούς τρόπους αντιμετώπισης χρησιμοποιώντας ωφέλιμα και πραγματικά το αποτέλεσμα ήταν πάρα πολύ καλό. Υπήρχαν κτήματα με σοβαρό πρόβλημα που αντιμετωπίστηκαν και εξελίχθηκαν αρκετά καλά.» Ιδιαίτερη αναφορά κάνει και στη χρήση ωφέλιμων νηματωδών για την αντιμετώπιση των ξυλοφάγων εντόμων, χαρακτηρίζοντας την εμπειρία ιδιαίτερα αισιόδοξη. «Μας έκανε πραγματικά χαρούμενους να βλέπουμε ότι υπάρχουν τέτοιες λύσεις. Είναι σημαντικό να προχωράμε και να βλέπουμε ελπιδοφόρα αποτελέσματα που μπορούν να μας δώσουν λύσεις εκεί όπου υπάρχει έλλειψη δραστικών ουσιών».

Η ολοκληρωμένη διαχείριση αποτελεί πλέον μονόδρομο

Ο κ. Μούσιας επισημαίνει ότι η εφαρμογή βιολογικών μεθόδων απαιτεί υπομονή, σωστή ενημέρωση και στενή συνεργασία μεταξύ παραγωγών και γεωπόνων. Όπως εξηγεί, πέρα από το οικονομικό κόστος, ο παραγωγός καλείται πολλές φορές να περιμένει περισσότερο μέχρι να διαπιστώσει το αποτέλεσμα μιας βιολογικής εφαρμογής, σε αντίθεση με μία χημική επέμβαση, όπου η δράση είναι συνήθως πιο άμεση.

«Θέλει υπομονή από όλες τις πλευρές. Ο παραγωγός πολλές φορές χρειάζεται και μία ψυχολογική στήριξη, γιατί δεν βλέπει τόσο γρήγορα το αποτέλεσμα όσο σε μία χημική εφαρμογή». Ωστόσο, σύμφωνα με την εμπειρία του συνεταιρισμού, η συγκεκριμένη προσέγγιση απέδειξε ότι μπορεί να καλύψει ουσιαστικές ανάγκες της καλλιέργειας. «Φάνηκε ότι καλύφθηκαν οι ανάγκες των παραγωγών. Είδαμε ότι είχε νόημα αυτή η επιλογή και, κυρίως, ότι απέδωσε».  Ο ίδιος εκτιμά ότι, με σωστή ενημέρωση και κατάλληλους χειρισμούς, η χρήση τέτοιων βιολογικών εργαλείων μπορεί να αυξάνεται σταδιακά τα επόμενα χρόνια, καθώς εντάσσεται στη φιλοσοφία της ολοκληρωμένης διαχείρισης της καλλιέργειας.

Παράλληλα, επισημαίνει ότι τόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και η αγορά κινούνται προς τη μείωση της χρήσης δραστικών ουσιών. Όπως τονίζει, η εξέλιξη αυτή καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη να αναπτυχθούν λύσεις που θα μπορούν να καλύπτουν αποτελεσματικά τις ανάγκες της παραγωγής. «Οι λιγότερες δραστικές ουσίες πρέπει να συνοδεύονται ταυτόχρονα από καλή κάλυψη και αποτελεσματικότητα. Εκεί βρίσκεται η μεγαλύτερη δυσκολία ». Τέλος, τονίζει ότι η εξέλιξη της φυτοπροστασίας καθιστά ολοένα και πιο αναγκαία την ανάπτυξη και αξιοποίηση εναλλακτικών και συμπληρωματικών μεθόδων διαχείρισης, οι οποίες θα μπορούν να εντάσσονται σε ένα ολοκληρωμένο σύστημα προστασίας της καλλιέργειας.

Σε κατάσταση συναγερμού βρίσκονται οι αμπελουργοί, στις περισσότερες αμπελουργικές περιοχές της χώρας, καθώς ο περονόσπορος εξαπλώνεται με ταχύτητα στους αμπελώνες, απειλώντας την φετινή παραγωγή.

