Ωίδιο στο αμπέλι: Η ασθένεια που απαιτεί συνεχή επαγρύπνηση στους αμπελώνες

Η ευδεμίδα της αμπέλου αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους εντομολογικούς εχθρούς της καλλιέργειας. Πρόκειται για ένα έντομο που μπορεί να προκαλέσει εκτεταμένες ζημιές στην παραγωγή, ιδιαίτερα όταν οι πληθυσμοί του δεν παρακολουθούνται έγκαιρα και δεν εφαρμόζονται τα κατάλληλα μέτρα διαχείρισης.

Παρότι η δραστηριότητά της διαφέρει από περιοχή σε περιοχή και από χρονιά σε χρονιά, οι αμπελουργοί βρίσκονται ήδη σε αυξημένη επιφυλακή, καθώς σε αρκετές περιοχές της χώρας αναμένεται η εμφάνιση της δεύτερης γενιάς του εντόμου — μιας από τις πλέον επικίνδυνες γενιές για την καλλιέργεια.

Στο πλαίσιο της σημασίας της ευδεμίδας για την αμπελοκαλλιέργεια και της ανάγκης για σωστή παρακολούθηση και έγκαιρη αντιμετώπιση του εντόμου, συνομιλήσαμε με τη γεωπόνο κα. Ζαΐρα Παπαφίγκου από τον Οινοποιητικό Συνεταιρισμό Τυρνάβου. Η ίδια αναφέρθηκε στην εικόνα που καταγράφεται αυτή την περίοδο στους αμπελώνες, στην παρακολούθηση των πληθυσμών, καθώς και στις πρακτικές διαχείρισης που εφαρμόζονται.

Πώς προκαλεί ζημιές η ευδεμίδα

Η ευδεμίδα (Lobesia botrana) μπορεί να προκαλέσει σοβαρές απώλειες στην παραγωγή, κυρίως κατά τη δεύτερη και τρίτη γενιά του εντόμου. Στην περιοχή του Τυρνάβου, σύμφωνα με την κα. Παπαφίγκου, εμφανίζονται συνήθως τρεις γενιές του εντόμου, με τις δύο θερινές γενιές να θεωρούνται και οι πλέον επιζήμιες. Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, «οι σημαντικότερες γενιές είναι η δεύτερη και η τρίτη», καθώς η πρώτη γενιά — η ανθόβια — δεν θεωρείται ιδιαίτερα καταστροφική και συνήθως δεν απαιτείται χημική επέμβαση.

Κατά την πρώτη γενιά, οι προνύμφες προσβάλλουν τα άνθη, ενώ συχνά τα συνδέουν μεταξύ τους με μεταξωτό νήμα, σχηματίζοντας χαρακτηριστικά κουκούλια που προδίδουν την παρουσία τους. Αντίθετα, στη δεύτερη και τρίτη γενιά, οι προνύμφες αναπτύσσονται πάνω στις ράγες, δημιουργώντας πληγές στον καρπό. Αυτές οι πληγές λειτουργούν ως «πύλη εισόδου» για δευτερογενείς μολύνσεις, με κυριότερο παράδειγμα τον βοτρύτη.

Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε η ίδια, «κάνοντας η προνύμφη μια οπή στη ράγα για να τραφεί, στο σημείο αυτό μπορεί στη συνέχεια να αναπτυχθεί δευτερογενής προσβολή». Ιδιαίτερα όταν αυξάνονται τα σάκχαρα των ραγών, οι προσβολές αυτές μπορεί να οδηγήσουν σε σοβαρά προβλήματα από βοτρύτη, ειδικά κατά την περίοδο της ωρίμανσης.

Στην τρίτη γενιά, πέρα από τον βοτρύτη, συχνά παρατηρούνται και όξινες σήψεις, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τόσο την ποσότητα όσο και την ποιότητα της παραγωγής. Όπως επισημάνθηκε στη συζήτηση, σε περιπτώσεις υψηλών πληθυσμών η ευδεμίδα μπορεί να εξελιχθεί σε ιδιαίτερα καταστροφικό εχθρό για το αμπέλι, προκαλώντας ακόμη και πολύ σοβαρές απώλειες παραγωγής.

Η παρακολούθηση των πληθυσμών

Κεντρικό ρόλο στην αντιμετώπιση της ευδεμίδας παίζει η συστηματική παρακολούθηση του πληθυσμού του εντόμου. Ο Ο.Σ. Τυρνάβου διαθέτει εκτεταμένο δίκτυο φερομονικών παγίδων στην περιοχή, μέσω του οποίου καταγράφεται η εξέλιξη των πτήσεων και η δυναμική των πληθυσμών.

Όπως μας ανέφερε η κα. Παπαφίγκου, φέτος το δίκτυο ενισχύθηκε περαιτέρω και πλέον αριθμεί 39 φερομονικές παγίδες σε όλη την περιοχή ευθύνης του συνεταιρισμού. Οι παγίδες παρακολουθούνται συστηματικά από τους γεωπόνους του συνεταιρισμού, με στόχο να υπάρχει όσο το δυνατόν πιο αντιπροσωπευτική εικόνα για την περιοχή.

Παράλληλα, υπάρχει συνεργασία με το Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών Βόλου, στο οποίο αποστέλλονται τα δεδομένα των συλλήψεων. Με βάση τα στοιχεία των παγίδων, αλλά και την επιτόπια παρακολούθηση που πραγματοποιείται μέσα στα αμπέλια για τον εντοπισμό προσβολών από τις προνύμφες, εκδίδονται οι σχετικές ανακοινώσεις και οι οδηγίες προς τους παραγωγούς για τις απαραίτητες επεμβάσεις.

«Με την έναρξη της πτήσης γίνεται και παρακολούθηση στα αμπέλια για να διαπιστωθεί αν έχουν ξεκινήσει οι ζημιές από την προνύμφη και στη συνέχεια βγάζουμε την ανακοίνωση για ψεκασμό», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Η γεωπόνος του συνεταιρισμού εξήγησε ακόμη ότι στην περιοχή του Τυρνάβου «αυτή τη στιγμή αναμένεται η έναρξη της πτήσης της δεύτερης γενιάς», ενώ η πρώτη γενιά αυτή την περίοδο έχει ουσιαστικά μηδενιστεί. Η ίδια υπογράμμισε ότι κάθε αμπελουργική περιοχή παρουσιάζει διαφορετική εικόνα, ανάλογα με τις τοπικές κλιματικές συνθήκες και τη δυναμική των πληθυσμών, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα σημαντική τη συνεχή καταγραφή των συλλήψεων και τη σωστή ενημέρωση των παραγωγών μέσω των γεωργικών προειδοποιήσεων

Οι επεμβάσεις και η σημασία του σωστού χρονισμού

Η χρονική στόχευση των επεμβάσεων αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της ευδεμίδας. Όπως εξήγησε η γεωπόνος, η επιλογή του σκευάσματος και η ανάγκη επαναληπτικού ψεκασμού εξαρτώνται άμεσα από το μέγεθος του πληθυσμού και το στάδιο ανάπτυξης του εντόμου.

Σύμφωνα με όσα ανέφερε, με την έναρξη της πτήσης εφαρμόζονται αρχικά ωοκτόνα σκευάσματα, ωστόσο επειδή το χρονικό περιθώριο στόχευσης των αυγών είναι περιορισμένο, στην πράξη οι επεμβάσεις στοχεύουν κυρίως τις νεαρές προνύμφες, με τη χρήση ρυθμιστών ανάπτυξης. Εφόσον οι πληθυσμοί είναι αυξημένοι, μπορεί να χρειαστεί επαναληπτική επέμβαση περίπου 15 ημέρες αργότερα με τη χρήση εντομοκτόνου.

Η αποτελεσματικότητα των επεμβάσεων συνδέεται και με την καλή κάλυψη των σταφυλιών κατά τον ψεκασμό, καθώς και με τον σωστό αερισμό του πρέμνου, ο οποίος διευκολύνει τόσο την προστασία των βοτρύων όσο και τη διατήρηση χαμηλότερης υγρασίας στο εσωτερικό της βλάστησης.

Η ίδια υπογράμμισε ότι η εικόνα δεν είναι ίδια σε όλες τις περιοχές. Υπάρχουν περιοχές με σταθερά υψηλότερους πληθυσμούς και άλλες με αισθητά χαμηλότερη πίεση του εντόμου. Για τον λόγο αυτό, όπως τόνισε, δεν μπορούν να δίνονται γενικευμένες οδηγίες χωρίς τοπική παρακολούθηση και συνεχή ενημέρωση των παραγωγών μέσω των γεωργικών προειδοποιήσεων.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στις πιο συμπαγείς ποικιλίες, όπου σε περίπτωση προσβολής μπορεί να είναι δυσκολότερη η μετέπειτα αντιμετώπιση του βοτρύτη λόγω της μεγαλύτερης πυκνότητας του βότρυ. Παρόλα αυτά, όπως διευκρινίστηκε, δεν παρατηρείται κάποια σαφής προτίμηση της ευδεμίδας σε συγκεκριμένες ποικιλίες, ενώ οι διαφοροποιήσεις εντοπίζονται περισσότερο μεταξύ διαφορετικών περιοχών και επιπέδων πληθυσμού του εντόμου.

Κομφούζιο: Η εφαρμογή που αλλάζει την εικόνα στους αμπελώνες

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε από την κα. Παπαφίγκου στη μέθοδο της παρεμπόδισης σύζευξης (κομφούζιο), η οποία εφαρμόζεται συστηματικά τα τελευταία χρόνια στην περιοχή του Τυρνάβου. Όπως ανέφερε, ο συνεταιρισμός συμμετέχει ήδη στη δεύτερη πενταετία εφαρμογής του μέτρου, με δράσεις τόσο για την ευδεμίδα όσο και για τον ψευδόκοκκο. Οι διαχυτήρες φερομόνης τοποθετούνται από τις αρχές Απριλίου, πολύ πριν την ανάπτυξη των κρίσιμων πληθυσμών του εντόμου.

Η μέθοδος βασίζεται στον αποπροσανατολισμό των αρσενικών εντόμων και στην παρεμπόδιση της σύζευξης με τα θηλυκά, ώστε να μειώνεται σταδιακά ο συνολικός πληθυσμός της ευδεμίδας μέσα στον αμπελώνα. «Τα τελευταία χρόνια με την εφαρμογή του κομφουζίου έχει μειωθεί σημαντικά ο πληθυσμός και οι παραγωγοί είναι πολύ ικανοποιημένοι», ανέφερε χαρακτηριστικά η γεωπόνος.

Η εφαρμογή τέτοιων πρακτικών, σε συνδυασμό με τη σωστή παρακολούθηση, τις στοχευμένες επεμβάσεις και τη συνεχή ενημέρωση των παραγωγών, αποτελεί πλέον βασικό στοιχείο της ολοκληρωμένης διαχείρισης της ευδεμίδας στους αμπελώνες.

Δημοσιεύθηκε από το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης η εγκύκλιος εφαρμογής του προγράμματος Γεωργικών Προειδοποιήσεων Ολοκληρωμένης Φυτοπροστασίας της βαμβακοκαλλιέργειας της χώρας, για την καλλιεργητική περίοδο 2026.

Το γενικό σύνολο της δαπάνης του προγράμματος για τις ΔΑΟΚ ανέρχεται στο ποσό των 74.120 ευρώ και αναλυτικά ανά κατηγορία δαπάνης:

• Δαπάνη προμήθειας παγίδων και συνοδών υλικών: 22.270 ευρώ.
• Δαπάνη εντός και εκτός έδρας μετακινήσεις των επιθεωρητών των φορέων: 31.650 ευρώ.
• Δαπάνη Παρατηρητών/Παραγωγών: 16.000 ευρώ.
• Δαπάνες εκτύπωσης ΔΓΠ και λοιπές δαπάνες: 4.200 ευρώ.

Η συνολική δαπάνη εντός και εκτός έδρας των συντονιστών των Π.Κ.Π.Φ.Π. & Φ.Ε ανέρχεται σε 12.000 ευρώ.

Το πρόγραμμα Γεωργικών Προειδοποιήσεων Ολοκληρωμένης Φυτοπροστασίας της Βαμβακοκαλλιέργειας της χώρας για την καλλιεργητική περίοδο έτους 2026, το οποίο περιλαμβάνει 21 υποπρογράμματα, ανά Περιφερειακή Ενότητα.

Ειδικότερα στοιχεία του προγράμματος: Χωροταξική αναφορά προγράμματος: Το σύνολο της έκτασης βαμβακιού των 20 Περιφερειακών Ενοτήτων που θα καλλιεργηθεί κατά την καλλιεργητική περίοδο 2026.

Σκοπός: Η μεγιστοποίηση της ποσοτικής παραγωγής ποιοτικών και ασφαλών προϊόντων βάμβακος, με διατήρηση και βελτίωση της οικονομικής και περιβαλλοντικής βιωσιμότητας των βαμβακοκαλλιεργειών.

Στόχοι:

3.1 Η τακτική παρακολούθηση της καλλιεργητικής εξέλιξης του βαμβακιού και της βιολογικής και πληθυσμιακής εξέλιξης των πληθυσμών του πράσινου σκουληκιού (Helicoverpa armigera) και του ρόδινου σκουληκιού (Pectinophora gossypiella).
Η τακτική παρακολούθηση άλλων επιβλαβών οργανισμών της καλλιέργειας του βαμβακιού όπως αφίδες (Aphididae), τετράνυχοι (Tetranychus spp), θρίπες (Thysanoptera), ιασσσίδες (Empoasca spp) λύγκος (Lygus pratensis ή L. Bugs), κ.α..
Η έκδοση και διάδοση επιστημονικά ορθών ενημερωτικών Δελτίων Γεωργικών Προειδοποιήσεων Ολοκληρωμένης Φυτοπροστασίας (ΔΓΠ).

3.2 Η υποστήριξη των βαμβακοκαλλιεργητών, με την διάδοση του Εγχειριδίου της Δ/νσης Προστασίας Φυτικής Παραγωγής με «Οδηγίες Ολοκληρωμένης Φυτοπροστασίας στη Βαμβακοκαλλιέργεια», που βρίσκονται καταχωρημένες στην ιστοσελίδα του Υπ. Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (http://www.minagric.gr) με επιλογή (Αγρότης-Επιχειρηματίας > Γεωργικές Προειδοποιήσεις > Βαμβακοκαλλιέργεια > Βαμβακοκαλλιέργεια 2026 >Αποφάσεις- Έγγραφα) και αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της παρούσας Απόφασης.

3.3 Η χρήση των καθορισθέντων κατώτατων ορίων πληθυσμιακής πυκνότητας των επιβλαβών οργανισμών της βαμβακοκαλλιέργειας για τη λήψη απόφασης επέμβασης με φυτοπροστατευτικά προϊόντα, σύμφωνα με τις γενικές αρχές Ολοκληρωμένης Φυτοπροστασίας [άρθρο 28 και Παράρτημα Δ του Ν.4036/2012 (Α΄8)] όπως ισχύει.

Οι παραπάνω δράσεις συμβάλλουν ώστε οι βαμβακοπαραγωγοί να είναι ενημερωμένοι, ώστε να ελέγχουν τις βαμβακοφυτείες τους και να αποφασίζουν τελικά για τις φυτοπροστατευτικές ενέργειες στις οποίες πρέπει να προβούν με την υποχρεωτική εφαρμογή των γενικών αρχών της ολοκληρωμένης φυτοπροστασίας (στήλη 1 του Εγχειριδίου) και με την εθελοντική εφαρμογή των ειδικών κατευθυντήριων γραμμών Ολοκληρωμένης Φυτοπροστασίας (στήλη 2 του Εγχειριδίου).

Δικτύωση προγράμματος:

4.1 Φορέας εφαρμογής του υποπρογράμματος ανά Περιφερειακή Ενότητα (Π.Ε.) είναι η αρμόδια Δ/νση Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής (ΔΑΟΚ).

4.2 Συντονιστής των φορέων της Περιφέρειας είναι το αρμόδιο Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών, Ποιοτικού & Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου (Π.Κ.Π.Φ.Π.&Φ.Ε)

4.3 Κεντρικός συντονιστής του Προγράμματος της Χώρας είναι η Δ/νση Προστασίας Φυτικής Παραγωγής του Υπ. Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.

4.4 Φορέας ενημέρωσης των βαμβακοπαραγωγών και λοιπών ενδιαφερομένων στο επίπεδο του Δήμου, είναι το Γραφείο Γεωργικής Ανάπτυξης (Γ.Γ.Α.) του Δήμου, με το γεωπονικό και τεχνολογικό στελεχιακό δυναμικό του, για όσους Δήμους επιβεβαιώσουν την συμμετοχή τους στο πρόγραμμα.

Για τεχνική υποστήριξη εφόσον απαιτηθεί, οι φορείς υλοποίησης του προγράμματος, μπορούν να απευθυνθούν στο Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο στους Δρ Μυλωνά Παναγιώτη, Γενικό Διευθυντή και Δρ Παπαχρήστο Δημήτριο του τμήματος Εντομολογίας και Γεωργικής Ζωολογίας.

Διαβάστε την απόφαση

Η πατάτα αποτελεί μία από τις σημαντικότερες καλλιέργειες για πολλές περιοχές της χώρας μας, μεταξύ αυτών και το λεκανοπέδιο Νευροκοπίου, με τους παραγωγούς να καλούνται κάθε χρόνο να διαχειριστούν ένα ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον τόσο σε επίπεδο καιρικών συνθηκών όσο και φυτοπροστασίας.

Ανάμεσα στους εχθρούς που απασχολούν τις τελευταίες δεκαετίες την περιοχή του Νευροκοπίου, αλλά και άλλες πατατοπαραγωγικές ζώνες της χώρας, η φθοριμαία ξεχωρίζει, καθώς οι ζημιές που προκαλεί επηρέασαν σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο οι παραγωγοί προσεγγίζουν την καλλιέργεια και τη διαχείριση της πατάτας.

Για το ζήτημα αυτό συνομιλήσαμε με τον κ. Ηλία Ελευθεριάδη, πολύπειρο γεωπόνο της περιοχής και τέως μέλος του Τμήματος Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Δράμας, ο οποίος επί σειρά ετών παρακολούθησε από κοντά την εξέλιξη του εντόμου στο Νευροκόπι και συμμετείχε ενεργά στη διαχείριση και ενημέρωση των παραγωγών.

Το έντομο και η προσβολή της πατάτας

Η φθοριμαία (Phthorimaea operculella) αποτελεί έναν από τους σοβαρότερους εντομολογικούς εχθρούς της πατάτας, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου η καλλιέργεια καταλαμβάνει μεγάλο μέρος της αγροτικής δραστηριότητας και επικρατούν ευνοϊκές κλιματικές συνθήκες για την ανάπτυξη του εντόμου.

Όπως εξηγεί ο κ. Ελευθεριάδης, το έντομο προσβάλλει κυρίως καλλιεργούμενα και αυτοφυή σολανώδη φυτά, όπως η πατάτα, η τομάτα και η μελιτζάνα. Οι προνύμφες μπορούν να δημιουργήσουν στοές σε φύλλα και βλαστούς, ωστόσο η σοβαρότερη ζημιά εντοπίζεται στους κονδύλους της πατάτας, τόσο στον αγρό όσο και κατά την αποθήκευση. Εκεί ανοίγουν βαθιές στοές, αφήνοντας χαρακτηριστικά περιττώματα στις εισόδους, με αποτέλεσμα οι κόνδυλοι να καθίστανται μη εμπορεύσιμοι και ακατάλληλοι για κατανάλωση.

Παράλληλα, στις προσβεβλημένες στοές μπορούν να αναπτυχθούν μύκητες και βακτήρια που επιταχύνουν τη σήψη των κονδύλων, αυξάνοντας ακόμη περισσότερο τις απώλειες της παραγωγής. Η φθοριμαία μπορεί επίσης να συνεχίσει τη δραστηριότητά της και μετά τη συγκομιδή, μέσα στους αποθηκευτικούς χώρους, γεγονός που καθιστά κρίσιμη όχι μόνο την προστασία της καλλιέργειας στον αγρό αλλά και τη σωστή διαχείριση της αποθήκευσης.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η παρακολούθηση του πληθυσμού του εντόμου με φερομονικές παγίδες, οι έγκαιρες γεωργικές προειδοποιήσεις και η συνεχής παρακολούθηση της καλλιέργειας θεωρούνται βασικά εργαλεία για την αντιμετώπισή του, καθώς οι επεμβάσεις πρέπει να πραγματοποιούνται στον κατάλληλο χρόνο και πάντα με βάση τις συλλήψεις των παγίδων, τις συνθήκες του αγρού και τις οδηγίες των γεωπόνων ή των αρμόδιων υπηρεσιών

«Η φθοριμαία παλιότερα δεν υπήρχε στο Νευροκόπι»

Όπως εξηγεί ο κ. Ελευθεριάδης, η φθοριμαία δεν αποτελούσε πάντοτε πρόβλημα για την περιοχή. Αντιθέτως, πρόκειται για έναν εχθρό που εγκαταστάθηκε σχετικά πρόσφατα και συνδέθηκε με συγκεκριμένες πρακτικές διακίνησης πατάτας. «Η φθοριμαία στον Νευροκόπι παλιότερα δεν υπήρχε σαν εντομολογικός εχθρός», αναφέρει χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι το έντομο φαίνεται να εισήχθη στην περιοχή περίπου στα μέσα της δεκαετίας του 1990. Σύμφωνα με τον ίδιο, τότε μεγάλες ποσότητες πατάτας από άλλες περιοχές της χώρας μεταφέρονταν σε συσκευαστήρια του Νευροκοπίου, ενώ υπολείμματα και προσβεβλημένοι κόνδυλοι απορρίπτονταν χωρίς τα απαραίτητα φυτοϋγειονομικά μέτρα.

Σε συνδυασμό με τους ηπιότερους χειμώνες που άρχισαν να εμφανίζονται λόγω της κλιματικής μεταβολής, τα ακμαία του εντόμου κατάφεραν να επιβιώσουν και να εγκατασταθούν στην περιοχή. Τα πρώτα χρόνια, μάλιστα, η έλλειψη εμπειρίας στην αντιμετώπιση της φθοριμαίας δημιούργησε σοβαρές δυσκολίες στους παραγωγούς.

Όπως σημειώνει ο ίδιος, η κατάσταση σταδιακά βελτιώθηκε μέσα από την εμπειρία των καλλιεργητών, τη συστηματική παρακολούθηση και τη στήριξη των υπηρεσιών. Παρ’ όλα αυτά, η φθοριμαία εξακολουθεί μέχρι σήμερα να θεωρείται «υπαρκτός και υπολογίσιμος εχθρός», ο οποίος έχει πλέον ενταχθεί στις βασικές καλλιεργητικές φροντίδες που απαιτούνται για μία οικονομικά βιώσιμη παραγωγή.

Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι πλέον η περιοχή βρίσκεται «σε ένα επίπεδο οικονομικά ανεκτών ζημιών», διευκρινίζοντας πως η κατάσταση δεν θυμίζει τα πρώτα χρόνια εμφάνισης του εντόμου, όταν υπήρχαν πολύ σοβαρότερες δυσκολίες και περιορισμένη εμπειρία διαχείρισης.

Σύμφωνα με τον ίδιο, παρόμοια προβλήματα μπορούν να εμφανιστούν και σε άλλες περιοχές όπου η πατάτα καταλαμβάνει σημαντικό μερίδιο της καλλιεργητικής δραστηριότητας, ιδιαίτερα όταν συνδυάζονται συγκεκριμένες κλιματικές και καλλιεργητικές συνθήκες.

