Σε περιόδους αυξημένου σταβλισμού και μειωμένης κίνησης, ένα από τα πιο συχνά –και ταυτόχρονα πιο υποτιμημένα– προβλήματα στα βοοειδή κάνει την εμφάνισή του: η χωλότητα. Ένα ζώο που δυσκολεύεται να περπατήσει, δεν πονά μόνο στα πόδια. Πονά σε όλο του το σώμα, τρώει λιγότερο, ξαπλώνει περισσότερο και σταδιακά χάνει την παραγωγικότητά του. Και μαζί της, χάνει και ο κτηνοτρόφος.
Η χωλότητα δεν είναι μια απλή ενόχληση. Είναι η κλινική εικόνα μιας ή περισσότερων διαταραχών, που αλλάζουν το φυσιολογικό βάδισμα του ζώου και συνοδεύονται από έντονο πόνο. Στις γαλακτοπαραγωγικές μονάδες, το πρόβλημα αυτό εμφανίζεται συχνότερα και έχει άμεσες συνέπειες στη γαλακτοπαραγωγή, στην αναπαραγωγική απόδοση και τελικά στη διάρκεια ζωής των αγελάδων.
Γιατί αυξάνεται η χωλότητα στις σύγχρονες μονάδες
Με την εντατικοποίηση της εκτροφής, οι συνθήκες διαβίωσης των ζώων άλλαξαν ριζικά. Ο περιορισμός της φυσικής άσκησης, ο συνωστισμός και κυρίως τα σκληρά δάπεδα από σκυρόδεμα αποτελούν βασικούς επιβαρυντικούς παράγοντες. Πολλές αγελάδες περνούν ολόκληρη τη ζωή τους περπατώντας πάνω σε τσιμεντένιες επιφάνειες, οι οποίες λειτουργούν σαν λειαντικό, προκαλώντας φθορά στις φτέρνες και ανομοιόμορφη ανάπτυξη της χηλής. Η ανισορροπία αυτή αυξάνει το φορτίο σε συγκεκριμένα σημεία του πέλματος, οδηγώντας σε αιματώματα που με την πάροδο του χρόνου μπορεί να εξελιχθούν σε έλκη. Το αποτέλεσμα είναι έντονη, επίπονη χωλότητα, που συχνά γίνεται αντιληπτή όταν το πρόβλημα έχει ήδη προχωρήσει.
Δάπεδα, διατροφή και στρες: ένας φαύλος κύκλος
Η κακή κατάσταση των δαπέδων μπορεί να προκαλέσει μηχανικές βλάβες, ραγίσματα ή ακόμη και την είσοδο ξένων σωμάτων στη λευκή γραμμή της χηλής, το πιο ευάλωτο σημείο του πέλματος. Παράλληλα, διατροφικές διαταραχές όπως η οξέωση και η κέτωση επηρεάζουν την κυκλοφορία του αίματος στη χηλή, οδηγώντας σε καταστάσεις όπως η ενδονυχίτιδα, που επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο την κατάσταση.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι στρεσογόνοι παράγοντες. Η γέννα, οι απότομες αλλαγές στη διατροφή ή στις καιρικές συνθήκες, ακόμη και η έντονη ή βίαιη συμπεριφορά κατά τον χειρισμό των ζώων, μπορούν να λειτουργήσουν σωρευτικά και να επιδεινώσουν το πρόβλημα της χωλότητας.
Το κόστος που δεν φαίνεται με την πρώτη ματιά
Η χωλότητα δεν κοστίζει μόνο σε υγεία ζώων. Κοστίζει και σε χρήμα. Οι καθυστερημένες διαγνώσεις και οι επεμβατικές θεραπείες μπορούν να κοστίσουν πολλαπλάσια σε σχέση με μια συντηρητική, προληπτική ποδοκομία ρουτίνας. Σε επίπεδο κοπαδιού, οι απώλειες από μειωμένη γαλακτοπαραγωγή μπορεί να φτάσουν σε ιδιαίτερα υψηλά ποσά ετησίως, χωρίς να υπολογίζονται τα έξοδα για κτηνίατρο, φάρμακα και αναλώσιμα. Και όμως, σε πολλές περιπτώσεις, το πρόβλημα δεν εντοπίζεται έγκαιρα. Έρευνες δείχνουν ότι σημαντικός αριθμός χωλών ζώων περνά απαρατήρητος, καθώς η έγκαιρη αναγνώριση απαιτεί εμπειρία και εκπαίδευση.
Πρόληψη και περιοδικός έλεγχος: το κλειδί της αντιμετώπισης
Η χωλότητα δεν είναι πρόβλημα που λύνεται «όταν εμφανιστεί». Η ουσιαστική αντιμετώπιση βρίσκεται στην πρόληψη και στον συστηματικό έλεγχο. Η περιοδική ποδοκομία, προσαρμοσμένη στις συνθήκες κάθε μονάδας και στις ανάγκες κάθε ζώου, μπορεί να προλάβει σοβαρές και δαπανηρές καταστάσεις πριν αυτές εκδηλωθούν. Ο ρυθμός ανάπτυξης του νυχιού καθιστά αναγκαία την τακτική φροντίδα, με τη συχνότητα να διαφοροποιείται ανάλογα με τα δάπεδα, τη βόσκηση, το στάδιο εγκυμοσύνης και το ιστορικό της εκτροφής. Η σωστή εφαρμογή της ποδοκομίας δεν είναι απλή διαδικασία και απαιτεί γνώση, εμπειρία και εξειδίκευση.
Μια «αόρατη» εργασία με καθοριστικό ρόλο
Η ποδοκομία δεν είναι μια πρόχειρη παρέμβαση, αλλά μια τεχνική που επηρεάζει άμεσα την ευζωία και τη σταθερότητα του ζώου. Λάθος χειρισμοί μπορούν να δημιουργήσουν αστάθεια, πόνο και αυξημένο κίνδυνο υποτροπών. Γι’ αυτό και σε χώρες με ανεπτυγμένη βοοτροφία, η εφαρμογή της ποδοκομίας γίνεται αποκλειστικά από εκπαιδευμένους και πιστοποιημένους επαγγελματίες.
Στην πράξη, η σωστή φροντίδα των χηλών δεν προστατεύει μόνο τα πόδια της αγελάδας. Προστατεύει την παραγωγή, την οικονομική βιωσιμότητα της μονάδας και, τελικά, τη σχέση του κτηνοτρόφου με τα ζώα του. Γιατί όταν ένα ζώο στέκεται σωστά στα πόδια του, μπορεί να αποδώσει και να ζήσει καλύτερα.
Πηγή: Γεωργία – Κτηνοτροφία, τεύχος 9/2016, «Χωλότητα στα βοοειδή και σύγχρονη ποδοκομία» σελ. 78-80