Οι συνεχείς βροχοπτώσεις των τελευταίων μηνών, η υψηλή υγρασία και οι ευνοϊκές καιρικές συνθήκες για την ανάπτυξη της ασθένειας, έχουν δημιουργήσει ένα ασφυκτικό σκηνικό για τους παραγωγούς, οι οποίοι βλέπουν τον κόπο μιας ολόκληρης χρονιάς να κινδυνεύει.

Ο βουλευτής Π.Ε. Καβάλας και Θάσου Γιάννης Πασχαλίδης, έχοντας ενημερωθεί σχετικώς και με γνώμονα τη στήριξη των αμπελουργών του Δήμου Παγγαίου, υπέβαλε σήμερα Τετάρτη (24/6), ερώτηση προς τον Υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων κ.Μαργαρίτη Σχοινά με θέμα: «Μέτρα στήριξης των παραγωγών λόγω έξαρσης περονόσπορου στην αμπελουργική ζώνη του Δήμου Παγγαίου της Π.Ε. Καβάλας».

Ειδικότερα, με την υπ’ αριθμ 6461/24-6-2026 Κοινοβουλευτική Ερώτηση του, ο Βουλευτής αναφέρθηκε στις εκτεταμένες ζημιές που έχει δημιουργήσει στην παραγωγή της αμπελοκαλλιέργειας η πρωτοφανής έξαρση του περονοσπόρου της αμπέλου (Plasmoparaviticola).

Όπως εξηγεί αναλυτικά στην ερώτησή του ο Βουλευτής, κατά το δίμηνο Μαΐου – Ιουνίου 2026 επικράτησαν εξαιρετικά υγρές και ασυνήθιστα ασταθείς καιρικές συνθήκες σε ολόκληρη την αμπελουργική ζώνη του Δήμου Παγγαίου που δημιούργησαν μία κατάσταση συνεχούς μόλυνσης και αναμόλυνσης των αμπελώνων.

Προς επίρρωση των επιχειρημάτων του, ο βουλευτής παρέθεσε ποσοστά βροχοπτώσεων όπως μετρήθηκαν από τους πιστοποιημένους αυτόματους μετεωρολογικούς σταθμούς του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών (meteo.gr) στη περιοχή.

Είναι γνωστό ότι, σύμφωνα με τον ισχύοντα Κανονισμό Ασφάλισης του ΕΛΓΑ, οι ζημιές από περονόσπορο δεν αποζημιώνονται, καθώς θεωρείται ότι η ασθένεια μπορεί, υπό φυσιολογικές συνθήκες, να αντιμετωπιστεί με την εφαρμογή των κατάλληλων φυτοπροστατευτικών μέτρων.

Ωστόσο, όπως αναφέρει σχετικώς ο Βουλευτής, στο παρελθόν έχουν υπάρξει κατ' εξαίρεση αποζημιώσεις ή κρατικές ενισχύσεις λόγω περονοσπόρου (βλ. 2011 σε Κρήτη, Λήμνο και Εύβοια), κυρίως μέσω προγραμμάτων Κρατικών Οικονομικών Ενισχύσεων (ΠΣΕΑ) ή ad hoc κρατικών ενισχύσεων κατόπιν έγκρισης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όταν αποδείχθηκε ότι οι ζημιές συνδέονταν άμεσα με ακραίες καιρικές συνθήκες που κατέστησαν πρακτικά αδύνατη την αποτελεσματική αντιμετώπιση της ασθένειας. 

Ο βουλευτής τόνισε ότι η περίπτωση του Δήμου Παγγαίου παρουσιάζει αντίστοιχα χαρακτηριστικά με τις περιπτώσεις όπου χορηγήθηκαν κατ’ εξαίρεση αποζημιώσεις στο παρελθόν, δεδομένου ότι η φετινή ζημία δεν μπορεί να αποδοθεί σε πλημμελή φυτοπροστασία ή σε αμέλεια των παραγωγών, αλλά συνδέεται άμεσα με ένα εξαιρετικό και μη αντιμετωπίσιμο κλιματικό γεγονός.