Παρακολούθηση και ψεκασμοί φυτοπροστασίας

Ιδιαίτερη έμφαση δίνει ο κ. Ελευθεριάδης στη σημασία της συνεχούς παρακολούθησης του βιολογικού κύκλου του εντόμου και της άμεσης ενημέρωσης των παραγωγών. «Το πρώτο πράγμα που γίνεται και είναι σημαντικό είναι η παρακολούθηση του βιολογικού κύκλου των πληθυσμών», τονίζει, εξηγώντας ότι οι γεωργικές προειδοποιήσεις πρέπει να είναι άμεσες, λειτουργικές και να φτάνουν γρήγορα στον παραγωγό, ώστε να μπορεί να αντιδράσει στον σωστό χρόνο.

Μάλιστα, περιγράφει πως ήδη από τα προηγούμενα χρόνια στην περιοχή υπήρχε οργανωμένο σύστημα ενημερώσεων για τις πτήσεις του εντόμου και την εξέλιξη των γενεών, ενώ σήμερα η χρήση ψηφιακών εργαλείων έχει βελτιώσει σημαντικά την ταχύτητα μετάδοσης της πληροφορίας.

Όπως επισημαίνει, οι πρώτες επεμβάσεις πραγματοποιούνται με βάση τις συλλήψεις που καταγράφονται στις φερομονικές παγίδες και με τη χρήση κατάλληλων σκευασμάτων, ενώ η συνέχεια της διαχείρισης εξαρτάται από την εξέλιξη του πληθυσμού του εντόμου αλλά και τις κλιματικές συνθήκες που επικρατούν στην εκάστοτε περιοχή.

Ο ίδιος στέκεται ιδιαίτερα στις κρίσιμες περιόδους διαχείρισης της φθοριμαίας, εξηγώντας πως καθοριστικό ρόλο παίζουν οι δύο τελευταίες γενιές του εντόμου. Όπως αναφέρει, ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στη γενιά του Ιουλίου, όταν σε περιπτώσεις υψηλού πληθυσμιακού φορτίου πραγματοποιούνται επεμβάσεις, αλλά και στην περίοδο μετά το κάψιμο της φυτείας, όπου η παρακολούθηση πρέπει να παραμένει συνεχής.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, μπορεί να απαιτηθεί και τρίτη εφαρμογή, εφόσον οι συνθήκες και η εξέλιξη των πληθυσμών το καταστήσουν απαραίτητο. Όπως επισημαίνει, όλα αυτά βασίζονται στη συνεχή παρακολούθηση τόσο της δραστηριότητας των εντόμων όσο και των συνθηκών που επικρατούν στον αγρό.

Καλλιεργητική διαχείριση: άρδευση και σωστή συγκομιδή

Ένα από τα σημαντικότερα πρακτικά ζητήματα που ανέδειξε ο κ. Ελευθεριάδης αφορά τη διαχείριση της υγρασίας του εδάφους και τον ρόλο της άρδευσης στην παρεμπόδιση της προσβολής. Όπως εξηγεί, κρίσιμο στάδιο θεωρείται η περίοδος μετά το κάψιμο της φυτείας, όπου απαιτείται συνεχής παρακολούθηση του αγρού και ιδιαίτερη προσοχή στις ρογμές του εδάφους. «Πρέπει να γίνονται πολύ μικρές αρδεύσεις ώστε οι ρογμές του εδάφους να κλείνουν και να κρατιέται η υγρασία του εδάφους σε ένα σταθερό επίπεδο», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Ο ίδιος εξηγεί ότι οι ρωγμές λειτουργούν ως δίοδος για τη δραστηριότητα του εντόμου και για αυτό η σωστή διαχείριση της υγρασίας αποτελεί ουσιαστικό μέτρο προστασίας. «Όταν βλέπουμε ότι έχουμε έναν τύπο εδάφους που δημιουργεί ρογμές όταν χάνει την υγρασία του, θα πρέπει να μπούμε και να κάνουμε την αναγκαία άρδευση για να κλείσουμε αυτές τις ρογμές», σημειώνει.

Παράλληλα, επισημαίνει πως κάθε τύπος εδάφους απαιτεί διαφορετική προσέγγιση. Σε ορισμένα εδάφη οι ρωγμές είναι το βασικό πρόβλημα, ενώ σε πιο αμμώδη εδάφη η απώλεια υγρασίας διευκολύνει την κινητικότητα άλλων εχθρών εδάφους. Για αυτό, όπως λέει, ο παραγωγός χρειάζεται εμπειρία και συνεχή παρακολούθηση της καλλιέργειας ώστε να προσαρμόζει σωστά την άρδευση και τους χειρισμούς του.

Ο κ. Ελευθεριάδης τονίζει ακόμη ότι οι καιρικές συνθήκες των επόμενων ημερών παίζουν καθοριστικό ρόλο στη λήψη αποφάσεων. Όπως αναφέρει, η δυνατότητα πρόβλεψης ενός επερχόμενου καύσωνα ή ενός ιδιαίτερα ξηρού διαστήματος μέσα στον Αύγουστο βοηθά τον παραγωγό να προσαρμόσει εγκαίρως τη στρατηγική άρδευσης και διαχείρισης της καλλιέργειας.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει και στη σωστή χρονική στιγμή της συγκομιδής. Όπως εξηγεί, σε περιοχές όπου υπάρχουν πιέσεις από φθοριμαία, η συγκομιδή πρέπει να πραγματοποιείται όσο το δυνατόν νωρίτερα, πάντοτε όμως αφού έχει ολοκληρωθεί η ωρίμανση των κονδύλων και έχουν αποκτήσει τα απαραίτητα χαρακτηριστικά συντήρησης.

Παράλληλα, σημειώνει ότι θα πρέπει να αποφεύγονται τραυματισμοί κατά τη συγκομιδή, ιδιαίτερα όταν η φλούδα των κονδύλων παραμένει ακόμη μαλακή. «Αν δεν προσέξεις τις προσβολές στον αγρό, θα τις κουβαλήσεις στην αποθήκη», αναφέρει χαρακτηριστικά, εξηγώντας πως η φθοριμαία μπορεί να συνεχίσει να δημιουργεί προβλήματα και μετά τη συγκομιδή, κατά το στάδιο της αποθήκευσης.

«Ο αγρότης πρέπει πρώτα να είναι γεωργός»

Κλείνοντας τη συζήτηση, ο κ. Ελευθεριάδης στάθηκε ιδιαίτερα στη σημασία της γνώσης, της επιμόρφωσης και της ουσιαστικής επαφής του παραγωγού με την καλλιέργεια. Όπως σημειώνει, η αντιμετώπιση εχθρών όπως η φθοριμαία δεν βασίζεται μόνο σε σκευάσματα ή μηχανήματα, αλλά κυρίως στην παρατήρηση, στην κατανόηση του αγροοικοσυστήματος και στη σωστή αξιοποίηση της πληροφορίας.

«Ο αγρότης πρέπει πρώτα να είναι γεωργός. Να νιώθει τη γη, να νιώθει την καλλιέργεια, να είναι κοινωνός του οικοσυστήματος και να το αντιλαμβάνεται», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Παράλληλα, τονίζει πως οι παραγωγοί οφείλουν να βρίσκονται σε διαρκή επαγρύπνηση, να παρακολουθούν την καλλιέργειά τους, να συνεργάζονται στενά με τους γεωπόνους και να αξιοποιούν τις δυνατότητες που προσφέρουν σήμερα οι νέες τεχνολογίες.

Τέλος, δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στη συνεχή επιμόρφωση των παραγωγών, ειδικά κατά τη χειμερινή περίοδο, όταν οι καλλιεργητικές υποχρεώσεις είναι μειωμένες, ώστε να μπορούν να βελτιώνουν διαρκώς τις τεχνικές και τις πρακτικές που εφαρμόζουν στην καλλιέργεια της πατάτας.

Η περίοδος ωρίμανσης των κερασιών συνοδεύεται κάθε χρόνο από αυξημένη ανησυχία για έναν από τους σημαντικότερους εντομολογικούς εχθρούς της καλλιέργειας: τη ραγολέτιδα της κερασιάς, γνωστή και ως «σκουλήκι του κερασιού». Καθώς οι πρώιμες ποικιλίες έχουν ήδη ξεκινήσει να συγκομίζονται σε αρκετές περιοχές της χώρας, οι παραγωγοί βρίσκονται σε διαρκή επιφυλακή, παρακολουθώντας την εξέλιξη των πληθυσμών του εντόμου και εφαρμόζοντας τις απαραίτητες επεμβάσεις.

Για την εικόνα που επικρατεί αυτή την περίοδο, αλλά και για τα κρίσιμα σημεία στη διαχείριση της ραγολέτιδας, συνομιλήσαμε με τη γεωπόνο κα. Ανδρονίκη Μέλλιου από τον Αγροτικό Συνεταιρισμό Ράχης Πιερίας «Ο Άγιος Λουκάς», η οποία μετέφερε την εμπειρία της από την παρακολούθηση των παγίδων και την καθοδήγηση των παραγωγών της περιοχής.

Η παρακολούθηση και το κρίσιμο στάδιο του καρπού

Η ραγολέτιδα της κερασιάς (Rhagoletis cerasi), γνωστή ευρύτερα και ως «σκουλήκι των κερασιών», αποτελεί έναν από τους πιο ζημιογόνους εντομολογικούς εχθρούς της καλλιέργειας της κερασιάς.

Όπως εξηγεί η κα. Μέλλιου, η παρακολούθηση του εντόμου γίνεται με χρωματικές – και όχι φερομονικές – παγίδες, καθώς η ραγολέτιδα προσελκύεται από το κίτρινο χρώμα. Πρόκειται για τις χαρακτηριστικές κίτρινες κολλητικές παγίδες που τοποθετούνται σε αντιπροσωπευτικά σημεία των οπωρώνων, ώστε να εντοπίζεται η έναρξη της πτήσης του εντόμου.

Η ίδια επισημαίνει ότι ιδιαίτερα ευαίσθητο στάδιο θεωρείται εκείνο κατά το οποίο ο καρπός μεταβαίνει από το πράσινο προς το ανοιχτό πράσινο – κίτρινο χρώμα. «Τα κεράσια που έχουν φύγει από το πράσινο και πάνε προς το κίτρινο είναι αυτά που είναι πολύ πιθανό να προσβληθούν», αναφέρει χαρακτηριστικά, εξηγώντας πως εκείνη ακριβώς τη χρονική περίοδο θα πρέπει να έχουν ήδη ξεκινήσει οι απαραίτητες επεμβάσεις προστασίας. Σε αυτό το στάδιο οι καρποί γίνονται ιδιαίτερα ελκυστικοί για το έντομο, γεγονός που καθιστά κρίσιμο τον σωστό χρόνο επέμβασης.

Στην περιοχή της Ράχης Πιερίας, σύμφωνα με όσα ανέφερε, οι πρώτες επεμβάσεις πραγματοποιήθηκαν περίπου 15 ημέρες πριν την έναρξη της συγκομιδής, όταν καταγράφηκαν οι πρώτες σποραδικές συλλήψεις στις παγίδες. Όπως τονίζει, ακόμη και η εμφάνιση λίγων εντόμων είναι αρκετή ώστε να κινητοποιήσει τους παραγωγούς. «Είχα βρει δύο – τρία έντομα και έτσι ξεκινήσαμε εφαρμογές», σημειώνει.

Παράλληλα, επισημαίνει ότι η απουσία συλλήψεων σε μία παγίδα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν υπάρχει πληθυσμός στην περιοχή, καθώς η ορθή τοποθέτηση και η σωστή παρακολούθηση των παγίδων παίζουν καθοριστικό ρόλο. Η κα. Μέλλιου σημειώνει ακόμη ότι οι παγίδες τοποθετούνται σε αντιπροσωπευτικά σημεία της περιοχής, ώστε να υπάρχει όσο το δυνατόν πιο αξιόπιστη εικόνα για την εξέλιξη της πτήσης του εντόμου, ενώ σε πιο απομακρυσμένες καλλιέργειες αρκετοί παραγωγοί παρακολουθούν και οι ίδιοι τις παγίδες τους, σε συνεργασία με τον γεωπόνο τους.

«Κάθε ποικιλία έχει το δικό της παράθυρο προστασίας»

Ιδιαίτερη έμφαση δίνει η γεωπόνος στο γεγονός ότι η διαχείριση της ραγολέτιδας δεν είναι ίδια για όλες τις ποικιλίες, καθώς κάθε μία εισέρχεται στο ευαίσθητο στάδιο διαφορετική χρονική στιγμή. Στην περιοχή υπάρχουν από πολύ πρώιμες έως και όψιμες ποικιλίες, γεγονός που απαιτεί διαφορετικό προγραμματισμό επεμβάσεων.

Όπως εξηγεί, ο παραγωγός δεν ψεκάζει «τρεις φορές το ίδιο κεράσι», αλλά ουσιαστικά καλύπτει διαφορετικές ποικιλίες όταν αυτές φτάνουν στο στάδιο που είναι ευάλωτες στην προσβολή. «Αν έχεις πρώιμες, μεσοπρώιμες και όψιμες ποικιλίες, που φτάνουν σε αυτό το στάδιο σε διαφορετικές ημέρες, θα πρέπει να κάνεις διαφορετικούς ψεκασμούς για να πετύχεις όλα τα κεράσια», αναφέρει.

Το στοιχείο αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη ότι η ραγολέτιδα πραγματοποιεί μία γενιά τον χρόνο, όμως η χρονική στιγμή κατά την οποία κάθε ποικιλία γίνεται ευαίσθητη στην προσβολή διαφέρει. Η πίεση του εντόμου μπορεί να γίνει ακόμη μεγαλύτερη στις πιο όψιμες ποικιλίες, όπου το χρονικό διάστημα έκθεσης των καρπών στην προσβολή είναι μεγαλύτερο. Αυτός είναι και ο λόγος που απαιτείται συνεχής παρακολούθηση των οπωρώνων και σωστός συγχρονισμός των επεμβάσεων.

Η ζημιά γίνεται μέσα στον καρπό

Σύμφωνα με την κα. Μέλλιου, η ιδιαιτερότητα της ραγολέτιδας είναι ότι το έντομο εναποθέτει τα αυγά του στο εσωτερικό του καρπού, με αποτέλεσμα η προσβολή συχνά να γίνεται αντιληπτή όταν πλέον έχει αναπτυχθεί η προνύμφη μέσα στο κεράσι και εμφανίζονται τα χαρακτηριστικά σημάδια εισόδου.

«Ο σκοπός είναι να έχουμε τις λιγότερες δυνατές απώλειες και να μη φτάσει ο παραγωγός σε σημείο να έχει οικονομικά ζημιογόνα προσβολή», σημειώνει, εξηγώντας ότι ακόμη και σε σωστά διαχειριζόμενες καλλιέργειες μπορεί να εμφανιστούν μεμονωμένοι προσβεβλημένοι καρποί.

Παράλληλα, τονίζει πως η αποτελεσματικότητα των επεμβάσεων επηρεάζεται σημαντικά από τις συνθήκες εφαρμογής. Άνεμος, τοπικές βροχοπτώσεις ή ψιχάλες μετά τον ψεκασμό μπορούν να μειώσουν την αποτελεσματικότητα του εντομοκτόνου, δημιουργώντας «παράθυρα» προσβολής μέσα στον οπωρώνα. «Γι’ αυτό προσπαθούν όλοι να γίνεται όσο το δυνατόν σωστότερα η εφαρμογή», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Η ίδια ξεκαθαρίζει επίσης ότι οι επεμβάσεις δεν πραγματοποιούνται «τυφλά», χωρίς να έχει προηγηθεί παρακολούθηση του εντόμου. Όπως εξηγεί, πρέπει να έχει ξεκινήσει η πτήση της ραγολέτιδας και να υπάρχει παρουσία του πληθυσμού στον οπωρώνα, ώστε ο ψεκασμός να έχει ουσιαστικό αποτέλεσμα. «Αν ψεκάσουμε πριν ξεκινήσει η πτήση του, δεν θα καταφέρουμε κάτι», επισημαίνει.

Παράλληλα, λόγω του μικρού χρονικού διαστήματος μεταξύ προσβολής και συγκομιδής, απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή στην επιλογή των εγκεκριμένων σκευασμάτων και στην τήρηση των ημερών αναμονής, ώστε να αποφευχθεί ο κίνδυνος υπολειμμάτων στους καρπούς.

Η εικόνα της συγκομιδής και τα προβλήματα από τις βροχές

Σε ό,τι αφορά τη φετινή παραγωγή στην περιοχή, η συγκομιδή έχει ξεκινήσει στις πρώιμες ποικιλίες, όπως η Early Lory κ.ά, χωρίς όμως ακόμη να έχουν μπει μεγάλες ποσότητες στην αγορά.

Η κα. Μέλλιου αναφέρει ότι η καρπόδεση και η ποιότητα κρίνονται μέχρι στιγμής ικανοποιητικές, ωστόσο οι βροχοπτώσεις των προηγούμενων ημερών προκάλεσαν σχισίματα σε μέρος της παραγωγής, κυρίως στις πρώιμες ποικιλίες. «Υπάρχει ένα ποσοστό ζημιάς και οι παραγωγοί αναγκάζονται να κάνουν διαλογή κατά τη συγκομιδή», σημειώνει.

Παρά τις δυσκολίες, η συστηματική παρακολούθηση των παγίδων, η συνεργασία παραγωγών και γεωπόνων και ο σωστός χρονισμός των επεμβάσεων παραμένουν τα βασικά «όπλα» απέναντι σε έναν εχθρό που μπορεί μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα να προκαλέσει σοβαρές απώλειες στην παραγωγή κερασιού.

Η Εθνική Διεπαγγελματική Οργάνωση Ροδακίνου (Ε.ΔΙ.Ο.ΡΟ.) σε ανακοίνωση που εξέδωσε τονίζει ότι σε αρκετές περιοχές παρουσιάζονται φέτος ροδακινιές με ξερές βέργες και στα ίδια ή σε άλλα κτήματα παραμορφωμένοι καρποί και τυφλές βέργες.

Δημιουργείται μια σύγχυση που καλό είναι να ξεκαθαρίσει:

Οι παραμορφωμένοι καρποί και οι τυφλές βέργες οφείλονται στα ακάρεα της οικογένειας Eriophyidae που εισέρχονται μέσα στους οφθαλμούς οι οποίοι θα δώσουν την επόμενη χρονιά τους καρπούς και τους βλαστούς, μολύνοντάς τους και με το ιοειδές του Μωσαϊκού της ροδακινιάς (PLMVd).

Η ζημιά συμβαίνει το προηγούμενο καλοκαίρι και φθινόπωρο, και εκδηλώνεται δημιουργώντας την Άνοιξη τυφλές - όχι ξερές - βέργες, ενώ το Μάιο εκδηλώνεται η παραμόρφωση των καρπών, η οποία κορυφώνεται στη Συγκομιδή.

Οι προσβολές μπορούν να αντιμετωπιστούν εφαρμόζοντας τα ακόλουθα:

• Έναν ή και δύο ψεκασμούς Αμπαμεκτίνης όσο τα φύλλα είναι ακόμη φρέσκα το Μάιο.
• Εξαπόλυση Ωφέλιμων Αρπακτικών 10-15 ημέρες μετά την εφαρμογή της Αμπαμεκτίνης.
• Μείωση της χρήσης Πυρεθρινοειδών και αντικατάσταση με εκλεκτικά εντομοκτόνα.
• Ψεκασμούς ανά 15-20 μέρες με θειούχα το καλοκαίρι και κυρίως το φθινόπωρο πριν κλείσουν τα λέπια των οφθαλμών. Το Θειασβέστιο διαθέτει πιο έντονη διεισδυτική δράση ακόμη και στις πιο δροσερές ημέρες του Φθινοπώρου.
• Στο φούσκωμα των οφθαλμών η χρήση Θειασβεστίου ενάντια στον Εξώασκο, στο ροζ μπουμπούκι η εφαρμογή θερινών λαδιών, και μετά την πτώση του Κάλυκα οι ψεκασμοί για την αντιμετώπιση του Ωιδίου, του Κορύνεου και του Κλαδοσπορίου, όταν γίνονται με Βρέξιμο Θείο ή Θειασβέστιο, ελέγχουν ταυτόχρονα και τα ακάρεα.

Οι ξερές βέργες οφείλονται στο μύκητα Fusicoccum amygdali όταν προσβάλει τους βλαστούς κυρίως κατά την πτώση των φύλλων το φθινόπωρο και λιγότερο κατά την έκπτυξη των οφθαλμών την άνοιξη.

Οι προσβολές αυτές μπορούν να αντιμετωπιστούν εφαρμόζοντας τα ακόλουθα:

• Αφαίρεση και κάψιμο των ξερών βεργών πριν τα αραιώματα, κόβοντας 10 εκ. κάτω από το σημείο ξήρανσης και απολυμαίνοντας συχνά τα εργαλεία του κλαδέματος.
• Καλοκαιρινό κλάδεμα για καλύτερο φωτισμό και αερισμό των δένδρων.
• Εναλλασσόμενες εφαρμογές Captan, Dithianon και Θειασβεστίου (που δρα εκείνη την περίοδο ενάντια και σε αφίδες, ακάρεα, εξώασκο, κοκκοειδή) από το 10% της πτώσης των φύλλων και μέχρι την εφαρμογή του χαλκού.
• Προστασία από τον Εξώασκο με χρήση Θειασβεστίου ή/και ΖΙΡΑΜ μετά το λήθαργο, αλλά και της Μονίλιας στην έναρξη της ανθοφορίας και του Κορύνεου στην πτώση των πετάλων με κατάλληλα μυκητοκτόνα.

Περισσότερα για τις ξερές βέργες μπορείτε να διαβάσετε στο τεύχος Μαΐου 2026, στο Περιοδικό Γεωργία - Κτηνοτροφία, σε άρθρο με τίτλο: «Έλκη κλαδίσκων και νεκρώσεις βλαστών πυρηνόκαρπων. Μια αναδυόμενη απειλή για τις καλλιέργειες της ροδακινιάς και της αμυγδαλιάς στην Ελλάδα», το οποίο υπογράφει ο κ. Γεώργιος Καραογλανίδης. Το τεύχος Μαΐου 2026 του Περιοδικού Γεωργία - Κτηνοτροφία κυκλοφορεί από το Σάββατο (30/5) στα περίπτερα.

Σταδιακά έχει ξεκινήσει η περίοδος όπου οι παραγωγοί μηλιάς καλούνται να παρακολουθούν στενά την εμφάνιση εχθρών που μπορούν να επηρεάσουν τόσο την ανάπτυξη των δέντρων όσο και την ποιότητα της παραγωγής. Ανάμεσα σε αυτούς, ο τετράνυχος εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους και πιο απαιτητικούς εχθρούς της μηλιάς, αλλά και γενικότερα πολλών δενδρωδών καλλιεργειών, ιδιαίτερα σε χρονιές με υψηλές θερμοκρασίες και αυξημένη πίεση στους οπωρώνες.

Για το ζήτημα μίλησε στον ΑγροΤύπο ο γεωπόνος του Α.Σ. Ορεινά Κισσάβου, κ. Γιάννης Μούσιας, ο οποίος περιέγραψε αναλυτικά την εικόνα που παρατηρείται στις μηλοκαλλιέργειες, τις μορφές του τετράνυχου που εμφανίζονται, τους τρόπους διαχείρισης αλλά και τις δυσκολίες αντιμετώπισης λόγω ανθεκτικοτήτων, ενώ τόνισε και τη σημασία της συνεχούς παρακολούθησης μέσα στο χωράφι

Τα είδη τετράνυχου, οι προσβολές και η εικόνα στις μηλιές

Όπως εξήγησε ο κ. Μούσιας, στις μηλοκαλλιέργειες της περιοχής εμφανίζονται τρία διαφορετικά είδη τετράνυχου, των οποίων οι εκκολάψεις των χειμερινών αυγών ξεκινούν από τις αρχές Απριλίου. Πρόκειται για τον κόκκινο τετράνυχο (Panonychus ulmi), τον κίτρινο τετράνυχο (Tetranychus urticae) και τα λεγόμενα Aculus της οικογένειας Eriophyidae, τα οποία αποτελούν επίσης μία μορφή τετράνυχου, διαφορετική όμως από τις άλλες δύο.

