Τα πλαστικά έχουν γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της σύγχρονης γεωργίας, από τα θερμοκήπια και τα δίχτυα προστασίας έως τις συσκευασίες φυτοφαρμάκων, λιπασμάτων και αγροτικών προϊόντων.
Όμως, μετά την τόσο μεγάλη επιβάρυνση των εδαφών και των υδάτινων πόρων πανευρωπαικά, η τάση της νέας ΚΑΠ μετά το 2028 είναι η μεγαλύτερη μείωση της χρήσης πλαστικών σε όλα τα επίπεδα από το χωράφι ως τον καταναλωτή (π.χ. συσκευασίες ρεβιθιών, ρυζιού κ.ά.). Μετά το 2028 υπάρχουν προτάσεις ώστε κομμάτι των επιδοτήσεων να κατευθυνθεί σ’ όσους χρησιμοποιούν φιλικά περιβαλλοντικές συσκευασίες.
Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάστηκαν στην Επιτροπή Προστασίας Περιβάλλοντος της Βουλής, διεθνώς ανακυκλώνεται μόλις το 23% των γεωργικών πλαστικών ενώ στην Ελλάδα η κατάσταση είναι ακόμη πιο προβληματική. Μεγάλο μέρος των πλαστικών αποβλήτων από τη γεωργία καταλήγει σε ανεξέλεγκτη καύση, ταφή ή εγκατάλειψη στο περιβάλλον. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η μετάβαση σε πιο φιλικές προς το περιβάλλον συσκευασίες και υλικά, δεν αποτελεί πλέον επιλογή, αλλά αναγκαιότητα.
Το θέμα αναδείχθηκε κατά την παρουσίαση της μελέτης του WWF Ελλάς με τίτλο: «Ελλάδα χωρίς πλαστική ρύπανση», όπου ο υπεύθυνος Προγραμμάτων Πρόληψης Αποβλήτων, Αχιλλέας Πληθάρας αλλά και ο καθηγητής και πρώην πρόεδρος του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου Γιάννης Καλαβρουζιώτης παρουσίασαν ανησυχητικά στοιχεία για την έκταση του προβλήματος.
Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΑΠΟ ΠΛΑΣΤΙΚΟ
Οι επιστήμονες προειδοποίησαν πως η γεωργία αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες πηγές πλαστικής ρύπανσης στην ξηρά. Σε παγκόσμιο επίπεδο ο αγροτικός τομέας καταναλώνει περίπου 2,25 εκατομμύρια τόνους πλαστικών κάθε χρόνο. Τα υλικά αυτά χρησιμοποιούνται σ’ όλα τα στάδια της παραγωγής: στις μεμβράνες θερμοκηπίων, στα φύλλα εδαφοκάλυψης, στα δίχτυα συγκομιδής, στους σωλήνες άρδευσης, στα σακιά, στα τελάρα, στις συσκευασίες αγροχημικών, ακόμη και σε συσκευασίες τροφίμων προς βρώση.
Φυσικά, η χρήση τους αύξησε σημαντικά την παραγωγικότητα της γεωργίας, εξοικονόμησε νερό και βελτίωσε την ποιότητα των προϊόντων. Παράλληλα όμως δημιούργησε ένα σοβαρό πρόβλημα διαχείρισης αποβλήτων, καθώς τα περισσότερα γεωργικά πλαστικά είναι έντονα επιβαρυμένα με χώμα, υπολείμματα φυτών και χημικές ουσίες, γεγονός που δυσκολεύει την ανακύκλωσή τους.
ΡΥΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στην κοινοβουλευτική Επιτροπή Περιβάλλοντος στην Ελλάδα παράγονται κάθε χρόνο περίπου 800 τόνοι πλαστικών συσκευασιών φυτοφαρμάκων και αγροχημικών, χωρίς όμως να υπάρχει οργανωμένο σύστημα συλλογής και ανακύκλωσης σε εθνικό επίπεδο. Το αποτέλεσμα είναι πολλές από αυτές τις συσκευασίες να παραμένουν στα χωράφια, να θάβονται ή ακόμη και να καίγονται.
Όπως υπογράμμισε ο καθηγητής Γιάννης Καλαβρουζιώτης, το πρόβλημα δεν οφείλεται στην απροθυμία των αγροτών. Αντίθετα, πολλοί παραγωγοί δηλώνουν πρόθυμοι να συμμετάσχουν σε προγράμματα ανακύκλωσης, αρκεί να δημιουργηθεί το κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο και να οργανωθεί ένα αξιόπιστο δίκτυο συλλογής.
ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΜΙΚΡΟΠΛΑΣΤΙΚΩΝ ΣΤΑ ΧΩΡΑΦΙΑ
Η μεγαλύτερη ανησυχία των επιστημόνων αφορά στα μικροπλαστικά. Με την πάροδο του χρόνου, οι πλαστικές μεμβράνες, τα δίχτυα και οι συσκευασίες διασπώνται σε μικροσκοπικά σωματίδια που παραμένουν στο έδαφος για δεκαετίες.
Σύμφωνα με τις έρευνες του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου, μικροπλαστικά έχουν ήδη εντοπιστεί σε γεωργικά εδάφη διαφόρων περιοχών της χώρας, ακόμη και σε ελαιώνες, οι οποίοι αποτελούν από τις σημαντικότερες καλλιέργειες της Ελλάδας. Οι επιστήμονες προειδοποίησαν πως τα εδάφη δέχονται έως και 23 φορές περισσότερα μικροπλαστικά απ’ ό,τι οι ωκεανοί, γεγονός που αποδεικνύει ότι η πλαστική ρύπανση δεν είναι μόνο θαλάσσιο αλλά κυρίως αγροτικό και χερσαίο πρόβλημα.
ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ
Πολλοί δεν γνωρίζουν μέχρι σήμερα πως δεν πρέπει να γίνεται καύση των σκουπιδιών. Τα πλαστικά απελευθερώνουν, όχι μόνο μικροπλαστικά αλλά και επικίνδυνες χημικές ουσίες, όπως φθαλικές ενώσεις και υπερφθοριωμένες ουσίες, που χρησιμοποιούνται κατά την παραγωγή τους. Οι ουσίες αυτές μπορούν να μεταφερθούν στο έδαφος, στον υδροφόρο ορίζοντα και τελικά στην τροφική αλυσίδα. Δυστυχώς, η ανεξέλεγκτη καύση πλαστικών εξακολουθεί ν’ αποτελεί συνηθισμένη πρακτική σε αρκετές αγροτικές περιοχές, παρότι απελευθερώνει διοξίνες, βαρέα μέταλλα και επικίνδυνα αιωρούμενα σωματίδια, με σοβαρές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία αλλά και στην υγεία των ίδιων των παραγωγών.
ΑΥΣΤΗΡΟΠΟΙΕΙΤΑΙ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΑ ΠΛΑΣΤΙΚΑ
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη ξεκινήσει να αυστηροποιεί το θεσμικό πλαίσιο για τα πλαστικά. Από το 2028 απαγορεύεται η χρήση μικροπλαστικών σε ορισμένες εφαρμογές, ενώ από το 2031 οι περιορισμοί θα επεκταθούν και σε συγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά προϊόντα. Παράλληλα, η νέα ευρωπαϊκή πολιτική για την υγεία των εδαφών προβλέπει αυστηρότερη παρακολούθηση της ποιότητας των αγροτικών εκτάσεων, ενώ η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική μετά το 2028 αναμένεται να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στην προστασία των φυσικών πόρων.
ΜΟΝΟΔΡΟΜΟΣ ΟΙ ΝΕΕΣ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΕΣ
Η μετάβαση δεν αφορά μόνο στα πλαστικά, που χρησιμοποιούνται στα χωράφια αλλά και στις συσκευασίες των αγροχημικών, των λιπασμάτων και των ίδιων των αγροτικών προϊόντων. Οι ειδικοί προτείνουν τη χρήση ανακυκλώσιμων ή βιοδιασπώμενων υλικών, όπου αυτό είναι τεχνικά εφικτό, καθώς και την ανάπτυξη συστημάτων επαναχρησιμοποίησης συσκευασιών. Παράλληλα, ζητούν τη δημιουργία συστημάτων διευρυμένης ευθύνης παραγωγού, ώστε οι επιχειρήσεις που διαθέτουν τέτοια προϊόντα στην αγορά να συμμετέχουν οικονομικά στη συλλογή και ανακύκλωσή τους.
ΤΟ ΣΤΟΙΧΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΚΛΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ
Όπως επισήμανε από την πλευρά του WWF, ο Αχιλλέας Πληθάρας, η αντιμετώπιση της πλαστικής ρύπανσης δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντική υποχρέωση αλλά και οικονομική ευκαιρία. Η χώρα πληρώνει κάθε χρόνο σημαντικά ποσά στην Ευρωπαϊκή Ένωση για πλαστικές συσκευασίες που δεν ανακυκλώνονται, ενώ παράλληλα επιβαρύνεται με το κόστος καθαρισμού του περιβάλλοντος. Όπως εξήγησε, η εφαρμογή των αρχών της κυκλικής οικονομίας μπορεί να μειώσει αυτά τα κόστη, να δημιουργήσει νέες επενδύσεις στην ανακύκλωση και να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής γεωργίας. Οι επιστήμονες τόνισαν την ανάγκη ανάπτυξης ενός οργανωμένου δικτύου συλλογής πλαστικών αποβλήτων σ’ όλες τις αγροτικές περιοχές, αλλά και εκπαίδευση των παραγωγών στις νέες πρακτικές.
ΚΥΚΛΟΣ: Διαχείριση κενών συσκευασιών
To ΚΥΚΛΟΣ Α.Ε. είναι το Συλλογικό Σύστημα Εναλλακτικής Διαχείρισης, που ιδρύθηκε σε συνεργασία με τον Ελληνικό Σύνδεσμο Φυτοπροστασίας (ΕΣΥΦ) για την οργάνωση, συλλογή και ανακύκλωση των κενών συσκευασιών από φυτοπροστατευτικά προϊόντα στην Ελλάδα. Όπως δήλωσε στον ΑγροΤύπο η γενική διευθύντρια του ΕΣΥΦ, Φραντζέσκα Υδραίου, το σχετικό νομοθετικό πλαίσιο για το πρόγραμμα ανακύκλωσης κενών συσκευασιών από φυτοπροστατευτικά προϊόντα κατατέθηκε τον περασμένο Νοέμβριο. Αυτή την περίοδο είμαστε στο στάδιο επεξεργασίας της σχετικής απόφασης. Εκτιμώ ότι από το προσεχές φθινόπωρο θα ξεκινήσει η εφαρμογή του προγράμματος. Η θέσπιση εθνικού συστήματος ανακύκλωσης για τις συσκευασίες φυτοπροστατευτικών προϊόντων αποτελεί σημαντικό βήμα για την περιβαλλοντική συμμόρφωση της χώρας, αλλά και πρόκληση για τον αγροτικό κόσμο, που καλείται να προσαρμοστεί σε ένα νέο, υποχρεωτικό πλαίσιο διαχείρισης.