Για τον λόγο αυτό, κρίνεται απολύτως εύλογη και αναγκαία η εξέταση της δυνατότητας λήψης αντίστοιχων έκτακτων μέτρων στήριξης και κατ' εξαίρεση αποζημίωσης των πληγέντων παραγωγών του Δήμου Παγγαίου.

Καταληκτικά, ο βουλευτής έθεσε τις παρακάτω ερωτήσεις στον Υπουργό:

• Είναι εις γνώση του Υπουργείου το σοβαρό ζήτημα που αντιμετωπίζει μεγάλος αριθμός  αμπελουργών στο Δήμο Παγγαίου λόγω της έξαρσης περονόσπορου;
• Προτίθεται το Υπουργείο να λάβει έκτακτα μέτρα στήριξης με σκοπό να αποζημιωθούν κατ' εξαίρεση οι πληγέντες αμπελουργοί του Δήμου Παγγαίου της Π.Ε. Καβάλας;

Ο φυλλοκνίστης των εσπεριδοειδών αποτελεί έναν από τους γνώριμους εχθρούς της τρυφερής βλάστησης κατά τη θερινή περίοδο. Αν και η παρουσία του είναι γνωστή στους παραγωγούς εδώ και χρόνια, η δραστηριότητά του συνδέεται άμεσα με τις περιόδους έκπτυξης νέας βλάστησης, γεγονός που καθιστά απαραίτητη την τακτική παρακολούθηση των οπωρώνων κατά τους καλοκαιρινούς μήνες.

Για τα χαρακτηριστικά της προσβολής και τις πρακτικές που μπορούν να συμβάλουν στη διαχείριση του φυλλοκνίστη, όταν αυτό κρίνεται αναγκαίο, μιλήσαμε με τον γεωπόνο κ. Ν. Μέτσιο, από το Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Ιωαννίνων.

Ένας εχθρός της τρυφερής καλοκαιρινής βλάστησης

Ο φυλλοκνίστης (Phyllocnistis citrella) δρα κυρίως πάνω στη νέα βλάστηση των εσπεριδοειδών. Τα ενήλικα θηλυκά εναποθέτουν τα αυγά τους στην κάτω επιφάνεια των νεαρών φύλλων και, μετά την εκκόλαψη, οι προνύμφες αρχίζουν να τρέφονται στο εσωτερικό του φύλλου.

Το χαρακτηριστικό γνώρισμα της προσβολής είναι οι λεπτές, ελικοειδείς ή «οφιοειδείς» στοές που σχηματίζονται στην επιφάνεια του φύλλου. Οι στοές αυτές αποτελούν το πιο εύκολο διαγνωστικό στοιχείο για τον εντοπισμό της προσβολής στο χωράφι.

Καθώς η προσβολή εξελίσσεται, τα φύλλα παραμορφώνονται, συστρέφονται και σε αρκετές περιπτώσεις ξηραίνονται, ιδιαίτερα όταν η ένταση της προσβολής είναι αυξημένη.

Σύμφωνα με τον γεωπόνο Ν. Μέτσιο, ο φυλλοκνίστης «δεν συγκαταλέγεται σήμερα στα κυριότερα προβλήματα που αναφέρονται από τους παραγωγούς εσπεριδοειδών της περιοχής, καθώς μεγαλύτερη βαρύτητα δίνεται σε εχθρούς όπως ο ψευδόκοκκος, η κόκκινη ψώρα και, κατά περίπτωση, οι τετράνυχοι». Ωστόσο, η παρουσία του στη νεαρή βλάστηση καθιστά σημαντική την παρακολούθηση των δέντρων, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες.

Πού εντοπίζονται τα προβλήματα

Στα παραγωγικά δέντρα οι ζημιές περιορίζονται συνήθως στη νέα βλάστηση, όμως διαφορετική είναι η εικόνα στις νεαρές φυτεύσεις και στα φυτώρια.