Ο γεωπόνος του συνεταιρισμού στάθηκε ιδιαίτερα στην τελευταία κατηγορία, εξηγώντας ότι πρόκειται για έναν τετράνυχο που δεν διακρίνεται εύκολα, ούτε με γυμνό μάτι αλλά πολλές φορές ούτε και με φακό, καθώς απαιτείται ιδιαίτερα εξειδικευμένη παρατήρηση. «Νομίζεις ότι το δέντρο έχει πάρει φωτιά και δεν καταλαβαίνεις γιατί», ανέφερε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας την εικόνα που μπορεί να εμφανίσουν ορισμένα δέντρα όταν υπάρχει έντονη προσβολή από τα συγκεκριμένα ακάρεα. Ο συγκεκριμένος τύπος προσβάλλει κυρίως τις κορυφές των δέντρων, σταματώντας την ανάπτυξη και απομυζώντας τους φυτικούς ιστούς, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται συνολικά τόσο το δέντρο όσο και ο καρπός. Παράλληλα, τα συγκεκριμένα ακάρεα απασχολούν περισσότερο τα εσπεριδοειδή και σε δεύτερο βαθμό τα μηλοειδή, γεγονός που εξηγεί και γιατί οι περισσότεροι παραγωγοί είναι περισσότερο εξοικειωμένοι με τον κόκκινο και τον κίτρινο τετράνυχο.

«Ανάλογα τη χρονιά και τις συνθήκες, και οι τρεις τετράνυχοι μπορούν να προκαλέσουν παρόμοια ζημιά», σημείωσε χαρακτηριστικά. Η εικόνα αυτή γίνεται ακόμη πιο δύσκολη σε περιόδους όπου οι καιρικές συνθήκες ευνοούν τη γρήγορη ανάπτυξη των πληθυσμών. Σύμφωνα με τον κ. Μούσια, οι τετράνυχοι γενικά δραστηριοποιούνται πάνω στα φύλλα, τρεφόμενοι από τους φυτικούς ιστούς και μειώνοντας τη φωτοσυνθετική ικανότητα του δέντρου. «Δουλεύοντας πάνω στο φύλλο, μειώνεται η φωτοσύνθεση και η δυνατότητα να αναπτυχθεί σωστά το δέντρο», σημείωσε, εξηγώντας ότι όταν οι πληθυσμοί ξεφύγουν, μπορεί να επηρεαστεί όχι μόνο η ανάπτυξη των μικρών δέντρων αλλά και το μέγεθος του καρπού. Παράλληλα, σε περιπτώσεις έντονης προσβολής μπορεί να επηρεαστεί ακόμη και ο χρωματισμός των μήλων, ιδιαίτερα στις κόκκινες ποικιλίες, εφόσον δεν υπάρξει έγκαιρη αντιμετώπιση.

Ο ίδιος εξήγησε ότι ο κίτρινος τετράνυχος θεωρείται γενικά πιο εύκολος στην καταπολέμηση συγκριτικά με τον κόκκινο τετράνυχο, ωστόσο έχει τη δυνατότητα να προκαλέσει πολύ γρήγορα μεγαλύτερη ζημιά όταν ευνοείται από τις συνθήκες, ενώ οι υψηλές θερμοκρασίες των τελευταίων ετών αποτελούν σημαντικό παράγοντα που ευνοεί την ταχύτατη ανάπτυξη των πληθυσμών.

Οι αλλεπάλληλες γενιές, οι ανθεκτικότητες και τα περιορισμένα εργαλεία αντιμετώπισης

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο γεωπόνος και στις δυσκολίες καταπολέμησης του τετράνυχου, εξηγώντας ότι πρόκειται για έναν οργανισμό με πολλές και αλλεπάλληλες γενιές μέσα στον ίδιο χρόνο. Σε αντίθεση με άλλους εχθρούς, όπως για παράδειγμα η καρπόκαψα, στον τετράνυχο οι γενιές δεν διακρίνονται εύκολα. «Η μία γενιά καλύπτει την άλλη. Από τη στιγμή που υπάρχει πληθυσμός, ζευγαρώνει, αφήνει αυγά και συνεχίζει πολύ γρήγορα», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Μάλιστα, όσο ευνοείται από τις καιρικές συνθήκες ή όταν δεν πραγματοποιείται έγκαιρη καταπολέμηση, ο πληθυσμός μπορεί να αυξηθεί ακόμη πιο γρήγορα. Ακριβώς αυτή η συνεχής αναπαραγωγή είναι και ο βασικός λόγος που οι τετράνυχοι αναπτύσσουν πολύ γρήγορα ανθεκτικότητες απέναντι στα ακαρεοκτόνα. «Ένα φάρμακο μπορεί τη μία χρονιά να κάνει φοβερή δουλειά και μέσα σε δύο χρόνια να μην κάνει τίποτα», τόνισε, σημειώνοντας ότι στην πράξη τα διαθέσιμα εργαλεία είναι πλέον ελάχιστα.

Όπως διευκρίνισε, θεωρητικά υπάρχουν αρκετές εγκεκριμένες δραστικές ουσίες, όμως στην πραγματικότητα, λόγω ανθεκτικοτήτων, είναι σαν να υπάρχουν μόνο δύο ή τρία εργαλεία που μπορούν ακόμη να δώσουν κάποια λύση. «Αν μιλήσουμε με το Υπουργείο, θα μας πουν ότι υπάρχουν πολλές δραστικές. Στην πράξη όμως ελάχιστες λειτουργούν», ανέφερε χαρακτηριστικά. Η εικόνα αυτή, όπως σημείωσε ο γεωπόνος, δυσκολεύει ακόμη περισσότερο τόσο τον παραγωγό όσο και τον ίδιο τον γεωπόνο να διαχειριστούν αποτελεσματικά το πρόβλημα, καθώς πλέον και οι τρεις τετράνυχοι αντιμετωπίζονται ουσιαστικά με τα ίδια εργαλεία.

Η διαχείριση στον οπωρώνα και τα διαθέσιμα εργαλεία

Όπως εξήγησε ο γεωπόνος του συνεταιρισμού, οι πρώτες επεμβάσεις ξεκινούν ήδη από την άνοιξη, με την έκπτυξη των οφθαλμών και την άνοδο της θερμοκρασίας, όταν αρχίζουν να εμφανίζονται οι πρώτοι τετράνυχοι από τα χειμερινά αυγά. Στο στάδιο αυτό εφαρμόζονται θερινά λάδια, σε συνδυασμό και με άλλα σκευάσματα ή εντομοκτόνα, καθώς εκείνη την περίοδο πραγματοποιείται παράλληλα καταπολέμηση και άλλων εχθρών. Όπως ανέφερε, αυτή ουσιαστικά αποτελεί και την πρώτη επέμβαση απέναντι στον τετράνυχο, ενώ κατά την ανθοφορία δεν πραγματοποιούνται επεμβάσεις. Παρ’ όλα αυτά, η πρώτη εφαρμογή βοηθά ώστε να διατηρηθεί ο πληθυσμός σε χαμηλά επίπεδα μέχρι και το στάδιο της πτώσης των πετάλων.

Από εκεί και πέρα, όπως εξήγησε, η διαχείριση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό τόσο από τις συνθήκες όσο και από την παρακολούθηση του ίδιου του παραγωγού. Στον Α.Σ. Ορεινά Κισσάβου εφαρμόζονται πρακτικές ολοκληρωμένης διαχείρισης, με χρήση ωφέλιμων ακάρεων που λειτουργούν ως αρπακτικά απέναντι στους φυτοφάγους τετράνυχους. Όπως γνωστοποίησε ο γεωπόνος, τα ωφέλιμα ακάρεα χρειάζονται χρόνο για να εγκατασταθούν και να μειώσουν αποτελεσματικά τους πληθυσμούς, γι’ αυτό και απαιτείται υπομονή, ενώ η διαδικασία αυτή «χτίζεται χρόνο με τον χρόνο» μέσα στον οπωρώνα.

Παράλληλα, αναφέρθηκε και στη χρήση σαπουνιών, μία πρακτική που εφαρμόζεται από αρκετούς παραγωγούς τόσο λόγω του χαμηλότερου κόστους όσο και λόγω των περιορισμένων διαθέσιμων εργαλείων αντιμετώπισης. «Σκοτώνουν τον τετράνυχο, αλλά επανεμφανίζεται πολύ γρήγορα», σημείωσε χαρακτηριστικά. Όπως ανέφερε, σε αυτή την περίπτωση απαιτούνται συνεχόμενες επεμβάσεις και συχνοί ψεκασμοί, κάτι που δεν μπορεί να αποτελέσει μόνιμη λύση, ωστόσο εφαρμόζεται από αρκετούς παραγωγούς.

Ο ίδιος σημείωσε ακόμη ότι στα αγροτεμάχια με ιστορικό προσβολών απαιτείται μεγαλύτερη προσοχή και πιο προληπτική διαχείριση, ξεκινώντας από νωρίς με χρήση θερινών λαδιών αλλά ακόμη και ωοκτόνων σκευασμάτων, έστω και αν η αποτελεσματικότητά τους δεν έχει μεγάλη διάρκεια. Όπως τόνισε, όλα αυτά μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση των αρχικών πληθυσμών, ενώ κατά τους καλοκαιρινούς μήνες απαιτείται συχνή παρακολούθηση, εφαρμογή ωφέλιμων ακάρεων και, όταν ο πληθυσμός αρχίζει να αυξάνεται συνεχώς, νέα παρέμβαση με κάποια δραστική ουσία που δρα απέναντι στο άκαρι.

«Το χωράφι είναι του παραγωγού»

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο κ. Μούσιας και στη σημασία της συνεχούς παρουσίας του ίδιου του παραγωγού μέσα στο χωράφι. Όπως εξήγησε, ο τετράνυχος πολλές φορές εμφανίζεται πολύ τοπικά, ακόμη και σε λίγα μόνο δέντρα, γεγονός που κάνει δύσκολη την άμεση ανίχνευση από έναν γεωπόνο που επισκέπτεται περιοδικά την καλλιέργεια.«Το χωράφι είναι του παραγωγού. Εκείνος είναι κάθε μέρα μέσα και μπορεί να δει ότι κάτι δεν πάει καλά», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ο ίδιος πρόσθεσε ότι δεν πρέπει να υπάρχει ούτε υπερβολικός εφησυχασμός ούτε απόλυτη προσήλωση μόνο στα στατιστικά κατώφλια επέμβασης, καθώς ο τετράνυχος μπορεί να είναι πολύ εστιασμένος σε συγκεκριμένα σημεία του αγροτεμαχίου.«Σε ένα σημείο μπορεί να βρεις ένα φύλλο προσβεβλημένο και λίγα μέτρα πιο πέρα οκτώ στα δέκα φύλλα», τόνισε. Για τον λόγο αυτό, όπως σημείωσε, απαιτείται συνεχής παρατήρηση από τον ίδιο τον παραγωγό αλλά και στενή συνεργασία με τον γεωπόνο.

Κλείνοντας, ο γεωπόνος του Α.Σ. Ορεινά Κισσάβου σημείωσε ότι δεν θεωρεί πως κάποια ποικιλία εμφανίζει ιδιαίτερη ανθεκτικότητα ή ευαισθησία απέναντι στον τετράνυχο. Όπως ανέφερε, παλαιότερα υπήρχε η αντίληψη ότι οι πράσινες ποικιλίες επηρεάζονταν λιγότερο, ωστόσο πλέον έχει φανεί ότι όλες οι ποικιλίες μπορούν να εμφανίσουν προσβολές. «Το πρόβλημα σχετίζεται περισσότερο με το μικροκλίμα και το ιστορικό του κάθε κτήματος», σημείωσε.

Από την Υποδιεύθυνση Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος Βορείου Ελλάδος εξαρθρώθηκαν δύο εγκληματικές ομάδες, τα μέλη των οποίων δραστηριοποιούνταν στην παράνομη διακίνηση φυτοπροστατευτικών προϊόντων.

Για την υπόθεση πραγματοποιήθηκε χθες, Τρίτη (12 Μαΐου 2026), συντονισμένη αστυνομική επιχείρηση του Τμήματος Δίωξης Οικονομικού Εγκλήματος σε περιοχές της Θεσσαλονίκης, της Ημαθίας και της Ξάνθης, κατά την οποία συνελήφθησαν 4 άτομα, εκ των οποίων τα 3 είναι μέλη της πρώτης εγκληματικής ομάδας. Σε βάρος τους σχηματίσθηκε δικογραφία, κατά περίπτωση, για εγκληματική οργάνωση και παραβάσεις της νομοθεσίας περί διάθεσης γεωργικών φαρμάκων στην αγορά και του Εθνικού Τελωνειακού Κώδικα.

Ειδικότερα, ως προς την πρώτη εγκληματική ομάδα, προέκυψε ότι τα μέλη της, τουλάχιστον από τις αρχές του 2026, είχαν συγκροτήσει και ενταχθεί σε αυτή με σκοπό την εμπορία φυτοπροστατευτικών προϊόντων χωρίς την απαιτούμενη άδεια.
Όπως προέκυψε, ένα από τα μέλη διατηρούσε ατομική επιχείρηση σε περιοχή της Θεσσαλονίκης, με δραστηριότητα στο χονδρικό εμπόριο βιομηχανικών χημικών προϊόντων, λιπασμάτων και αγροχημικών προϊόντων, μέσω της οποίας, με τη συνδρομή των έτερων μελών, πραγματοποιούσαν παράνομη εμπορία φυτοπροστατευτικών προϊόντων.

Κατά την έρευνα που πραγματοποιήθηκε στην επιχείρηση, με τη συνδρομή υπαλλήλων του Περιφερειακού Κέντρου Προστασίας Φυτών Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Θεσσαλονίκης και του Τμήματος Αγροτικής Ανάπτυξης και Ελέγχων Νομού Θεσσαλονίκης του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, βρέθηκαν και κατασχέθηκαν:

• 500 κιλά και 520 λίτρα φυτοπροστατευτικών προϊόντων,
• 3.336- λίτρα σκευάσματος βιοδιεγέρτη, τυποποιημένα σε πλαστικούς περιέκτες, καθώς και
• πλήθος πωμάτων, κενών πλαστικών περιεκτών και χαρτοκιβωτίων.

Επιπλέον, διακριβώθηκε ότι, σε υπόγειο αποθηκευτικό χώρο πολυκατοικίας πλησίον της ανωτέρω επιχείρησης, τα μέλη της ομάδας πραγματοποιούσαν δραστηριότητες ανάμιξης, συσκευασίας και ανασυσκευασίας χημικών σκευασμάτων και λιπασμάτων χωρίς την απαιτούμενη άδεια λειτουργίας.

Από την επακόλουθη έρευνα, με τη συνδρομή αρμόδιων Υπηρεσιών του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, της Χημικής Υπηρεσίας Κεντρικής Μακεδονίας, της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας και της Ε.Υ.Α.Θ., διαπιστώθηκε η ύπαρξη φρεατίου συγκέντρωσης ακάθαρτων υδάτων, στο οποίο είχε τοποθετηθεί υποβρύχια αντλία, μέσω της οποίας διοχετεύονταν υπολείμματα των χημικών σκευασμάτων απευθείας στο κεντρικό δίκτυο αποχέτευσης του κτιρίου.

Επισημαίνεται ότι, με τη λειτουργία της ανωτέρω εγκατάστασης προκαλείται άμεσος κίνδυνος για το περιβάλλον, την ασφάλεια των εγκαταστάσεων και των εργαζομένων, καθώς και την ασφάλεια των περιοίκων.

Παράλληλα, στον εν λόγω χώρο, βρέθηκαν και κατασχέθηκαν:

• 13.772,75 λίτρα και 1.000 κιλά σκευασμάτων βιοδιεγέρτη και λιπασμάτων,
• μηχανολογικός εξοπλισμός και πρώτες ύλες που χρησιμοποιούνταν για την ανάμιξη, συσκευασία και ανασυσκευασία των χημικών σκευασμάτων,
• 3 κενές παλετοδεξαμενές χωρητικότητας 1.000 λίτρων έκαστη και
• 1 παλετοδεξαμενή ίδιας χωρητικότητας, η οποία περιείχε υγρή ουσία άγνωστης χημικής σύστασης και
• φορτηγό όχημα, το οποίο χρησιμοποιούνταν ως μέσο απόκρυψης και μεταφοράς των παράνομων σκευασμάτων.

Η δεύτερη εγκληματική ομάδα απαρτιζόταν από δύο μέλη, τα οποία δραστηριοποιούνταν, τουλάχιστον από το 2021, στην παράνομη εισαγωγή στη χώρα μεγάλων ποσοτήτων φυτοπροστατευτικών προϊόντων τουρκικής προέλευσης, χωρίς να υφίσταται άδεια χρήσης εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και στην περαιτέρω διακίνησή τους σε αγρότες.

Ειδικότερα, το ένα μέλος της ομάδας είχε αναλάβει την παράνομη εισαγωγή των σκευασμάτων από την Τουρκία και την παράδοσή τους στο έτερο μέλος, το οποίο προέβαινε στην περαιτέρω διάθεσή τους στην αγορά.

Στο πλαίσιο αυτό, διενεργήθηκε έρευνα σε οικία που διαχειρίζεται το πρώτο μέλος της ομάδας στην περιοχή της Ημαθίας με τη συνδρομή υπαλλήλων του Περιφερειακού Κέντρου Προστασίας Φυτών Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Θεσσαλονίκης και του Τμήματος Αγροτικής Ανάπτυξης και Ελέγχων Νομού Ημαθίας του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.

Από την έρευνα βρέθηκαν και κατασχέθηκαν 225 κιλά και 36 λίτρα παράνομων φυτοπροστατευτικών προϊόντων τουρκικής προέλευσης, για τα οποία προέκυψε ότι είχαν παραδοθεί προ ολίγων ημερών (11/5/2026), από το αναζητούμενο μέλος της ομάδας στο συλληφθέν μέλος, σε περιοχή της Ημαθίας.

Σε επακόλουθη έρευνα στην οικία του συλληφθέντα βρέθηκε και κατασχέθηκε το χρηματικό ποσό των 40.000 ευρώ, ενώ επιπλέον κατασχέθηκε φορτηγό όχημα, το οποίο χρησιμοποιούνταν ως μέσο μεταφοράς και απόκρυψης των παράνομων φυτοπροστατευτικών προϊόντων.

Δείγματα των ανευρεθέντων φυτοπροστατευτικών προϊόντων και λιπασμάτων θα εξεταστούν εργαστηριακά από τη Χημική Υπηρεσία Κεντρικής Μακεδονίας και το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο, προκειμένου να διαπιστωθεί η σύσταση και η περιεκτικότητά τους σε δραστικές ουσίες, καθώς και οι ενδεχόμενες επιπτώσεις τους στη δημόσια υγεία.

Περαιτέρω, κινείται η διαδικασία από τις αρμόδιες Υπηρεσίες για την επιβολή των προβλεπόμενων διοικητικών κυρώσεων.

Οι συλληφθέντες οδηγήθηκαν στις αρμόδιες εισαγγελικές Αρχές.

Η παρουσία της ψύλλας στις καλλιέργειες φιστικιάς αποτελεί κάθε χρόνο ένα από τα ζητήματα που απασχολούν έντονα τους παραγωγούς, ιδιαίτερα από την άνοιξη και μετά, όταν οι πληθυσμοί του εντόμου αρχίζουν να αυξάνονται σταδιακά πάνω στα δέντρα. Πρόκειται για έναν εχθρό που πολλές φορές δεν προκαλεί άμεσα εντυπωσιακή εικόνα στον αγρό, ωστόσο μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική εξασθένηση της καλλιέργειας όταν δεν υπάρξει έγκαιρη παρακολούθηση και αντιμετώπιση.

Με δεδομένη τη σημασία που έχει η διαχείριση της ψύλλας για τη φιστικοκαλλιέργεια, ο ΑγροΤύπος συνομίλησε με τον πρόεδρο του Α.Σ. Κελυφωτού Φιστικιού Μώλου – Θερμοπυλών, κ. Βασίλη Ζυγομήτρο, σχετικά με τα προβλήματα που μπορεί να δημιουργήσει το έντομο στην καλλιέργεια, αλλά και τα σημεία που απαιτούν προσοχή κατά τη διαχείρισή του.

Ένα έντομο με πολλές γενεές και παρατεταμένη παρουσία στο χωράφι

Η ψύλλα της φιστικιάς (Agonoscena pistaciae) εμφανίζεται συνήθως από τα μέσα Απριλίου, με την ωοτοκία να ξεκινά μέσα στον Μάιο, ενώ, όπως αναφέρει ο πρόεδρος του συνεταιρισμού, παραμένει πάνω στα δέντρα μέχρι και την πτώση των φύλλων. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου μπορεί να συμπληρώσει 4 έως 5 γενεές, γεγονός που εξηγεί, όπως τονίζει και ο ίδιος, γιατί οι πληθυσμοί της συχνά αυξάνονται προοδευτικά μέσα στο καλοκαίρι.

Το έντομο προσβάλλει βλαστούς, φύλλα και ανθοφόρους οφθαλμούς, απομυζώντας φυτικούς χυμούς. Η δραστηριότητά του συνδέεται με τη δημιουργία νεκρωτικών στιγμάτων, ενώ παράλληλα εκκρίνει μελιτώματα πάνω στη βλάστηση και στους ιστούς του δέντρου.

Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που συνδέονται με την ψύλλα δεν είναι μόνο η άμεση προσβολή του δέντρου, αλλά και οι δευτερογενείς συνέπειες που ακολουθούν. Όπως χαρακτηριστικά σημείωσε ο κ. Ζυγομήτρος, «το μελίτωμα δημιουργεί μετά σοβαρά προβλήματα πάνω στο δέντρο», αναφερόμενος στην ανάπτυξη του μύκητα της καπνιάς, ο οποίος εγκαθίσταται πάνω στις μελιτώδεις εκκρίσεις.

Η εικόνα αυτή μπορεί να επηρεάσει συνολικά τη φυσιολογία της καλλιέργειας, οδηγώντας σε πρόωρη φυλλόπτωση, καταστροφή οφθαλμών και προβλήματα στην ωρίμανση των καρπών. Σε αρκετές περιπτώσεις οι καρποί παραμένουν κλειστοί και δεν ολοκληρώνουν φυσιολογικά την ανάπτυξή τους, στοιχείο που επηρεάζει άμεσα την παραγωγική εικόνα του οπωρώνα.

Η έγκαιρη παρακολούθηση και η προσεκτική διαχείριση

Όπως επισημαίνει ο κ. Ζυγομήτρος, η έγκαιρη παρακολούθηση των πληθυσμών «θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική», καθώς η ψύλλα μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα σε σοβαρό πρόβλημα κατά τους θερινούς μήνες. Όταν οι πληθυσμοί δεν ελεγχθούν εγκαίρως, η εξασθένηση των δέντρων γίνεται εντονότερη και η πίεση στην καλλιέργεια αυξάνεται αισθητά.

Για τον λόγο αυτό, «θα πρέπει οι παραγωγοί να πραγματοποιούν συστηματικούς ελέγχους στις φιστικιές τους» για πιθανή παρουσία του εντόμου και για εικόνες προσβολής στη βλάστηση. Σε περιπτώσεις όπου διαπιστώνονται προσβολές, θα πρέπει να πραγματοποιείται ψεκαστική επέμβαση με εγκεκριμένο για την καλλιέργεια γεωργικό φάρμακο.

Ο πρόεδρος του συνεταιρισμού ανέφερε ακόμη ότι σε αρκετές περιπτώσεις οι επεμβάσεις που πραγματοποιούνται για άλλους εχθρούς, όπως το ευρύτομο, συμβάλλουν παράλληλα και στον περιορισμό της ψύλλας. Ωστόσο, όπως τόνισε, χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στις επιλογές φυτοπροστασίας, καθώς η αλόγιστη χρήση σκευασμάτων μπορεί να επηρεάσει τους φυσικούς εχθρούς του εντόμου.

