Καθώς η καλλιεργητική περίοδος εξελίσσεται και οι αμπελουργοί παρακολουθούν την πορεία των αμπελώνων τους, η τακτική επιθεώρηση των φυτών παραμένει ένα από τα βασικότερα εργαλεία για την έγκαιρη αναγνώριση πιθανών προβλημάτων. Εκτός από τις γνωστές ασθένειες και τους εχθρούς που απασχολούν κάθε χρόνο την αμπελοκαλλιέργεια, υπάρχουν και οργανισμοί των οποίων η παρουσία μπορεί κατά περιόδους να γίνει αισθητή, ιδιαίτερα όταν εμφανίζουν αυξημένη δραστηριότητα.
Ένα από αυτά είναι το τζιτζικάκι της αμπέλου. Αν και η παρουσία του δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη επέμβαση, η παρακολούθηση των πληθυσμών και η σωστή αξιολόγηση της εικόνας στον αμπελώνα αποτελούν βασικά στοιχεία για τη λήψη των κατάλληλων αποφάσεων. Για το πώς εκδηλώνεται η παρουσία του εντόμου στο φύλλωμα, ποια είναι η εικόνα που καταγράφεται φέτος στο πεδίο και πότε μπορεί να χρειαστεί διαχείριση, μιλήσαμε με τη γεωπόνο κα. Ζαΐρα Παπαφίγκου από τον Οινοποιητικό Συνεταιρισμό Τυρνάβου.
Τα συμπτώματα στα φύλλα και η εύκολη αναγνώριση στον αγρό
Σύμφωνα με την κα. Παπαφίγκου, το τζιτζικάκι τρέφεται απομυζώντας χυμούς από τα φύλλα της αμπέλου. Η δραστηριότητά του μπορεί να οδηγήσει στην εμφάνιση εσχαρώσεων, ενώ τα φύλλα σταδιακά ενδέχεται να παρουσιάσουν καρούλιασμα και αποχρωματισμούς. Σε περιπτώσεις ιδιαίτερα αυξημένων πληθυσμών είναι δυνατόν ακόμη και να ξηρανθούν τμήματα του φυλλώματος. Η ζημιά συνδέεται με την τροφική δραστηριότητα του εντόμου, καθώς κατά την απομύζηση επηρεάζονται τα κύτταρα και το αγωγό σύστημα που τροφοδοτεί τα φύλλα με νερό και θρεπτικά στοιχεία, γεγονός που οδηγεί στα χαρακτηριστικά συμπτώματα που παρατηρούνται στο φύλλωμα.
Οι μεταχρωματισμοί εμφανίζονται συνήθως αρχικά στην περιφέρεια του ελάσματος και στη συνέχεια επεκτείνονται προς τις μεσονεύριες περιοχές. Σε πιο προχωρημένα στάδια τα φύλλα κατσαρώνουν και αποκτούν εικόνα που θυμίζει ελαφρύ «κάψιμο».
Πρόκειται, μάλιστα, για ένα πολυφάγο έντομο που προσβάλλει πολλά φυτικά είδη, παρουσιάζοντας ωστόσο ιδιαίτερη προτίμηση στην άμπελο. Μπορεί να μετακινείται σχετικά εύκολα με τη βοήθεια του ανέμου, γεγονός που ευνοεί τη διασπορά του από περιοχή σε περιοχή και δυσκολεύει πολλές φορές την ακριβή εκτίμηση της πραγματικής πληθυσμιακής του εικόνας.
Η αναγνώρισή του στον αμπελώνα είναι σχετικά εύκολη, καθώς πρόκειται για έντομο με έντονη κινητικότητα. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε η ίδια, «με το που περάσεις και κουνήσεις το φύλλο, αυτό θα αρχίσει να πετάει». Σε αντίθεση με άλλους οργανισμούς που απαιτούν προσεκτική εξέταση της κάτω επιφάνειας των φύλλων ή τη χρήση μεγεθυντικών μέσων, το τζιτζικάκι γίνεται συνήθως άμεσα αντιληπτό στο χωράφι.
Αυτός είναι και ο λόγος που η συστηματική παρακολούθηση του αμπελώνα παραμένει το βασικό μέσο εκτίμησης της κατάστασης. Ένας παραγωγός που επισκέπτεται συχνά το χωράφι του μπορεί εύκολα να διαπιστώσει εάν η παρουσία του εντόμου είναι περιορισμένη ή εάν παρατηρείται αυξημένη κινητικότητα στο φύλλωμα.
Πότε απαιτείται επέμβαση και ποια είναι η πρακτική που ακολουθείται
Η παρουσία του εντόμου δεν συνεπάγεται αυτομάτως και ανάγκη για ψεκασμό. Όπως εξηγεί η κα. Παπαφίγκου, όταν οι πληθυσμοί είναι χαμηλοί, συνήθως δεν πραγματοποιούνται εφαρμογές, καθώς τα συμπτώματα που προκαλούνται παραμένουν περιορισμένα. Αντίθετα, όταν καταγραφούν αυξημένοι πληθυσμοί και εμφανιστούν εντονότερες προσβολές στο φύλλωμα, τότε μπορεί να χρειαστεί επέμβαση με εγκεκριμένο εντομοκτόνο.