Εκεί, η συνεχής προσβολή των τρυφερών βλαστών μπορεί να επιβραδύνει την ανάπτυξη των δέντρων και να επηρεάσει την ομαλή διαμόρφωση της κόμης τους. Για τον λόγο αυτό, τα νεαρά δέντρα και τα τρυφερά εμβόλια αποτελούν την κατηγορία που χρειάζεται τη μεγαλύτερη προσοχή κατά τη διάρκεια της βλαστικής περιόδου.

Η ευπάθεια των νεαρών φυτών συνδέεται άμεσα με το γεγονός ότι παράγουν διαρκώς νέα βλάστηση, η οποία αποτελεί τον βασικό στόχο του εντόμου. Σύμφωνα με όσα ανέφερε ο κ. Μέτσιος, «ο φυλλοκνίστης εντοπίζεται κυρίως στη νεαρή βλάστηση», καθώς δεν προσβάλλει τα ώριμα φύλλα.

Καλλιεργητικές πρακτικές που περιορίζουν την προσβολή

Σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση του φυλλοκνίστη παίζουν οι καλλιεργητικοί χειρισμοί που συμβάλλουν στον περιορισμό ενός δεύτερου κύματος έντονης βλάστησης μέσα στο καλοκαίρι.

Στο πλαίσιο αυτό, συνιστώνται ισορροπημένες αρδεύσεις, αποφυγή όψιμων αζωτούχων λιπάνσεων κατά τη θερινή περίοδο και κατάλληλο κλάδεμα. Παράλληλα, χρήσιμη θεωρείται η αφαίρεση και απομάκρυνση των λαίμαργων βλαστών, καθώς και των τμημάτων που εμφανίζουν έντονα συμπτώματα προσβολής.

Η υπερβολική παραγωγή τρυφερής βλάστησης κατά τους θερινούς μήνες δημιουργεί ευνοϊκές συνθήκες για τη συνέχιση των προσβολών. Στόχος των χειρισμών αυτών είναι να περιορίζεται η παραγωγή νέας τρυφερής βλάστησης μέσα στο καλοκαίρι, η οποία αποτελεί το βασικό σημείο εγκατάστασης και ανάπτυξης του εντόμου.

Παρακολούθηση και αντιμετώπιση όταν απαιτείται

Η προστασία των νεαρών δέντρων στις νέες φυτεύσεις και των εμβολίων στα φυτώρια ξεκινά από τη συστηματική παρακολούθηση της βλάστησης. Σύμφωνα με όσα ανέφερε ο κ. Μέτσιος, οι παραγωγοί δεν προχωρούν συνήθως σε αποκλειστικές επεμβάσεις για τον φυλλοκνίστη, καθώς η παρουσία του εντόμου δεν οδηγεί συχνά σε έντονες προσβολές που να απαιτούν ξεχωριστό πρόγραμμα αντιμετώπισης. Παράλληλα, η αντιμετώπισή του συχνά καλύπτεται στο πλαίσιο των φυτοπροστατευτικών εφαρμογών που πραγματοποιούνται συνολικά για άλλους εχθρούς των εσπεριδοειδών.

Ωστόσο, η συστηματική παρακολούθηση της νεαρής βλάστησης παραμένει απαραίτητη. Συστήνεται εβδομαδιαίος έλεγχος των τρυφερών βλαστών μέχρι το τέλος της βλαστικής περιόδου, ώστε να εντοπίζονται έγκαιρα τα πρώτα συμπτώματα προσβολής.

Σε περιπτώσεις όπου διαπιστώνονται αυξημένες προσβολές, οι παραγωγοί θα πρέπει να συμβουλεύονται τον αρμόδιο γεωπόνο και να ακολουθούν τις εκάστοτε οδηγίες των φυτοϋγειονομικών υπηρεσιών, εφαρμόζοντας εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά προϊόντα όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο.

Ο ψεκασμός πρέπει να στοχεύει αποκλειστικά στη νεαρή βλάστηση, καθώς ο φυλλοκνίστης δεν προσβάλλει τα ώριμα φύλλα. Οι επεμβάσεις επαναλαμβάνονται ανάλογα με τη διάρκεια δράσης των σκευασμάτων που χρησιμοποιούνται και τις συνθήκες που επικρατούν στον οπωρώνα.