«Θέλει ισορροπία στη διαχείριση και συνεχή παρακολούθηση στο χωράφι», σημείωσε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι η αντιμετώπιση της ψύλλας δεν βασίζεται μόνο στην επέμβαση της στιγμής, αλλά κυρίως στη συνολική εικόνα της καλλιέργειας σε όλη τη διάρκεια της περιόδου.

Οι έντονες ανοιξιάτικες βροχοπτώσεις, τα νεροκρατήματα και οι απότομες μεταβολές της θερμοκρασίας φαίνεται πως επαναφέρουν φέτος στο προσκήνιο ένα πρόβλημα που αρκετοί παραγωγοί ακτινιδίου γνωρίζουν καλά, αλλά συχνά διαπιστώνουν όταν πλέον είναι αργά: τις σηψιρριζίες.

Παρότι η περίοδος αυτή θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμη για την καλλιέργεια, η πρόληψη απέναντι στην ασθένεια δεν αφορά μόνο μία συγκεκριμένη χρονική στιγμή, αλλά αποτελεί μια διαδικασία που ξεκινά από την εγκατάσταση του οπωρώνα και συνεχίζεται καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, με σωστή διαχείριση του εδάφους, της άρδευσης και των καλλιεργητικών πρακτικών.

Με αφορμή τη σπουδαιότητα της ασθένειας για την καλλιέργεια του ακτινιδίου, ο ΑγροΤύπος συνομίλησε με ανθρώπους της Ο.Π. «Άραχθος», οι οποίοι περιέγραψαν μια κατάσταση που απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή αυτή την περίοδο, κυρίως σε χωράφια με αυξημένη υγρασία, κακή αποστράγγιση ή ιστορικό παλαιότερων προβλημάτων.

Όταν το έδαφος «κρατά» το πρόβλημα για χρόνια

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία που αναδείχθηκαν στη συζήτηση αφορά το γεγονός ότι η αρμιλλάρια, δηλαδή η γνωστή σηψιρριζία των ακτινιδίων (Armillaria mellea), δεν εμφανίζεται ξαφνικά και αποκομμένα, αλλά συχνά συνδέεται με το ιστορικό του αγροτεμαχίου και τις προηγούμενες καλλιέργειες.

Σε χωράφια όπου υπήρχαν παλαιότερα δένδρα, εγκαταλελειμμένοι οπωρώνες ή ακόμη και δασική βλάστηση, η παρουσία μολυσμένων ριζών μέσα στο έδαφος μπορεί να λειτουργήσει ως εστία μετάδοσης για μεγάλο χρονικό διάστημα. Για τον λόγο αυτό, ιδιαίτερη σημασία δίνεται στην προετοιμασία πριν από την εγκατάσταση νέου οπωρώνα.

Όπως επισημάνθηκε, η απομάκρυνση των παλιών ριζών δεν είναι μια «τυπική διαδικασία καθαρισμού», αλλά ουσιαστικό μέτρο πρόληψης. Σε αρκετές περιπτώσεις προτείνεται το χωράφι να μείνει για κάποιο διάστημα σε αγρανάπαυση ή να καλλιεργηθούν σιτηρά για μία ή περισσότερες καλλιεργητικές περιόδους, ώστε να περιοριστεί η παρουσία των παθογόνων στο έδαφος.

Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία φαίνεται να έχει και ο τρόπος εγκατάστασης του ίδιου του οπωρώνα. Όπως ανέφεραν άνθρωποι της Ο.Π. «Άραχθος», σε αρκετές περιπτώσεις η δημιουργία σαμαριών βοηθά σημαντικά στη στράγγιση, ιδιαίτερα σε βαριά εδάφη ή χωράφια που εμφανίζουν τάση να κρατούν νερό. «Καλύτερα να προλαμβάνεις από την αρχή, παρά να προσπαθείς μετά να διορθώσεις το πρόβλημα μέσα στον οπωρώνα», σημειώθηκε χαρακτηριστικά.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στο πολλαπλασιαστικό υλικό. «Αν το πρόβλημα μπει από την αρχή στον οπωρώνα, μετά είναι πολύ δύσκολο να ελεγχθεί», αναφέρθηκε χαρακτηριστικά, με τους ανθρώπους της παραγωγής να τονίζουν πως ο έλεγχος της υγείας των φυτών ήδη από το φυτώριο αποτελεί κρίσιμο στάδιο.

Παράλληλα, τονίστηκε ότι ακόμη και οι καλλιεργητικές εργασίες μπορούν να συμβάλουν άθελά τους στη μεταφορά μολύσματος από σημείο σε σημείο, μέσω εργαλείων ή μηχανημάτων που έρχονται σε επαφή με μολυσμένο έδαφος.

Η αντιμετώπιση μέσα στον οπωρώνα και τα λάθη που κοστίζουν

Σύμφωνα με όσα περιγράφηκαν, η διαχείριση της σηψιρριζίας γίνεται ιδιαίτερα δύσκολη όταν το πρόβλημα εγκατασταθεί στον οπωρώνα. Για τον λόγο αυτό, αρκετοί παραγωγοί προσπαθούν να περιορίσουν την εξάπλωση όσο το δυνατόν νωρίτερα, απομακρύνοντας τα έντονα προσβεβλημένα δένδρα και απομονώνοντας τις ύποπτες περιοχές.

Σε ορισμένες περιπτώσεις εφαρμόζεται ακόμη και δημιουργία χαντακιού γύρω από την προσβεβλημένη ζώνη, ώστε να περιοριστεί η επέκταση του προβλήματος μέσω του εδάφους και των ριζών. Όπως μας ειπώθηκε, «αν χαθεί ο έλεγχος σε ένα σημείο, μετά μπορεί να αρχίσει να “τραβά” και τα διπλανά φυτά».

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στη διαχείριση της άρδευσης, καθώς τα ακτινίδια δέχονται μεγάλες ποσότητες νερού τόσο κατά την καλλιεργητική περίοδο όσο και κατά τους χειμερινούς μήνες, όταν επικρατούν έντονες βροχοπτώσεις. Σύμφωνα με όσα επισημάνθηκαν, η συνεχής υγρασία και τα βαριά, κακώς στραγγιζόμενα εδάφη δημιουργούν συνθήκες που ευνοούν την ανάπτυξη προβλημάτων στο ριζικό σύστημα.

«Δεν σημαίνει ότι το νερό από μόνο του θα δημιουργήσει το πρόβλημα στο φυτό, όμως όταν υπάρχει συνεχής υγρασία και οι κατάλληλες συνθήκες στο έδαφος, δημιουργείται ευνοϊκό περιβάλλον για την ανάπτυξη του προβλήματος», ανέφεραν χαρακτηριστικά άνθρωποι της παραγωγής, υπογραμμίζοντας πως από την άνοιξη και μετά η σωστή διαχείριση των ποτισμάτων αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σημεία προσοχής.

Έμφαση δίνεται επίσης στην καλή γενική κατάσταση των δένδρων. Φυτά που είναι ήδη εξασθενημένα από θρεπτικές ελλείψεις, έντομα ή άλλες ασθένειες εμφανίζονται πιο ευάλωτα στην προσβολή. Γι' αυτό και αρκετοί παραγωγοί προσπαθούν να αποφύγουν υπερβολές σε ποτίσματα ή πρακτικές που επιβαρύνουν το ριζικό σύστημα.

Στη συζήτηση έγινε αναφορά και σε πρακτικές όπως η αποκάλυψη του λαιμού του φυτού και των χονδρών ριζών, καθώς και η χρήση χαλκούχων σκευασμάτων στα σημεία προσβολής, καθώς οι συγκεκριμένοι μύκητες εμφανίζουν ευαισθησία στον χαλκό. Παράλληλα, σε νέες εγκαταστάσεις ή σε χωράφια με ιστορικό προβλημάτων εξετάζονται λύσεις όπως η ηλιοαπολύμανση του εδάφους κατά τους θερινούς μήνες, με τη χρήση διαφανούς πλαστικού, ώστε να μειώνεται το παθογόνο φορτίο.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η αυξανόμενη χρήση ανταγωνιστικών μικροοργανισμών στο έδαφος, μια πρακτική που αρκετοί παραγωγοί παρακολουθούν πλέον πιο στενά τα τελευταία χρόνια, αναζητώντας πιο ήπιες και μακροπρόθεσμες λύσεις απέναντι σε ένα πρόβλημα που, όπως παραδέχονται οι ίδιοι, «δεν συγχωρεί εύκολα τα λάθη».

Η άνοιξη αποτελεί περίοδο κατά την οποία ξεκινά σταδιακά η δραστηριότητα πολλών εντομολογικών εχθρών στις δενδρώδεις καλλιέργειες, με τους παραγωγούς να παρακολουθούν στενά την εξέλιξη των πληθυσμών και την έναρξη των πτήσεων των εντόμων στις καλλιέργειές τους. 

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και το εύρυτομο της φιστικιάς, ένας από τους σημαντικότερους εχθρούς της καλλιέργειας, για τον οποίο μιλήσαμε με τον πρόεδρο του Αγροτικού Συνεταιρισμού Κελυφωτού Φιστικιού Μώλου – Θερμοπυλών, Βασίλης Ζυγομήτρος, καταγράφοντας χρήσιμες επισημάνσεις για τους παραγωγούς.

Η έναρξη της πτήσης του ευρύτομου

Το εύρυτομο αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους εχθρούς της φιστικιάς (Eurytoma plotnikovi). Το έντομο έχει μία γενεά τον χρόνο και διαχειμάζει σαν προνύμφη μέσα στους καρπούς που έχουν παραμείνει πάνω στο δένδρο ή έχουν πέσει στο έδαφος. Τα ακμαία βγαίνουν από τους μουμιοποιημένους καρπούς του προηγούμενου έτους, ανοίγοντας μία οπή, ενώ τα περισσότερα είναι θηλυκά και ωοτοκούν εντός των νέων καρπών περίπου τρεις ημέρες μετά την εμφάνισή τους.

Σύμφωνα με όσα μας μεταφέρθηκαν, είχε πραγματοποιηθεί η συλλογή μουμιοποιημένων καρπών, ο έλεγχος ενός ποσοστού αυτών για παρουσία προνυμφών στο εσωτερικό τους, καθώς και η τοποθέτησή τους σε πλαστικά ή γυάλινα διαφανή δοχεία, καλυμμένα με εντομοστεγές δίχτυ, όπως το τούλι, ώστε να πραγματοποιείται τακτικός έλεγχος.

Μέσα από αυτή τη διαδικασία, «την Παρασκευή που πέρασε, στις 8/5/2026, παρατηρήθηκε η έξοδος των ακμαίων», γεγονός που, όπως επισημαίνεται, σηματοδοτεί και την έναρξη της πτήσης του εντόμου στην περιοχή.

Αντιμετώπιση του εντόμου

Όπως αναφέρθηκε από τον κ. Ζυγομήτρο, η παρατήρηση της εξόδου των ακμαίων «συνιστά την άμεση επέμβαση των παραγωγών», ώστε να μην προλάβουν τα έντομα να ωοτοκήσουν στους νέους καρπούς της φιστικιάς.

Για τον λόγο αυτό απαιτείται άμεση έναρξη ψεκασμών με κατάλληλα σκευάσματα, καθώς και επανάληψη αυτών κάθε 7–10 ημέρες, μέχρι να ξυλοποιηθεί το περικάρπιο. Σύμφωνα με όσα μας μεταφέρθηκαν, αρκετοί παραγωγοί ξεκίνησαν ήδη από χθες τις πρώτες επεμβάσεις, ενώ άλλοι αναμένεται να ακολουθήσουν σήμερα και τις επόμενες ημέρες.

Παράλληλα, ο κ. Ζυγομήτρος σημείωσε πως «2 έως 3 ψεκασμοί συνήθως είναι αρκετοί», ενώ το εύρυτομο θεωρείται ένας από τους σοβαρούς εχθρούς της φιστικιάς, ωστόσο χαρακτηρίζεται ως σχετικά διαχειρίσιμο έντομο, αρκεί —όπως χαρακτηριστικά ανέφερε— «να γνωρίζεις πότε και πώς θα επέμβεις».

Σε σύγκριση με άλλους εχθρούς, όπως η ψύλλα, «δεν έχουμε ιδιαίτερες απώλειες από αυτό», όταν η παρακολούθηση και η επέμβαση γίνονται έγκαιρα.

Τα επαναλαμβανόμενα περιστατικά διακίνησης παράνομων φυτοπροστατευτικών προϊόντων που καταγράφονται τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα και την Ευρώπη διατηρούν στο προσκήνιο τη συζήτηση γύρω από τους κινδύνους που εγκυμονεί η χρήση μη εγκεκριμένων σκευασμάτων τόσο για την αγροτική παραγωγή όσο και για τη δημόσια υγεία και το περιβάλλον.

Ένα ακόμη περιστατικό ήρθε να προστεθεί τις τελευταίες ημέρες, μετά τη σύλληψη αλλοδαπού στην Εγνατία Οδό Αλεξανδρούπολης – Κομοτηνής, στην κατοχή του οποίου εντοπίστηκαν και κατασχέθηκαν 170 συσκευασίες φυτοπροστατευτικών προϊόντων και 16 δοχεία υγρού ενισχυτικού ανάπτυξης φυτών χωρίς τα απαραίτητα συνοδευτικά έγγραφα εκτελωνισμού.

Στο πλαίσιο αυτό, ο ΑγροΤύπος επικοινώνησε με την Γενική Διευθύντρια του Ελληνικού Συνδέσμου Φυτοπροστασίας (ΕΣΥΦ), κα. Υδραίου, προκειμένου να υπάρξει μια συνολικότερη τοποθέτηση για το φαινόμενο των παράνομων φυτοπροστατευτικών προϊόντων, τους κινδύνους που εγκυμονούν, αλλά και τις αιτίες που, σύμφωνα με την ίδια, οδηγούν μέρος των παραγωγών σε τέτοιες επιλογές.

Το περιστατικό

Ειδικότερα, το πρωί της  Δευτέρας (4/5), στην Εγνατία Οδό Αλεξανδρούπολης – Κομοτηνής, αστυνομικοί της Υποδιεύθυνσης Δίωξης και Εξιχνίασης Εγκλημάτων Αλεξανδρούπολης, σε συνεργασία με αστυνομικούς του Τμήματος Τροχαίας Αλεξανδρούπολης, προχώρησαν στη σύλληψη αλλοδαπού, σε βάρος του οποίου σχηματίστηκε δικογραφία για παράβαση της νομοθεσίας περί εθνικού τελωνειακού κώδικα.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση των αρχών, οι αστυνομικοί εντόπισαν τον δράστη να οδηγεί Ι.Χ.Φ. όχημα μετά ρυμουλκούμενου, στο εσωτερικό του οποίου βρέθηκαν και κατασχέθηκαν, μεταξύ άλλων, 170 συσκευασίες φυτοπροστατευτικών προϊόντων και 16 δοχεία υγρού ενισχυτικού ανάπτυξης φυτών, για τα οποία δεν έφερε τα απαραίτητα συνοδευτικά έγγραφα εκτελωνισμού.

Επιπλέον, από τις αρχές κατασχέθηκε και το όχημα μεταφοράς.

«Όταν χρησιμοποιούμε ένα παράνομο προϊόν, στην πραγματικότητα δεν γνωρίζουμε τι χρησιμοποιούμε»

Όπως επισήμανε η κα. Υδραίου στον ΑγροΤύπο, το μεγαλύτερο πρόβλημα με τα παράνομα φυτοπροστατευτικά προϊόντα είναι η πλήρης απουσία οποιασδήποτε εγγύησης για το περιεχόμενο και την ασφάλειά τους. «Όταν χρησιμοποιούμε ένα παράνομο προϊόν, στην πραγματικότητα δεν γνωρίζουμε τι χρησιμοποιούμε», ανέφερε χαρακτηριστικά, εξηγώντας πως κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ούτε την ποιότητα ούτε καν τη σύσταση ενός τέτοιου σκευάσματος.

Η ίδια υπογράμμισε ότι ένα μη εγκεκριμένο προϊόν μπορεί να αποδειχθεί επιβλαβές για την καλλιέργεια, επικίνδυνο για τον ίδιο τον παραγωγό που το εφαρμόζει, αλλά και να οδηγήσει σε υπολείμματα στο τελικό προϊόν που προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση. Παράλληλα, σημείωσε ότι ενδέχεται να προκληθούν επιπτώσεις και στο περιβάλλον, ακριβώς επειδή δεν υπάρχει κανένας επίσημος έλεγχος ή πιστοποίηση.

Αντίθετα, όπως ανέφερε, στην περίπτωση των εγκεκριμένων φυτοπροστατευτικών προϊόντων που διατίθενται μέσω αδειοδοτημένων καταστημάτων, ο παραγωγός διαθέτει διασφαλίσεις και δυνατότητα αναζήτησης ευθυνών εφόσον παρουσιαστεί κάποιο πρόβλημα. «Ξέρουμε πού να απευθυνθούμε και πού να διεκδικήσουμε το δίκιο μας», σημείωσε, περιγράφοντας τη διαφορά ανάμεσα στη νόμιμη και την ανεξέλεγκτη διακίνηση προϊόντων.

Αυξανόμενο φαινόμενο σε Ελλάδα και Ευρώπη – «Έχουν αποδυναμωθεί τα διαθέσιμα εργαλεία των παραγωγών»

Η Γενική Διευθύντρια του ΕΣΥΦ σημείωσε ακόμη ότι τα περιστατικά παράνομης διακίνησης φυτοπροστατευτικών προϊόντων δεν αποτελούν μεμονωμένες περιπτώσεις, αλλά ένα φαινόμενο που εμφανίζει αυξητική τάση τόσο στη χώρα μας όσο και συνολικά στην Ευρώπη τα τελευταία χρόνια.

Αναφερόμενη στις αιτίες που ενδέχεται να ωθούν παραγωγούς σε τέτοιες επιλογές, η κα. Υδραίου ξεκαθάρισε ότι προσωπικά δεν θεωρεί σωστό να συνδέεται το φαινόμενο αποκλειστικά με την ακρίβεια των νόμιμων φυτοπροστατευτικών προϊόντων, σημειώνοντας ότι τα παράνομα σκευάσματα διακινούνται εκτός φορολογικού και ελεγκτικού πλαισίου, χωρίς τις υποχρεώσεις και τις διαδικασίες που ακολουθεί η νόμιμη αγορά.

Ωστόσο, όπως εξήγησε, το ιδιαίτερα αυστηρό κανονιστικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε σχέση με τις εγκρίσεις δραστικών ουσιών έχει οδηγήσει, κατά την άποψή της, σε σημαντική αποδυνάμωση της «εργαλειοθήκης» των Ευρωπαίων παραγωγών. «Έχουν ελάχιστα εργαλεία για να μπορέσουν να ελέγξουν εχθρούς, ασθένειες και ζιζάνια», ανέφερε, προσθέτοντας ότι ακριβώς πάνω σε αυτή την ανάγκη βασίζονται συχνά επιτήδειοι που προωθούν παλαιότερα ή μη εγκεκριμένα προϊόντα ως “δοκιμασμένες λύσεις” προς τους παραγωγούς.

Η καρπόκαψα της μηλιάς αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους εχθρούς της καλλιέργειας, με άμεση επίδραση στην ποιότητα των καρπών. Σε πολλές μηλοπαραγωγικές ζώνες, η παρουσία της μπορεί να οδηγήσει σε πλήρη υποβάθμιση της παραγωγής, καθώς οι προσβεβλημένοι καρποί χάνουν ολοκληρωτικά την εμπορική τους αξία.

Για την εξέλιξη του εντόμου την τρέχουσα περίοδο, καθώς και για τις πρακτικές που εφαρμόζονται στο πεδίο, μιλά στον ΑγροΤύπο ο κ. Γιάννης Μούσιας, γεωπόνος του Α.Σ. Ορεινά Κισσάβου, με πολυετή εμπειρία στην καλλιέργεια της μηλιάς.

Παρακολούθηση πληθυσμών και χρονισμός επεμβάσεων

Η καρπόκαψα  (Cydia pomonella) εμφανίζει 3 έως 4 γενεές τον χρόνο, με την έναρξη της δραστηριότητάς της να τοποθετείται περίπου 10–15 ημέρες μετά την πτώση των πετάλων. Η παρακολούθηση της εξέλιξής της αποτελεί βασικό εργαλείο για τη σωστή αντιμετώπιση, καθώς καθορίζει τον χρόνο των επεμβάσεων.

Όπως εξηγεί ο κ. Μούσιας, «χρησιμοποιούμε δελτοειδείς φερομονικές παγίδες, οι οποίες μας δείχνουν πότε αρχίζουν οι συλλήψεις και ουσιαστικά πότε ξεκινά κάθε γενιά». Η τοποθέτηση των παγίδων γίνεται έγκαιρα, αμέσως μετά την πτώση των πετάλων, ενώ οι έλεγχοι πραγματοποιούνται συστηματικά, «μέρα παρά μέρα», ώστε να υπάρχει σαφής εικόνα της εξέλιξης του πληθυσμού.

Η προσέγγιση δεν βασίζεται στον απόλυτο αριθμό εντόμων, αλλά στη δυναμική του πληθυσμού. «Δεν μας απασχολεί αν είναι μεγάλος ή μικρός ο πληθυσμός, αλλά το αν υπάρχει αυξητική τάση», επισημαίνει, διευκρινίζοντας ότι όταν παρατηρείται συνεχής αύξηση συλλήψεων για 3–4 ημέρες, «αυτό μας οδηγεί στο ότι περίπου την 4η με 5η ημέρα πρέπει να γίνει επέμβαση».

Η εξέλιξη των γενεών ακολουθεί συγκεκριμένο μοτίβο μέσα στη σεζόν. Η πρώτη γενιά διαρκεί περίπου 1 έως 1,5 μήνα, ακολουθεί μια περίοδος παύσης στις συλλήψεις και, μετά από περίπου 15 ημέρες, ξεκινά η επόμενη. «Με αυτόν τον τρόπο εξελίσσονται οι γενιές της καρπόκαψας», αναφέρει, τονίζοντας ότι η συνεχής παρατήρηση είναι κρίσιμη για τον σωστό χειρισμό της καλλιέργειας.

Σε περιπτώσεις όπου διαπιστώνεται ήδη προσβολή σε κάποιον μηλεώνα, η στρατηγική διαφοροποιείται. «Επεμβαίνουμε πιο έγκαιρα και πιο συχνά, γιατί αν αρχίσει να φαίνεται ζημιά σημαίνει ότι αρχίζουμε να χάνουμε το παιχνίδι και προσπαθούμε να μειώσουμε το κακό», σημειώνει χαρακτηριστικά.

Μέσα και τρόποι αντιμετώπισης της καρπόκαψας

Η αποτελεσματική αντιμετώπιση της καρπόκαψας δεν εξαρτάται μόνο από τον σωστό χρόνο εφαρμογής, αλλά και από τα μέσα που θα χρησιμοποιηθούν για τη διαχείριση του εντόμου.

Οι βασικές κατηγορίες σκευασμάτων που χρησιμοποιούνται περιλαμβάνουν ρυθμιστές ανάπτυξης, πυρεθρινοειδή και βιολογικούς παράγοντες, όπως ιούς ή βακίλους. Οι ρυθμιστές ανάπτυξης δρουν παρεμβατικά στον βιολογικό κύκλο του εντόμου. «Είναι σαν να του δίνουμε ορμόνη νεότητας, με αποτέλεσμα να παραμένει στο στάδιο της προνύμφης και να μην εξελίσσεται σε ακμαίο», εξηγεί, ενώ αντίστοιχη δράση έχουν και τα σκευάσματα που παρεμποδίζουν τη σύνθεση χιτίνης, ουσίας απαραίτητης για τη μετάβαση στο στάδιο της πεταλούδας.