Για τον λόγο αυτό, οι αποφάσεις διαχείρισης δεν βασίζονται απλώς στην παρουσία του εντόμου, αλλά στο εάν οι πληθυσμοί του είναι αρκετά υψηλοί ώστε να προκαλέσουν ουσιαστική επιβάρυνση στην καλλιέργεια. Η εκτίμηση της κατάστασης στο χωράφι, σε συνεργασία με τον επιβλέποντα γεωπόνο, αποτελεί βασική προϋπόθεση πριν από οποιαδήποτε επέμβαση.
Μάλιστα, στις περιπτώσεις που απαιτείται διαχείριση, η εμπειρία από το πεδίο δείχνει ότι συνήθως μία εφαρμογή είναι αρκετή για τον έλεγχο του πληθυσμού. «Με έναν ψεκασμό, συνήθως οι παραγωγοί είναι καλυμμένοι», σημείωσε χαρακτηριστικά η γεωπόνος, περιγράφοντας την εικόνα που παρατηρείται στην πράξη.
Παράλληλα, αρκετές φορές η αντιμετώπιση μπορεί να συνδυαστεί με άλλες προγραμματισμένες επεμβάσεις στον αμπελώνα, είτε αυτές αφορούν τον περονόσπορο είτε άλλες εφαρμογές φυτοπροστασίας, όπως για την ευδεμίδα, ανάλογα με τις ανάγκες της καλλιέργειας και το πρόγραμμα που ακολουθείται.
Η εικόνα των τελευταίων ετών και η επίδραση των κλιματικών συνθηκών
«Υπάρχουν χρονιές και χρονιές», αναφέρει η κα. Παπαφίγκου, εξηγώντας ότι η παρουσία του εντόμου δεν είναι κάθε χρόνο η ίδια στους αμπελώνες. Η περσινή περίοδος χαρακτηρίστηκε από αυξημένους πληθυσμούς σε ορισμένες περιοχές, χωρίς ωστόσο να προκύψουν ιδιαίτερα προβλήματα, καθώς όπου κρίθηκε απαραίτητο πραγματοποιήθηκαν επεμβάσεις και η κατάσταση ελέγχθηκε αποτελεσματικά.
Αντίθετα, η φετινή χρονιά χαρακτηρίζεται ως πιο ήπια. Παρότι το έντομο έχει εμφανιστεί σε αμπελώνες της περιοχής, μέχρι στιγμής δεν καταγράφεται κάποια γενικευμένη έξαρση. «Φέτος δεν έχουμε ιδιαίτερο πρόβλημα, αλλά παρ' όλα αυτά έχουν εμφανιστεί σε παραγωγούς», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Σε ό,τι αφορά τη μελλοντική εξέλιξη των πληθυσμών, η γεωπόνος επισημαίνει ότι, όπως συμβαίνει γενικότερα με τα έντομα, οι κλιματικές συνθήκες και ιδιαίτερα η θερμοκρασία μπορούν να επηρεάσουν τον βιολογικό τους κύκλο και τη δυναμική των πληθυσμών τους. Για τον λόγο αυτό, η παρακολούθηση των αμπελώνων παραμένει σημαντική, ιδιαίτερα σε αγρούς όπου έχει παρατηρηθεί παρουσία του εντόμου τα προηγούμενα χρόνια.
Επιπλέον, σε περιπτώσεις όπου ένας πληθυσμός παραμένει χωρίς διαχείριση και συνδυαστεί με ευνοϊκές περιβαλλοντικές συνθήκες, είναι πιθανό να παρατηρηθεί εντονότερη παρουσία την επόμενη καλλιεργητική περίοδο. Η τακτική επιθεώρηση του αμπελώνα και η αξιολόγηση της πραγματικής κατάστασης στο πεδίο αποτελούν επομένως βασικά στοιχεία της ορθολογικής διαχείρισης.
Με βάση την εικόνα από το πεδίο, δεν παρατηρούνται καταστάσεις που να οδηγούν σε απώλεια παραγωγής. Όταν όμως το πρόβλημα εκδηλωθεί εντονότερα, μπορεί να επηρεαστεί η φωτοσυνθετική ικανότητα του φυτού και να επιβραδυνθεί η γενικότερη ανάπτυξή του. Σε συνθήκες ιδιαίτερα αυξημένης πληθυσμιακής πίεσης είναι δυνατόν να επηρεαστεί η φυσιολογική ανάπτυξη των βλαστών και η ξυλοποίηση των κληματίδων, ωστόσο τέτοιες εικόνες προϋποθέτουν έντονη προσβολή και δεν αποτελούν τη συνήθη κατάσταση που καταγράφεται στους αμπελώνες της περιοχής. Έτσι, η εικόνα που μεταφέρουν οι αμπελώνες του Τυρνάβου για τη φετινή περίοδο είναι αυτή της επαγρύπνησης και της παρακολούθησης.