Η διάρκεια δράσης των σκευασμάτων διαφέρει σημαντικά. Οι ρυθμιστές ανάπτυξης μπορούν να καλύψουν μια γενιά με δύο επεμβάσεις ανά 12–14 ημέρες, ενώ τα πυρεθρινοειδή έχουν μικρότερη διάρκεια λόγω φωτοδιάσπασης. «Η αποτελεσματικότητά τους δεν ξεπερνά την εβδομάδα», αναφέρει, γεγονός που απαιτεί συχνότερες εφαρμογές.

Συνολικά, για κάθε γενιά απαιτούνται 2–3 επεμβάσεις, ανάλογα με τα μέσα που χρησιμοποιούνται. Παράλληλα, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη διαχείριση της ανθεκτικότητας. «Ο ρυθμιστής ανάπτυξης μπορεί να χρησιμοποιηθεί μέχρι δύο φορές τον χρόνο, άρα πρέπει να γίνει σωστός σχεδιασμός μέχρι τη συγκομιδή», επισημαίνεται, ώστε να καλυφθεί το διάστημα από τον Μάιο έως τον Σεπτέμβριο–Οκτώβριο.

Πέρα από τις επεμβάσεις κατά τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου, σημαντικό ρόλο στη συνολική διαχείριση της καρπόκαψας παίζει και η φάση της διαχείμασης του εντόμου. Όπως επισημαίνει ο κ. Μούσιας, το έντομο «κατεβαίνει από τα κλαδιά στους κορμούς και στη συνέχεια στο έδαφος για να διαχειμάσει», γεγονός που δίνει τη δυνατότητα για στοχευμένες παρεμβάσεις εκτός της κύριας περιόδου προσβολής.

Στο πλαίσιο αυτό, εφαρμόζονται βιολογικές μέθοδοι με στόχο τη μείωση του αρχικού πληθυσμού της επόμενης χρονιάς. «Χρησιμοποιούμε ωφέλιμους νηματώδεις το φθινόπωρο, με στόχο τη μείωση του αρχικού πληθυσμού της επόμενης γενιάς», αναφέρει, εντάσσοντας τη συγκεκριμένη πρακτική σε μια πιο ολοκληρωμένη στρατηγική αντιμετώπισης του εντόμου.

ΚΟΜΦΟΥΖΙΟ: Ένα χρήσιμο εργαλείο στη διαχείριση 

Ένα επιπλέον σημαντικό εργαλείο στη διαχείριση της καρπόκαψας αποτελεί το σύστημα ΚΟΜΦΟΥΖΙΟ, το οποίο εφαρμόζεται είτε από μεμονωμένους παραγωγούς είτε σε συλλογικό επίπεδο μέσω συνεταιρισμών.

Σε επίπεδο συνεταιρισμού, η αντιμετώπιση της καρπόκαψας βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στο σύστημα ΚΟΜΦΟΥΖΙΟ, το οποίο εφαρμόζεται καθολικά. «Στο 100% των στρεμμάτων εφαρμόζεται το σύστημα ΚΟΜΦΟΥΖΙΟ», αναφέρει ο κ. Μούσιας, υπογραμμίζοντας τη σημασία της συντονισμένης εφαρμογής.

Πρόκειται για βιολογική μέθοδο που στηρίζεται στη σεξουαλική σύγχυση του εντόμου. «Ουσιαστικά προκαλείται μπέρδεμα στο έντομο όσον αφορά τη φερομόνη, με αποτέλεσμα να παρεμποδίζεται η σύζευξη αρσενικού και θηλυκού», εξηγεί. Η εφαρμογή μπορεί να γίνει με διάφορους τρόπους, όπως φακελάκια φερομόνης, σπρέι ρυθμιζόμενης εξάτμισης ή ειδικούς εξατμιστήρες που απελευθερώνουν τη δραστική ουσία σε τακτά χρονικά διαστήματα.

Η εγκατάσταση του συστήματος πρέπει να προηγείται της έναρξης των συλλήψεων, ώστε να είναι αποτελεσματικό από την αρχή της δραστηριότητας του εντόμου. Σύμφωνα με τον ίδιο, «τα αποτελέσματα που έχουμε δει είναι πολύ καλά», ενώ η συστηματική εφαρμογή του οδηγεί και σε μείωση της χρήσης χημικών σκευασμάτων με την πάροδο του χρόνου. Παράλληλα, πρόκειται για πρακτική που ενισχύεται και μέσω σχετικών προγραμμάτων, γεγονός που συμβάλλει στην ευρύτερη υιοθέτησή της.

Τρέχουσα εικόνα της περιοχής

Με βάση τα δεδομένα από την περιοχή, η φετινή εικόνα δείχνει ότι η δραστηριότητα του εντόμου έχει ήδη ξεκινήσει στις μηλοπαραγωγικές τοποθεσίες, με τις πρώτες ενδείξεις να καταγράφονται στις πιο πρώιμες ζώνες και να επεκτείνονται σταδιακά.

Όπως αναφέρει ο κ. Μούσιας, «έχουμε περίπου μία εβδομάδα με τις πρώτες συλλήψεις στις πρώιμες περιοχές και σταδιακά επεκτείνονται», γεγονός που δείχνει ότι «βρισκόμαστε στο ξεκίνημα της πρώτης γενιάς».

Για το άμεσο διάστημα, η ανάγκη επέμβασης στην περιοχή θεωρείται δεδομένη, καθώς «μέσα στην εβδομάδα πρέπει να γίνει οπωσδήποτε μια εφαρμογή, κυρίως με ρυθμιστές ανάπτυξης ή ιούς», ενώ «πρέπει να ακολουθήσει επανάληψη σε 12–14 ημέρες».

Η ένταση των προσβολών διαφοροποιείται από χρονιά σε χρονιά, καθώς «οι καιρικές συνθήκες παίζουν ρόλο στους πληθυσμούς του εντόμου», ενώ σε περιοχές με ιστορικό προσβολών, το ποσοστό ζημιάς μπορεί να φτάσει ακόμη και το 60–70%, επηρεάζοντας την παραγωγή, από το στάδιο των καρπιδίων έως και την περίοδο πριν τη συγκομιδή.

Η συνθήκη αυτή καθιστά κρίσιμη την έγκαιρη παρακολούθηση και τον σωστό χρονισμό των επεμβάσεων, ιδιαίτερα στις περιοχές όπου η πίεση του εντόμου εμφανίζεται αυξημένη.

Κατά την περίοδο που διανύουμε, όπου η υγρασία παραμένει σε υψηλά επίπεδα και οι θερμοκρασίες κινούνται σε σχετικά σταθερά αλλά και ανοδικά επίπεδα, οι αμπελουργοί βρίσκονται ξανά αντιμέτωποι με έναν από τους πιο γνώριμους αλλά και επικίνδυνους εχθρούς της καλλιέργειας: τον περονόσπορο.

Η ασθένεια, που κάθε χρόνο κάνει αισθητή την παρουσία της με διαφορετική ένταση, συνδέεται άμεσα τόσο με τις καιρικές συνθήκες όσο και με τον βαθμό ετοιμότητας των παραγωγών. Σε αυτό το πλαίσιο, η παρακολούθηση των αμπελώνων και η έγκαιρη παρέμβαση αποκτούν καθοριστική σημασία, όπως επισημαίνει στον ΑγροΤύπο η γεωπόνος κα. Ζαΐρα Παπαφίγκου από τον Οινοποιητικό Συνεταιρισμό Τυρνάβου.

Πώς εκδηλώνεται ο περονόσπορος και πού «χτυπά»

Ο περονόσπορος (Plasmopara viticola) αποτελεί μία από τις πιο χαρακτηριστικές και ταυτόχρονα επικίνδυνες ασθένειες του αμπελιού, καθώς προσβάλλει όλα τα πράσινα μέρη του φυτού. Τα πρώτα σημάδια κάνουν συνήθως την εμφάνισή τους στο φύλλωμα, λειτουργώντας συχνά ως το πρώτο «καμπανάκι» για τον παραγωγό.

Στην επάνω επιφάνεια των φύλλων παρατηρούνται οι γνωστές κηλίδες «λαδιού», ενώ στην κάτω επιφάνεια σχηματίζονται λευκές εξανθήσεις, ιδιαίτερα όταν επικρατούν συνθήκες υψηλής υγρασίας. Η εικόνα αυτή είναι ενδεικτική της ενεργής παρουσίας του παθογόνου και δεν αφήνει πολλά περιθώρια εφησυχασμού.

Ωστόσο, η ασθένεια δεν περιορίζεται μόνο στα φύλλα. Μπορεί να επεκταθεί και στους βότρεις, ήδη από πρώιμα στάδια ανάπτυξης. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι ιστοί αποκτούν μια ελαφρώς «καμένη» όψη, εξέλιξη που —αν δεν ανακοπεί έγκαιρα— μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικές απώλειες παραγωγής.

Το κρίσιμο στοιχείο, όπως αναφέρει η γεωπόνος, είναι οι συνθήκες που ευνοούν την ανάπτυξη του παθογόνου. Υψηλή σχετική υγρασία, περιορισμένη ηλιοφάνεια, παρατεταμένες βροχοπτώσεις και θερμοκρασίες μεταξύ 18 και 25°C συνθέτουν ένα περιβάλλον ιδανικό για την ταχεία εξάπλωσή του μέσα στον αμπελώνα.

Όπως επισημαίνει η κα. Παπαφίγκου, ο περονόσπορος αποτελεί μία ιδιαίτερα σοβαρή απειλή για το αμπέλι, η οποία, αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα, μπορεί να «λάβει εκτεταμένες διαστάσεις επιδημίας», όπως έχει συμβεί και στο παρελθόν. Γι’ αυτό και οι παραγωγοί καλούνται να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί, ειδικά στα ευαίσθητα στάδια ανάπτυξης, όπως αυτό που διανύεται, διατηρώντας συνεχή παρουσία και έλεγχο στο χωράφι.

Διαχείριση της ασθένειας: η σημασία της πρόληψης και της σωστής πρακτικής

Η αντιμετώπιση του περονόσπορου δεν βασίζεται σε μία μόνο πρακτική, αλλά σε έναν συνδυασμό καλλιεργητικών και χημικών μέτρων, με στόχο τον περιορισμό των ευνοϊκών συνθηκών και την προστασία της καλλιέργειας.

Σε επίπεδο καλλιεργητικών πρακτικών, ιδιαίτερη σημασία έχει το βλαστολόγημα, το οποίο πραγματοποιείται αυτή την περίοδο. Όπως επισημαίνει η γεωπόνος, «αφαιρούνται οι βλαστοί που δεν φέρουν σταφύλια, ώστε να διευκολύνεται τόσο ο αερισμός της ταξιανθίας όσο και η αποτελεσματικότητα των ψεκασμών».

Παράλληλα, η διαχείριση των ζιζανίων παίζει καθοριστικό ρόλο, καθώς «η παρουσία τους διατηρεί αυξημένη υγρασία στη βάση των φυτών και εντείνει τον ανταγωνισμό» για θρεπτικά στοιχεία. Η απομάκρυνσή τους βοηθά στη δημιουργία πιο «στεγνού» μικροκλίματος γύρω από το πρέμνο.

Σε ό,τι αφορά τη φυτοπροστασία, η έμφαση δίνεται στην προληπτική κάλυψη των φυτών με κατάλληλα εγκεκριμένα σκευάσματα. Σύμφωνα με την κα. Παπαφίγκου, «το κρίσιμο σημείο για την έναρξη των επεμβάσεων εντοπίζεται όταν η βλάστηση φτάσει περίπου τα 8–10 εκατοστά», στάδιο στο οποίο αυξάνεται η ευαισθησία της καλλιέργειας. Σε περιπτώσεις όπου εμφανίζονται συμπτώματα, απαιτείται άμεση επέμβαση, ενώ σε αμπελώνες με ιστορικό προσβολών, η εφαρμογή προληπτικού προγράμματος είναι συχνά αναγκαία.

Οι επεμβάσεις έχουν κυρίως προληπτικό χαρακτήρα και, όπως υπογραμμίζεται, «επαναλαμβάνονται ανά περίπου 10 ημέρες, ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες, όπως βροχοπτώσεις και υγρασία», ενώ σε περιόδους ξηρασίας το διάστημα αυτό «μπορεί να παραταθεί έως και τις 15 ημέρες». Ωστόσο, όπως παρατηρείται στην πράξη, «την περίοδο που διανύουμε συνήθως θα υπάρξει υγρασία ή βροχόπτωση», γεγονός που καθιστά αναγκαία τη διατήρηση της συχνότητας των ψεκασμών. Σε αυτό το πλαίσιο, η επιλογή των σκευασμάτων περιλαμβάνει, όπως αναφέρει η κα. Παπαφίγκου, «τόσο χαλκούχα όσο και διασυστηματικά μυκητοκτόνα» για τη διενέργεια των ψεκασμών.

Η καλλιέργεια του κελυφωτού φιστικιού βρίσκεται σε ένα στάδιο όπου, σε συνδυασμό με τις καιρικές συνθήκες, μπορεί να ευνοηθεί η εμφάνιση ασθενειών και εντομολογικών εχθρών. Μεταξύ των βασικών παραγόντων που επηρεάζουν την πορεία της καλλιέργειας συγκαταλέγονται η σεπτορίωση και οι σκολύτες.

Μάλιστα, υπό κατάλληλες συνθήκες, τα δύο αυτά προβλήματα μπορούν να λειτουργήσουν συνδυαστικά, καθώς η εξασθένηση που προκαλεί η ασθένεια ενδέχεται να διευκολύνει την εγκατάσταση του εντόμου, επιβαρύνοντας την εικόνα των οπωρώνων, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η μία προσβολή οδηγεί κατ’ ανάγκη στην εμφάνιση της άλλης.

Σε αυτή τη συγκυρία, μιλήσαμε με τον πρόεδρο του Αγροτικού Συνεταιρισμού Κελυφωτού Φιστικιού Μώλου – Θερμοπυλών, κ. Βασίλη Ζυγομήτρο, ο οποίος μεταφέρει την εμπειρία του από το πεδίο και επισημαίνει τα κρίσιμα σημεία που απαιτούν προσοχή.

Η σεπτορίωση της φιστικιάς: Μια «ύπουλη» ασθένεια της άνοιξης

Η σεπτορίωση αποτελεί μία από τις βασικές μυκητολογικές ασθένειες της φιστικιάς, με κύριο στόχο τα φύλλα. Τα πρώτα σημάδια εμφανίζονται με τη μορφή μαύρων μικρών κηλίδων και στις δύο επιφάνειες των φύλλων, δημιουργώντας μια χαρακτηριστική εικόνα που συχνά υποτιμάται στα αρχικά στάδια. Όπως επισημαίνει και ο κ. Ζυγομήτρος, «στην αρχή δεν δίνεις σημασία, αλλά όσο προχωράει, βλέπεις το δέντρο να εξασθενεί», κάτι που συνδέεται άμεσα με την εξέλιξη της ασθένειας.

Η προσβολή οδηγεί σε πρόωρη φυλλόπτωση, γεγονός που αποδυναμώνει τα δέντρα, μειώνει τη ζωτικότητά τους και τα καθιστά πιο ευάλωτα σε άλλους εχθρούς, όπως οι σκολύτες. Παράλληλα, η επίδραση δεν περιορίζεται μόνο στη φετινή εικόνα, αλλά μεταφέρεται και στην επόμενη χρονιά, με αισθητή μείωση της παραγωγής.

Οι συνθήκες που ευνοούν την ανάπτυξη της ασθένειας είναι κυρίως η υψηλή σχετική υγρασία. Για τον λόγο αυτό, οι μολύνσεις ξεκινούν την άνοιξη και μπορούν να συνεχιστούν μέχρι και την πτώση των φύλλων, εφόσον το περιβάλλον παραμένει ευνοϊκό. Σύμφωνα με τον ίδιο, «η μόλυνση μπορεί να ξεκινήσει νωρίς και να συνεχιστεί όσο επικρατούν ευνοϊκές συνθήκες».

Στο επίπεδο της διαχείρισης, η πρόληψη παίζει καθοριστικό ρόλο. Προληπτικός ψεκασμός συνιστάται στο βλαστικό στάδιο. Από εκεί και πέρα, οι επεμβάσεις προσαρμόζονται ανάλογα με την ένταση της προσβολής και τις καιρικές συνθήκες, ιδιαίτερα όταν η υγρασία παραμένει υψηλή. «Από τη στιγμή που εμφανίζονται τα πρώτα συμπτώματα, χρειάζεται έγκαιρη επέμβαση», τονίζει ο κ. Ζυγομήτρος. Παράλληλα, επισημαίνει ότι «σημαντικό είναι το ψεκαστικό υγρό να καλύπτει σωστά όλο το δέντρο», επισημαίνοντας την ανάγκη για επαρκή διαβροχή της φυλλικής επιφάνειας, ακόμη και στα υψηλότερα σημεία της κόμης.

Σκολύτες: Ο «σιωπηλός» εχθρός των εξασθενημένων δέντρων

Παράλληλα με τη σεπτορίωση, ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η παρουσία των σκολυτών, που αποτελεί το κυριότερο ξυλοφάγο έντομο της φιστικιάς. Η δραστηριότητά του ξεκινά την άνοιξη, κυρίως την περίοδο Απριλίου – Μαΐου, και σχετίζεται άμεσα με την κατάσταση των δέντρων. Όπως σημειώνει ο πρόεδρος του συνεταιρισμού, «χτυπάει εκεί που βρίσκει αδύναμο δέντρο», επιβεβαιώνοντας ότι οι προσβολές εντοπίζονται κυρίως σε εξασθενημένα φυτά.

Το έντομο καταστρέφει τους ξυλοφόρους οφθαλμούς και τη νεαρή βλάστηση, ανοίγοντας στοές διατροφής στο ξύλο. Το αποτέλεσμα είναι εμφανείς ξηράνσεις σε κλαδίσκους και βλαστούς, που πολλές φορές αποδίδονται λανθασμένα σε άλλες αιτίες. Ωστόσο, όπως διευκρινίζει, «δεν έχουμε τόσο έντονο πρόβλημα στην περιοχή», στοιχείο που συνδέεται με τη συστηματική εφαρμογή καλλιεργητικών πρακτικών και την έγκαιρη διαχείριση των προσβολών.

Ο βιολογικός του κύκλος ενισχύει τη δυσκολία αντιμετώπισης. Τα ενήλικα εγκαταλείπουν τις στοές  όταν το φυτό εισέρχεται σε λήθαργο, στα τέλη του φθινοπώρου και στις αρχές του χειμώνα, και μετακινούνται σε εξασθενημένους ή ημίξερους βλαστούς, καθώς και σε υπολείμματα κλαδέματος στο έδαφος. Εκεί δημιουργούν στοές αναπαραγωγής και διαχειμάζουν, διατηρώντας την παρουσία τους στον οπωρώνα.

Η αντιμετώπιση βασίζεται κυρίως σε καλλιεργητικά μέτρα, με «έμφαση στη συνέπεια και τη συλλογική εφαρμογή σε επίπεδο περιοχής». Η διατήρηση των δέντρων σε καλή θρεπτική και υδατική κατάσταση, σε συνδυασμό με σωστό κλάδεμα, μειώνει σημαντικά την ευαισθησία τους. Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η απομάκρυνση και καταστροφή όλων των ξηρών και εξασθενημένων κλάδων, καθώς και των υπολειμμάτων κλαδέματος, τα οποία λειτουργούν ως εστίες ανάπτυξης του εντόμου. Όπως τονίζει ο κ. Ζυγομήτρος, «αν δεν καθαρίσουν όλοι, το πρόβλημα μπορεί να μεταφερθεί από χωράφι σε χωράφι», αναδεικνύοντας την ανάγκη συντονισμένης δράσης.

Ένας εχθρός που τα τελευταία χρόνια απασχολεί έντονα τους παραγωγούς εσπεριδοειδών, ο μαύρος ακανθώδης αλευρώδης, βρίσκεται και πάλι σε φάση δραστηριότητας. Η εξέλιξη αυτή προκύπτει από πρόσφατο τεχνικό δελτίο γεωργικών προειδοποιήσεων του Τμήματος Περιφερειακού Κέντρου Προστασίας Φυτών, Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Ιωαννίνων.

Το δελτίο εκδόθηκε έπειτα από επιτόπιες παρατηρήσεις και συλλήψεις εντόμων σε κίτρινες κολλητικές παγίδες, που έχουν εγκατασταθεί σε προσβεβλημένα δέντρα από τη Διεύθυνση Αγροτικής Ανάπτυξης Θεσπρωτίας, στην παραλιακή ζώνη της Π.Ε. Θεσπρωτίας. Το γεγονός αυτό σηματοδοτεί την έναρξη της πτήσης των ενηλίκων, δηλαδή της πρώτης γενεάς του έτους και της διασποράς του εντόμου.

Με αφορμή την εξέλιξη αυτή, ο ΑγροΤύπος επικοινώνησε με τον γεωπόνο κ. Ν. Μέτσιο από το Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Ιωαννίνων, προκειμένου να μεταφέρει στους παραγωγούς χρήσιμες επισημάνσεις για τη διαχείριση του συγκεκριμένου εχθρού.

Αλευρώδης: Πώς επηρεάζει την παραγωγή στην πράξη

Ο μαύρος ακανθώδης αλευρώδης (Aleurocanthus spiniferus) δεν αποτελεί έναν απλό εχθρό επιφανειακής προσβολής. Πρόκειται για έντομο με έντονη δυναμική εξάπλωσης, που μπορεί να προσβάλει ολόκληρα δέντρα και να επηρεάσει σημαντικά την εμπορική αξία της παραγωγής. Όπως αναφέρει ο κ. Μέτσιος, «μπορεί να προσβληθεί ολόκληρο δέντρο, ολόκληρη παραγωγή, χωρίς να περιορίζεται σε ένα σημείο», υπογραμμίζοντας τη σοβαρότητα των προσβολών που μπορεί να προκαλέσει.

Οι προνύμφες του εντόμου εγκαθίστανται κυρίως στην κάτω επιφάνεια των φύλλων, απομυζούν τους χυμούς του φυτού και εκκρίνουν μεγάλες ποσότητες μελιτώματος. Πάνω σε αυτό αναπτύσσεται ο μύκητας της καπνιάς, με αποτέλεσμα φύλλα και καρποί να καλύπτονται από τη γνωστή για τους παραγωγούς «μαύρη επικάλυψη». Η κατάσταση αυτή οδηγεί σε υποβάθμιση της ποιότητας, μειωμένη ανάπτυξη των δέντρων, ακόμη και σε ξήρανση κλάδων ή ολόκληρων δέντρων, ενώ οι καρποί καθίστανται μη εμπορεύσιμοι.

Η βιολογία του εντόμου συμβάλλει στη δυσκολία διαχείρισής του. Το A. spiniferus περνά από έξι αναπτυξιακά στάδια, ενώ ο κύκλος ζωής του μπορεί να διαρκεί περίπου δύο έως τέσσερις μήνες, ανάλογα με τις κλιματικές συνθήκες. Οι ήπιες θερμοκρασίες και η υψηλή σχετική υγρασία ευνοούν την ανάπτυξή του, ενώ μπορούν να εμφανιστούν περισσότερες γενεές μέσα στο έτος. Παράλληλα, το έντομο αποφεύγει το άμεσο ηλιακό φως, γεγονός που εξηγεί γιατί οι προσβολές εντοπίζονται συχνότερα στην κάτω πλευρά των φύλλων και σε πιο προστατευμένα σημεία της κόμης.

Ο ίδιος επισημαίνει ότι, παρότι οι παρατηρήσεις προέρχονται από τη Θεσπρωτία, η εικόνα αφορά τις ευρύτερες περιοχές με εσπεριδοειδή, ενώ οι σχετικές οδηγίες διαχείρισης ισχύουν συνολικά για την καλλιέργεια.

Τι πρέπει να κάνουν οι παραγωγοί

Ο κ. Μέτσιος τονίζει ότι η αντιμετώπιση του εντόμου δεν βασίζεται σε μία μόνο πρακτική. Αντίθετα, απαιτείται συνδυασμός καλλιεργητικών, χημικών και βιολογικών πρακτικών, με έμφαση στην πρόληψη και την έγκαιρη επέμβαση. Όπως επισημαίνει, «ιδιαίτερα σε αγροτεμάχια όπου έχει ήδη καταγραφεί προσβολή από προηγούμενα έτη, η παρακολούθηση και η έγκαιρη διαχείριση του εχθρού είναι επιτακτική». Σε αυτές τις περιπτώσεις, η σύσταση είναι πιο άμεση: να εφαρμοστεί κατάλληλο φυτοπροστατευτικό προϊόν, παράλληλα με τα αναγκαία καλλιεργητικά μέτρα.

Στο πλαίσιο αυτό, συστήνεται στους παραγωγούς:

τακτικός έλεγχος των καλλιεργειών
άμεση αφαίρεση και καταστροφή (κάψιμο) προσβεβλημένων βλαστών
σωστό κλάδεμα για επαρκή αερισμό των δέντρων
αποφυγή μετακίνησης μολυσμένου φυτικού υλικού, καθώς μπορεί να συμβάλει στη διασπορά και εγκατάσταση του εντόμου σε νέες περιοχές

Ωστόσο, ο ίδιος επισημαίνει ότι «στην πράξη, μέσα σε έναν οπωρώνα, είναι δύσκολο να εφαρμοστούν όλα τα μέτρα στον βαθμό που προτείνονται», ιδιαίτερα σε μεγάλες εκμεταλλεύσεις.

Η χρήση εγκεκριμένων φυτοπροστατευτικών προϊόντων αποτελεί βασικό εργαλείο, ιδιαίτερα όταν υπάρχει ήδη προσβολή. Ωστόσο, ο έλεγχος του εντόμου μόνο με χημικά μέσα «δεν έχει αποδειχθεί επαρκής», γεγονός που καθιστά απαραίτητη τη συμπληρωματική εφαρμογή καλλιεργητικών και βιολογικών πρακτικών.

Τι ισχύει σήμερα για τη βιολογική καταπολέμηση

Ο γεωπόνος αναφέρει ότι τα τελευταία χρόνια ενισχύονται οι προσπάθειες βιολογικής καταπολέμησης του εντόμου. Σε αυτό το πλαίσιο, έχει ξεκινήσει η εγκατάσταση του ωφέλιμου παρασιτοειδούς Encarsia smithi από το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο, φυσικού εχθρού του αλευρώδη, σε επιλεγμένες περιοχές της Θεσπρωτίας.

Τα πρώτα δεδομένα είναι ενθαρρυντικά, καθώς έχει διαπιστωθεί παρουσία του ωφέλιμου εντόμου τόσο στα σημεία εξαπόλυσης όσο και σε ακτίνα έως και ενός χιλιομέτρου. Ωστόσο, όπως σημειώνει ο κ. Μέτσιος, η εγκατάστασή του δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί σε ικανοποιητικό βαθμό, επισημαίνοντας ότι «δεν έχει εγκατασταθεί ακόμη καλά, δηλαδή δεν έχει μεγάλο πληθυσμό» και ότι τα αποτελέσματα μέχρι στιγμής «είναι περιορισμένα».

Παράλληλα, έχει καταγραφεί σημαντικός παρασιτισμός των προνυμφών του εντόμου, περίπου 30%, από δεύτερο, μη ταυτοποιημένο μέχρι στιγμής ωφέλιμο οργανισμό. Το φαινόμενο αυτό βρίσκεται υπό διερεύνηση ως προς τη δυναμική και την αξιοποίησή του. Επιπλέον, αναμένεται και η αξιοποίηση νέων φυσικών εχθρών, όπως το αρπακτικό έντομο Amitus hesperidum, το οποίο θεωρείται ιδιαίτερα αποτελεσματικό κατά του μαύρου ακανθώδη αλευρώδη, στο πλαίσιο ενίσχυσης των βιολογικών μεθόδων.

Η στρατηγική αντιμετώπισης φαίνεται να μετατοπίζεται προς ένα πιο ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης, με έμφαση στις βιολογικές μεθόδους, όχι μόνο για τον αλευρώδη, αλλά και για άλλους εχθρούς των εσπεριδοειδών, όπως ο ψευδόκοκκος και οι τετράνυχοι.

Η σημασία της έγκαιρης παρέμβασης

Καθοριστικό ρόλο στην αντιμετώπιση του αλευρώδη παίζει ο χρόνος. Ο γεωπόνος τονίζει ότι η έγκαιρη ανίχνευση και η άμεση δράση μπορούν να περιορίσουν σημαντικά την εξάπλωση και τις επιπτώσεις στην παραγωγή, επισημαίνοντας ότι «οι παραγωγοί θα πρέπει να κάνουν συχνούς ελέγχους, να ενημερώνονται από τις αρμόδιες υπηρεσίες και να συμβουλεύονται τον γεωπόνο τους».

Η έναρξη των πτήσεων αποτελεί το πρώτο “καμπανάκι” για τους παραγωγούς, οι οποίοι καλούνται να εντείνουν την παρακολούθηση των καλλιεργειών τους και να κινηθούν προληπτικά.

Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι, όταν το έντομο εγκατασταθεί και αναπτύξει υψηλούς πληθυσμούς, η αντιμετώπιση γίνεται σαφώς πιο δύσκολη, ενώ το κόστος – τόσο οικονομικό όσο και ποιοτικό – αυξάνεται σημαντικά.

Το βακτηριακό έλκος της ακτινιδιάς, συγκαταλέγεται στις σημαντικότερες ασθένειες της καλλιέργειας διεθνώς. Σε περιοχές όπου εγκαταστάθηκε, προκάλεσε σοβαρές απώλειες παραγωγής και εκτεταμένες καταστροφές φυτειών, αναδεικνύοντας τη σημασία της έγκαιρης πρόληψης και της σωστής διαχείρισης.

Η δυναμική ανάπτυξη της καλλιέργειας ακτινιδιάς στην Ελλάδα, σε συνδυασμό με τη διακίνηση φυτικού υλικού και την εντατικοποίηση των φυτεύσεων, καθιστούν το βακτηριακό έλκος έναν υπαρκτό κίνδυνο που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Η κατανόηση των συμπτωμάτων και των τρόπων μετάδοσης αποτελεί βασικό εργαλείο για κάθε παραγωγό.

Στο πλαίσιο αυτό, ο ΑγροΤύπος συνομίλησε με την Ομάδα Παραγωγών «Άραχθος», με πολυετή εμπειρία στην καλλιέργεια ακτινιδίων, με στόχο όχι μόνο να αποτυπωθεί η εικόνα από το πεδίο, αλλά και να αναδειχθούν πρακτικές κατευθύνσεις πρόληψης και αντιμετώπισης για τους παραγωγούς.

Συμπτώματα και εξέλιξη της προσβολής

Το βακτηριακό έλκος, Pseudomonas syringae pv. actinidiae, (PSA) προσβάλλει το σύνολο των υπέργειων οργάνων της ακτινιδιάς, όπως φύλλα, κλαδιά και βραχίονες, με τα πρώτα συμπτώματα να εμφανίζονται συνήθως την άνοιξη. Στα φύλλα παρατηρούνται χαρακτηριστικές καστανές κηλίδες, οι οποίες περιβάλλονται από χλωρωτική περιοχή. Με την εξέλιξη της προσβολής, τα συμπτώματα εντείνονται, οδηγώντας σε μάρανση και νέκρωση των ιστών, γεγονός που επηρεάζει άμεσα τη φυσιολογία και τη ζωτικότητα του φυτού.

Κατά τη χειμερινή περίοδο, η ασθένεια εκδηλώνεται με διαφορετικό τρόπο. Στην επιφάνεια του κορμού και των κλάδων εμφανίζονται τα εκκρίματα του βακτηρίου, σε «γαλακτώδη χρωματισμό». Παράλληλα, παρατηρείται μεταχρωματισμός του φλοιού και σχηματισμός ελκών, από τα οποία, όπως επισημαίνεται, «εξέρχεται το μόλυσμα» και στη συνέχεια αποξηραίνεται στην επιφάνεια.

Σε προχωρημένα στάδια, εντοπίζεται καστανός μεταχρωματισμός των ιστών κάτω από τον φλοιό, ένδειξη εσωτερικής προσβολής του φυτού. Επιπλέον, τα άνθη μπορεί να εμφανίσουν και αυτά μεταχρωματισμό και να μαραθούν πριν ακόμη ανοίξουν, επηρεάζοντας άμεσα την παραγωγή.

Η ασθένεια δεν οδηγεί πάντα σε άμεση καταστροφή του φυτού, αλλά εξελίσσεται σταδιακά, αποδυναμώνοντας την καλλιέργεια και μειώνοντας σημαντικά την παραγωγικότητα. Όπως επισημαίνεται και από τον γεωπόνο, αυτό ακριβώς το χαρακτηριστικό την καθιστά πιο «ύπουλη» και απαιτεί αυξημένη προσοχή από την πλευρά των παραγωγών.

Τρόποι μετάδοσης και συνθήκες ανάπτυξης

Σύμφωνα με όσα επισημάνθηκαν και από την εμπειρία στο πεδίο, η εξάπλωση του βακτηριακού έλκους συνδέεται άμεσα με την παρουσία μολυσματικού φορτίου στο περιβάλλον της καλλιέργειας. Κύρια πηγή εισόδου του παθογόνου αποτελεί το μη πιστοποιημένο πολλαπλασιαστικό υλικό, γεγονός που καθιστά την επιλογή φυτών εγκατάστασης κρίσιμη παράμετρο.

Το βακτήριο μπορεί να μεταδοθεί με πολλαπλούς τρόπους, όπως μέσω του αέρα και της βροχής, αλλά και με μηχανικά μέσα, όπως τα γεωργικά εργαλεία, τα μηχανήματα, τα ζώα ή ακόμη και τον ίδιο τον άνθρωπο, όταν δεν τηρούνται οι βασικοί κανόνες υγιεινής, όπως περιγράφει χαρακτηριστικά ο γεωπόνος της Ομάδας.

Οι συνθήκες που ευνοούν την ανάπτυξη και διάδοσή του σχετίζονται, όπως αναφέρεται, «κυρίως με μέτριες θερμοκρασίες», μεταξύ 15 και 25°C, και αυξημένη υγρασία, οι οποίες δημιουργούν ιδανικό περιβάλλον για τη μόλυνση και την εγκατάσταση του παθογόνου.

Μέτρα πρόληψης και διαχείρισης

Η αντιμετώπιση της ασθένειας βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην πρόληψη. Όπως επισημαίνεται και από τη συζήτηση που είχε ο ΑγροΤύπος με την Ομάδα Παραγωγών, «το βασικό είναι η πρόληψη, ξεκινώντας από το πολλαπλασιαστικό υλικό και τη σωστή διαχείριση των εργαλείων». Η χρήση πιστοποιημένου και απαλλαγμένου από παθογόνα πολλαπλασιαστικού υλικού κατά την εγκατάσταση νέων οπωρώνων αποτελεί το πρώτο και πιο καθοριστικό βήμα.

Παράλληλα, απαιτείται τακτική επιθεώρηση της καλλιέργειας για την έγκαιρη ανίχνευση συμπτωμάτων, ώστε να λαμβάνονται άμεσα μέτρα περιορισμού. Η απομάκρυνση φυτικών υπολειμμάτων, όπως πεσμένα φύλλα και προσβεβλημένα κλαδιά, συμβάλλει στη μείωση του μολύσματος στον αγρό.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η απολύμανση των γεωργικών εργαλείων και ο σχολαστικός καθαρισμός των μηχανημάτων μετά από κάθε χρήση, ώστε να αποφεύγεται η μηχανική μετάδοση του βακτηρίου από φυτό σε φυτό ή από αγρό σε αγρό.

Τέλος, υπογραμμίζεται ότι «οι προληπτικοί ψεκασμοί με χαλκούχα σκευάσματα», ήδη από τα πρώτα στάδια ανάπτυξης, μπορούν να λειτουργήσουν υποστηρικτικά στη συνολική στρατηγική προστασίας, χωρίς όμως να υποκαθιστούν τα βασικά καλλιεργητικά μέτρα.

Στο πλαίσιο αυτό, σύμφωνα με όσα μεταφέρθηκαν από την πλευρά της Ο.Π., μέχρι στιγμής δεν έχουν καταγραφεί εμφανή περιστατικά βακτηριακού έλκους στην περιοχή. Ωστόσο, όπως τονίζεται, «δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο το παθογόνο να υπάρχει σε χαμηλά επίπεδα ή να μην έχει αναγνωριστεί έγκαιρα», γεγονός που καθιστά ακόμη πιο κρίσιμη την προληπτική προσέγγιση από την πλευρά των παραγωγών.

Οι πρόσφατες βροχοπτώσεις και η αυξημένη υγρασία δημιουργούν ιδανικές συνθήκες για την εκδήλωση ασθενειών στην καρυδιά, σε μια περίοδο που τα δένδρα βρίσκονται σε ιδιαίτερα ευαίσθητα φαινολογικά στάδια. Μία από τις σημαντικότερες και πιο ύπουλες ασθένειες της καλλιέργειας είναι η Βακτηρίωση καρυδιάς, για την οποία απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή και σωστός χειρισμός από τους παραγωγούς.

Στο πλαίσιο αυτό, ο ΑγροΤύπος συνομιλεί με τον γεωπόνο κ. Χαράλαμπο Ψαρογιάννη, παραγωγό και υπεύθυνο παραγωγής του συνεταιρισμού καρυδιών «ΓΑΙΑ ΔΟΜΟΚΟΥ», καθώς και υποψήφιο διδάκτορα στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, ο οποίος μεταφέρει την εικόνα από την καλλιέργεια και δίνει πρακτικές οδηγίες για τη διαχείριση της ασθένειας.

Ευνοϊκές συνθήκες και κρίσιμο στάδιο μόλυνσης

Η βακτηρίωση αποτελεί «μία από τις σοβαρότερες ασθένειες της καρυδιάς, ενώ, σύμφωνα με τον κ. Ψαρογιάννη, ειδικά για την περιοχή της Στερεάς Ελλάδας είναι η σημαντικότερη», με δυνατότητα να προκαλέσει απώλειες που «ξεπερνούν ακόμη και το 70% της παραγωγής», όταν η πίεση είναι υψηλή.

Το παθογόνο προσβάλλει νεαρούς βλαστούς, φύλλα και καρπούς, με τις μολύνσεις να ξεκινούν ήδη από το στάδιο που βρίσκονται τώρα τα δένδρα. Οι συνθήκες που επικρατούν την άνοιξη —βροχοπτώσεις, αυξημένη υγρασία και θερμοκρασίες άνω των 20–25°C— θεωρούνται ιδανικές για τη μετάβαση του βακτηρίου από την επιφυτική στην ενδοφυτική φάση.

Όπως εξηγεί ο γεωπόνος, καθοριστικό ρόλο παίζει η διάρκεια διαβροχής των φύλλων. Εάν ένα φύλλο παραμείνει υγρό για περισσότερες από 6 ώρες, το βακτήριο μπορεί να εισέλθει στους φυτικούς ιστούς και να ξεκινήσει η εκδήλωση της ασθένειας, κυρίως στους νεαρούς βλαστούς και τα φύλλα που εκπτύσσονται αυτή την περίοδο. Παράλληλα, η εξάπλωση της ασθένειας διευκολύνεται από τη δροσιά, την ομίχλη και τον άνεμο, καθώς το παθογόνο μπορεί να μεταφερθεί ακόμη και από γειτονικές καλλιέργειες.

Σε επίπεδο αγρού, όπως επισημαίνει ο κ. Ψαρογιάννης, αυτή την περίοδο βρισκόμαστε σε προανθικό στάδιο, με τις πρώιμες ποικιλίες, όπως η Τσάντλερ, να έχουν ήδη εισέλθει στην άνθηση των ίουλων, ενώ ταυτόχρονα καταγράφεται και η άνθηση της επικονιάστριας ποικιλίας Φρανκέτ. Φέτος, μάλιστα, παρατηρείται χρονική σύμπτωση της ανθοφορίας της επικονιάστριας ποικιλίας με τα θηλυκά άνθη της κύριας ποικιλίας, κάτι που αποτελεί βασική προϋπόθεση για την επίτευξη ικανοποιητικής επικονίασης και γονιμοποίησης. Ωστόσο, πρόκειται για ένα εξαιρετικά ευαίσθητο στάδιο, κατά το οποίο οι επικρατούσες καιρικές συνθήκες ευνοούν την εκδήλωση της ασθένειας.

Συμπτώματα και σύγχυση με την ανθράκωση

Τα συμπτώματα της βακτηρίωσης είναι χαρακτηριστικά, ωστόσο στην πράξη συγχέονται συχνά με εκείνα της ανθράκωσης από τους παραγωγούς, γεγονός που οδηγεί αρκετές φορές σε λανθασμένες επιλογές φυτοπροστασίας. Όπως επισημαίνεται, για έναν έμπειρο γεωπόνο οι δύο ασθένειες είναι σαφώς διακριτές.

Στην περίπτωση της βακτηρίωσης, ο παραγωγός παρατηρεί την εμφάνιση καφέ έως μαύρων νεκρωτικών κηλίδων στα φύλλα, στους βλαστούς αλλά και στους καρπούς. Οι κηλίδες αυτές συχνά εμφανίζουν βυθίσματα στους φυτικούς ιστούς και, καθώς εξελίσσονται, οδηγούν σε εκτεταμένες νεκρώσεις. Σε συνθήκες υψηλής πίεσης της ασθένειας, δεν είναι σπάνιο να εμφανιστεί ακόμη και πρόωρη φυλλόπτωση, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις καταγράφεται και πτώση καρπιδίων. Ιδιαίτερο πρόβλημα δημιουργείται στις οψιμότερες προσβολές, όπου οι καρποί, παρότι δεν απορρίπτονται άμεσα από το δέντρο, μολύνονται, μουμιοποιούνται και τελικά συγκομίζονται μαζί με τους υγιείς, δυσκολεύοντας σημαντικά τη διαδικασία διαλογής.

Από την άλλη πλευρά, στην ανθράκωση οι κηλίδες στα φύλλα έχουν διαφορετική εικόνα, καθώς είναι πιο ακανόνιστες και συνοδεύονται από χαρακτηριστικό «φωτοστέφανο», δηλαδή μια κιτρινωπή απόχρωση στην περιφέρειά τους. Σε μικροσκοπικό επίπεδο, ο γεωπόνος μπορεί να διακρίνει και σωρεία πυκνιδίων του μύκητα, στοιχείο που διαφοροποιεί σαφώς την ασθένεια από τη βακτηρίωση.

Διαχείριση της βακτηρίωσης και κρίσιμα λάθη στην πράξη

Σύμφωνα με τον κ. Ψαρογιάννη, η αντιμετώπιση της βακτηρίωσης βασίζεται αποκλειστικά στη χρήση χαλκούχων σκευασμάτων, κυρίως υπό τη μορφή υδροξειδίου, καθώς δεν υπάρχει εξειδικευμένο σκεύασμα για το συγκεκριμένο βακτήριο. Τα βασικά βήματα στη διαχείριση της ασθένειας είναι, κατά τον ίδιο: «τα δένδρα να είναι καλυμμένα πριν από τις βροχοπτώσεις», «να επαναλαμβάνονται οι επεμβάσεις μετά από βροχή» και «να μην εφαρμόζονται ψεκασμοί με βάση το ημερολόγιο, αλλά με βάση την παρακολούθηση της καλλιέργειας και των καιρικών συνθηκών».

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο γεγονός ότι η πρακτική εφαρμογής ψεκασμών ανά 10 ημέρες θεωρείται λανθασμένη. Σε περιπτώσεις βροχόπτωσης, εάν ο καρυδεώνας δεν είναι καλυμμένος, η επέμβαση πρέπει να γίνεται άμεσα μετά τη βροχή, καθώς σε διαφορετική περίπτωση η ζημιά έχει ήδη ξεκινήσει και δεν μπορεί να αναστραφεί.

Ο γεωπόνος συνεχίζει, επισημαίνοντας ότι το βακτήριο διαχειμάζει σε λανθάνουσα κατάσταση στα λέπια των οφθαλμών και ενεργοποιείται με τις κατάλληλες συνθήκες υγρασίας. Για τον λόγο αυτό, όταν υπάρχει ιστορικό έντονης προσβολής, κρίνεται απαραίτητη η εφαρμογή καλλιεργητικών μέτρων, όπως η απομάκρυνση φυτικών υπολειμμάτων και φύλλων, που αποτελούν εστίες μόλυνσης.

Αυξημένη προσοχή απαιτείται και στις νεαρές φυτείες, ακόμη και σε δένδρα 2–3 ετών που δεν έχουν εισέλθει ακόμη σε παραγωγή. Τονίζει ότι, «η μη εφαρμογή φυτοπροστασίας σε αυτό το στάδιο αποτελεί συχνό λάθος», καθώς οδηγεί σε σταδιακή αύξηση του πληθυσμού του βακτηρίου και δημιουργεί υψηλή πίεση τα επόμενα χρόνια. Η πίεση της ασθένειας είναι σωρευτική και αποτελεί έναν από τους βασικούς παράγοντες που θα καθορίσουν την εξέλιξη της καλλιέργειας, γεγονός που καθιστά την πρόληψη και τη σωστή χρονική εφαρμογή των επεμβάσεων απολύτως κρίσιμη.

Στο πλαίσιο αυτής της λογικής πρόληψης και σωστού χρονισμού των επεμβάσεων, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η προσέγγιση που εφαρμόζεται σε επίπεδο συνεταιρισμού. Στον συνεταιρισμό «ΓΑΙΑ ΔΟΜΟΚΟΥ» εφαρμόζονται μοντέλα πρόβλεψης που συνδυάζουν δεδομένα υγρασίας, θερμοκρασίας και ανέμου, σε συνδυασμό με τις προβλέψεις της ΕΜΥ, προκειμένου να εκτιμηθεί η διάρκεια διαβροχής των φύλλων και να προσδιοριστεί ο κατάλληλος χρόνος επέμβασης. Με αυτόν τον τρόπο, οι ψεκασμοί πραγματοποιούνται στοχευμένα, αποφεύγοντας τόσο την υπερβολική όσο και την καθυστερημένη εφαρμογή, η οποία συχνά αποδεικνύεται αναποτελεσματική.

Όπως επισημαίνεται, «η παρακολούθηση της καλλιέργειας και η προσαρμογή στις εκάστοτε κλιματικές συνθήκες είναι απαραίτητες», καθώς οι συνθήκες κάθε χρονιάς «επηρεάζουν τη θερμική ηλικία των ασθενειών και των εντόμων, μεταβάλλοντας τον χρόνο εμφάνισης και εξέλιξής τους».

Το ευρύτομο της αμυγδαλιάς αποτελεί έναν από τους πιο κρίσιμους εχθρούς της καλλιέργειας, καθώς μπορεί να προκαλέσει σημαντικές απώλειες παραγωγής όταν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα και σωστά. Στην περίοδο που διανύουμε, όπου η δραστηριότητα του εντόμου βρίσκεται σε εξέλιξη και οι αποφάσεις για τη φυτοπροστασία είναι καθοριστικές, οι παραγωγοί καλούνται να κινηθούν με ιδιαίτερη προσοχή.

Στο πλαίσιο αυτό, συνομιλήσαμε με τον κ. Ευθύμη Κασούμη, γεωπόνο, παραγωγό και πρόεδρο του Α.Σ. Αμυγδάλων και Ξηρών Καρπών Λαμίας «Almoland», μεταφέροντας την εικόνα από το πεδίο και αναδεικνύοντας τα κρίσιμα σημεία που καθορίζουν την ορθολογική αντιμετώπισή του.

Η δυσκολία αντιμετώπισης και τα κρίσιμα στάδια του εντόμου

Η καταπολέμηση του ευρύτομου της αμυγδαλιάς (Eurytoma amygdali) δεν είναι μια απλή διαδικασία, γεγονός που συνδέεται άμεσα με τα ιδιαίτερα βιολογικά χαρακτηριστικά του εντόμου. Τα θηλυκά ακμαία προσβάλλουν τους νεαρούς καρπούς, εναποθέτοντας τα αυγά μέσα στο ενδοσπέρμιο, ενώ η ανάπτυξη των προνυμφών πραγματοποιείται προστατευμένα στο εσωτερικό του καρπού, καθιστώντας την αντιμετώπιση ιδιαίτερα δύσκολη σε μεταγενέστερα στάδια.

Ο πρόεδρος επισημαίνει ότι η διαχείριση του εντόμου απαιτεί αυξημένη προσοχή από τους παραγωγούς, καθώς «έχουν καταργηθεί αρκετές δραστικές ουσίες, με αποτέλεσμα τα περιθώρια επιλογών να είναι πλέον περιορισμένα», γεγονός που δυσχεραίνει ακόμη περισσότερο την αποτελεσματική αντιμετώπιση στο πεδίο.

Η δυσκολία εντοπίζεται επίσης στη μεγάλη παραλλακτικότητα που παρουσιάζει η περίοδος δραστηριότητας των ακμαίων. Η έναρξη της πτήσης μπορεί να διαφοροποιείται τόσο μεταξύ περιοχών όσο και μεταξύ ετών στην ίδια περιοχή, ενώ και η διάρκειά της δεν είναι σταθερή. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Κασούμης, «άλλη είναι η εικόνα από περιοχή σε περιοχή – η Λαμία με την Κοζάνη είναι μέρα με τη νύχτα», επιβεβαιώνοντας στην πράξη τις διαφοροποιήσεις που καταγράφονται στην εμφάνιση και εξέλιξη του εντόμου.  Στόχος κάθε επέμβασης είναι σαφής: η έγκαιρη θανάτωση των ακμαίων πριν προλάβουν να ωοτοκίσουν στους νεαρούς καρπούς, καθώς μετά την εγκατάσταση της προνύμφης η αντιμετώπιση καθίσταται εξαιρετικά δύσκολη.

Πότε ξεκινά η δραστηριότητα και πώς παρακολουθείται

Όπως προαναφέρθηκε, η εμφάνιση του εντόμου δεν είναι σταθερή και διαφοροποιείται ανάλογα με τις συνθήκες κάθε χρονιάς. Ο γεωπόνος και παραγωγός κ. Κασούμης αναφέρει ότι η εμφάνιση των ενήλικων εντόμων μπορεί να «ξεκινήσει από τα τέλη Μαρτίου ή ακόμη και από τα μέσα Απριλίου», ενώ η διάρκεια της πτήσης ποικίλει (ενδεικτικά από 6 έως και 30 ημέρες), ανάλογα κυρίως με τις καιρικές συνθήκες.

Ωστόσο, όπως επισημαίνει, στην πράξη ο χρόνος επέμβασης δεν καθορίζεται από συγκεκριμένες ημερομηνίες αλλά από το στάδιο της καλλιέργειας, τονίζοντας χαρακτηριστικά ότι «ο κανόνας είναι μετά την ανθοφορία, όταν είναι καρπίδιο». Η εξέλιξη αυτή, όπως εξηγεί, εξαρτάται από τη χρονιά και την ποικιλία, κάτι που ερμηνεύει και τις διαφοροποιήσεις που παρατηρούνται από περιοχή σε περιοχή.

Για τον λόγο αυτό, η παρακολούθηση του εντόμου αποτελεί βασικό εργαλείο για την ορθή χρονική τοποθέτηση των επεμβάσεων. Στην πράξη, οι παραγωγοί μπορούν να συλλέγουν προσβεβλημένους καρπούς και να τους τοποθετούν σε διαφανή γυάλινα ή πλαστικά δοχεία, τα οποία καλύπτονται με λεπτό ύφασμα και τοποθετούνται μέσα ή κοντά στην καλλιέργεια, προστατευμένα από τη βροχή. Από τα μέσα Μαρτίου έως τις αρχές Μαΐου, απαιτείται τακτικός έλεγχος ανά 2-3 ημέρες, ώστε να εντοπιστεί έγκαιρα η πρώτη έξοδος ακμαίων. Όπως περιγράφει ο ίδιος, «μόλις βλέπω μέσα στην παγίδα ότι έχουν βγει τα πρώτα ακμαία, δίνεται εντολή για ψεκασμό», αναδεικνύοντας τον καθοριστικό ρόλο της παρακολούθησης στην πράξη.

Ψεκασμοί και καλλιεργητικά μέτρα: Το «παράθυρο» που δεν πρέπει να χαθεί

Ο πρώτος ψεκασμός πρέπει να πραγματοποιείται άμεσα με την εμφάνιση των πρώτων ακμαίων. Οποιαδήποτε καθυστέρηση στην έναρξη των επεμβάσεων μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε σημαντική απώλεια της παραγωγής. Με βάση την εμπειρία από το πεδίο, ο κ. Κασούμης αναφέρει ότι συνήθως εφαρμόζεται «ένας πρώτος ψεκασμός και ένας επαναληπτικός περίπου μετά από μία εβδομάδα», δίνοντας μια πρακτική εικόνα της διαχείρισης, χωρίς αυτό να αποτελεί απόλυτο κανόνα. Παράλληλα, επισημαίνει μια σημαντική ιδιαιτερότητα του εντόμου, τονίζοντας ότι «ο ψεκασμός θα πρέπει να γίνει μέρα μεσημέρι, με ζέστη και ηλιοφάνεια», καθώς τότε τα ακμαία είναι ενεργά μέσα στον οπωρώνα, σε αντίθεση με συνθήκες ψύχους ή συννεφιάς όπου η δραστηριότητά τους περιορίζεται.

Κατά τη διάρκεια της περιόδου εξόδου των ακμαίων, είναι απαραίτητο οι νεαροί καρποί να παραμένουν καλυμμένοι με εντομοκτόνο. Ο αριθμός των εφαρμογών δεν είναι σταθερός, αλλά εξαρτάται από τη διάρκεια της εξόδου των ακμαίων, τη διάρκεια δράσης του σκευάσματος, τις καιρικές συνθήκες, καθώς και από τη γρήγορη αύξηση της επιφάνειας των καρπών την περίοδο αυτή. Σύμφωνα με τον ίδιο, εφόσον έχει παρέλθει το κατάλληλο χρονικό διάστημα με βάση την παρακολούθηση του εντόμου, ο παραγωγός «ουσιαστικά χαλάει τα χρήματά του σε φυτοπροστατευτικά», κάτι που αναδεικνύει τη σημασία της σωστής χρονικής στόχευσης των επεμβάσεων.

Παράλληλα με τους ανοιξιάτικους ψεκασμούς, ιδιαίτερη σημασία έχει η εφαρμογή καλλιεργητικών μέτρων μετά τη συγκομιδή. Η επιμελής συλλογή και καταστροφή των προσβεβλημένων και μουμιοποιημένων καρπών, τόσο από τα δένδρα όσο και από το έδαφος, συμβάλλει καθοριστικά στη μείωση του πληθυσμού του εντόμου, το οποίο διαχειμάζει μέσα σε αυτούς και επανεμφανίζεται την επόμενη άνοιξη. Όπως τονίζει, η πρακτική αυτή αποδίδει «μόνο όταν εφαρμόζεται συντονισμένα από το σύνολο των παραγωγών μιας περιοχής», ενώ παράλληλα επισημαίνει τη σημασία της διατήρησης ενός αριθμού προσβεβλημένων καρπών σε δοχεία, ώστε να συνεχίζεται η παρακολούθηση της δραστηριότητας του εντόμου.

Οι γεωπόνοι κρούουν τον κώδωνα κινδύνου για τα προβλήματα που μπορούν να δημιουργηθούν για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά από το γλοιοσπόριο της ελιάς και το δάκο.

Ο κ. Απόστολος Ζωντανός, ελαιοπαραγωγός, πρόεδρος Συλλόγου Γεωπόνων Ελεύθερων Επαγγελματιών Μεσσηνίας και Διαχειριστής στην Ομάδα Παραγωγών Βιολογικού Ελαιολάδου Χανδρινού, τονίζει στον ΑγροΤύπο ότι τα ελαιόδεντρα βρίσκονται κοντά στο στάδιο του κροκιάσματος (λίγο πριν την άνθηση). Τα άνθη είναι ευαίσθητα στην προσβολή από το γλοιοσπόριο και αποτελούν σημείο εισόδου του μύκητα στο ελαιόδεντρο.

Από τις επισκέψεις μας στους ελαιώνες βλέπουμε ότι τα περσινά προβλήματα επαναλαμβάνονται και φέτος. Έχουμε πολλές βροχοπτώσεις και αυξημένες υγρασίες. Επίσης έχουμε πολλά μολύσματα στα ελαιόδεντρα.

Το πρόβλημα αφορά τα ελαιόδεντρα της Μεσσηνίας αλλά και άλλες περιοχές που είχαμε αντίστοιχα καιρικά φαινόμενα.

Θα πρέπει να σας επισημάνω ότι η αντιμετώπιση του γλοιοσπορίου όπως και κάθε μυκητολογικής ασθένειας, είναι ευθύνη του παραγωγού.

Οι παραγωγοί θα πρέπει να κάνουν άμεσα τους προληπτικούς ψεκασμούς για το γλοιοσπόριο, το οποίο εισέρχεται από τα άνθη στο ελαιόδεντρο και παραμένει σε λανθάνουσα κατάσταση ως την έναρξη της ωρίμανσης του ελαιόκαρπου, όπου με κατάλληλες συνθήκες εμφανίζει τα γνωστά συμπτώματα (σάπισμα ή μουμιοποίηση του καρπού). Σημαντικό ρόλο παίζει ακόμη ένας ψεκασμός στο στάδιο του μικρού καρπιδίου (τέλος Μαΐου έως μέσα Ιουνίου).

Από την άλλη όμως έχουμε και το πρόβλημα με το δάκο. Από το 2013 λέμε ότι θα πρέπει να τοποθετηθούν οι παγίδες - δείκτες από τις κατά τόπους ΔΑΟΚ, μέχρι τις 15 Μαΐου, για να έχουμε γνώση του πληθυσμού του δάκου.

Για να γίνει αυτό όμως θα πρέπει το ΥπΑΑΤ να τρέξει τις απαραίτητες προσλήψεις για τους παγιδοθέτες. Αν μας ξεφύγει η πρώτη γενιά του δάκου θα έχουμε μεγάλες ζημιές στην παραγωγή.

Θα πρέπει επίσης να έχουν οι ΔΑΟΚ τις δραστικές για να γίνει όποτε κριθεί αναγκαίος ο πρώτος ψεκασμός. 

Πρέπει να γνωρίζουμε από τον Μάιο τι συμβαίνει με το δάκο, για να κάνουμε έγκαιρη διενέργεια των δολωματικών ψεκασμών, ώστε να αντιμετωπιστεί σωστά και να μειωθεί η επίδρασή του στο γλοιοσπόριο.

Η βαμβακάδα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους εντομολογικούς εχθρούς της ακτινιδιάς, επηρεάζοντας την καλλιέργεια σε πολλές περιοχές της χώρας, κυρίως λόγω των επιπτώσεών της στην ποιότητα και τη διατηρησιμότητα του καρπού. Τα τελευταία χρόνια, σε αρκετές περιπτώσεις, φαίνεται να παρουσιάζει μεγαλύτερη ένταση, γεγονός που την καθιστά πιο απαιτητική ως προς τη διαχείρισή της. Το έντομο αυτό, ιδιαίτερα στα αρχικά στάδια της προσβολής, δεν γίνεται εύκολα αντιληπτό στο χωράφι, κάτι που δυσκολεύει τον έγκαιρο εντοπισμό του και συχνά οδηγεί σε καθυστερημένη αντίδραση.

Με στόχο την καταγραφή της πραγματικής εικόνας από το πεδίο, επικοινωνήσαμε με τον γεωπόνο κ. Θεόδωρο Πανταζή, από την Ομάδα Παραγωγών «Άραχθος» στην Άρτα — μια από τις πλέον δυναμικές περιοχές καλλιέργειας ακτινιδίου στη χώρα, όπου καλλιεργούνται εκτεταμένες εκτάσεις της ποικιλίας Hayward. Μέσα από την εμπειρία του, αναδεικνύονται τόσο η εξέλιξη της κατάστασης όσο και οι πρακτικές αντιμετώπισής της.

Ένταση προσβολής και επιπτώσεις σε φυτό και καρπό

Σύμφωνα με τον γεωπόνο της Ομάδας Παραγωγών, το πρόβλημα της βαμβακάδας (Pseudaulacaspis pentagona) εμφανίζεται εντονότερο τα τελευταία χρόνια, με τους παραγωγούς να έρχονται όλο και συχνότερα αντιμέτωποι με προσβολές, καθώς —όπως χαρακτηριστικά αναφέρει— «τα τελευταία χρόνια φαίνεται πιο έντονα». Όπως επισημαίνει, το έντομο προσβάλλει σχεδόν όλα τα μέρη του φυτού — κορμό, κλαδιά και καρπούς — με ιδιαίτερη ένταση σε φύλλα και καρπούς, ενώ η παρουσία του δεν είναι πάντα εμφανής στο χωράφι.

Στην πράξη, το έντομο απομυζά χυμούς από τους φυτικούς ιστούς, οδηγώντας σταδιακά σε εξασθένιση του φυτού και, σε πιο προχωρημένες περιπτώσεις, σε ξήρανση κλάδων. Σημαντικές είναι και οι επιπτώσεις στον καρπό, καθώς στα σημεία προσβολής δημιουργούνται πληγές, που ευνοούν την ανάπτυξη σηψιών. Έτσι, μειώνεται ο χρόνος διατήρησης των καρπών και υποβαθμίζεται η ποιότητα και η εμπορική αξία του προϊόντος.

Η εξέλιξη αυτή εξηγεί γιατί, σε αρκετές περιπτώσεις, η ζημιά γίνεται αντιληπτή αργότερα, κατά τη συντήρηση, όταν ο καρπός αρχίζει να υποβαθμίζεται ή να εμφανίζει αλλοιώσεις, καθώς —όπως αναφέρει— «δεν το βλέπουν στο χωράφι και φαίνεται μετά στο ψυγείο». Όπως σημειώνει, «όσοι επεμβαίνουν έγκαιρα έχουν καλύτερα αποτελέσματα», υπογραμμίζοντας τη σημασία της συστηματικής παρακολούθησης και της σωστής χρονικής παρέμβασης.

Η ιδιαιτερότητα αυτή καθιστά τη βαμβακάδα έναν «ύπουλο» εχθρό, που απαιτεί συστηματική παρακολούθηση και εμπειρία από την πλευρά του παραγωγού, καθώς το έντομο μπορεί να διαχειμάζει στο φυτό και να επανεμφανίζεται την επόμενη καλλιεργητική περίοδο με έντονη δραστηριότητα.

Χρονισμός επεμβάσεων και σημασία της σωστής εφαρμογής

Η περίοδος της άνοιξης αποτελεί κρίσιμο στάδιο για την αντιμετώπιση του εντόμου, καθώς οι πρώτες επεμβάσεις πραγματοποιούνται πριν την άνθηση, σε μια χρονική φάση που σχετίζεται άμεσα με την έναρξη των εκκολάψεων. Ο κ. Πανταζής αναφέρει ότι οι παραγωγοί είτε έχουν ήδη προχωρήσει σε ψεκασμούς είτε πρόκειται να επέμβουν άμεσα, μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, προκειμένου να προλάβουν την περαιτέρω ανάπτυξη των πληθυσμών, καθώς —όπως επισημαίνει— «δεν υπάρχει περιθώριο για εφησυχασμό».

Ιδίως, σε αγρούς με ιστορικό προσβολής —όπου την προηγούμενη χρονιά είχε παρατηρηθεί έντονο πρόβλημα— οι παραγωγοί είναι πιο προσεκτικοί και συστηματικοί στην παρακολούθηση, ενώ δεν αποκλείεται να απαιτηθούν πιο έγκαιρες ή και επαναληπτικές επεμβάσεις, ανάλογα με την εξέλιξη του πληθυσμού.

Οι εφαρμογές επικεντρώνονται κυρίως σε προανθικά στάδια, ενώ —όπως επισημαίνει— πραγματοποιούνται επεμβάσεις και μετά τη συγκομιδή, στο πλαίσιο μιας πιο ολοκληρωμένης διαχείρισης του εντόμου. Η χημική αντιμετώπιση αποτελεί το βασικό εργαλείο και δίνει ικανοποιητικά αποτελέσματα όταν εφαρμόζεται σωστά, καθώς —όπως αναφέρει— «με τους ψεκασμούς βλέπουμε αποτελέσματα».

Πιο συγκεκριμένα, η αποτελεσματικότητα των επεμβάσεων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον σωστό χρονισμό τους, καθώς η καταπολέμηση είναι πιο αποδοτική όταν στοχεύει στα νεαρά κινητά στάδια του εντόμου (ερπούσες προνύμφες), που εμφανίζονται κατά την περίοδο των εκκολάψεων, δηλαδή Απρίλιο – Μάιο, με τον ίδιο να τονίζει ότι «αν το προλάβεις στο σωστό στάδιο, το ελέγχεις καλύτερα». Σε αυτό το πλαίσιο, απαιτείται προσεκτική παρακολούθηση της εξέλιξης των πληθυσμών, είτε από τον ίδιο τον παραγωγό είτε σε συνεργασία με τον γεωπόνο, ώστε οι επεμβάσεις να πραγματοποιούνται στο κατάλληλο στάδιο.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην τεχνική του ψεκασμού, καθώς —όπως τονίζει— η καλή διαβροχή είναι απαραίτητη για την αποτελεσματικότητα, λόγω της ικανότητας του εντόμου να εγκαθίσταται σε διαφορετικά σημεία του φυτού, με τον ίδιο να υπογραμμίζει ότι «πρέπει να πηγαίνει παντού το ψεκαστικό υγρό». Στην πράξη, χρησιμοποιούνται κυρίως νεφελοψεκαστήρες, ενώ ο αριθμός των εφαρμογών εξαρτάται από την ένταση της προσβολής και τις συνθήκες κάθε αγρού.

Σε περιπτώσεις χαμηλών πληθυσμών, ο ψεκασμός ενδείκνυται να πραγματοποιείται στο μέγιστο των εκκολάψεων, ενώ όταν οι πληθυσμοί είναι αυξημένοι, η πρώτη επέμβαση γίνεται με την έναρξη των εκκολάψεων και ενδέχεται να ακολουθήσει επαναληπτικός ψεκασμός μετά από 10–15 ημέρες, προκειμένου να επιτευχθεί καλύτερος έλεγχος.

Ρόλος του περιβάλλοντος και πρακτικές δυσκολίες

Η εξέλιξη της προσβολής δεν εξαρτάται μόνο από το ίδιο το έντομο, αλλά και από το καλλιεργητικό περιβάλλον στο οποίο αυτό αναπτύσσεται. Ο γεωπόνος επισημαίνει ότι σημαντικό πρόβλημα αποτελεί η ύπαρξη εγκαταλελειμμένων αγροτεμαχίων — κυρίως με εσπεριδοειδή — τα οποία λειτουργούν ως εστίες διατήρησης και εξάπλωσης του εντόμου, αυξάνοντας τον κίνδυνο επαναμόλυνσης ακόμη και σε γειτονικές καλλιέργειες που εφαρμόζουν κανονικά πρόγραμμα φυτοπροστασίας, καθώς —όπως χαρακτηριστικά αναφέρει— «από τα παρατημένα χωράφια ξεκινάει πάλι το πρόβλημα».

Η γειτνίαση διαφορετικών καλλιεργειών και η έλλειψη συστηματικής διαχείρισης σε ορισμένα χωράφια δυσκολεύουν τον αποτελεσματικό έλεγχο, ακόμη και σε καλά οργανωμένες εκμεταλλεύσεις, καθώς το έντομο μπορεί να διατηρείται σε φυτά-ξενιστές της περιοχής και να επανεμφανίζεται την επόμενη καλλιεργητική περίοδο. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα που αναφέρει για την περιοχή της Άρτας, όπου —όπως τονίζει— τα τελευταία χρόνια η καλλιέργεια των εσπεριδοειδών σε μεγάλο βαθμό εγκαταλείπεται σε σχέση με το παρελθόν, δημιουργώντας επιπλέον πίεση στις γειτονικές καλλιέργειες ακτινιδίου.

Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη σημασία αποκτούν βασικές καλλιεργητικές πρακτικές, όπως η καθαριότητα του αγρού και η απομάκρυνση προσβεβλημένων τμημάτων, που συμβάλλουν στον περιορισμό του πληθυσμού, με τον ίδιο να επισημαίνει ότι «όσο πιο καθαρός είναι ο αγρός, τόσο περιορίζεται και η πίεση του εντόμου». Ταυτόχρονα, πρακτικά ζητήματα —όπως η περιορισμένη διαθεσιμότητα εργατικών χεριών— επηρεάζουν την έγκαιρη εφαρμογή των απαραίτητων επεμβάσεων, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε καθυστερήσεις ή μειωμένη αποτελεσματικότητα της φυτοπροστασίας.

Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο γεωπόνος, το ακτινίδιο παραμένει μια δυναμική και οικονομικά ελκυστική καλλιέργεια, γεγονός που λειτουργεί ως κίνητρο για τους παραγωγούς να επενδύουν στην προστασία της και να προχωρούν στις απαραίτητες παρεμβάσεις.

Στις καλλιέργειες πυρηνοκάρπων – με έμφαση στα ροδάκινα, τα νεκταρίνια και τα βερίκοκα – η περίοδος της άνοιξης αποτελεί διαχρονικά ένα από τα πιο κρίσιμα στάδια για την εξέλιξη της καλλιέργειας. Σε αυτή τη φάση, η φυτοπροστασία αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς πρόκειται για περίοδο όπου ξεκινούν σταδιακά να εμφανίζονται οι πρώτοι εντομολογικοί εχθροί.

Στο πλαίσιο αυτό, οι παραγωγοί καλούνται να είναι ιδιαίτερα παρατηρητικοί και, όταν απαιτείται, να κινηθούν έγκαιρα και στοχευμένα, ώστε να αποφευχθεί ή να περιοριστεί η ζημιά στην παραγωγή.

Με αφορμή την έναρξη της περιόδου εμφάνισης των εντομολογικών εχθρών, ο ΑγροΤύπος επικοινώνησε με την πρόεδρο της Ομάδας Παραγωγών Οπωροκηπευτικών του Αγροτικού Συνεταιρισμού Ευρύτερης Περιοχής Αμυνταίου (ΑΣΕΠΑ), κα. Κρητικού Διαμαντούλα, προκειμένου να αποτυπωθούν οι βασικοί εχθροί που αναμένεται να απασχολήσουν τις καλλιέργειες των ροδάκινων, νεκταρινιών και βερίκοκων.

Ανάρσια: Ένας διαχρονικός εχθρός με ανάγκη συνεχούς παρακολούθησης

Η ανάρσια αποτελεί σημαντικό εχθρό των πυρηνοκάρπων, με παρουσία που απαιτεί συστηματική παρακολούθηση καθ’ όλη τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου. Όπως μας ανέφερε η πρόεδρος της Ο.Π. Οπωροκηπευτικών του ΑΣΕΠΑ, η ανάρσια «είναι ένας εχθρός που θέλει συνεχώς παρακολούθηση και επεμβάσεις όταν χρειάζεται». Πρόκειται για έντομο του οποίου τα προνυμφικά στάδια δρουν τόσο ως βλαστορύκτες όσο και ως καρποφάγα έντομα, προσβάλλοντας τη νεαρή βλάστηση αλλά και τους αναπτυσσόμενους καρπούς.

Οι προνύμφες προκαλούν χαρακτηριστικές ζημιές, όπως μαρασμό και ξήρανση των κορυφών των τρυφερών βλαστών, ενώ στους καρπούς οι προσβολές οδηγούν σε υποβάθμιση της ποιότητας και της εμπορικής τους αξίας. Η διπλή αυτή δράση του εντόμου επηρεάζει τόσο την ανάπτυξη του δέντρου όσο και την τελική παραγωγή.

Σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν στη συζήτηση, η διαχείρισή της βασίζεται κυρίως στην παρακολούθηση των πληθυσμών μέσω φερομονικών παγίδων, οι οποίες ελέγχονται σε τακτική βάση από τους υπεύθυνους του συνεταιρισμού, αλλά και εξωτερικούς συνεργάτες. Οι συλλήψεις στις παγίδες, σε συνδυασμό με τα δεδομένα των καιρικών συνθηκών και το στάδιο ανάπτυξης της καλλιέργειας, καθορίζουν το χρόνο των επεμβάσεων. Ωστόσο, επισημαίνεται ότι ο αριθμός των συλλήψεων δεν είναι πάντα άμεσα ανάλογος με το επίπεδο προσβολής, γεγονός που καθιστά απαραίτητη και τη συστηματική επιτόπια παρακολούθηση των οπωρώνων.

Όπως τονίζεται, οι «παραγωγοί καλούνται να προβαίνουν σε τακτικούς ελέγχους» για την παρουσία προσβολών σε βλαστούς και καρπούς, ενώ σε περιπτώσεις αυξημένων συλλήψεων ή εμφάνισης ζημιών, συνιστάται άμεση επέμβαση με εγκεκριμένα εντομοκτόνα, με στόχο την αντιμετώπιση κυρίως των νεαρών προνυμφών πριν την είσοδό τους στους φυτικούς ιστούς. Η πρακτική αυτή, επισημαίνει η κα. Κρητικού, «επιτρέπει μια πιο στοχευμένη και ορθολογική χρήση των φυτοπροστατευτικών προϊόντων, περιορίζοντας τις άσκοπες εφαρμογές και συμβάλλοντας στη διατήρηση της αποτελεσματικότητας των διαθέσιμων μέσων».

Αφίδες: Μια από τις βασικές απειλές της περιόδου

Οι αφίδες αποτελούν έναν από τους βασικότερους και πιο άμεσους εχθρούς στα πρώτα στάδια ανάπτυξης των πυρηνοκάρπων. Η ύπαρξη τρυφερής βλάστησης, αλλά και οι κλιματικές συνθήκες της άνοιξης, ευνοούν την ανάπτυξη του εντόμου. Όπως επισημαίνει η κα. Κρητικού, η φετινή εικόνα δημιουργεί αυξημένη ανησυχία, καθώς «με αυτές τις συνθήκες οι πληθυσμοί ανεβαίνουν πολύ γρήγορα», ενώ η αντιμετώπισή τους γίνεται πιο δύσκολη λόγω της ανθεκτικότητάς τους.

Στην πράξη, «οι προσβολές φαίνονται κυρίως στη νεαρή βλάστηση», όπου προκαλούν έντονη παραμόρφωση και εξασθένηση των φυτικών ιστών, περιορίζοντας τη φυσιολογική ανάπτυξη των δέντρων. Σε έντονες προσβολές, παρατηρείται ακόμη και ξήρανση βλαστών, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική μείωση της παραγωγής και υποβάθμιση της ζωηρότητας των δέντρων. Παράλληλα, η παρουσία μελιτωμάτων ευνοεί την ανάπτυξη δευτερογενών προβλημάτων, όπως η καπνιά, επηρεάζοντας περαιτέρω τα φυτά, ενώ δεν πρέπει να παραβλέπεται ότι οι αφίδες αποτελούν και φορείς φυτοπαθογόνων ιών.

Η διαχείριση βασίζεται κυρίως σε στοχευμένες επεμβάσεις με εγκεκριμένα εντομοκτόνα, με την έναρξη των πρώτων ψεκασμών να τοποθετείται στο στάδιο της πτώσης πετάλων για τα ροδάκινα της περιοχής, ακολουθώντας τις σχετικές οδηγίες. Όπως αναφέρει η κα. Κρητικού, «ξεκινάμε τις επεμβάσεις μόλις χρειαστεί, γιατί αν ξεφύγει η κατάσταση μετά είναι δύσκολο να ελεγχθεί», ενώ σε περιπτώσεις έντονων προσβολών μπορεί να απαιτηθούν και επαναληπτικές εφαρμογές.

Φυλλοδέτης: Ζημιές στη νεαρή βλάστηση 

Ο φυλλοδέτης συγκαταλέγεται στους σημαντικούς εχθρούς των πυρηνοκάρπων, καθώς οι προνύμφες του προσβάλλουν κυρίως τη νεαρή βλάστηση, επηρεάζοντας την ανάπτυξη των δέντρων. Όπως αναφέρεται, «τα πρώτα σημάδια φαίνονται με φαγώματα και δέσιμο των φύλλων», καθώς οι προνύμφες τρέφονται και αναπτύσσονται στο εσωτερικό της βλάστησης. Στην πράξη, η προσβολή οδηγεί σε μείωση της φωτοσυνθετικής ικανότητας του φυτού, ενώ σε έντονες περιπτώσεις επηρεάζεται συνολικά η ανάπτυξη και η μελλοντική παραγωγή. Η χαρακτηριστική σύνδεση των φύλλων αποτελεί βασικό διαγνωστικό σύμπτωμα για την έγκαιρη αναγνώριση του εντόμου στον αγρό.

Στην περιοχή του Αμυνταίου, η αντιμετώπιση του φυλλοδέτη βασίζεται σε μια πιο ολοκληρωμένη και μακροχρόνια στρατηγική. Όπως αναφέρει η πρόεδρος της Ομάδας Παραγωγών, η εφαρμογή της μεθόδου της σεξουαλικής σύγχυσης (κομφούζιο) έχει υιοθετηθεί ευρέως τα τελευταία χρόνια, καλύπτοντας πλέον μεγάλο μέρος των καλλιεργειών. Η χρήση ατμιστήρων φερομονών συμβάλλει στον αποπροσανατολισμό των εντόμων, μειώνοντας σημαντικά τις επιτυχείς συζεύξεις και, κατ’ επέκταση, τους πληθυσμούς τους. Σύμφωνα με την ίδια, «η πρακτική αυτή έχει μειώσει αισθητά τις επεμβάσεις», χωρίς να υποβαθμίζεται η αποτελεσματικότητα της προστασίας.

Παράλληλα, η συνεχής παρακολούθηση μέσω φερομονικών παγίδων επιτρέπει την έγκαιρη λήψη αποφάσεων, με επεμβάσεις να πραγματοποιούνται μόνο όταν κρίνεται απαραίτητο, βάσει των συλλήψεων και της εξέλιξης των πληθυσμών. Σε περιπτώσεις αύξησης των συλλήψεων ή εμφάνισης των πρώτων προσβολών, συνιστάται άμεση επέμβαση με εγκεκριμένα εντομοκτόνα, με στόχο την καταπολέμηση των νεαρών προνυμφών.

Κλιματικές συνθήκες και φυτοπροστασία

Η κα. Κρητικού επισημαίνει στον ΑγροΤύπο ότι «οι αλλαγές στις κλιματικές συνθήκες τα τελευταία χρόνια έχουν επηρεάσει σημαντικά τη διαχείριση των καλλιεργειών». Οι έντονες βροχοπτώσεις και τα αυξημένα επίπεδα υγρασίας δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη ασθενειών, ενώ η άνοδος της θερμοκρασίας και οι μεταβολές στο μικροκλίμα των οπωρώνων επηρεάζουν τη δυναμική των εντομολογικών εχθρών, καθιστώντας τη φυτοπροστασία πιο απαιτητική.

Στο πλαίσιο αυτό, η ομάδα παραγωγών βασίζεται στη συλλογική δράση και στην υιοθέτηση ολοκληρωμένων πρακτικών φυτοπροστασίας. Όπως αναφέρει η κα. Κρητικού, «η προσπάθεια τα τελευταία χρόνια είναι να δουλεύουμε πιο οργανωμένα και με κοινή στρατηγική», με έμφαση στην εκπαίδευση των παραγωγών και στην εφαρμογή πρακτικών που έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η εφαρμογή θειασβεστίου για την προστασία από ασθένειες, η χρήση φερομονικών παγίδων για την παρακολούθηση των πληθυσμών, η εξαπόλυση ωφέλιμων εντόμων, καθώς και η εφαρμογή της μεθόδου της σεξουαλικής σύγχυσης, η οποία έχει «πλέον επεκταθεί στο σύνολο σχεδόν των καλλιεργειών της περιοχής», ενισχύοντας σημαντικά την αποτελεσματικότητά της. «Η καθολική συμμετοχή των μελών αποτέλεσε καθοριστικό παράγοντα για τη βελτίωση των αποτελεσμάτων», ενώ η συνεχής παρακολούθηση μέσω παγίδων, η συνεργασία με γεωπόνους και η καθοδήγηση των παραγωγών συμβάλλουν στην έγκαιρη αντιμετώπιση των προβλημάτων και στη διατήρηση της ποιότητας της παραγωγής.

Σε ένα περιβάλλον όπου οι καιρικές συνθήκες παραμένουν ασταθείς και οι πιέσεις από εχθρούς αυξάνονται, η προσέγγιση αυτή αποτελεί βασικό εργαλείο για τη βιωσιμότητα της παραγωγής και τη διασφάλιση ποιοτικών προϊόντων.

Η καλλιεργητική περίοδος της κερασιάς βρίσκεται σε ένα ιδιαίτερα κρίσιμο στάδιο, με τις καιρικές συνθήκες να διαμορφώνουν το πλαίσιο για την εξέλιξη τόσο των ασθενειών όσο και των εντομολογικών εχθρών. Σε αυτή τη συγκυρία, η εικόνα από το χωράφι αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Με αφορμή αυτή την περίοδο, μιλήσαμε με τη γεωπόνο κα. Ανδρονίκη Μέλλιου από τον Αγροτικό Συνεταιρισμό Ράχης Πιερίας «Ο Άγιος Λουκάς», η οποία μετέφερε την τρέχουσα κατάσταση στην περιοχή, βασισμένη τόσο σε επιτόπιες παρατηρήσεις όσο και στη συνεργασία με το σύστημα γεωργικών προειδοποιήσεων.

Μονίλια: Η βασική απειλή σε πλήρη εξέλιξη

Η μονίλια αποτελεί, όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, «μια πολύ διαδεδομένη και κοινή ασθένεια για την κερασιά», με ιδιαίτερα εύκολη εγκατάσταση όταν επικρατούν ευνοϊκές συνθήκες. Στην περιοχή της Ράχης Πιερίας, η καλλιέργεια βρίσκεται στο στάδιο της πτώσης πετάλων, ενώ σε ορισμένες όψιμες ποικιλίες παρατηρείται ακόμη πλήρης ανθοφορία. Πρόκειται για στάδια στα οποία, όπως τονίζεται, «πάντα επεμβαίνουμε», με εφαρμογές που ξεκινούν ήδη από το φούσκωμα των οφθαλμών, συνεχίζονται στην ανθοφορία και επεκτείνονται στην πτώση των πετάλων.

Οι καιρικές συνθήκες των τελευταίων ημερών, με συνεχείς βροχοπτώσεις και υψηλή υγρασία, δημιουργούν ένα περιβάλλον ιδιαίτερα ευνοϊκό για την ανάπτυξη της ασθένειας. «Όταν οι συνθήκες είναι ευνοϊκές, δεν κάνουμε έναν ψεκασμό στην ανθοφορία, αλλά δύο», αναφέρεται χαρακτηριστικά. Στην παρούσα φάση, λόγω των συνεχών βροχοπτώσεων από την Κυριακή του Πάσχα, οι παραγωγοί αναμένουν το άνοιγμα του καιρού ώστε να πραγματοποιήσουν άμεσα τις επεμβάσεις. «Μόλις ανοίξει ο καιρός, κατευθείαν θα μπουν να ψεκάσουν», με στόχο τη μείωση της πιθανότητας προσβολής.

Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στο γεγονός ότι η μονίλια μπορεί να προσβάλλει όχι μόνο τους καρπούς αλλά και τα άνθη, οδηγώντας ακόμη και σε απώλεια παραγωγής. Παράλληλα, υπογραμμίζεται ότι η εμφάνιση μεμονωμένων εστιών είναι σχεδόν αναμενόμενη κάθε χρόνο, λόγω της ευκολίας εγκατάστασης του μύκητα, ωστόσο «με κατάλληλο πρόγραμμα ψεκασμών σταματάει σε εκείνο το σημείο». Αξίζει να σημειωθεί ότι ακόμη και σε περιπτώσεις όπου έχουν πραγματοποιηθεί οι προβλεπόμενες εφαρμογές, δεν αποκλείεται η εμφάνιση συμπτωμάτων. «Δεν είναι απαραίτητο ότι επειδή έκανε κάποιος εφαρμογή, δεν θα δει τίποτα», γεγονός που καθιστά απαραίτητη τη συνεχή παρακολούθηση.

Επιπλέον, τονίζεται ότι οι επεμβάσεις δεν σταματούν σε ένα συγκεκριμένο στάδιο, αλλά συνεχίζονται ανάλογα με την ποικιλία και τη φάση ανάπτυξης, καθώς «μέσα στο ίδιο χωράφι μπορεί να υπάρχει έναρξη πτώσης πετάλων σε μια ποικιλία και τέλος σε μια άλλη». Για τον λόγο αυτό, η σύσταση είναι σαφής: ανεξαρτήτως σταδίου, «πρέπει να γίνει εφαρμογή ώστε να αποφευχθεί η ζημιά».

Ανθράκωση: Ήπια αλλά παρούσα

Σε αντίθεση με τη μονίλια, η ανθράκωση χαρακτηρίζεται ως μια λιγότερο σοβαρή ασθένεια, που αφορά κυρίως τα φύλλα. Η κα. Μέλλιου αναφέρει ότι πρόκειται για προσβολή που μπορεί να εμφανιστεί με τη μορφή κηλίδων, οι οποίες στη συνέχεια οδηγούν σε ξήρανση των φύλλων. Ωστόσο, η εμφάνισή της συχνά δεν γίνεται άμεσα αντιληπτή, καθώς τα πρώτα συμπτώματα είναι διακριτικά. «Μπορεί να υπάρχουν υποκίτρινες κηλίδες που δεν δίνει σημασία ο παραγωγός και όταν γίνουν έντονες, τότε γίνονται ορατές».

Σημαντική είναι η επισήμανση ότι η προσβολή μπορεί να έχει ξεκινήσει σε προγενέστερο χρόνο, όταν οι συνθήκες ήταν υγρές και βροχερές, και απλώς να γίνεται αντιληπτή αργότερα. Η αντιμετώπισή της, ωστόσο, θεωρείται απλή, καθώς «η εφαρμογή που κάνουμε για τη μονίλια πιάνει και την ανθράκωση». Για τον λόγο αυτό, δεν απαιτείται ξεχωριστή στρατηγική στις περισσότερες περιπτώσεις.

Παράλληλα, τονίζεται ότι για να εξελιχθεί σε σοβαρό πρόβλημα και να επηρεάσει τον καρπό, θα πρέπει το δέντρο να είναι «τελείως αψέκαστο», κάτι που στην πράξη είναι δύσκολο σε καλλιεργούμενες εκμεταλλεύσεις. Η παρουσία της, ωστόσο, θεωρείται σχεδόν δεδομένη κάθε χρόνο, ενώ η ευαισθησία μπορεί να διαφέρει ανάλογα με την ποικιλία. Στο πλαίσιο αυτό, η καλλιεργητική διαχείριση, όπως το κλάδεμα και η απομάκρυνση φυτικών υπολειμμάτων, παραμένει βασική πρακτική.

Εντομολογική εικόνα στην κερασιά: Σκολύτης χωρίς ανησυχία, σε αναμονή οι βασικοί εχθροί

Αναμένεται το επόμενο χρονικό διάστημα η έξοδος των ενηλίκων από τα δέντρα, χωρίς ωστόσο να καταγράφεται μέχρι στιγμής αυξημένη πίεση. Σε ό,τι αφορά τον σκολύτη, πρόκειται για έναν εχθρό που δεν έχει προκαλέσει μέχρι στιγμής σημαντικά προβλήματα στην περιοχή. Περιγράφεται ως ένα μικρό σκαθάρι, το οποίο δημιουργεί οπές στα δέντρα, με διαχείμαση στη βάση των οφθαλμών. Ωστόσο, σε εύρωστα δέντρα δεν φαίνεται να προκαλεί ουσιαστική ζημιά. «Μπορεί να δούμε οπές, αλλά όχι σημαντική ζημία».

Η διαχείρισή του δεν αποτελεί προτεραιότητα αυτή την περίοδο, σε αντίθεση με άλλους σημαντικότερους εχθρούς, όπως ο ραγολέτης και η δροσόφιλα. Οι εφαρμογές για τα έντομα αυτά αναμένεται να ξεκινήσουν από τα τέλη Απριλίου έως τις αρχές Μαΐου, ιδιαίτερα στις πρώιμες ποικιλίες. Σημειώνεται ότι η δραστηριότητα του ραγολέτη εξαρτάται από το στάδιο του καρπού, καθώς «βλέπει μόνο το κίτρινο χρώμα».

Στο μεταξύ, οι παραγωγοί προχωρούν ήδη στην εγκατάσταση παγίδων, ώστε να παρακολουθούν τους πληθυσμούς και να καθορίσουν τον χρόνο επέμβασης. Όπως τονίζεται, η επιθεώρηση των δέντρων αποτελεί «δεδομένη διαδικασία», τόσο από τους παραγωγούς όσο και από τον γεωπόνο.

Ανθοφορία και καρπόδεση: Μέχρι στιγμής ομαλή εξέλιξη

Η εικόνα της ανθοφορίας χαρακτηρίζεται γενικά ως ικανοποιητική, ιδιαίτερα για τις πρώιμες ποικιλίες. Σε αυτές, η διαδικασία έχει ήδη ολοκληρωθεί, με επιτυχημένη καρπόδεση, χωρίς αναφορές προβλημάτων από τους παραγωγούς. «Είναι μια κανονική καρπόδεση», αναφέρεται χαρακτηριστικά.

Για τις υπόλοιπες ποικιλίες που βρίσκονταν σε ανθοφορία κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας και των ημερών που ακολούθησαν, δεν υπάρχει ακόμη πλήρης εικόνα, λόγω των συνεχών βροχοπτώσεων και της περιορισμένης επιτόπιας παρακολούθησης τις τελευταίες ημέρες.

Η παραπάνω εικόνα συνδέεται και με τον τρόπο οργάνωσης της φυτοπροστασίας στην περιοχή, καθώς –όπως επισημαίνει η γεωπόνος– οι επεμβάσεις πραγματοποιούνται συντονισμένα. Τα μέλη ακολουθούν κοινό πρόγραμμα εφαρμογών, με κινήσεις που γίνονται μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, ενώ παράλληλα υπάρχει συνεργασία με το σύστημα γεωργικών προειδοποιήσεων, το οποίο βασίζεται σε επιτόπιες παρατηρήσεις και παρακολούθηση της καλλιέργειας.

Το Οικολογικό Σχήμα Π1-31.6 «Ενίσχυση παραγωγών για την εφαρμογή φιλικών για το περιβάλλον πρακτικών διαχείρισης, με τη χρήση ψηφιακής εφαρμογής διαχείρισης» περιλαμβάνει τη «Δράση 31.6-Γ Εξαπόλυση ωφέλιμων αρπακτικών εντόμων και ακάρεων».

Στόχος της δράσης είναι να υποκατασταθεί η χημική καταπολέμηση των ανωτέρω εχθρών - στόχων, συμβάλλοντας με τον τρόπο αυτό στη βελτίωση της ποιότητας των υδατικών πόρων και στην ανάκαμψη της βιοποικιλότητας στους οπωρώνες στους οποίους θα εφαρμοστεί η δράση.

Η ενισχυόμενη, εναλλακτική της χημικής, μέθοδος φυτοπροστασίας, συνίσταται στην αντιμετώπιση των εχθρών - στόχων των καλλιεργειών μέσω της εξαπόλυσης ωφέλιμων αρπακτικών εντόμων και ακάρεων.

Συγκεκριμένα, οι γεωργοί εφαρμόζουν εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά σκευάσματα με ωφέλιμα αρπακτικά έντομα και ακάρεα για την αντιμετώπιση:
• Των τετράνυχων (ενδεικτικά Tetranychus sp., Tetranychus urticae, Tetranychus turkestani, Panonychus ulmi, Panonychus citri) στην περίπτωση της ροδακινιάς, νεκταρινιάς, κερασιάς, μηλιάς και αχλαδιάς,
• της ψύλλας της αχλαδιάς (Cacopsylla pyri) στην περίπτωση της αχλαδιάς,
• ενός εχθρού εκ των κοκκοειδών (ενδεικτικά Aonidiella aurantii, Aspidiotus nerii, Parlatoria oleae, Ceroplastes spp, Coccus spp, Planococcus citri, Pseudococcus adonidum), αλευρωδών (ενδεικτικά Aleurothrixus floccosus, Aleurocanthus spiniferus, Dialeurodes citri, Parabemisia myricae), αφίδων (ενδεικτικά Aphis spiraecola, Myzus persicae, Toxoptera aurantii) ή των τετράνυχων (ενδεικτικά Tetranychus sp, Panonychus citri) στην περίπτωση των εσπεριδοειδών.

Ύψος ενίσχυσης

Το μέγιστο ύψος ενίσχυσης ορίζεται ως εξής:

• Ροδακινιά, Νεκταρινιά, Κερασιά, Μηλιά, Αχλαδιά - τετράνυχοι (35,8 ευρώ ανά στρέμμα)
• Αχλαδιά - ψύλλα (30 ευρώ ανά στρέμμα)
• Εσπεριδοειδή - κοκκοειδή, αλευρώδεις, αφίδες (39,9 ευρώ ανά στρέμμα)
• Εσπεριδοειδή - τετράνυχοι (95,1 ευρώ ανά στρέμμα).

Οι ενισχύσεις χορηγούνται ως αποζημιώσεις έναντι του συνόλου ή μέρους των πρόσθετων δαπανών που πραγματοποιήθηκαν και του διαφυγόντος εισοδήματος ως αποτέλεσμα των δεσμεύσεων της δράσης.

Θυμίζουμε ότι για το συγκεκριμένο Οικολογικό Σχήμα Π1-31.6 «Ενίσχυση παραγωγών για την εφαρμογή φιλικών για το περιβάλλον πρακτικών διαχείρισης, με τη χρήση ψηφιακής εφαρμογής διαχείρισης» η δράση 31.6-Α «Χρήση της ψηφιακής εφαρμογής και σύνταξη Σχεδίου Περιβαλλοντικής Διαχείρισης (ΣΠΔ)» είναι υποχρεωτική. Το μέγιστο ύψος ενίσχυσης της δράσης 31.6-Α ανέρχεται σε 3 ευρώ/στρέμμα.

Επίσης η παροχή υπηρεσίας του τεχνικού συμβούλου για την κατάρτιση του Σχεδίου Περιβαλλοντικής Διαχείρισης (ΣΠΔ), που είναι αναγκαία για την ένταξη στο Οικολογικό Σχήμα δεν μπορεί να υπερβαίνει τα 500 ευρώ ανά γεωργό και το κόστος ενίσχυσης τα 3 ευρώ το στρέμμα.